Ἡ δέ τοῦ Κυρίου ἀπόφασις, κατά μέν τήν τῆς ἐννοίας ἀκολουθίαν, ἐξ ἴσου καί ἀνδράσι καί γυναιξίν ἁρμόζει, περί τοῦ μή ἐξεῖναι γάμου ἐξίστασθαι παρεκτός λόγου πορνείας. Ἡ δέ συνήθεια οὐχ οὕτως ἔχει, αλλ᾿ ἐπί μέν τῶν γυναικῶν, πολλήν εὑρίσκομεν τήν ἀκριβολογίαν, τοῦ μέν Ἀποστόλου λέγοντος ὅτι, ὁ κολλώμενος τῇ πόρνῃ ἓν σῶμά ἐστι· τοῦ δέ Ἱερεμίου ὅτι, ἐάν γένηται γυνή ἀνδρί ἑτέρῳ, οὐκ ἐπιστρέψει πρός τόν ἄνδρα αὐτῆς, ἀλλά μιαινομένη μιανθήσεται· καί πάλιν· Ὁ ἔχων μοιχαλίδα, ἄφρων καί ἀσεβής. Ἡ δέ συνήθεια, καί μοιχεύοντας ἄνδρας καί ἐν πορνείαις ὄντας, κατέχεσθαι ὑπό τῶν γυναικῶν προστάσει, ὥστε ἡ τῷ ἀφειμένῳ ἀνδρί συνοικοῦσα, οὐκ οἶδα εἰ δύναται μοιχαλίς χρηματίζειν. Τό γάρ ἔγκλημα ἐνταῦθα τῆς ἀπολυσάσης τόν ἄνδρα ἅπτεται, κατά ποίαν αἰτίαν ἀπέστη τοῦ γάμου, εἴτε γαρ τυπτομένη μή φέρουσα τάς πληγάς, ὑπομένειν ἐχρῆν μᾶλλον ἤ διαζευχθῆναι τοῦ συνοικοῦντος, εἴτε τήν εἰς τά χρήματα ζημίαν μή φέρουσα, οὐδέ αὕτη ἡ πρόφασις ἀξιόλογος. Εἰ δέ διά τό ἐν πορνείᾳ αὐτόν ζῇν, οὐκ ἔχομεν τοῦτο ἐν τῇ συνηθείᾳ τῇ ἐκκλησιαστικῇ τό παρατήρημα. Ἀλλά καί ἀπίστου ἀνδρός χωρίζεσθαι οὐ προσετάχθη γυνή, ἀλλά παραμένειν δεῖ διά τό ἄδηλον τῆς ἐκβάσεως. Τί γάρ οἶδας γύναι, εἰ τόν ἄνδρα σώσεις; Ὥστε ἡ καταλιποῦσα μοιχαλίς, εἰ ἐπ᾿ ἄλλον ἦλθεν ἄνδρα, ὁ δέ καταλειφθείς, συγγνωστός καί ἡ συνοικοῦσα τῷ τοιούτῳ οὐ κατακρίνεται. Εἰ μέντοι ὁ ἀνήρ, ὁ ἀποστάς τῆς γυναικός, ἐπ᾿ ἄλλην ἦλθε, καί αὐτός μοιχός, διότι ποιεῖ αὐτήν μοιχευθῆναι· καί ἡ συνοικοῦσα αὐτῷ, μοιχαλίς, διότι ἀλλότριον ἄνδρα πρός ἑαυτήν μετέστησεν.
Μή λύεσθαι γάμον παρεκτός λόγου πορνείας, ὁ Κύριος ἀπεφἠνατο. Ταύτην οὖν τήν ἀπόφασιν ἐπίσης φησίν ὁ μέγας οὗτος Πατήρ ἁρμόζειν καί ἀνδράσι, καί γυναιξἱν, ὥστε μήτε ἄνδρα τήν οἰκείαν ἀφιέναι γυναῖκα, μήτε γυναῖκα ἀφίστασθαι τοῦ ἀνδρός αὐτῆς. Ἀλλ᾽ ἡ συνήθεια οὐχ ὁμοίως ἔχει ἐπί ἁνδρῶν ἀφιέντων τάς γυναῖκας, καί ἐπί γυναικῶν ὁμοίως ποιουσῶν. Ἡ μέν γάρ γυνή, ἀποστᾶσα τοῦ ἀνδρός, καί συναφθεῖσα ἑτέρω, μοιχαλίς κρίνεται, καί οὐκέτι δεχθήσεται παρά τοῦ άνδρός, εἰ μή ἐκεῖνος βούλοιτο∙ τόν δέ ἄνδρα, καί πορνεύοντα, καί μοιχεύοντα, ἡ γυνή ἀφεῖναι οὐ δύναται. Καί λοιπόν, εἰ ὁ ἀφεθείς ἑτέρᾳ συνοικήσει, ἡ τούτῳ συναφθεῖσα οὐ κριθήσεται, φησί, μοιχαλίς∙ τό γάρ ἁμάρτημα τῆς καταλειψάσης τόν οἰκεῖον ἄνδρα ἐστίν∙ οὐ γάρ ἐφεῖται αὐτῇ ἀφίστασθαι τοῦ ἀνδρός∙ ἀλλ᾽ εἴτε πικρῶς αὐτῇ προσφέρεται, φέρειν χρή, εἴτε εἰς χρήματα ζημιοῦται, τήν προῖκα δαπανωμένην ὁρῶσα∙ εἴτε ζηλοτυπεῖ διά τό ἑτέραις τόν ἄνδρα συμφθείρεσθαι, καρτερεῖν δεῖ, καί τοῦ ἀνδρός μή χωρίζεσθαι. Εἰ γάρ ἀπίστου τῶν συνοικούντων ὄντος θατέρου, τό ἕτερον πρόσωπον χωρισθῆναι αὐτοῦ ἄκοντος κεκώλυται, κατά τόν μακάριον Παῦλον, πῶς ἀνεύθυνος ἔσται ὁ δι᾿ ἑτέραν αἰτίαν λύων τήν συζυγίαν; ὥστε εἰ ἀποστᾶσα τοῦ ἀνδρός ἄλλῳ συνῴκησε, μοιχαλίς λογίζεται∙ ἡ δέ τῷ καταλειφθέντι ἀνδρί συνευνασθεῖσα νομίμως, οὔτε ὡς μοιχαλίς, οὔτε ὡς πορνεύσασα κατακρίνεται. Καί ὁ ἀνήρ δέ τήν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἀπολύσας, καί ἑτέραν εἰσοικισάμενος, μοιχός ἐστι, καί τήν γυναῖκα μοιχαλίδα ποιεῖ, ἄλλῳ μεγνυμένην∙ καί ἡ τῷ τοιούτῳ δέ ἀνδρί συνοικήσασα, ἐν εἰδήσει τοῦ ἀπολύσαι αὐτόν ἥν εἶχε γυγαῖκα, μοιχαλίς ἐστίν∙ ἀλλότριον γάρ ἂνδρα πρός ἑαυτήν μετέστησεν. Ἀλλά ταῦτα μέν ὁ μέγας οὗτός φησι Πατἠρ, κατά τό τηνικαῦτα κρατοῦν ἐκκλησιαστικόν ἔθος. Ἐκ δέ τῆς μετά ταῦτα περί λύσεως γάμων ἐκφωνηθείσης νεαρᾶς τοῦ βασιλέως Ἰουστινιανοῦ, τῆς κειμένης εἰς βιβλίον τῶν βασιλικῶν κη΄, τίτλ. ζ΄ πρός ταῖς ἄλλαις αἰτίαις, ταῖς δι᾽ ἃς λύειν ταῖς γυναιξί τά συνοικέσια δίδοται, καί τό, ἐν τῇ αὐτῇ οἰκίᾳ ἤ πόλει τόν ἄνδρα συμφθείρεσθαι γυναικί ἄλλῃ, καί ἐπιφωνούμενον παρά τοῦ μέρους τῆς γυναικός, μή ἀφίστασθαι τῆς πρός ἐκείνην ὁμιλίας, λύειν τούς γάμους ταῖς γυναιξί διά τήν ζηλοτυπίαν ἐφίησι. Ἐρωτηθείς ὁ ἅγιος, τί ὀφείλει γίνεσθαι εἰς τούς ὁμοζύγους, ἐάν τις ἐξ αὐτῶν εἰς ἕτερον ἔλθῃ γάμον, ἤ καί πορνεύσῃ, ἐποίησε τόν ἀπόλογον ἀπό διαφόρων γραφικῶν, καί ἐκ τῆς τότε κρατούσης συνηθείας. Ἐπεί δέ τά ἐν τῷ τοιούτῳ κανόνι πάντα σχεδόν μετετύπωσεν ἡ ριζ΄ νεαρά Ἰουστινιάνειος, ἡ κειμένη ἐν τῷ ζ΄ τίτλῳ, τοῦ κη΄ βιβλίου, ἀνάγνωθι ταύτην, ὡσαύτως καί τήν ρια΄ νεαράν∙ καί ἁπλῶς ἀπό τοῦ α΄ κεφ., τοῦ αὐτοῦ τίτλου μέχρι καί τοῦ στ΄ καί μάθῃς κατά πόσους τρόπους λύονται τά συνοικέσια, καί πῶς κολάζονται ὅσον τέως ἀπό τοῦ πολιτικοῦ νόμου, οἱ μοιχεύοντες ἐκ τῶν ὁμοζύγων, ἤ καί πορνεύοντες∙ πρός δέ καί οἱ παραλόγως τήν ὁμοζωΐαν καταλιμιπάνοντες. Ἀνάγνωθι καί τόν Ϟγ΄ κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καί τά ἐν αὐτῷ∙ ὡσαύτως ἀνάγνωθι καί τά εἰς τό τέλος τοῦ α΄ κεφ., τοῦ ια΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος καταστρωθέντα νόμιμα καί τά ἔξωθεν τοῦ δ΄ κεφ., τοῦ ιγ΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος κατάστρωθέντα νόμιμα∙ ὁμοίως καί τήν ἑρμηνείαν τοῦ ε΄ κεφ. τοῦ αὐτοῦ τίτλου, καί μάθῃς ἐκ πάντων πλατέως τά περί τούτου. Κατά τόν τοῦ Κυρίου λόγον, ἴσως καταδικάζεται καί ἀνήρ, καί γυνή, δίχα πορνείας ἀποζευγνύμενοι∙ ἡ δέ συνήθεια, τόν μοιχόν καί τόν πόρνον διαζεύγνυσι τῶν συμβίων. Εἰ δέ τις ἀφέτῳ ἀνδρί συζευχθείη, οὐκ ἔνι τυχόν μοιχαλίς∙ τό γάρ αἴτιον ἐπί τήν ἀλόγως ἀφεῖσαν∙ ἤ καί μοιχαλίς, εἰ πρός ἕτερον ζεύγνυται∙ ὁ δέ ἀφεθείς, συγγνωστός. Ὁ δέ τήν γυναῖκα λιπών, καί ἐπ’ ἄλλην ἰὼν, καί αὐτός μοιχός, καί αὐτήν μεμοιχεῦσθαι ποιεῖ, καί ἡ αὐτῷ συνοικοῦσα γυνή. Εἰ καί ὁ Κύριος, τόν ἄνδρα τόν διαζευχθέντα τῆς ἰδίας γυναικός, (παρεκτός λόγου πορνείας) καί τήν γυναῖκα ἀνευλόγως τοῦ ἰδίου χωρισθεῖσαν ἀνδρός, καταδικάζει ἐπίσης, ἀλλ᾽ ἡ συνήθεια ἡ ἐκκλησιαστική ἄλλως τοῦτο προστάσσει γίνεσθαι∙ τόν μέν γάρ ἄνδρα, καί πορνεύοντα, καί μοιχεύοντα, ὑπό τῆς ἰδίας γυναικός κελεύει κατέχεσθαι∙ τήν δέ γυναῖκα, εἰ μιανθῇ ἑτέρῳ ἀνδρί, ἀπολύεσθαι ἐπιτρέπει, καί μηκέτι παρά τοῦ ἰδίου ἀνδρός κατέχεσθαι. Λοιπόν, ἐάν γυνή τόν ἴδιον ἄνδρα ἀφήσῃ, προφάσει τοῦ ἐν πορνείᾳ, αὐτόν συζῇν, καί ἐκεῖνος ἑτέραν λάβῃ γυναῖκα, ἡ αἰτίασις καί τό ἔγκλημα κατά τῆς γυναικός ἐστι τῆς ἀπολυσάσης τόν ἄνδρα αὐτῆς, ὃν ὤφειλε κατέχειν καί μοιχεύοντα∙ ὁ γάρ ἀνήρ συγγνωστός ἐστιν ἐπ᾿ ἄλλην ἐλθὼν γυναῖκα∙ ὡσαύτως καί ἡ συναφθεῖσα αὐτῷ ἀπολύτῳ ὄντι οὐ λεχθήσεται μοιχαλίς∙ ἡ δέ καταλιποῦσα αὐτόν, εἰ συζευχθῇ ἑτέρῳ, μοιχαλίς ἀναμφιβόλως ἐστίν. Εἰ δέ τοὐναντίον ὁ ἀνήρ τῆς ἰδίας ἀποστῇ γυναικός, παρεκτός λόγου πορνείας, καί ἄλλην λάβῃ γυναῖκα, καί αὐτός ὡς μοιχός κρίνεται, διότι ποιεῖ, ἣν κατέλιπε, μοιχευθῆναι, εἴπερ ἐπ᾽ ἄλλον ἔλθοι ἄνδρα∙ καί ἡ συνοικοῦσα αὐτῷ μοιχαλίς ἐστι, διότι ἀλλότριον προσελάβετο ἄνδρα. Καί ταῦτα μέν τοῦ κανόνος, διότι καί ἄδεια τῷ τότε ἦν ἀπό νόμων τοῖς συνοικοῦσι, καί χωρίς εὐλόγου αἰτίας, διά τυπικῶν ῥημάτων χωρίζεσθαι ἀπ’ ἀλλήλων. Σήμερον δέ οὔτε ἀνήρ, οὔτε γυνή διαλύειν τό συνοικέσιον δύναται, εἰ μή τις αἰτία εὔλογος ὕπεστιν, ἀφ᾽ ὧν ῥητῶς ἡ Ἰουστινιάνειος νομοθετεῖ νεαρά. Ἡ μέν τοῦ Κυρίου ἀπόφασις θέλει, ὅτι ἐπίσης ὁ ἄνδρας, καί ἡ γυναῖκα νά μήν χωρίζωνται ἕνας ἀπό τόν ἄλλον ἔξω μόνον ἂν ἀκολουθήσῃ πορνεία, ἤ μοιχεία, εἴτε εἰς τό ἕνα μέρος, εἴτε εἰς τό ἄλλο. Ἡ συνήθεια ὅμως θέλει, ὅτι οἱ μέν ἄνδρες νά χωρίζουν τάς γυναῖκάς των, ἐάν πορνευθοῦν, ἤ μοιχευθοῦν ἀπό ἄλλον1 κατά τό Ἀποστολικόν ῥητόν, καί τό τοῦ Ἱερεμίου, καί τό τοῦ Παροιμιαστοῦ. Ἡ δέ γυναῖκες νά μήν χωρίζουν τούς ἄνδρας των, κᾂν πορνεύουσι, καί μοιχεύουσιν εἰς ἄλλας. Ὥστε, κατά τήν συνήθειαν ταύτην, ἐάν γυνή ὑπανδρευθῇ μέ ἄνδρα, τόν ὁποῖον ἐχώρισεν ἡ γυναῖκά του, ὡς πορνεύοντα, ἤ μοιχεύοντα, ἀπορῶ, ἂν αὐτή ἠμπορῇ νά ᾖναι μοιχαλίς. Ἐπειδή τό ἁμάρτημα τοῦ χωρισμοῦ δέν δίδεται εἰς τόν ἄνδρα, ἀλλά εἰς τήν γυναῖκα, ὁποῦ τόν ἀφῆκεν. Ἐπειδή αὕτη δέν ἔχει τήν ἄδειαν νά ἀφίνῃ τόν ἄνδρα της∙ ἀλλά κᾂν δέρνῃ αὐτήν ἐκεῖνος, πρέπει νά ὑπομένῃ, καί ὄχι νά χωρίζεται∙ κᾂν τήν προῖκά της ἐξοδεύῃ, εἰς ἄλλας γυναίκας πορνεύῃ, αὐτή πρέπει νά καρτερῇ. Τί λέγω ταῦτα; κᾂν ἄπιστος ἦναι ὁ ἄνδρας της,2 δέν πρέπει νά τόν χωρίζεται, ὡς λέγει ὁ Παῦλος. Ἀλλά νά συγκατοικῇ μέ αὐτόν, ἴσως μέ τό παράδειγμά της τόν ἐπιστρέψῃ εἰς τήν θεογνωσίαν. Ὥστε, ἡ μέν γυναῖκα, ἀφήσασα τόν ἄνδρα της, μοιχαλίς εἶναι, ἂν πάρῃ ἄλλον. Ὁ δέ ἀφεθείς αὐτός ἄνδρας, ἂν πάρῃ ἄλλην, συγχωρεῖται, καί ἡ τοῦτον λαβοῦσα δευτέρα γυναῖκα, ὡς μοιχαλίς δέν κατακρίνεται. Ἐάν ὅμως καί ὁ ἄνδρας ἀφήσῃ τήν γυναῖκα του, χωρίς αἰτίαν πορνείας, καί πάρῃ ἄλλη, μοιχός εἶναι. Διά τί ἔκαμε τήν γυναῖκά του νά μοιχευθῇ λαμβάνουσαν ἄλλον, ζῶντος τοῦ προτέρου ἀνδρός της. Ἀλλά καί ἡ δευτέρα γυναῖκά του, μοιχαλίς εἶναι, διά τί ἐπῆρε τόν ξένον ἄνδρα τῆς ζώσης πρώτης αὐτοῦ γυναικός. Ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ μη΄ Ἀποστολικοῦ, καί τόν πζ΄ τῆς στ΄ μέρος ἐκ τοῦ κανόνος τούτου ἐρανισθέντα αὐτολεξεί. 1Ἐάν δηλαδή δέν θέλουν αὐτάς. Εἰ δέ καί τάς θέλουν, δέν χωρίζουν αὐτάς, κᾂν πορνευθοῦν, ἤ μοιχευθοῦν. Οὕτω γάρ καί ὁ Ἰουστινιανός, καί Λέων ὁ σοφός ἐνόησαν εἰς τούς νόμους των τόν κανόνα τοῦτον, εἰπόντες ὅτι, ἂν οἱ ἄνδρες συγχωρήσουν τό σφάλμα τῆς μοιχείας, ἤ πορνείας τῶν γυναικῶν των, παίρνουσι πάλιν αὐτάς ἀνεμποδίστως ἀνάμεσα εἰς δύω χρόνους.2Δηλαδή ἐάν, ἄπιστοι ὄντες καί οἱ δύω ἐξ ἀρχῆς, ἡ μέν γυνή πιστεύσῃ μετά ταῦτα, ὁ δέ ἄνδρας μείνῃ ἐν τῇ ἀπιστίᾳ.
