Τό τοῦ πράγματος ἄτοπον, περί οὗ γράφω, διατί μέν ὅλως ὑπωπτεύθη καί ἐλαλήθη, ὀδύνης ἐπλήρωσέ μου τήν ψυχήν, τέως δέ ἐφάνη μοι ἄπιστον. Τό οὖν περί αυτοῦ γράμμα, ὁ μέν συνεγνωκὼς ἐαυτῷ, δεξάσθω ὡς ἴαμα, ὁ δέ μή συνεγνωκώς, ὡς προφυλακτήριον, ὁ δέ ἀδιάφορος, ὅπερ ἀπεύχομαι ἐφ᾿ ὑμῖν εὑρεθῆναι, ὡς διαμαρτυρίαν. Τί δέ ἐστιν ὃ λέγω; Φασί τινας ὑμῶν παρά τῶν χειροτονουμένων λαμβάνειν χρήματα, ἐπισκιάζειν δέ ὀνόματι εὐσεβείας τοῦτο δέ χεῖρον ἐστίν. Ἐάν γάρ τις τό κακόν ἐν προσχήματι ἀγαθοῦ ποιῇ, διπλασίονος τιμωρίας ἐστίν ἄξιος, διότι αὐτό τε τό οὐκ ἀγαθόν ἐργάζεται καί κέχρηται εἰς τό τελέσαι τήν ἁμαρτίαν, ὡς ἂν εἶποι τις, τῷ καλῷ συνεργῷ. Ταῦτα, εἰ οὕτως ἔχει, τοῦ λοιποῦ μή γινέσθω, ἀλλά διορθωθήτω, ἐπεί ἀνάγκη λέγειν πρός τόν δεχόμενον τό ἀργύριον, ὅπερ ἐῤῥέθη παρά τῶν Ἀποστόλων πρός τόν θέλοντα δοῦναι, ἵνα Πνεύματος ἁγίου μετουσίαν ὠνήσηται· Τό ἀργύριόν σου σύν σοί εἴη εἰς ἀπώλειαν. Κουφότερος γάρ ὁ δι᾿ ἀπειρίαν ὠνήσασθαι θέλων ἤ ὁ πιπράσκων τήν τοῦ Θεοῦ δωρεάν· πρᾶσις γάρ ἐγένετο καί ὃ σύ δωρεάν ἔλαβες, ἐάν πωλῇς, ὡσανεί πεπραμένος τῷ Σατανᾷ, ἀφαιρεθήσῃ τοῦ χαρίσματος, καπηλείαν γάρ ἐπεισάγεις τοῖς πνευματικοῖς καί τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἔνθα πεπιστεύμεθα σῶμα καί αἷμα Χριστοῦ. Ταῦτα οὕτω γίνεσθαι οὐ χρή, ὃ δέ ἐστι τό τέχνασμα λέγω. Νομίζουσι μή ἁμαρτάνειν τῷ μή ἅμα λαμβάνειν, ἀλλά μετά τήν χειροτονίαν λαμβάνειν· λαβεῖν δέ ἐστιν, ὁτεδήποτε τό λαβεῖν. Παρακαλῶ οὖν, ταύτην τήν πρόσοδον, μᾶλλον δέ τήν προσαγωγήν τήν ἐπί γέενναν, ἀπόθεσθε καί μή τάς χεῖρας μολύναντες τοιούτοις λήμμασιν ἑαυτούς ἀναξίους ποιήσητε τοῦ ἐπιτελεῖν ἅγια μυστήρια. Σύγγνωτε δέ μοι, ὅτι πρῶτον μέν ὡς ἀπιστήσας, εἶτα δέ ὡς πεισθείς ἀπειλῶ. Εἴ τις μετά ταύτην μου τήν ἐπιστολήν πράξειέ τι τοιοῦτον, τῶν μέν ἐνταῦθα θυσιαστηρίων ἀναχωρήσει, ζητήσει δέ ἔνθα τήν τοῦ Θεοῦ δωρεάν ἀγοράζων μεταπωλεῖν δύναται. Ἡμεῖς γάρ καί αἱ ἐκκλησίαι τοῦ Θεοῦ τοιαύτην συνήθειαν οὐκ ἔχομεν. Ἓν δέ προσθείς παύσομαι. Διά φυλαργυρίαν γίνεται ταῦτα, ἡ δέ φιλαργυρία καί ῥίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστι καί ὀνομάζεται εἰδωλολατρία. Μή οὖν τοῦ Χριστοῦ προτιμήσητε τά εἴδωλα διά μικρόν ἀργύριον, μηδέ πάλιν τόν Ἰούδαν μιμήσησθε, λήμματι προδιδόντες δεύτερον τόν ἅπαξ ὑπέρ ἡμῶν σταυρωθέντα· ἐπεί καί τά χωρία καί αἱ χεῖρες τῶν τούς καρπούς τούτους δεχομένων, ἀκελδαμά κληθήσονται.
Πρός τούς οἰκείους ἐπισκόπους ἔγραψεν ὁ ἅγιος, ἀκούσας ὅτι παρά τῶν χειροτονουμένων παρ’ αὐτῶν λαμβάνουσι χρήματα καί ἄπιστον μέν, φησίν, ἡγησάμην τό πρᾶγμα∙ ὅτι δέ καί ὑπωπτεύθη μόνον, λύπην μοι προεξένησε∙ μονονουχί τοῦτο λέγων, ὅτι λύπη μοι ἐστί τό τοιούτους εἶναι ὑμᾶς, ὥστε τοιαῦτα λέγεσθαι καθ᾽ ὑμῶν. Ἔστι γάρ ἦθος κατά τινα σοφόν ἕτερον, τινός κατηγορίας ἀνένδεκτον, ὡς εἴ τις φησίν, ἑταιρήσεως διώκοι τόν Αἴαντα. Ταῦτα δέ, ἃ γράφω, φησίν, ὁ μέν συνειδὼς ἑαυτῷ τοιοῦτόν τι, δεξάσθω ὡς ἴαμα τῆς κακίας∙ ὁ δέ καθαρός ἐξ αὐτῆς, ὡς προφυλακτήριον∙ τά γάρ φάρμακα παρά τῶν ἰατρῶν τοῖς μέν ἐμπεσοῦσιν εἰς νόσον διά ἴασιν δίδονται, καί τῆς νόσου ἀπαλλαγήν, τοῖς δέ μήπω νοσοῦσι, παρέχονται προφυλακτικά, ὥστε μή νοσῆσαι. Ὅστις δέ, φησίν, ἀδιάφορός ἐστιν, ἤγουν, ὅστις οὐδέ νομίζει κακόν τι ποιεῖν, λαμβάνων ἐκ τῶν παρ᾽ αὐτοῦ χειροτονουμένων, ὄπερ, τό τῆς ἀδιαφορίας δηλαδή, ἀπεύχομαι ἐν ὑμῖν εὑρεθῆναι, δεξάσθω τά γραφόμενα ὡς μαρτυρίαν, ἤτοι ὡς παραγγελίαν, ὡς ἐπιφώνημα. Ἀπηύξατο δέ τήν ἀδιαφορίαν εἰκότως∙ ὁ γάρ ἁμαρτάνων καί εἰδὼς κακόν ποιεῖν, ἐλπίζεται ἴσως καί ἀποσχέσθαι ἀπό τοῦ κακοῦ∙ ὁ δέ τό κακόν πράσσων, καί μηδέ λογιζόμενος, κακόν ποιεῖν, οὐκ ἄν ποτε ἔλθοι εἰς μετάνοιαν, οὐδέ τῆς ἁμαρτίας ἀφέξεται. Ὅ δέ λέγω, φησίν, ἐστί, τό λέγειν τινάς, ὅτι χρήματα λαμβάνοντες τάς χειροτονίας ποιεῖτε∙ ἐπισκιάζετε δέ, ἀντί τοῦ, ἐπικρύπτετε τό κακόν εὐσεβείας ὀνόματι∙ τοῦτο δέ χεῖρον ἐστίν. Ὁ γάρ ποιῶν, φησί, τό κακόν, καί σχηματιζόμενος καλόν τι ποιεῖν, διπλῆς ἐστιν ἄξιος τιμωρίας, ὅτι τε τό κακόν ποιεῖ, καί ὅτι κέχρηται εἰς συνεργίαν τῆς κακίας τῷ ἀγαθῷ, ἤτοι τῷ ὀνόματι τοῦ καλοῦ, οὐ γάρ αὐτῷ τῷ καλῷ. Ταῦτα εἰ οὕτως ἔχει, ἤγουν εἰ ἀληθῆ εἰσι, διορθωθήτω. Ἀνάγκη γάρ λέγεσθαι πρός τούς ἐπί χρήμασι χειροτονοῦντας τό τοῦ ἁγίου Πέτρου, ὃ πρός τόν Σίμωνα ἔφη, χρήματα προσαγαγόντα, καί ζητοῦντα δοθῆναι αὐτῷ τήν χάριν τοῦ Πνεύματος, ὅπερ ἐστίν, Εἴη τό ἀργύριόν σου σύν σοί εἰς ἀπώλειαν. Εἶτα καί αὔξει τήν ἁμαρτίαν, λέγων, ὅτι, οἱ τάς χειροτονίας ὠνούμενοι, ἐλαφρότερόν τι ἁμαρτάνουσι τῶν πιπρασκόντων αὐτάς∙ οἱ μέν γάρ δι᾽ ἀπειρίαν ὠνοῦνται ὅ οὐκ ἔχουσιν∙ ὁ δέ πιπράσκων πωλεῖ ὃ ἔλαβε δωρεάν, ὡς πεπραμένος τῷ Σατανᾷ, ἤγουν ὡς δοῦλος ὠνητός τῷ διαβόλῳ γενόμενος, καί εἰς καπηλείαν, ἀντί τοῦ, εἰς πραγματείαν, κατάγει τήν χάριν τοῦ Πνεύματος. Καπηλεία γάρ ἡ πραγματεία λέγεται, καί μάλιστά γε ἡ ρυπαρά, ἣν, φησί, τήν ῥυπαράν πραγματείαν ἐπεισάγει τῇ ἐκκλησίᾳ, ὅπου πεπιστεύμεθα τά τιμιώτατα, μᾶλλον δέ τά ὑπέρ πᾶσαν τιμήν, ἅ εἰσι τό σῶμα καί τό αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Εἰπὼν δέ ἄνω, ὅτι ἐπισκιάζετε τό κακόν, νῦν καί πῶς ἐπισκιάζουσι, λέγει∙ νομίζουσι, φησί, μή ἁμαρτάνειν, διότι οὐ λαμβάνουσιν ἅμα τῇ χειροτονίᾳ, ἀλλά μετά ταῦτα∙ λαβεῖν δέ ἐστιν, ὁτεδήποτε τό λαβεῖν. Κᾂν γάρ μή πρότερόν τις λάβῃ, ἤ ὅτε χειροτονεῖ, ἀλλά μετά καιρόν διά τήν χειροτονίαν, τό αὐτό ἐστιν ἁμάρτημα. Παρακαλῶ οὖν, ἀπόθεσθε ταύτην τήν πρόσοδον, μᾶλλον δέ τήν προσαγωγήν τήν ἐπί γέενναν∙ ἡ γάρ ἐκ τοιαύτης αἰτίας πρόσοδος προσάγει τῇ γεέννῃ τόν χρώμενον αὐτῇ. Καί μή τάς χείρας μολύνοντες ἀπό τοῦ λαμβάνειν ἀπό πόρων τοιούτων, ἀναξίους ποιήσητε ἑαυτούς τοῦ μεταχειρίζεσθαι τά ἅγια μυστήρια, ἤγουν τοῦ ἱερουργεῖν, καί θύειν τό σῶμα καί αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Ὅτι δέ εἰς ἀπειλήν περιέστησε τόν λόγον ὁ ἅγιος, εἰπὼν ἐν ἀρχῇ τῆς ἐπιστολῆς, ὅτι ἄπιστον ἡγησάμην τό πρᾶγμα, συγγνώμην αἰτεῖ∙ ἡ δέ ἀπειλή ἐστι τό μηκέτι ἑαθῆναι τόν μετά τήν ἐπιστολήν τοιοῦτόν τι ποιήσαντα εἰς θυσιαστήριον ἐνεργῆσαι. Ἀναχωρήσει γάρ, φησίν, ὁ τοιοῦτος τῶν ἐνταῦθα θυσιαστηρίων, ἀντί τοῦ, κωλυθήσεται ᾧδε ἱερατεύειν, καί λοιπόν ἄλλην χώραν αἰτήσει, ἐν ᾗ ἐξωνήσεται τήν δωρεάν τοῦ Θεοῦ, καί μεταπωλήσει αὐτήν. Καί ἐπί τούτοις τά ἀποστολικά ἐπάγει ῥητά∙ Ἡμεῖς γάρ καί αἱ ἐκκλησίαι τοῦ Θεοῦ τοιαύτην συνήθειαν οὐκ ἔχομεν. Εἶτά φησιν, ὅτι τό πωλεῖν τήν χάριν τοῦ Πνεύματος, διά φιλαργυρίαν γίνεται, ἥτις ῥίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστι, καί ὀνομάζεται εἰδωλολατρεία. Μή οὖν προτιμήσητε τά εἴδωλα τοῦ Χριστοῦ διά μικρόν ἀργύριον∙ ἐπεί γάρ ἡ φιλαργυρἰα εἰδωλολατρεία ἐστίν, ὁ διά φιλαργυρίαν πωλῶν τήν δωρεάν τοῦ Θεοῦ προτιμᾶται τά εἴδωλα τοῦ Θεοῦ, καί μιμεῖται τόν Ἰούδαν. Ὡς γάρ ἐκεῖνος διά τό κερδῆσαι τά ἀργύρια παρέδωκε τόν Χριστόν, οὕτω καί οὗτοι προδιδόασιν ἑκόντες δευτέραν εἰς προδοσίαν τόν Χριστόν, ὃς ἅπαξ ὑπέρ ἡμῶν ἐσταυρώθη. Τοσοῦτον δέ, φησί, τόν Ἰούδαν μιμοῦνται οἱ τήν χάριν πωλοῦντες, τοῦ Πνεύματος, ὅτι καί τά χωρία, τά διά τῶν ἀργυρίων τούτων ὠνούμενα, ἤγουν αἱ ἐνορίαι, καί αἱ κῶμαι ἐν αἷς ἐπικηρύττονται οἱ οὕτω χειροτονούμενοι, καί αἱ χεῖρες αἱ τούς καρπούς τούτους δεχόμεναι, ἀκελδαμά κληθήσονται, ὅπερ Ἑβραϊκόν ἐστι, ἐξελληνιζόμενον δέ, τιμή καί χωρίον αἵματος ἑρμηνεύεται∙ εἴρηται δέ ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων. Τοῦτο οὖν ἐστιν ὃ λέγει∙ ὅτι, ὥσπερ ὁ διά τῶν ἀργυρίων, δι᾿ ὧν ἐπράθη παρά τοῦ Ἰούδα ὁ Κύριος, ἀγορασθείς ἀγρός τιμή αἵματος ἐλογίσθη καί ὠνομάσθη, οὕτω καί τά λαμβανόμενα ἀργύρια παρά τῶν πωλούντων τήν δωρεάν τοῦ Θεοῦ, καί αἱ ἐνορίαι, καί αἱ κῶμαι, ἐν αἷς οἱ διδόντες χειροτονοῦνται, τιμή αἵματος ἔσονται καί κληθήσονται. Πῶς κολάζονται οἱ ἐπί χρήμασι χειροτονοῦντες καί χειροτονούμενοι, ἐῤῥέθη πλατύτερον εἰς τήν ἑρμηνείαν τοῦ κθ΄ κανόνος τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, εἰς τόν β΄ κανόνα τῆς δ΄ συνόδου, εἰς τόν κβ΄ κανόνα τῆς στ΄ συνόδου, καί εἰς τόν ε΄ καί ιθ΄ τῆς ζ΄ συνόδου, καί ἀνάγνωθι τούτους καί τάς ἑρμηνείας αὐτῶν. Ἐπεί δέ καί ἡ παροῦσα ἐπιστολή, ὡς καί οἱ κανόνες, καθαιρέσει καθυποβάλλει τούς χειροτονοῦντας καί τούς χειροτονουμένους, κᾂν πρό τῆς χειροτονίας λάβωσιν ἤ δώσωσι χρήματα, κᾂν μετά τήν χειροτονίαν, σύναψον ταῦτά τε κἀκεῖνα, καί διά τῆς νοητῆς μαχαίρας τοῦ Πνεύματος τό τῆς φιλαργυρίας πάθος, ὡς ἐνόν, ῥιζοτόμησον, Τά μέν τοι ἐξωνούμενα χωρία διά τῶν τοιούτων χρημάτων, ἀκελδαμά, φησί, κληθήσονται, ὅπερ Ἑβραϊκόν ἐστι, καί ἐξελληνιζόμενον, τιμή καί χωρίον αἵματος ἑρμηνεύεται∙ εἴρηται δέ ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων. Τοῦτο δέ ἐστιν ὃ λέγει∙ ὅτι ὥσπερ ὁ διά τῶν ἀργυρίων, ὧν ἐπράθη διά τοῦ Ἰούδα ὁ Κύριος, ἀγορασθείς ἀγρός, τιμή αἵματος ἐκλήθη, οὕτω καί τά λαμβανόμενα ἀργύρια παρά τῶν πωλούντων τήν δωρεάν τοῦ Θεοῦ, καί αἱ ἐνορίαι, καί αἱ κῶμαι, ἐν αἷς οἱ διδόντες χειροτονοῦνται, τιμή αἵματος ἔσονται καί κληθήσονται, Οἱ χειροτονοῦντες ἐπί χρήμασι σοφίζονται τό πρᾶγμα, διά τοῦ μή προλαμβάνειν, ἤ ἅμα λαμβάνειν, ἀλλά μεταλαμβάνειν∙ λαβεῖν δέ ἐστι τό ὁτεδήποτε λαβεῖν∙ τοῦτο δέ φιλαργυρίας ἔργον∙ ἡ δέ ἐστιν εἰδωλολατρεία. Μή οὖν Χριστοῦ τά εἴδωλα προτιμήσετε διά μικρόν ἀργύριον, μηδέ τόν Ἰούδαν μιμήσησθε, προδιδόντες ἐπί λήμματι δεύτερον τόν ἅπαξ ὑπέρ ἡμῶν σταυρωθέντα∙ ἐπεί καί τά χωρία, καί αἱ χεῖρες τῶν τοιαῦτα δεχομένων, ἀκελδαμά κληθήσεται. Μαθὼν ὁ θεῖος Βασίλειος, ὅτι, οἱ ὑποκείμενοι εἰς αὐτόν ἐπίσκοποι ἐλάμβανον ἀπό τούς παρ’ αὐτῶν χειροτονουμένους, ἄσπρα, γράφει πρός αὐτούς τήν παροῦσαν ἐπιστολήν, καί τούς λέγει, ὅτι, ἄπιστον ἐφάνη εἰς αὐτόν τό πρᾶγμα ἐτοῦτο, τό ὁποῖον, λέγει, εὐθύς ὁποῦ καί μόνον ὑπωπτεύθη καί ἐλαλήθη, μεγάλην λύπην μοι ἐπροξένησεν. Ὅθεν ταῦτα ὁποῦ γράφω, ὁ μέν τήν παρανομίαν ταύτην ποιήσας, ἂς τά δεχθῇ ὡσάν ἰατρικόν τῆς κακίας του∙ ὁ δέ μή ποιήσας, ἂς τά δεχθῇ ὡσάν προφυλακτικόν ἰατρικόν. Ὅποιος δέ εἶναι ἀδιάφορος, ἤτοι κάμνει τό κακόν τοῦτο, καί δέν νομίζει πῶς κάμνει ὅλως κακόν, (τό ὁποῖον τοῦτο πάθος τῆς ἀδιαφορίας παρακαλῶ τόν Θεόν νά μήν εὑρεθῇ εἰς ἐσᾶς),2 ἂς δεχθῇ τήν ἐπιστολήν ταύτην ὡς παραγγελίαν καί ἀπειλήν. Λέγουσιν λοιπόν τινες ὅτι παίρνετε ἄσπρα ἀπό τούς χειροτονουμένους, καί ὅτι σκεπάζετε τό κακόν τοῦτο μέ ὄνομα εὐσεβείας, λέγοντες τάχα, ὅτι, ὡς καλόν, καί εὐσεβές τοῦτο κάμνετε.3 Τό ὁποῖον εἶναι χειρότερον. Διότι ὅποιος κάμνει τό κακόν, ἔπειτα σχηματίζεται ὅτι κάμνει καλόν, οὗτος διπλῆς κολάσεως εἶναι ἄξιος, καί διά τί τό κακόν κάμνει, καί διά τί μεταχειρίζεται τό καλόν, ἤτοι τό ὄνομα τοῦ καλοῦ, ὄργανον καί προσωπεῖον εἰς τό νά κάμνῃ τό κακόν. Ὅθεν, εἰ μέν ταῦτα ἔτζι εἶναι, εἰς τό ἑξῆς ἂς μή γίνωνται, ἀλλ’ ἂς διορθωθοῦν,4 ἐπειδή ἀνάγκη εἶναι νά εἰποῦμεν καί ἡμεῖς πρός τόν θέλοντα νά παίρνῃ ἄσπρα ἀπό τάς χειροτονίας τόν λόγον ὁποῦ εἶπεν ὁ Πέτρος πρός τόν Σίμωνα, τό ἀργύριόν του σύν σοί εἴη εἰς ἀπώλειαν. Καί ὁ μέν διδούς τά ἀργύρια, ἐλαφρότερον, ἁμαρτάνει, διά τίς ἐξ ἀγνωσίας του ζητεῖ νά ἀγοράσῃ ἐκεῖνο, ὁποῦ δέν ἔχει. Ὁ δέ λαμβάνων σύ, ἐπειδή, πωλεῖς τήν χάριν ὁποῦ ἔλαβες δωρεάν, ὡς πωλημένος δοῦλος εἰς τόν διάβολον, θέλεις τήν ὑστερηθῇ, ἤτοι θέλεις καθαιρεθῇ. Διότι, ῥυπαράν καί ἄτιμον πραγματείαν (τοῦτο γάρ ἡ καπηλεία δηλοῖ) ἐμβάζεις μέσα εἰς τήν ἐκκλησίαν ὁποῦ ἐνεπιστεύθημεν νά ἔχωμεν τά τιμιώτατα, καί ὑπέρτιμα μυστήρια τοῦ σώματος, καί αἵματος τοῦ Χριστοῦ. Ταὐτόν εἰπεῖν, διότι καπηλικῶς, καί ἀτίμως πωλεῖς τά ὑπέρ πᾶσαν τιμήν ὄντα τοῦ Χριστοῦ μυστήρια. Ἐπειδή δέ μέ τέχνην ἔκρυπτον οἱ ἐπίσκοποι τήν ἁμαρτίαν ταύτην, καί ἐνόμιζον, ὅτι δέν εἶναι ἁμαρτία τό νά λάβουν ἄσπρα ὕστερα ἀπό τήν χειροτονίαν, τούς λέγει ὁ ἅγιος. Ὅτι τό πάρσιμον τῶν τοιούτων ἄσπρων, εἰς ὅ,τι καιρόν γένῃ ἀπό αὐτούς, πάρσιμον εἶναι, εἴτε πρό τῆς χειροτονίας, εἴτε μαζή μέ τήν χειροτονίαν, εἴτε καί ὕστερα ἀπό τήν χειροτονίαν γένῃ, καί ἀκολούθως ὅτι εἶναι ἁμάρτημα. Παρακαλῶ σας λοιπόν, τούς παραγγέλλει, ἀποῤῥίψατε τό τοιοῦτον κέρδος, ὁποῦ σᾶς φέρει εἰς κόλασιν, καί μή γενῆτε ἀνάξιοι νά ἱερουργῆτε τά θεῖα μυστήρια, ἔχοντες χεῖρας μεμολυσμένας ἀπό τοιαῦτα παράνομα χρήματα. Διότι ὅποιος ἀπό ἐσᾶς ὕστερα ἀπό τήν παραγγελίαν ταύτην, ἤθελε κάμει τοιοῦτό τι, οὗτος θέλει ἐμποδισθῇ νά ἰερουργῇ ἐδῶ εἰς τήν ἐπαρχίαν μου, καί ἂς ὑπάγῃ ὅπου ἠμπορεῖ νά ἀγοράζῃ καί νά μεταπωλῇ τήν τοῦ Θεοῦ χάριν. Ἐπειδή ἡμεῖς, καί αἱ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαι, τοιαύτην συνήθειαν δέν ἔχομεν, ὡς λέγει ὁ Παῦλος. Βέβαια τό νά πωλῆτε τήν χάριν τοῦ Θεοῦ, διά φιλαργυρίαν τό κάμνετε, ἡ δέ φιλαργυρία εἶναι ῥίζα πάντων τῶν κακῶν, καί εἰδωλολατρεία ὀνομάζεται ἀπό τόν Παῦλον. Λοιπόν, μή προτιμήσετε τά εἴδωλα περισσότερον ἀπό τόν Χριστόν μηδέ μιμηθῆτε τόν Ἰούδαν, μέ τό νά προδίδετε καί ἐσεῖς, ὡς ἐκεῖνος, διά ἀργύρια, δεύτερον τόν ἅπαξ ὑπέρ ἡμῶν σταυρωθέντα Χριστόν. Διά τί, ἠξεύρετε καλά ὅτι, καθὼς ὁ διά τριάκοντα ἀργυρίων, μέ τά ὁποῖα ἐπροδόθη ὁ Κύριος ἀγορασθείς ἀγρός, ἀκελδαμᾶ ὠνομάσθη, ὡς λέγουσιν οἱ πράξεις, (ὅπερ δηλοῖ τόπος, καί τιμή αἵματος) ἔτζι καί αἱ χεῖρες τῶν Ἐπισκόπων, ὁποῦ δέχονται τά τοιαῦτα ἄσπρα, καί αἱ ἐνορίαι, καί κῶμαι, καί τῶν διδόντων, καί τῶν λαμβανόντων αὐτά, τόπος καί τιμή αἵματος θέλουν ὀνομασθοῦν καί τόν κθ΄ Ἀποστολικόν. 1Καί εἰς τήν ἐπιστολήν ταύτην συντομωτάτην ἑρμηνείαν ἔχει ὁ Ζωναρᾶς κειμένην οὐκ ἐν τῇ σειρᾷ τῆς ἑρμηνείας τῶν κανόνων, ἀλλ’ ἐν ἄλλοις τισί σημειώμασι.2Εὔχεται ὁ ἅγιος νά μήν εὑρεθῇ ἡ ἀδιαφορία εἰς τούς ἐπισκόπους του. Διά τό μέγιστον κακόν ὁποῦ προξενεῖ αὕτη, ὅπου καί ἂν εὑρίσκεται. Διά τί ἐκεῖνος μέν ὁποῦ κάμνει τό κακόν, καί ψηφᾷ ὅτι κάμνει κακόν, εἶναι ἐλπίς ὅτι θέλει κάμῃ ποτέ ἀποχήν τοῦ κακοῦ, καί νά διορθωθῇ. Ἐκεῖνος δέ ὁποῦ κάμνει τό κακόν, καί δέν ψηφᾷ ὅτι κάμνει κακόν, οὗτος ποτέ δέν θέλει ἀφήσει τό κακόν, καί νά ἔλθῃ εἰς μετάνοιαν, καθὼς λέγει ὁ Ζωναρᾶς. Ὅθεν μαθόντες ἀπό τοῦτον τόν Ἅγιον δι’ ὀλίγων, πόσον κακόν εἶναι ἡ ἀδιαφορία, ἂς ἐξοστρακίσωμεν ταύτην, ἀπό λόγου μας, ἀδελφοί. Ἀλλοτρία γάρ αὕτη εἶναι τελείως τῆς πολιτείας τῶν Χριστιανῶν. Διά τί αὕτη ἄνω κάτω ἔφερε τά πράγματα, καί ὅλα σχεδόν ἐγέννησε τά κακά, τήν ἀθεοφοβίαν, τήν ἀνευλάβειαν, τήν ψυχρότητα εἰς τά θεῖα, τήν καταφρόνησιν εἰς τήν ἐργασίαν τῶν ζωοποιῶν τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν. Εἰς κάθε πρᾶγμα τοῦτο τό θεοκατάρατον προβάλλοντα λόγιον. Καί τι εἶναι ἐτοῦτο; καί τι εἶναι ἐκεῖνο; τοῦτο δέν εἶναι τίποτε. Ἐκεῖνο δέν εἶναι τίποτε. Καί συντόμως, εἰπεῖν, ἐκ τῆς ἀδιαφορίας ἔπεσαν καί πίπτουν οἱ πολλοί εἰς αἵρεσιν καί ἀθείαν∙ διό καί ὁ Πηλουσιώτης Ἰσίδωρος σοφώτατα λέγει «Τό γάρ λέγειν οὐδέν παρά τούτων τήν κακίαν ἐπεισκωμάσαι τῷ βίῳ πεποίηκεν (ἐπιστολ. ᾳσλγ΄). Σημείωσαι δέ ὅτι, καί ἡ εἰς τήν παροῦσαν ἐπιστολήν ἑρμηνεία τοῦ Ζωναρᾶ οὐχ εὑρίσκεται εἰς τήν σειράν τῆς ἐπιστολῆς, ὡς ἐν τοῖς ἄλλοις κανόσιν, ἀλλ’ εὑρίσκεται μόνον ἔν τισι σημειώμασι.3Ἴσως δέ οὗτοι ὡς καλόν ἐνόμιζον τοῦτο, μέ τό νά μήν ἐλάμβανον τά χρήματα πρό τῆς χειροτονίας, ἤ μαζή μέ τήν χειροτονίαν, ἀλλ’ ὕστερα ἀπό τήν χειροτονίαν, ὅπερ λέγει παρακάτω ὁ Ἅγιος, καί ὁ Ζωναρᾶς ἑρμηνεύει.4Παρηγορία μεγάλη γεννᾶται εἰς τούς ἐπί χρήμασι χειροτονοῦντας καί χειροτονουμένυς, ἀπό τόν συγκαταβατικόν τοῦτον λόγον ὁποῦ λέγει ὁ Ἅγιος. Ἀλλά καί ἀπό τόν λόγον ὁποῦ λέγει παρακάτω. Ἤγουν τό, Ὅποιος ἀπό ἐσᾶς ὕστερα ἀπό τήν παραγγελίαν ταύτην ἤθελε κάμει τι τοιοῦτο καί τά λοιπά. Διότι μέ τά λόγια ταῦτα δέν προστάζει ὁ Ἅγιος νά καθαιρεθοῦν καί νά μήν ἱερουργοῦν, ὅσοι ἕως τότε ἔφθασαν μέ ἄσπρα νά χειροτονήσουν, καί νά χειροτονηθοῦν. Ἀλλά ὅσοι ἤθελαν κάμουν τοῦτο ἀπό τότε καί ὕστερα. Ἐμεταχειρίσθη δέ τήν συγκατάβασιν ταύτην ὁ Ἅγιος καί τήν οἰκονομίαν. Διά τί καθώς τινες λέγουσι, τό τῆς Σιμωνίας κακόν ἐπεπόλαζε τότε εἰς ὅλους σχεδόν τούς ἱερωμένους, ὡς καί νῦν ἐπιπολάζει, καί πάντας κατεκυρίευσεν. Ὅθεν οὕτω συνέφερε ποιῆσαι, ἵνα μή πάντων καθαιρουμένων, ἀποίμαντα γενήσεται τά τῆς ἐκκλησίας. Καθὼς καί ἡ στ΄ οἰκουμενική, τοιαύτην οἰκονομίαν ποιήσασα, οὐκ ἐκάθῃρε τούς δυσί γάμοις περιπεσόντας μετά τήν χειροτονίαν ἱερωμένους, μέ τό νά ᾖτον εἰς τήν παρανομίαν ταύτην πλῆθος πολύ. Δι’ ὃ καί κατά συγκατάβασιν τόν γ΄ κανόνα αὐτῆς ἐξέδωκε. Διά τί δέ ὁ Μέγας Βασίλειος, τούς μέν πορνεύσαντας ἤ μοιχεύσαντας, ἤ φονεύσαντας ἱερεῖς καθαιρεῖ ἐν τοῖς κανόσιν αὐτοῦ, τούς δέ Σιμωνιακούς τούτους ἀκαθαιρέτους ἀφῆκε, καί μ’ ὅλον ὁποῦ οἱ Σιμωνιακοί εἶναι χειρότεροι ἀπό τόν Μακεδόνιον, καθὼς λέγει ὁ θεῖος Ταράσιος; φασί τινες, ὅτι ἡ Σιμωνία νοήματός ἐστι διαφθορά, ταὐτόν εἰπεῖν τῆς ψυχῆς μόνης. «Ἐνόμισας γάρ, εἶπεν ὁ Πέτρος τῷ Σίμωνι, τήν δωρεάν τοῦ Θεοῦ διά χρημάτων κτᾶσθαι». Ἡ δέ πορνεία καί ὁ φόνος καί ἡ μοιχεία, τῆς ψυχῆς ὁμοῦ καί τοῦ σώματος εἶναι διαφθορά. Ὁ γάρ πορνεύων, κατά τόν Παῦλον, εἰς τόν ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει. Ὅθεν τήν μέν φθοράν τοῦ νοός, εἴτουν τῆς ψυχῆς τῶν Σιμωνιακῶν, μόνη ἡ μετάνοια δύναται νά ἀφανίσῃ. Δι’ ὃ καί ὁ Πέτρος πρός τόν Σίμωνα τοῦτον μόνον εἶπε. «Μετανόησον οὖν ἀπό τῆς κακίας σου ταύτης, καί δεήθητε τοῦ Θεοῦ, εἰ ἄρα ἁφεθήσεταί σοι ἡ ἐπίνοια τῆς καρδίας σου». Τήν δέ ἐκ τῆς σωματικῆς ἁμαρτίας γενομένην φθοράν τῆς ψυχῆς ὁμοῦ καί τοῦ σώματος τῶν πορνευόντων, ἡ μετάνοια νά ἀφανίσῃ δέν δύναται. Καθὼς αὐτός πάλιν ὁ Μέγας Βασίλειος εἴρηκεν ἐν τῷ περί παρθενίας. «Μετάνοια γάρ, φησίν, ἁμαρτίαν ἀφίησι, τό δή ἐφθαρμένον ὡς μή ἐφθαρμένον ποιήσαι πάλιν ἀδυνατοῦσα, διά βίου ὀδύρεται. Ὅρα καί τόν ιθ΄ τοῦ Νηστευτοῦ. Διά τοῦτο καί ὁ δ΄ κανὼν τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ τόν ποιήσαντα μέν συγκατάθεσιν καί ἐπιθυμήσαντα νά πορνεύση, μή πορνεύσαντα δέ, οὐ καθαιρεῖ. Ὡς κατά διάνοιαν καί ψυχήν μόνον ἁμαρτήσαντα, ἀλλ’ οὐχί καί κατά σῶμα.
