Αὐρήλιος ἐπίσκοπος εἶπε· Τό εἰς ψηλάφησιν ἐλθόν τῆς ὑμετέρας ἀγάπης, λογίζομαι ὀφείλειν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς πεπραγμένοις βεβαιωθῆναι· ἡ γάρ ὑπόσχεσις πάντων ἡμῶν τοῦτο προεβάλετο, ὀφείλειν ἕνα ἕκαστον ἡμῶν ἐν τῇ ἰδίᾳ πόλει καθ᾽ ἑαυτόν συνελθεῖν τοῖς ἀρχηγοῖς τῶν Δονατιστῶν, ἤ προσζεῦξαι ἑαυτῷ γείτονα ἕτερον, ἵνα ὁμοίως τοῖς τοιούτοις ἐν ἑκάστῃ πόλει καί τόπῳ διά τῶν ἀρχόντων, ἤ τῶν πρῶτα φερόντων ἐν τοῖς αὐτοῖς τόποις συνέλθωσι· τοῦτο ἐάν ἀρέσκῃ πᾶσι, παραγγελθείη. Ἀπό πάντων τῶν ἐπισκόπων ἐλέχθη· Πᾶσιν ἀρέσκει, καί πάντες τοῦτο τῇ ἡμετέρᾳ ὑπογραφῇ ἐκυρώσαμεν. Αἰτοῦμεν ἔτι μήν, ἵνα ταῖς ἐπιστολαῖς ταῖς ὀφειλούσαις ἐκ τῆς συνόδου πρός τούς ἄρχοντας ἀποπεμφθῆναι, ὑπέρ πάντων ἡ σή ὑπογράψῃ ἁγιωσύνη. Αὐρήλιος ἐπίσκοπος εἶπεν· Ἐάν δοκῇ τῇ ὑμετέρᾳ ἀγάπῃ, ὁ τύπος τῆς πρός ἐκείνους συνελεύσεως ἀναγνωσθείη, ὅπως τοῦτον τόν τόνον τῆς ἐπακολουθήσεως πάντες, ἐάν ἀρέσκῃ, κρατήσωμεν. Ἀπό πάντων τῶν ἐπισκόπων ἐλέχθη. Ἀναγνωσθείη. Λαϊτός νοτάριος ἀνέγνῳ.
Ἔδοξε τῇ συνόδῳ, ἕκαστον τῶν ἐπισκόπων ἐν τῇ ἰδίᾳ πόλει τοῖς προέχουσι τῶν Δονατιστῶν ὁμοῦ γενέσθαι, ἤ καί ἕτερον ἐπίσκοπον προσλαβέσθαι, καί ὁμιλῆσαι αὐτοῖς καί διαλεχθῆναι, ἤ διά τῶν ἀρχόντων καί τῶν πρωτευόντων ἐν ταῖς χώραις προσκαλεῖσθαι αὐτούς, Τοὐτέστιν εἰ μή ἑκόντες συνέρχοιντο. Ὁ τύπος τῆς πρός τούς Δονατιστάς συνελεύσεως, καί τά ἐν τῇ παρούσῃ συνελεύσει λαληθέντα, εἰδικά εἰσι περί τῶν Δονατιστῶν. Ἕκαστος τῶν ἐπισκόπων ἐν τῇ ἰδίᾳ πόλει τοῖς ἀρχηγοῖς τῶν Δονατιστῶν συνελθέτω, ἤ προσλαβέσθω καί τόν γείτονα, ἵνα τοῖς αὐτοῖς συνέλθωσι. Σπεύδοντες οἱ θεῖοι Πατέρες προσενῶσαι τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ τούς Δονατιστάς, οἵ τινες ἐξ αὐτῆς κακῶς ἑαυτούς ἀπέσχισαν, οὐ διέλειπον παρακαλοῦντες αὐτούς ἀποστῆναι τῆς παλαιᾶς πλάνης, καί τήν ἀλήθειαν παραδέξασθαι. Διά τοῦτο γοῦν ἔδοξεν αὐτοῖς καί ἔτι δέον εἶναι, ἕκαστον τῶν ἐπισκόπων τῶν ἐν τῇ ἰδίᾳ πόλει καθ’ ἑαυτόν τοῖς τῶν Δονατιστῶν ἀρχηγοῖς προσελθεῖν, ἤ καί ἕτερον προσλαβέσθαι γείτονα, καί μετ’ αὐτοῦ συνελθεῖν αὐτοῖς, καί πρός αὐτούς εἰπεῖν τά ἐν τῷ ἐφεξῆς κανόνι ῥητῶς γεγραμμένα∙ καί εἰ μή πεισθῶσιν οὕτω παρακαλούμενοι, διά τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ἀπελαθῆναι τῶν ἐκκλησιῶν, ὧν ἐπέβησαν. *Στο Πηδάλιο, ο 91ος κανόνας, και ειδικότερα το γ΄ εδάφιο της α΄ πργφ. αυτού με ελάχιστες διαφοροποιήσεις: «ἡ γάρ ὑπόσχεσις πάντων ἡμῶν τοῦτο προεβάλετο, ὀφείλειν ἕνα ἕκαστον ἡμῶν ἐν τῇ ἰδίᾳ πόλει καθ᾽ ἑαυτόν συνελθεῖν τοῖς ἀρχηγοῖς τῶν Δονατιστῶν, ἤ προσζεῦξαι ἑαυτῷ γείτονα ἕτερον, ἵνα ὁμοίως τοῖς τοιούτοις ἐν ἑκάστῃ πόλει καί τόπῳ διά τῶν ἀρχόντων, ἤ τῶν πρῶτα φερόντων ἐν τοῖς αὐτοῖς τόποις συνέλθωσι», αντιστοιχεί στον 99ο (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Διά τοῦ παρόντος κανόνος διορίζει ἡ σύνοδος, ὅτι κάθε Ἐπίσκοπος εἰς τήν ἐπαρχίαν του νά ἀνταμώσῃ τούς ἀρχηγούς τῶν Δονατιστῶν, ἤ καί νά συμπαραλάβῃ ἀκόμη καί ἄλλον ἕνα Ἐπίσκοπον, καί νά συνομιλήσουν μέ αὐτούς καί νά διαλεχθοῦν.1 Ἐάν δέ οἱ Δονατισταί δέν θέλουν ἑκουσίως νά συναχθοῦν, καί στανικῶς διά τῆς ἐξουσίας τῶν Βασιλικῶν ἀρχόντων, καί τῶν προεστώτων νά κάμουν τοῦτο. Ὅρα καί τόν νε΄ ταύτης. 1Τί δέ νά συνομιλήσουν μέ αὐτούς; ταῦτα, ἅπερ ὁ ἐν τοῖς πρακτικοῖς (πραξ. ε΄) εὑρισκόμενος τύπος τῆς πρός Δονατιστάς συνελεύσεως περιέχει. Δηλαδή, ὅτι ἐξουσίαν ἐλάβομεν ἀπό τήν σύνοδον νά συνομιλήσωμεν μέ ἐσᾶς, ἐπιποθοῦντες νά χαροῦμεν διά τήν διόρθωσίν σας. Ἐπειδή καί ἠξεύρομεν, ὅτι ὁ Κύριος μακαρίζει τούς εἰρηνοποιούς, καί διά τοῦ προφήτου (τοῦ Ἠσαίου δηλ. κεφ. ξστ΄, 5) μᾶς λέγει νά λέγωμεν καί εἰς τούς μισοῦντας, καί συγχαινομένους ἡμᾶς τόν λόγον τοῦτον. «Ἀδελφοί ἡμῶν ἐστέ». Ταύτην λοιπόν τήν εἰρηνικήν ὑπόμνησιν, ὁποῦ σᾶς κάμνομεν ἐξ ἀγάπης, δέν πρέπει καί ἐσεῖς νά καταφρονήσετε. Εἰ δέ καί νομίζετε ὅτι τά φρονήματα σας εἶναι ἀληθινά, διαλέξετε ἐσεῖς τούς ἀνθρώπους ὁποῦ θέλετε, διαλέγομεν καί ἡμεῖς τούς ἀνθρώπους ὁποῦ θέλομεν, καί οὕτω νά γένῃ ἡ σύνοδος ἀμφοτέρων τῶν μερῶν ἐν διωρισμένῳ τόπῳ, καί καιρῷ, καί νά ἐξετασθῇ εἰρηνικῶς ἐκεῖνο ὁποῦ μᾶς χωρίζει. Ἵνα διά τῆς εἰρηνικῆς ταύτης ἐξετάσεως, τέλος λάβῃ ἡ πλάνη μέ τήν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ, φανερωθείσης τῆς ἀληθείας. Καί νά μή χάνωνται τόσαι ἀσθενεῖς ψυχαί, καί ἁπλαί, διά πεῖσμα μερικῶν, χωριζόμεναι ἀπό τήν Καθολικήν ἐκκλησίαν, μέ κλεπτικόν τρόπον, καί ἱερόσυλον. Ἐάν δέ ταῦτα οὐ ποιήσητε, θέλει φανερωθῇ εἰς ὅλους, ὅτι εῑσθε ἄπιστοι ἄνθρωποι. Σημείωσαι ὅτι ὁ τύπος οὗτος παρά τοῖς ἐξηγηταῖς ἔχει κανόνος, ἀριθμόν 96.
