Ἐνέτυχόν σου τοῖς γράμμασι μετά πάσης μακροθυμίας καί ἐθαύμασα, πῶς δυνάμενος ἡμῖν συντόμως καί εὐκόλως ἀπολογήσασθαι διά τῶν πραγμάτων, τοῖς μέν κατηγορουμένοις ἐπιμένειν καταδέχῃ, λόγοις δέ μακροῖς θεραπεύειν ἐπιχειρεῖς τά ἀνίατα. Οὔτε πρῶτοι, οὔτε μόνοι, ὦ Γρηγόριε, ἐνομοθετήσαμεν γυναῖκας ἀνδράσι μή συνοικεῖν, ἀλλ᾿ ἀνάγνωθι τόν κανόνα τόν ἐξενεχθέντα παρά τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν ἐν τῇ συνόδῳ Νικαίας, ὃς φανερῶς ἀπηγόρευσε συνεισάκτους μή εἶναι. Ἀγαμία δέ ἐν τούτῳ ἔχει τό σεμνόν, ἐν τῷ κεχωρίσθαι τῆς μετά γυναικῶν διαγωγῆς· ὡς ἐάν ἐπαγγελλόμενός τις τῷ ὀνόματι, ἔργῳ τά τῶν ταῖς γυναιξί συνοικούντων ποιῆται, δῆλός ἐστι τό μέν τῆς παρθενίας σεμνόν ἐν τῇ προσηγορίᾳ διώκων, τοῦ δέ καθ᾿ ἡδονήν ἀπρεποῦς μή ἀφιστάμενος. Τοσούτῳ οὖν μᾶλλον ἐχρῆν σε εὐκόλως εἶξαι ἡμῶν τῇ ἀξιώσει, ὅσῳ περ λέγεις ἐλεύθερος εἶναι παντός σωματικοῦ πάθους. Οὔτε γάρ τόν ἑβδομηκονταετῆ γεγονότα πείθομαι ἐμπαθῶς γυναικί συνοικεῖν, οὔτε ὡς ἐπί γενομένῃ τινί ἀτόπῳ πράξει ὡρίσαμεν, ἃ καί ὡρίσαμεν. Ἀλλ᾽ ἐπειδή ἐδιδάχθημεν παρά τοῦ ἀποστόλου, μή τιθέναι πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ ἤ σκάνδαλον, οἴδαμεν δέ, ὅτι τό παρά τινων ὑγιῶς γινόμενον, ἄλλοις ἀφορμή πρός ἁμαρτίαν ὑπάρξει, τούτου ἕνεκεν προσετάξαμεν, ἑπόμενοι τῇ διαταγῇ τῶν ἁγίων Πατέρων, χωρισθῆναί σε τοῦ γυναίου, Τί οὖν ἐγκαλεῖς τῷ χωρεπισκόπῳ καί παλαιᾶς ἔχθρας μέμνησαι; Τί δέ ἡμᾶς καταμέμφῃ, ὡς εὐκόλους ἀκοάς ἔχοντας εἰς τό τάς διαβολάς προσίεσθαι, ἀλλ᾿ οὐχί σεαυτῷ, μή ἀνεχομένῳ ἀποστῆναι τῆς πρός τήν γυναῖκα συνηθείας; Ἔκβαλε τοίνυν αὐτήν ἀπό τοῦ οἴκου σου καί κατάστησον αὐτήν ἐν μοναστηρίῳ. Ἔστω ἐκείνη μετά παρθένων καί σύ ὑπηρετοῦ ὑπό ἀνδρῶν, ἵνα μή τό ὄνομα τοῦ Θεοῦ δι᾿ ὑμᾶς βλασφημῆται. Ἕως δ᾿ ἂν ταῦτα ποιῇς, αἱ μυριάδες, ἅς περ σύ γράφεις διά τῶν ἐπιστολῶν, οὐδέν ὠφελήσουσί σε, ἀλλά τελευτήσεις ἀργῶν καί δώσεις τῶ Κυρίῳ λόγον περί τῆς σεαυτοῦ ἀργίας. Ἐάν δέ τολμήσῃς, μή διορθωσάμενος σεαυτόν ἀντέχεσθαι τῆς ἱερωσύνης, ἀνάθεμα ἔσῃ παντί τῷ λαῷ, καί οἱ δεχόμενοί σε, ἐκκήρυκτοι κατά πᾶσαν ἐκκλησίαν γενήσονται.
Γρηγόριός τις πρεσβύτερος, γύναιον εἶχεν ὑπηρετοῦν αὐτῷ∙ ὅ μαθὼν ὁ ἅγιος, ἀπήτει τόν πρεσβύτερον ἐξῶσαι τῆς κατοικίας αὐτοῦ τό γύναιον∙ ὁ δέ ἔγραψε περί τούτου πρός αὐτόν ἀπολογούμενος∙ καί ὁ μέγας Βασίλειος ἀντέγραψε πρός τόν πρεσβύτερον, ὡς οὐχί πρῶτοι ἤ μόνοι ἡμεῖς ὡρίσαμεν μή συνοικεῖν ἱερωμένοις ἀνδράσι γυναῖκας∙ ἀλλ᾽ ἀνάγνωθι τόν κανόνα τῆς ἐν Νικαίᾳ, συνόδου, ὃς τρίτος ἐστίν ἐκεῖ κείμενος, καί ἀπογορεύει συνεισάκτους μή εἶναι∙ λέγει δέ συνεισάκτους, τάς εἰς κατοικίαν ἱερωμένων συνεισαγομένας, καί συγκατοικούσας αὐτοῖς. Ἐπεί οὖν, φησί, λέγεις ἐλεύθερος εἶναι παντός σωματικοῦ πάθους, ἔδει σε διά τοῦτο μᾶλλον εὐκόλως τό γύναιον ἀποπέμψασθαι∙ τί οὖν ἐγκαλεῖς τῷ χωρεπισκόπῳ; Ἔοικεν οὖν παρά τοῦ χωρεπισκόπου μηνυθῆναι τῷ ἁγίῳ τά περί τοῦ ἐπεισάκτου γυναίου. Κατάστησον οὖν αὐτήν ἐν μονῇ, καί σύ ὑπηρετοῦ ὑπό ἁνδρῶν. Ἕως δέ ταῦτα ποιεῖς, ἃ γράφεις πολλά ὄντα, οὐδέν ὠφελήσουσί σε, ἀλλά τελευτήσεις ἀργῶν, ἀντί τοῦ, ἕως τέλους τῆς ζωῆς σου οὐκ ἐνεργήσεις ὥς ἱερεύς, ἀφωρισμένος ὤν, καί δώσεις λόγον τῷ Θεῷ τῆς ἑαυτοῦ ἀργίας, ὡς ἐξ αἰτίας σου ταύτης σοι ἐπενενηγμένης. Ἐάν δέ μή διορθωσάμενος τολμήσῃς ἱερουργεῖν, ἀνάθεμα ἔσῃ∙ καί οἱ δεχόμενοί σε ἱερουργοῦντα, πάσης ὁμηγύρεως πιστῶν ἐκκηρυχθήσονται. Τοῦτο δέ καί τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου ὁ ε΄ ὁρίζει κανὼν, καί τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ κανὼν δ΄ καί τῆς ἐν Νικαίᾳ Α΄ κανὼν γ΄. Γρηγόριός τις πρεσβύτερος γύναιον εἶχεν ὑπηρετοῦν αὐτῷ∙ ὃ μαθὼν ὁ ἅγιος, ἀπῄτει τόν πρεσβύτερον ἐξῶσαι τῆς κατοικίας αὐτοῦ τό γύναιον∙ ὁ δέ ἔγραψε περί τούτου προς αὐτόν ἀπολογούμενος∙ καί ὁ μέγας Βασίλειος ἀντέγραψε πρός τόν πρεσβύτερον. Ἔοικε δέ τόν πρεσβύτερον ἐν τῇ ἐπιστολῇ αὐτοῦ ἀξιῶσαι τόν ἅγιον μακροθύμως ἀναγνῶναι τά γράμματα∙ πρός ὃν ἀντέγραψεν ὁ Πατήρ, ὅτι μετά πάσης μακροθυμίας ἐνέτυχόν σου τοῖς γράμμασι, καί ἐθαύμασα, ὅτι δυνάμενος συντόμως ἀπολογήσασθαι διά πραγμάτων, ἤγουν διά τοῦ ἀποπέμψασθαι τήν γυναῖκα, τοῖς μέν κατηγορουμένοις, ἤτοι τοῖς πράγμασιν αὐτοῖς δι᾿ ἃ ἡ κατηγορία, ἐπιμένεις∙ διά δέ λόγων ἀπολογίας ποιεῖς. Εἶτά φησιν, ὅτι οὔτε πρῶτοι οὔτε μόνοι ἡμεῖς ὡρίσαμεν, μή συνοικεῖν ἀνδράσιν, ἱερωμένοις δηλαδή, γυναῖκας∙ ἀλλ᾽ ἀνάγνωθι τόν κανόνα τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου, ὃς ἀπηγόρευσε συνεισάκτους μή εἶναι∙ συνεισάκτους δέ λέγει ὁ κανὼν, ὃς τρίτος ἐστί τῆς εἰρημένης συνόδου, τάς εἰς κατοικίας ἱερωμένων ἀζύγων συνεισαγομένας καί κατοικούσας σύν αὐτοῖς. Οἱ δέ ἐπαγγειλάμενοι ἀγαμίαν, ἔχουσι, φησί, τό σεμνόν, ἤγουν τό ἐπί σωφροσύνῃ ἔντιμον, ἐν τῷ κεχωρίσθαι ἀπό γυναικῶν. Ἐάν δέ τις ἐπαγγέλληται παρθενίαν, συνοικῇ δέ γυναιξἱν, ὄνομα μόνον ἔχει, οὐ μήν καί αὐτό τό πρᾶγμα. Ἐπεί οὖν, φησί, λέγεις ἐλεύθερος εἶναι ἀπό παντός σωματικοῦ πάθους, ἔδει σε διά τοῦτο μᾶλλον εὐκόλως ὑποταγῆναι τῇ ἀξιώσει ἡμῶν, καί ἀποπέμψασθαι τό γύναιον. Οὐκ εἶπε τῇ κελεύσει, ἤ τῇ προστάξει, ἀλλά τῇ ἀξιώσει, διά μετριοφροσύνην. Οὐ γάρ ὡς ἐμπαθῶς σου, φησίν, ἔχοντος πρός τό γύναιον, καί διά πρᾶξιν ἄτοπον ὡρίσαμεν ἐκβαλεῖν σε αὐτό∙ οὐ γάρ τόν ἑβδομήκοντα ζήσαντα χρόνους πιστεύω ἐμπαθῶς συνοικεῖν γυναικί∙ ἀλλά διά τό εἰρημένον τῷ Ἀποστόλῳ, τό μή τιθέναι πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ ἤ σκάνδαλον∙ τό γάρ παρ᾿ ἄλλων ἀπαθῶς ἤ ὑγιῶς γινόμενον, ἄλλοις πρόφασις ἔσται πρός ἁμαρτίαν. Σύ μέν γάρ φησίν, ἴσως ἀπαθῶς συνοικεῖς τῷ, γυναίῳ∙ ἕτερος δέ ὑπόδειγμα λαβὼν σε, συνοικήσει γυναίῳ οὐκ ἀπαθῶς, ἤ καί κατά σοῦ σχοίη ὑπολήψεις οὐκ ἀγαθάς, καί ἔσται τοῦτο εἰς ἀτιμίαν τῆς ἱερωσύνης∙ τί οὖν ἐγκαλεῖς τῷ χωρεπισκόπῳ; Ἔοικεν οὖν παρά τοῦ χωρεπισκόπου μηνυθῆναι τῷ ἁγίῳ τά περί τοῦ ἐπεισάκτου γυναίου. Τί δέ αἰτιᾷ ἡμᾶς ὡς εὐκόλως τάς διαβολάς προσδεχομένους, καί οὐχί μᾶλλον ἑαυτόν, μή ἀνεχόμενον ἀποστῆναι τῆς γυναικός; Κατάστησον οὖν αὐτήν, φησίν, ἐν μονῇ καί σύ ὑπηρετοῦ παρά ἀνδρῶν. Ἕως ἂν ταῦτα ποιήσῃς ἃ γράφεις πολλά ὄντα, οὐδέν ὠφελήσουσί σε, ἀλλά τελευτήσεις ἀργῶν, ἀντί τοῦ, ἕως τέλους τῆς ζωῆς σου οὐκ ἐνεργήσεις ὡς ἱερεύς, ἀφωρισμένος ὦν, καί δώσεις λόγον τῷ Κυρίῳ τῆς ἑαυτοῦ ἀργίας, ὡς ἐξ αἰτίας σου ταύτης σοι ἐπενηνεγμένης. Ἐάν δέ μή διορθωσάμενος τολμήσῃς ἱερουργεῖν, ἀνάθεμα ἔσῃ, καί οἱ δεχόμενοί σε ἱερουργοῦντα, πάσης ὁμηγύρεως πιστῶν ἐκκηρυχθήσονται. Άνάγνωθι καί τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου κανόνα δ΄ καί τῆς ἐν Νικαίᾳ τό πρῶτον κανόνα γ΄. Καί ταῦτα μέν οὕτως. Ἐπεί δέ τινες χρώμενοι τῷ τρίτῳ κανόνι τῆς α΄ συνόδου, καί τοῖς ῥήμασι τῆς παρούσης ἐπιστολῆς, θέλουσι μή συνοικεῖν τούς ἐπισκόπους καί τούς κληρικούς μετά, τῶν συγγενικῶν αὐτῶν ἀνυπόπτων προσώπων ἐχόντων γύναια ὑπουργικά, λέγοντες περιγράφεσθαι τούς κανόνας, ἐάν ἐν τῷ ὀνόματι τῆς ἀνυπόπτου προσγενοῦς οἱ ἱερωμένοι τούς πιστούς σκανδαλίζουσι διά τῆς μετά τῶν λοιπῶν γυναίων συνοικήσεως, φαμέν, ὅτι οἱ μέν ἐπίσκοποι ἀπό τῆς ἰουστινιανείου νεαρᾶς, τῆς καί παρ᾽ ἡμῶν καταστρωθείσης εἰς τήν ἑρμηνείαν τοῦ γ΄ κανόνος τῆς α΄ συνόδου, κωλύονται συνοικεῖν οἱᾳδήτινι γυναικί∙ τούς δέ κληρικούς, ἤθελον μέν καί αὐτούς ἁγιοπρεπῶς ζῆν, καί πάντῃ ἀπέχεσθαι τῆς μετά γυναικῶν οἱωνδήτινων συνοικήσεως∙ εἰ δέ τοῦτο οὐ δύνανται, οὗτοι, ὡς ἐμοί δοκεῖ, ἀκινδύνως συνοικοῦσι μετά μητέρων, καί ἀδελφῶν, καί λοιπῶν ἀνυπόπτων προσώπων, κᾂν ἔχωσι ταῦτα γυναῖκας πρός ὑπηρεσίαν χρησιμευούσας∙ ὁ γἁρ μέγας οὗτος Πατήρ, τό ἀσκανδάλιστον τῶν πολλῶν πραγματευόμενος διωρίσατο μετοικισθῆναι ἀπό τοῦ Γρηγορίου τό γύναιον, οὐχ ὁροθετῶν τό μή συνοικεῖν τόν ἱερωμένον ἀνυπόπτοις προσώποις, ἐάν μεθ᾽ ἑαυτῶν ἔχωσι καί ἕτερα γύναια. Καί ἐπεί τοῦ ἱερωμένου συνοικοῦντος μετά ἀνυπόπτου προσώπου, ἅπαν σκάνδαλον περιαιρεῖται καχύποπτον, (οὐ γάρ λέγουσιν εἴναι τούτου τά ἀλλότρια γύναια, ἀλλά τῆς προσγενοῦς αὐτοῦ), μετά ὑπόπτου δέ διάγοντος γυναικείου μέρους, τό ἀπό τῆς φαύλης ὑποψίας ἀνακύπτον σκάνδαλον προσλαμβάνει τήν ἐργασίαν, ἀπαρεμποδίστως μετά ἀνυπόπτων προσώπων οἰκήσει ὁ ἱερωμένος, κᾂν ἔχωσιν ὑφ᾽ ἑαυτά γυναῖκας∙ μή ὄντων δέ τοιούτων προσώπων μεθ᾽ ὧν συνοικεῖ, οὐκ ἔσται αὐτῷ ἀνεπιτίμητος ἡ συνοίκησις. Ἄλλως τε, εἰ δοθῇ τόν ἱερωμένον μή συνοικεῖν οἱῳδήτινι προσώπῳ ἀνυπόπτῳ ἔχοντι ἕτερα γύναια, ἀναγκασθήσεται καί πᾶς ἱερωμένος μήτε πατρί συνοικεῖν, μήτε παισίν ἰδίοις, μήτε τινί ἐξυπηρετῆσαι βιωτικῷ∙ οἱ πλείους γάρ τούτων ἔχουσι δουλίδας, εἴτε καί ἐλευθέρας εἰς ὑπουργίαν τῶν ὑπ᾽ αὐτούς∙ ἤ εἴποιμεν εἶναι πάντα τά τοιαῦτα πρόσωπα πτωχικά, καί ἑαυτοῖς ἐξαρκοῦντα πρός παντοίαν ὑπηρεσίαν, ὅπερ ἄτοπον. Τό μέντοι δουλεύεσθαι ἱερωμένον παρά γυναικός, κᾂν συνοικῇ μετά ἀνυπόπτου προσώπου, ἔστι κακόν, καί τοῖς κανόσιν, ἀλλά μήν καί τῇ παρούσῃ ἐπιστολῇ ἀνένδεκτον, καί διά τοῦτο κολάσεως ἄξιον. Ἀνάγνωθι καί τόν ε΄ κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καί τόν ιβ΄. Τούτων οὕτω διευλυτωθέντων, ἐρωτήσει τις, ὡς τῆς ἐπιστολῆς διοριζομένης τῷ Γρηγορίῳ εἰς μοναστήριον ἀπαγαγεῖν τήν συνοικοῦσαν αὐτῷ γυναῖκα, ἠναγκάζετο οὗτος ἀποκεῖραι ταύτην, ἤ οὔ; Λύσις. Τινές ἀπό τοῦ μη΄ κανόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου ὁρμώμενοι, λέγουσιν ἐπικεῖσθαι αὐτῷ ἀνάγκην, ὥστε ἀποκεῖραι τήν συνοικοῦσαν αὐτῷ∙ οὐ γάρ ὥρισται, φασί, τῷ ἁγίῳ ἀντί εἰρκτῆς καί κολάσεως χρηματίσαι τῷ γυναίῳ τό μοναστήριον. Ἐμοί δέ δοκεῖ διαφοράν εἶναι μεγάλην δουλευτρίας καί νομίμου συμβίου, καί διά τοῦτο ἐκεῖ μέν ὁ ἐπίσκοπος ἠναγκάσθη φροντίσαι τῆς σωματικῆς καί ψυχικῆς σωτηρίας τῆς συμβίου αὐτοῦ∙ ἐνταῦθα δέ ὁ ἱερεύς μίαν ἀνάγκην εἶχε, τό περιαιρῆσαι τό σκάνδαλον διά τῆς διαστάσεως. Ἀλλ᾽ οὐδέ αὐτήν τήν γυναῖκα εἴποι τις εὐλόγως ἀναγκασθῆναι χάριν τοῦ ἑλέσθαι καί ἄκουσαν τήν ἀπόκαρσιν. Διό καί κατανοεῖταί μοι ἀναγκαίαν εἶναι μόνην τήν διάστασιν, οὐ μήν καί τήν ἀπόκαρσιν. Εἰ δέ καί αὐτή γένηται κατά θέλησιν τῆς γυναικός, διπλασιάζει τό καλόν, καί γίνεται κάλλιον. Ἐπεί δέ τινες εἶπον, ὡς ἀπό τῆς παρούσης ἐπιστολῆς πᾶς ἱερωμἑνος συνοικῶν γυναικί ἀλλοτρίᾳ ἀφωρισμένος ἐστί καί πρό παραγγελίας, λέγω, ὅτι οὐδέ τῷ παρόντι ἁγίῳ ἤρεσε τοῦτο. Ἰδού γάρ καί αὐτός εἰδὼς τόν Γρηγόριον συνοικοῦντα μετά γυναίου, ἐπιφωνηματικῶς παρήγγειλε τούτῳ ἐκ τῆς συνοικίας μεταστῆσαι τό γύναιον∙ καί εἰ ἐποίησεν ὁ Γρηγόριος κατά τήν παραγγελίαν, οὐκ ἂν ὑπέπεσε τῷ ἀφορισμῷ∙ ὥστε οὐδέ ἕτερος ἀφορισθήσεται, εἰ μἠ μετά παραγγελίαν ἐπιμείνῃ τῇ μετά τῆς ἀλλοτρίας γυναικός συνοικίᾳ. Ἀγαμία ἐν τούτῳ ἔχει τό σεμνόν, τό κεχωρίσθαι τῆς μετά γυναικός διαγωγῆς. Χρή μή τιθέναι πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ, ἤ σκάνδαλον. Διό τοῖς ἐν Νικαίᾳ Πατράσιν ἐπόμενοι, συνεισάκτους ἔχειν ἀπαγορεύσασι, χωρισθῆναι σε τοῦ συνοίκου γυναίου προσετάξαμεν. Ἐάν δέ μή διορθωσάμενος τολμήσῃς ἱερᾶσθαι, ἀνάθεμα ἔσῃ, καί οἱ δεχόμενοί σε ἐκκήρυκτοι. Ὁ Γρηγόριος οὗτος μέ τό νά εἶχε γυναῖκα Παρθένον, καί καλογραῖαν μέσα εἰς τόν οἶκόν του, καί τόν ὑπηρέτει, ἔγραψε πρός αὐτόν ὁ μέγας Βασίλειος νά τήν διώξῃ. Ὁ δέ Γρηγόριος μέ πολλάς προτάσεις περί τούτου ἀπολογεῖται. Ὅθεν διά τῆς παρούσης ἐπιστολῆς ὁ ἅγιος, πρῶτον μέν ἐλέγχει αὐτόν, ἠμπορώντας μέ τό ἔργον, καί μέ εὐκολίαν νά ἀπολογηθῇ, διώκωντας τήν γυναῖκα, μυρίας προφασιολογίας προτείνει. Δεύτερον λέγει, ὅτι δέν ἐνομοθέτησεν ὁ Βασίλειος νά μήν ἔχουν οἱ Κληρικοί, καί οἱ Ἱερωμένοι γυναίκας συγκατοίκους, ἀλλ’ ἡ πρώτη σύνοδος, ἐν τῷ γ΄ αὐτῆς κανόνι∙ ἔπειτα προσθέτει. Ὅτι οἱ Παρθένοι, καί Ἱερωμένοι, εἰς τοῦτο ἔχουσι τήν σεμνότητα, εἰς τό νά ᾖναι χωρισμένοι ἀπό συναναστροφήν γυναικῶν. Ἀνίσως δέ τινας ἀπό αὐτούς, ἐπαγγέλλεται μέν νά παρθενεύῃ, ἔπειτα μέ γυναῖκας συγκατοικῇ, οὗτος φανερώνει, ὅτι μέ ψιλόν ὄνομα ἀγαπᾷ τήν παρθενίαν, μέ τό ἔργον δέ, δέν εἶναι χωρισμένος ἀπό τήν τῶν γυναικῶν ἡδονήν. Ἔπρεπε λοιπόν, τοῦ λέγει, Γρηγόριε, τόσον εὔκολα νά μᾶς ὑπακούσῃς, καί νά διώξῃς τήν γυναῖκα, ὅσον εὔκολα λέγεις, πῶς δέν ἔχεις κᾀμμίαν προσπάθειαν εἰς αὐτήν. Ἡ γάρ εὐκολία, καί ταχύτης τοῦ διωγμοῦ τῆς γυναικός, βεβαιώνει τήν πρός αὐτήν ἀπροσπάθειαν. Διότι, οὔτε ἐγὼ πιστεύω ποτέ, πῶς ἐσύ ὁ ἑβδομηκοντούτης γέρων συγκατοικεῖς μέ τήν γυναῖκα ἐμπαθῶς, καί ἡδονικῶς. Ἀλλ’ ἐπειδή ἐδιδάχθημεν ἀπό τόν Ἀπόστολον νά μή προξενοῦμεν σκάνδαλον εἰς τούς ἄλλους, καί ἐπειδή ἐκεῖνο τό πρᾶγμα ὁποῦ ἄλλοι κάμνουσι χωρίς πάθος καί ἁμαρτίαν, ὁποῖον δηλ. κάμνεις καί τώρα ἐσύ, τοῦτο τό ἴδιον εἰς ἄλλους ἐμπαθής, γίνεται, αἰτία, καί παράδειγμα πρός ἁμαρτίαν. Διά ταῦτα πάντα σέ ἐπροστάξαμεν νά διώξῃς ἀπό τόν οἶκόν σου τήν γυναῖκα, ἀκολουθοῦντες εἰς τόν γ΄ κανόνα τῆς ἐν Νικαίᾳ. Καί μή κατηγορῇς, οὔτε τόν Χωρεπίσκοπον, πῶς τάχα αὐτός ἐχθρευόμενός σε, μοῦ ἀνήγγειλε περί τῆς γυναικός. Οὔτε ἐμένα, πῶς εἶμαι εὔκολος νά πιστεύω εἰς τάς διαβολάς, ἀλλά κατηγόρει τόν ἑαυτόν σου, ὁποῦ δέν θέλεις νά χωρισθῇς ἀπό τήν γυναῖκα∙ ἔκβαλε λοιπόν αὐτήν, καί βάλε την εἰς Μοναστήριον, καί ἂς ᾖναι μέν ἐκείνη ὡς Παρθένος μέ τάς Παρθένους, καί Μοναχάς, καί σύ ὡς ἄνδρας, ὑπηρετοῦ ἀπό ἄνδρας. Ἵνα μή βλασφημῆται διά λόγου σας, τό ὄνομα τοῦ Θεοῦ ἀπό τούς ἀπίστους, ὁποῦ σᾶς βλέπουν. Ἐάν δέ τήν γυναῖκα δέν διώξῃς, ἤξευρε καλά, ὅτι ὅλαις ᾑ μυριάδες τῶν προφάσεων ὁποῦ λέγεις, δέν θέλουν σέ ὠφελήσουν, ἀλλά θέλεις ἀποθάνεις ἀργός τῆς Ἱερωσύνης σου, καί σύ ἔχεις νά δώσῃς λόγον τῆς ἀργίας σου ὡς ταύτης αἴτιος, οὐχί ἐγώ∙1 ἐάν δέ τολμήσῃς πρό τοῦ νά διορθωθῇς, νά ἐνεργήσῃς τι ἱερατικόν, θέλεις ἀναθεματισθῇς ἀπό ὅλον τόν λαόν, καί ὅσοι σέ δεχθοῦν, ἔχουν ἀπό κάθε ἐκκλησίαν νά ἀποδιωχθοῦν. Ὅρα καί τόν γ΄ τῆς α΄. 1Διά τοῦτο Συμεὼν ὁ Θεσσαλονίκης (ἐρωτήσει ι΄, ια΄, ιβ΄, ιγ΄) τοῦτο τό ῥητόν φέρων τοῦ Βασιλείου εἰς μαρτυρίαν, λέγει, ὅτι, ὅποιος κανονικῶς ἐχειροτονήθη, πρέπει νά ᾖναι πρόθυμος καί ἐπιμελής εἰς τά θεῖα, καί ὄχι ἀμελής καί ῥᾴθυμος διά νομιζομένην εὐλάβειαν. Διότι, δέν εἶναι εὐλάβεια τό νά ἀργῇ τινας, καί μήν ἐνεργῇ τό κανονικῶς ληφθέν λειτούργημα τῆς ἱερωσύνης, ὅτι σωτηριῶδές ἐστι τό ἐνεργεῖν αὐτό, τόσον εἰς τόν ἑαυτόν του, ὅσον καί εἰς ὅλους τούς ζῶντας, καί κεκοιμημένους. Εἰ δέ κάθεται ἀργός, θέλει δώσει λόγον τῷ Θεῷ διά τήν ἀργίαν του. Καί ὁ Σευῆρος δέ ὁ Γαβαλὼν λέγει. «Ὁ Ἱερεύς δόμα καί δῶρον δοκεῖ προσφέρειν τῷ Θεῷ τήν λειτουργίαν τῆς Ἱερωσύνης, ᾗ τετίμηται παρά Θεοῦ. Ὥστε, ὁ τάς λειτουργίας δι’ εὐλάβειαν παραπεμπόμενος, ἀγνοεῖ μείζονι περιπίπτων ἁμαρτήματι, μή ἀμειβόμενος τόν τιμήσαντα». (σελ. 1284 τοῦ α΄ τόμου τῆς πεντατ.)∙ προσθέτει δέ ὁ αὐτός Συμεὼν (ἐν τῇ οδ΄ ἀποκρίσει) καί ταῦτα. Ὅτι, κάθε Ἱερεύς ὁποῦ πληρωθῇ λειτουργίας, καί δέν τάς κάμῃ, καί ὡς ἄδικος, καί ὡς κλέπτης κατακρίνεται παρά τοῦ Θεοῦ, καί ὡς ὑστερῶν τόν ἀδελφόν ἐκεῖνον ὁποῦ τάς ἔδωκεν, ἀπό τόν ἁγιασμόν, ὁποῦ ἠμπόρει νά λάβῃ ἐκ τῆς θείας λειτουργίας. Ἐπειδή, μή γινομένων τῶν λειτουργιῶν, αὐτός ἁγιασμόν δέν λαμβάνει, ἀλλ’ ἴσως μόνον μισθόν ἐλεημοσύνης, καί μισθόν ὄχι τόσον, ὅσον ἤθελεν ἔχει ἂν ἔδιδε τήν ἐλεημοσύνην εἰς τούς πτωχούς. Ἐν δέ τῇ μστ΄ ἀποκρ. λέγει, ὅτι, ὅταν μέν ἔχῃ πολλάς προσφοράς καί λειτουργίας ὁ Ἱερεύς, πρέπει νά μνημονεύῃ ὁλονῶν κοινῶς τά ὀνόματα τῶν προσφερόντων, καί μερίδα νά ἐκβάλῃ. Πρέπει δέ νά σημειώνῃ καί τά ὀνόματά των, διά νά λειτουργῇ καί εἰς ἄλλους καιρούς ὑπέρ αὐτῶν. Ἐπειδή τήν προσφοράν ὁποῦ ἔδωκε καθ’ ἕνας, τήν ἔδωκε διά νά γίνεται λειτουργία ὑπέρ αὐτοῦ.
