Εἴ τις κληρικός πρός κληρικόν πρᾶγμα ἔχει, μή ἐγκαταλιμπανέτω τόν οἰκεῖον ἐπίσκοπον, καί ἐπί κοσμικά δικαστήρια μή κατατρεχέτω, ἀλλά πρότερον τήν ὑπόθεσιν γυμναζέτω παρά τῷ ἰδίῳ ἐπισκόπῳ, ἤ γοῦν, γνώμῃ αὐτοῦ τοῦ ἐπισκόπου, παρ᾿ οἷς ἂν ἀμφότερα τά μέρη βούλωνται, τά τῆς δίκης συγκροτείσθω· εἰ δέ τις παρά ταῦτα ποιήσοι, κανονικοῖς ἐπιτιμίοις ὑποκείσθω. Εἰ δέ κληρικός πρᾶγμα ἔχει πρός τόν ἴδιον, ἤ καί πρός ἕτερον ἐπίσκοπον, παρά τῇ συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας δικαζέσθω. Εἰ δέ πρός τόν τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας μητροπολίτην, ἐπίσκοπος, ἤ κληρικός ἀμφισβητοίη, καταλαμβανέτω τόν ἔξαρχον τῆς διοικήσεως, ἤ τόν τῆς βασιλευούσης Κωνσταντινουπόλεως θρόνον, καί ἐπ᾿ αὐτῷ δικαζέσθω.
Τούς κληρικούς πράγματα πρός ἀλλήλους ἔχοντας, δίκας δηλονότι καί ὑποθέσεις, βούλεται ὁ κανών παρά τῷ ἰδίῳ ἐπισκόπῳ ταύτας γυμνάζειν, καί μή ἀπιέναι ἐπί κοσμικά δικαστήρια∙ τοῦτο γάρ εἰς περιφρόνησιν καί ὕβριν τοῦ ἐπισκόπου ἐστίν ἤ τέως, γνώμῃ τοῦ ἐπισκόπου, ἤτοι αὐτοῦ ἐπιτρέποντος, παρ’ οἷς τά ἀντίθετα μέρη ἀρέσκονται, ζητεῖσθαι τάς ὑποθέσεις∙ τούς δέ μή φυλάσσοντας τήν τοῦ κανόνος διαταγήν, ἐπιτιμᾶσθαι κανονικῶς παρά τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν. Ταῦτα μέν, ὅτε πρός ἀλλήλους δικάζονται κληρικοί. Εἰ δέ κληρικοί τῷ ἰδίῳ ἐπισκόπῳ ἐπεγκαλοῦσιν, ἤ ἑτέρῳ, καί δίκην ἐνιστῶσι κατ’ αὐτοῦ, τούς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπισκόπους καθίζει δικαστάς ὁ κανών. Συνιόντες γάρ, ἀκροάσονται τῶν ὑποθέσεων, καί ψηφίσονται. Εἰ δέ πρός τόν μητροπολίτην τῆς ἐπαρχίας ἔχει πρᾶγμα, ἤγουν ἀμφιβολίαν τινά καί δίκην ἐπίσκοπος, ἤ κληρικός, τόν τῆς διοικήσεως ἐκείνης, παρ’ ᾗ καί οἱ ἀμφισβητούντες ἀλλήλοις εἰσίν, ἔξαρχον, βούλεται ὁ κανών διαιτητήν τῆς ὑποθέσεως γίνεσθαι, ἤ τόν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀρχιεπίσκοπον∙ ἐξάρχους δέ τῶν διοικήσεων, τούς πατριάρχας εἶναι φασίν∙ ἄλλοι δέ τούς μητροπολίτας∙ πλατύτερον δέ τά περί τούτου ἐν τῷ ιζ΄ κανόνι εἴρηται. Ὀροθετήσαντες οἱ ἅγιοι Πατέρες πάντας τούς κληρικούς ὑποκεῖσθαι τῷ κατά χώραν ἐπισκόπῳ (τῷ ὀνόματι δέ τῶν κληρικῶν καί οἱ μοναχοί περιέχονται)∙ ἐπάγουσι διά τοῦ παρόντος κανόνος, μή ἔχειν ἐπ’ ἀδείας κληρικόν παρά πολιτικῷ δικαστηρίῳ ἐνάγειν κατά κληρικοῦ, ἀλλά παρά τῷ ἰδίῳ έπισκόπῳ, ἤ, κατά γνώμην τοῦ ἐπισκόπου, παρ’ οἷς ἄν τά μέρη θελήσωσιν, ὀφείλουσιν εἶναι πάντως προσφόροις, ἤγουν ἐκκλησιαστικοῖς∙ εἰκός γάρ ἐστι μή θέλειν τόν ἐπίσκοπον ἀκροάσασθαι τῆς ὑποθέσεως, διά τινα εὔλογον αἰτίαν∙ τόν δέ παρά ταῦτα ποιήσαντα, κανονικοῖς ἐπιτιμίοις ὑποβάλλει ὁ κανών. Καί ταῦτα μέν ὅταν δύο κληρικοί μιᾶς ἐνορίας κατ’ ἀλλήλων δικαστήριον ἔχωσιν. Εἰ δέ κληρικός ἔχει ἀγωγήν κατά τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, ἤ καθ’ ἑτέρου ἐπισκόπου, τά τῆς ὑποθέσεως ἐξετασθήσονται παρά τῷ προσφόρῳ μητροπολίτῃ τῆς ἐπαρχίας. Εἰ δέ κατά μητροπολίτου ἔχει ἀγωγήν ἐπίσκοπος, ἤ κληρικός τοῦ μητροπολίτου, διορίζεται ὁ κανών δικάζειν τήν ὑπόθεσιν, ἤ τόν ἔξαρχον τῆς διοικήσεως, ἤ τόν πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως. Ὀφείλομεν οὖν λέγειν, ὡς, εἴ τις κληρικός μέλλει γυμνάσαι ὑπόθεσιν κατά κληρικοῦ, ἤ ἐπισκόπου, ἤ μητροπολίτου, τῷ φόρῳ τοῦ ἐναγομένου κατά νόμους ἀκολουθείτω. Οἱ μέν γάρ κληρικοί, καί μοναχοί, παρά τῷ ἐγχωρίῳ ἐπισκόπῳ ἑλκυσθήσονται, ὁ ἐπίσκοπος παρά τῷ μητροπολίτῃ∙ καί ὁ μητροπολίτης παρά τῷ πατριάρχῃ∙ καί οὐκ ἔσται ἄδεια τυχόν κληρικῷ τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ Ἀθύρα, παρά τῷ μητροπολίτῃ Ἡρακλείας ἐναγαγεῖν κατά τοῦ συγκληρικοῦ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὡς ἄνωθεν εἴρηται, ποιῆσαι ἀναγκασθήσεται. Ἐρωτήσει δέ τις, ἐάν κληρικός οὐ θελήσῃ παρά τῷ ἰδίῳ ἐπισκόπῳ δικάσασθαι μετά συγκληρικοῦ αὐτοῦ, ἀλλά παρά τῷ μητροπολίτῃ ἐναγάγῃ, ἐκπεσεῖται τῆς οἰκείας ἐναγωγῆς, ὅπερ ἔμελλε παθεῖν, εἴπερ εἰς κοσμικόν δικαστήριον εἵλκυσε τοῦτον; Λύσις. Οὐκ ἐκπέσῃ μέν τῆς οἰκείας ὑποθέσεως, ὡς μή ἐναγαγών εἰς πολιτικόν δικαστήριον∙ ἐπιτιμηθήσεται δέ κατά τόν παρόντα κανόνα. Μή ἐναντιωθῇ δέ σοι τό στ΄ κεφ., τοῦ α΄. τίτ., τοῦ γ΄ βιβλίου τῶν βασιλικῶν, λέγον, Δυνατόν καί παρά τῷ πατριάρχῃ πρῶτον αἰτιάσασθαι, καί αἰτεῖν διά γραμμάτων αὐτοῦ δοθῆναι δικαστήν τινα τῶν κατά τόπον ἐπισκόπων∙ οὗ παραιτηθείσης τῆς ψήφου, πάλιν ὁ πατριάρχης δικάσει∙ ἀλλ’ ἀνάγνωθι μετ’ ἐπιστασίας τόν παρόντα κανόνα, τόν ιε΄ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου, τόν στ΄ τῆς β΄ συνόδου, καί τό α΄ κεφ., τοῦ θ΄. τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καί τά ἐν αὐτῷ, λύοντα τό ἐναντιοφανές. Τό δέ εἰρημένον ἐνταῦθα, ἤ γοῦν γνώμῃ τοῦ ἐπισκόπου παρ’ οἷς ἄν ἀμφότερα τά μέρη βούλωνται τά τῆς δίκης συγκροτεῖσθαι, μή εἴπῃς περί αἱρετοῦ δικαστοῦ ἐκλαμβάνεσθαι, μή ἔχοντος διαιοδοσίαν∙ τοῦτον γάρ θέλησις τῶν μερῶν ποιεῖ δικαστήν, καί ἐπερώτησις προστίμου, ὅπερ ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος οὐκ ἀναφαίνεται∙ ἀλλά περί δικαστοῦ ἔχοντος δικαιοδοσίαν ἐκκλησιαστικήν, ἀπροσφόρου δέ ὄντος τοῖς μέρεσιν∙ ὥστε ὁ δίχα γνώμης τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου καταδεξάμενος κληρικός παρ’ ἀπροσφόρῳ δικαστηρίῳ δικάσασθαι, κᾂν ἐκκλησιαστικός ἐστι, ἐπιτιμηθήσεται κατά τόν παρόντα κανόνα. Ὁ μέν τοι ἔξαρχος τῆς διοικήσεως ἐστιν, ὡς ἐμοί δοκεῖ, οὐχ ὁ ἑκάστης ἐπαρχίας μητροπολίτης, ἀλλ’ ὁ τῆς ὅλης διοικήσεως μητροπολίτης. Διοίκησις δέ ἐστιν ἡ πολλάς ἐπαρχίας ἕχουσα ἐν ἑαυτῇ. Τοῦτο δέ τό τῶν ἐξάρχων προνόμιον σήμερον οὐκ ἐνεργεῖ∙ κᾂν γάρ λέγωνται ἔξαρχοί τινες τῶν μητροπολιτῶν, ἀλλά τούς ἐν ταῖς διοικήσεσιν ὄντας ἑτέρους μητροπολίτας, οὐκ ἔχουσιν ὅλως ὐποκειμένους αὐτοῖς. Ἔοικεν οὖν ἑτέρους τινάς εἶναι κατά τούς τότε καιρούς ἐξάρχους τῶν διοικήσεων∙ ἤ τούτους μέν εἶναι, ἀπρακτῆσαι δέ τά ὑπό τῶν κανόνων δοθέντα τούτοις προνόμια. Κληρικοί διαδικαζόμενοι, εἰ, ἀφέντες τόν ἐπίσκοπον, κοσμικοῖς κριτηρίοις προσέλθωσι, κανονικῶς εὐθυνέσθωσαν. Καί κληρκός ἐπισκόπῳ διαφερόμενος, μενέτω τήν σύνοδον∙ καί μητροπολίτῃ ἐπίσκοπος, τόν Κωνσταντινουπόλεως ἐξαιτείτω. Οὐ δεῖ κληρικόν, ἔχοντα κατά κληρικοῦ, δικάζεσθαι παρά κοσμικοῖς δικασταῖς, ἀλλά παρά τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου. Εἰ δέ καί τόν οἰκεῖον οὗτος ἀφείς ἐπίσκοπον, κοσμικοῖς προσέλθοι δικαστηρίοις, κανονικῶς ἐπιτιμηθήσεται∙ ὥσπερ δή καί κατά ἐπισκόπου ἔχων ὁ κληρικός, παρά τῇ συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας ὀφείλει δικάζεσθαι. Ἀλλά καί ἐπίσκοπος, ἤ κληρικός, εἰ κατά μητροπολίτου ἔχει τινά ὑπόθεσιν, ἤ παρά τῷ ἐξάρχῳ τῆς διοικήσεως, ἦτοι τῷ πατριάρχῃ, ὑφ’ ὅν τελοῦσιν οἱ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων μητροπολῖται, δικάζεσθαι, ἤ παρά τῷ πατριάρχῃ Κωνσταντινουπόλεως∙ ὅπερ προνόμιον οὐδένί τῶν ἄλλων πατριαρχῶν ἐδόθη, οὔτε ἀπό τῶν κανόνων, οὔτε ἀπό τῶν νόμων, τό δικάζεσθαι μητροπολίτην τελοῦντα ὑφ’ ἕτερον πατριάρχην παρά πατριάρχῃ ἑτέρῳ, εἰ μή μόνῳ τῷ Κωνσταντινουπόλεως. Ὅταν μέν ἕνας κληρικός ἔχῃ κρίσιν μέ ἄλλον κληρικόν, διορίζει ὁ παρών Κανών νά μήν ἀφήνῃ τόν ἐδικόν του Ἐπίσκοπον, καί νά θεωρῇ τήν κρίσιν του εἰς κοσμικά κριτήρια. Ἀλλά πρότερον νά τήν θεωρῇ εἰς τόν Ἐπίσκοπόν του, ἤ καί με τήν γνώμην, καί ἄδειαν τοῦ Ἐπισκόπου του, νά θεωρῆται ἡ κρίσις ἀπό κριτάς αἱρετούς, εἰς τούς ὁποίους εὐχαριστοῦνται καί τά δύω μέρη, ὅ τε ἐνάγων, καί ἐναγόμενος. Ὅποιος δέ κληρικός ἤθελε κάμει ἄλλως, νά ὑποβάλλεται ἀπό τούς Ἐπισκόπους εἰς κανονικά ἐπιτίμια. Ὅταν δέ κληρικός ἔχῃ κρίσιν μέ τόν ἴδιον του Ἐπίσκοπον, ἂς θεωρῇ τήν κρίσιν εἰς τήν Σύνοδον τῆς ἐπαρχίας. Ὅταν δέ πάλιν Ἐπίσκοπος, ἤ κληρικός ἔχῃ κρίσιν με τόν Μητροπολίτην, ἂς πηγαίνῃ εἰς τόν ἔξαρχον τῆς διοικήσεως,1 ἤ εἰς τόν τῆς Βασιλευούσης Κωνσταντινουπόλεως θρόνον, καί εἰς ἐκεῖνον ἂς θεωρῆται ἡ κρίσις. 1Ὡσεί μέλισσαι κηρίον, οὕτω διάφοροι γνῶμαι περιεκύκλωσαν τό μέρος τοῦ παρόντος κανόνος. Οἱ μέν γάρ ἡμέτεροι ἐναντιούμενοι εἰς τήν τοῦ Πάπα ἀρχήν, καί θέλοντες νά τιμήσουν τόν Κωνσταντινουπόλεως, ἔκλιναν εἰς τήν ὑπερβολήν. Ὅθεν ὁ Ἀγκύρας Μακάριος ἐξάρχους μέν τῆς Διοικήσεως ἐννοεῖ τούς λοιπούς Πατριάρχας, εἰς δέ τόν Κωνσταντινουπόλεως δίδει τήν καθόλου Ἔκκλητον, καί τοῦτον θέλει νά ᾖναι ὁ πρῶτος καί ἀνώτερος κριτής ἐπάνω εἰς ὅλους τούς Πατριάρχας. Συνηκολούθησε δέ τῷ Μακαρίῳ καί ἡ Ἀλεξιάς ἐν τῇ ἱστορίᾳ, καί Νικόλαος ὁ Μεθώνης γράφων κατά τῆς ἀρχῆς τοῦ Πάπα, οἱ δέ Παπισταί πάλιν, θέλοντες νά συστήσουν τήν μοναρχίαν τοῦ Πάπα, συνακολουθοῦσιν εἰς τούς ἡμετέρους καί στέργουσι νά ᾖναι πρῶτος ἐπί πάντων Κριτής ὁ Κωνσταντινουπόλεως, μέ σκοπόν διά νά δείξουν, ὅτι, ἂν ὁ Κωνσταντινουπόλεως ᾖναι ἐπί πάντων Κριτής, ἐπειδή ὁ Ῥώμης εἶναι πρῶτος καί τοῦ Κωνσταντινουπόλεως κατά τούς Κανόνας, λοιπόν ὁ Ῥώμης εἶναι ὁ ἔσχατος καί κοινός ἐπάνω εἰς ὅλους τούς Πατριάρχας Κριτής, καί εἰς αὐτόν ἀκόμη τόν Κωνσταντινουπόλεως. Καί εἰς αὐτόν ἀνάγεται τῶν τεσσάρων Πατριαρχῶν τῆς οἰκουμένης ἡ ἔκκλητος. Οἱ Παπισταί δέ οὗτοι εἶναι ὁ ἀποστάτης Βησσαρίων, Βινίος, καί Βελλαρμῖνος. Νικόλαος δέ πάλιν ὁ Πάπας, γράφων κατά τοῦ Φωτίου, πρός Μιχαήλ τόν Αὐτοκράτορα, ἔξαρχον μέν τῆς Διοικήσεως θέλει νά ἐννοῇ ὁ Κανὼν τῆς Ῥώμης. Καί ὅτι τό, Διοικήσεως ὁποῦ λέγει ἐνικῶς ἐννοεῖται ἀντί διοικήσεων πληθυντικῶς, καθώς, φησι, καί ἡ θεία γραφή πολλάκις μεταχειρίζεται τό ἑνικόν ἀντί πληθυντικοῦ, ὡς τό, πηγή δέ ἀνέβαινεν ἐκ τῆς γῆς, ἀντί τοῦ πηγαί δέ ἀνέβαινον ἐκ τῆς γῆς. Καί ὅτι ὁ Κανὼν λέγει εἰς τόν ἔξαρχον τῆς Διοικήσεως, δηλ. τόν Ῥώμης, πρῶτον καί κυρίως νά κρίνεται ὁ μέ τόν Μητροπολίτην τήν κρίσιν ἔχων, κατά δέ συγχώρησιν καί δεύτερον λόγον, νά κρίνεται εἰς τόν Κωνσταντινουπόλεως. Ὅλοι ὅμως οὗτοι μακράν τῆς ἀληθείας ἀπεπλανήθησαν. Ὅτι μέν γάρ ὁ Κωνσταντινουπόλεως οὐκ ἔχει ἐξουσίαν ἐνεργεῖν εἰς τάς Διοικήσεις καί ἐνορίας τῶν ἄλλων Πατριαρχῶν, οὔτε εἰς αὐτόν ἐδόθη ἀπό τόν κανόνα τοῦτον ἡ ἔκκλητος ἐν τῇ καθόλου ἐκκλησίᾳ (ἥτις ἐστίν ἀγωγή ἀπό οἱουδήποτε δικαστηρίου ἐφ’ ἕτερον μεῖζον δικαστήριον, κατά τό θ΄ βιβλ. τῶν Βασιλικ., τίτλ. α΄) δῆλόν ἐστι α΄. διατί ἐν τῇ δ΄ πράξει τῆς ἐν Χαλκηδόνι, ταύτης Συνόδου ὁ Κωνσταντινουπόλεως Ἀνατόλιος ἐνεργήσας ὑπερόρια, καί λαβὼν τήν Τύρον ἀπό τόν Ἐπίσκοπόν της Φώτιον, καί δούς αὐτήν εἰς τόν Βηρυτοῦ Εὐσέβιον, καί καθελὼν καί ἀφορίσας τόν Φώτιον, ἐμέμφθη καί ἀπό τούς ἄρχοντας καί ἀπό ὅλην τήν Σύνοδον διά τοῦτο. Καί ἀγκαλά ἐπροφασίσθη πολλά, μέ ὅλον τοῦτο ὅσα ἐκεῖ ἐνήργησεν, ἀκυρώθησαν ὑπό τῆς Συνόδου, καί ὁ Φώτιος ἐδικαιώθη, καί τάς ἐπισκοπάς τῆς Τύρου ἔλαβε. Διό καί ὁ Ἐφέσου Ἰσαάκ ἔλεγεν εἰς Μιχαήλ τόν πρῶτον τῶν Παλαιολόγων, ὅτι ὁ Κωνσταντινουπόλεως οὐκ ἐκτείνει τήν ἐξουσίαν αὐτοῦ ἐπί τά Πατριαρχεῖα τῆς Ἀνατολῆς (κατά τόν Παχυμέρην βιβλ. στ΄, κεφ. α΄)∙ β΄. ὅτι οἱ πολιτικοί καί βασιλικοί νόμοι δέν προσδιορίζουσιν ὅτι ἡ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως μόνον κρίσις καί ἀπόφασις δέν δέχεται ἔκκλητον, ἀλλ’ ἀορίστως ἑκάστου Πατριάρχου καί τῶν Πατριαρχῶν πληθυντικῶς. Λέγει γάρ ὁ Ἰουστινιανός νεαρά ρκγ΄, ὁ Πατριάρχης τῆς Διοικήσεως ἐκεῖνα ὁριζέτω, ἅτινα τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς κανόσι καί τοῖς νόμοις συνᾴδει, οὐδένός μέρους κατά τῆς ψήφου αὐτοῦ ἀντιλέγειν δυναμένου. Καί ὁ σοφός Λέων ἐν τῷ α΄ τίτλ. τῆς νομικῆς αὐτοῦ ἐπιτομῆς, λέγει τό τοῦ Πατριάρχου κριτήριον ἐκκλήτῳ οὐχ ὑπόκειται, οὐδέ ἀναψηλαφᾶται ἀπό ἄλλον, ὡς ἀρχή ὄν τῶν ἐκκλησιαστικῶν. Ἐξ αὐτοῦ γάρ πάντα τά κριτήρια, καί εἰς αὐτό ἀναλύει. Καί ὁ Ἰουστινιανός πάλιν βιβλ. γ΄, κεφ. β΄ τῆς συναγωγῆς τῆς ἐκκλησιαστικῆς. Ὁ ἁρμόδιος Πατριάρχης ἐξετάσει τήν ψῆφον, μή δεδιὼς ἔκκλητον, καί βιβλ. α΄, τιτλ. δ΄ τῆς ἐκκλησιαστικῆς διαταγῆς. Οὐκ ἐκκαλοῦνται αἱ τῶν Πατριαρχῶν ψῆφοι. Καί πάλιν βιβλ. α΄, τιτλ. δ΄, κεφ. κθ΄ κατά τῶν ἀποφάσεων δέ τῶν Πατριαρχῶν, ἐνομοθετήθη ἀπό τούς πρό ἡμῶν Βασιλεῖς νά μήν γίνεται ἔκκλητος. Λοιπόν ἀνίσως κατά τούς Βασιλεῖς τούτους, οἵτινες συμφωνοῦσι μέ τούς ἱερούς Κανόνας, αἱ ψῆφοι τῶν Πατριαρχῶν πάντων δέν δέχωνται ἔκκλητον, ἤτοι δέν ἀναβιβάζωνται εἰς ἄλλον Πατριάρχου κριτήριον, πῶς ὁ Κωνσταντινουπόλεως δύναται ταύτας νά ἀνακρίνῃ; καί ἂν ὁ παρών Κανών τῆς δ΄ ἀλλά καί ιζ΄ αὐτῆς, σκοπόν εἶχε νά ἔχῃ ὁ Κωνσταντινουπόλεως τήν ἔκκλητον τῶν λοιπῶν Πατριαρχῶν, πῶς οἱ Βασιλεῖς ἤθελαν θεσπίσουν ἐκ διαμέτρου ὅλο τό ἐναντίον, εἰς καιρόν ὁποῦ αὐτοί ἐγίνωσκον ὅτι οἱ μή συμφωνοῦντες τοῖς κανόσι πολιτικοί νόμοι μένουσιν ἄκυροι; γ΄. ὅτι, ἂν δώσωμεν κατά τούς ἀνωτέρω Παπιστάς ὅτι ὁ Κωνσταντινουπόλεως κρίνει τούς Πατριάρχας, καί ἀνακρίνει τάς κρίσεις αὐτῶν, ἐπειδή ὁ κανὼν δέν κάμνει ἐξαίρεσιν τίνος καί τίνος Πατριάρχου, ἄρα κρινεῖ ὁ αὐτός καί ἀνακρινεῖ καί τόν Ῥώμης, καί οὕτως ἔσται ὁ Κωνσταντινουπόλεως καί πρῶτος καί ἔσχατος καί κοινός κριτής πάντων τῶν Πατριαρχῶν καί αὐτοῦ τοῦ Πάπα. Καί λοιπόν μέ τάς ἐπινοίας ὁποῦ αὐτοί ζητοῦσι νά συστήσουν τό μοναρχικόν τοῦ Ῥώμης ἀξίωμα, μέ αὐτάς τάς ἰδίας κατάῤῥάσσουσιν αὐτό καί κατακρημνίζουσι∙ δ΄. ὅτι δέν ἔχει ἄδειαν τινάς, οὔτε Μητροπολίτης, οὔτε Πατριάρχης νά ἐνεργῇ τί εἰς τάς ὑπερορίους ἐκκλησίας, εἰμή μόνον εἰς τάς ὑποκειμένας αὐτῷ, κατά τούς κανόνας τῶν Ἀποστόλων λδ΄, λε, τῆς α΄ στ΄, ζ΄, τῆς β΄ γ΄, η΄, τῆς στ΄ κ΄, λστ΄, λθ΄, τῆς Σαρδικ. γ΄, ια΄, ιβ΄ καί τῆς Ἀντιοχ. θ΄ καί ἄλλους. Καί πῶς λοιπόν ὁ παρών κανών, καί οἱ ἄλλοι ἤθελαν διατάξει τό ἐναντίον τούτων ἁπάντων; ε΄. ὅτι, ἂν ὁ Κωνσταντινουπόλεως ἤθελε λάβει τό τοιοῦτον προνόμιον, πῶς οἱ Πατριάρχαι Κωνσταντινουπόλεως διαφερόμενοι πολλάκις μετά τῶν Παπῶν, δέν εἴπαν ὅτι ἔχουσι τοιοῦτον, ἀλλά μόνον ὅτι τά ἴσα πρεσβεία; ἤ πῶς ἄλλος οὐδείς χριστιανός ἐν ταῖς τοιαύταις αὐτῶν διαφοραῖς εἶπε ποτέ τόν Κωνσταντινουπόλεως μείζονα τοῦ Ῥώμης; ζῇ λοιπόν Κύριος ζῇ! ἡ ἀληθής ἐξήγησις τοῦ Κανόνος εἶναι ἐτούτη. Ἔξαρχος τῆς Διοικήσεως, κατά τόν Βαλσαμῶνα, δέν εἶναι ὁ τῆς ἐπαρχίας Μητροπολίτης (ἐπειδή ἡ Διοίκησις περιέχει πολλάς ἐπαρχίας καί Μητροπόλεις). Ἀλλ’ ὁ τῆς Διοικήσεως Μητροπολίτης. Οὔτε ὁ Πατριάρχης. Διότι ὅπερ λέγει ὁ στ΄ τῆς β΄ οἰκουμενικῆς, ἐάν δέ τις ἀτιμάσῃ πάντας τούς τῆς Διοικήσεως Ἐπισκόπους, ταὐτόν ἐστι μέ τόν ἔξαρχον Διοικήσεως, ὁποῦ λέγει ὁ παρών. Σύνοδος δέ Διοικήσεως, καί ἔξαρχος Διοικήσεως, ἄλλην τάξιν ἔχουσιν, ἀπό ἐκείνην ὁποῦ ἔχει ὁ κάθε Πατριάρχης μετά τῶν ὑποκειμένων αὐτῷ Ἐπισκόπων. Ἔξαρχος λοιπόν τῆς Διοικήσεως εἶναι ὁ τῆς Διοικήσεως Μητροπολίτης, ὁ προνόμιόν τι ἔχων ὑπέρ τούς ἄλλους τῆς αὐτῆς Διοικήσεως Μητροπολίτας. Τοῦτο δέ τό τῶν ἐξάρχων προνόμιον σήμερον οὐκ ἐνεργεῖ. Εἰ γάρ καί λέγονταί τινες Μητροπολῖται ἔξαρχοι. Ἀλλά δέν ἔχουσιν ὑποκειμένους αὐτοῖς καί τούς ἐν ταῖς διοικήσεσι Μητροπολίτας. Φαίνεται λοιπόν, κατά τόν ἴδιον Βαλσαμῶνα, ὅτι ἄλλοι τινές νά ἦτον κατά τούς καιρούς ἐκείνους οἱ ἔξαρχοι τῶν διοικήσεων, τῶν ὁποίων (ἐξ ὧν ἦτον, κατά τόν Ζωναρᾶν, ὁ Καισαρείας Καππαδοκίας. Ὁ Ἐφέσου. Ὁ Θεσσαλονίκης. Καί ὁ Κορίνθου. Οἵτινες καί ἐφόρουν πολυσταύρια εἰς τάς ἐκκλησίας των. Τά δέ πολυσταύρια ἦτον φαινόλια διά πολλῶν σταυρῶν κατεστιγμένα ὡς λέγει ὁ Βαλσάμων σελ. 447, τῆς Γιοῦρ. Γραικορ.)∙ τό προνόμιον ὅμως αὐτό ἠπράκτησεν, ἤ εὐθύς, ἤ ὀλίγον ὕστερον ἀπό τήν δ΄ ταύτην Σύνοδον. Δι’ ὃ καί ὁ Ἰουστινιανός ἐν οἷς περί διαφορῶν τῶν κληρικῶν λέγει, οὐδόλως ἀναφέρει αὐτούς, καίτοι τά ἄλλα δικαστήρια τῶν Κληρικῶν ἀριθμῶν. Λέγει λοιπόν ὁ κανών, ὅτι ἀνίσως Ἐπίσκοπος, ἤ κληρικός διαφέρεταί μέ τόν Μητροπολίτην τῆς ἐπαρχίας. Ἂς καταλαμβάνῃ ἤ τόν ἔξαρχον τῆς διοικήσεως. Ὅπερ ταὐτόν ἐστιν, ὅτι οἱ ὑποκείμενοι κληρικοί καί Μητροπολῖται τῷ θρόνῳ Κωνσταντινουπόλεως, ἂς κριθοῦν, ἤ εἰς τόν ἔξαρχον τῆς διοικήσεως, εἰς τήν ὁποίαν εὑρίσκονται, ἤ εἰς τόν Κωνσταντινουπόλεως, ὡς εἰς ἴδιον Πατριάρχην. Δέν εἶπεν ὅτι, ὅποιος κληρικός διαφέρεται πρός ἀλλοτρίας διοικήσεως Μητροπολίτην, ἤ Μητροπολίτης πρός Μητροπολίτην τῆς ὁποιασδήποτε διοικήσεως καί ἐνορίας, ἂς κρίνωνται πρός τόν Κωνσταντινουπόλεως. Ἀλλ’ οὐ δέ εἶπε, πρῶτον ἂς καταλαμβάνῃ τόν ἔξαρχον τῆς διοικήσεως, ἤ τόν Κωνσταντινουπόλεως, καθὼς ἀνωτέρω ἀλλοιοῖ καί παρεξηγεῖ τόν κανόνα ὁ Πάπας Νικόλαος, ἀλλ’ ἀφῆκεν εἰς τῶν κρινομένων τήν βούλησιν ἐξίσου νά πηγαίνουν, ἤ εἰς τόν ἔξαρχον τῆς διοικήσεως, ἤ εἰς τόν Κωνσταντινουπόλεως, καί νά δικάζωνται ἀπαραλλάκτως, ἤ εἰς τόν ἕνα, ἤ εἰς τόν ἄλλον. Διό καί ὁ Ζωναρᾶς οὐ πάντων, λέγει, τῶν Μητροπολιτῶν, πάντως ὁ Κωνσταντινουπόλεως καθεῖται δικαστής, ἀλλά τῶν ὑποκειμένων αὐτῷ (ἑρμηνεία τοῦ ιζ΄ τῆς παρούσης δ΄). Καί ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ ε΄ τῆς Σαρδικῆς ὁ αὐτός λέγει «μόνων τῶν ὑποκειμένων τῷ Κωνσταντινουπόλεως ἔχει ὁ Κωνσταντινουπόλεως τάς ἐκκλήτους. Ὥσπερ καί μόνων τῶν ὑποκειμένων τῷ Ῥώμης, ἔχει ὁ Ῥώμης τάς ἐκκλήτους». Ἤδη δέ ἐπειδή ἡ Σύνοδος καί ὁ ἔξαρχος τῆς Διοικήσεως δέν ἐνεργεῖ, ὁ Κωνσταντινουπόλεώς ἐστι Κριτής πρῶτος καί μόνος καί ἔσχατος τῶν ὑποκειμένων αὐτῷ Μητρπολιτῶν, οὐ μήν δέ καί τῶν ὑποκειμένων τοῖς λοιποῖς Πατριάρχαις. Μόνη γάρ ἡ οἰκουμενική σύνοδος εἶναι ὁ ἔσχατος καί κοινότατος Κριτής πάντων τῶν Πατριαρχῶν, ὡς εἴπομεν, καί ἄλλος οὐδείς. Ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ στ΄ τῆς β΄ οἰκουμενικῆς, ἐν ᾗ περί διοικήσεως πλατύτερον εἴπομεν. Τῶν ἐξάρχων δέ τούτων τῶν ὑπό τοῦ κανόνος ἀναφερομένων, παλαίποτε παυσάντων, ὡς εἴπομεν, οἱ νῦν λεγόμενοι Ἔξαρχοι, οἱ εἰς τά ἔξω ὑπό τῆς ἐκκλησίας πεμπόμενοι, ἐκλησιαστικῶν ὑπηρεσιῶν εἰσιν ὀνόματα.
