Εἴ τις ὑβρίσοι βασιλέα ἤ ἄρχοντα παρά τό δίκαιον, τιμωρίαν τιννύτω· καί εἰ μέν κληρικός, καθαιρείσθω· εἰ δέ λαϊκός, ἀφοριζέσθω.
Ὁ Μωσαϊκός νόμος, Ἄρχοντα, φησί, τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς∙ καί ὁ κορυφαῖος τῶν Ἀποστόλων Πέτρος, Τόν βασιλέα τιμᾶτε, φησί∙ καί ὁ μέγας Παῦλος ὑπερεύχεσθαι κελεύει τῶν βασιλέων, καί πάντων τῶν ἐν ὑπεροχῇ, καί ταῦτα ἀπίστων. Ὑβρίζειν μέν οὖν κεκώλυται πᾶς τις καί βασιλέας, καί ἄρχοντας∙ ἐλέγχειν δέ παρά τό προσῆκον ποιοῦντάς τι, οὐ κωλύεται, κᾂν οἱ τῶν ἐλέγχων λόγοι, δριμύτεροι ὄντες ἴσως, εἰς ὕβριν τοῖς ἐλεγχομένοις λογίζωνται. Παρά τό δίκαιον γάρ ὑβρίζειν οὐ παραχωρεῖ ὁ κανών, ὡς ἐξ ἀντιδιαστολῆς νοεῖσθαι, ὅτι ὁ δικαίως καί βασιλέων, καί μεγιστάνων καθαπτόμενος, οὐ κολάσεως ἄξιος. Ὁ δέ λστ΄ τίτλος, τοῦ ξ΄ βιβλίου τῶν βασιλικῶν, ἐν κεφαλαίῳ ιγ΄, ταὐτά φησιν∙ Ἐάν τις κακῶς μνημονεύσῃ τοῦ βασιλέως, οὐχ ὑπόκειται τιμωρίᾳ∙ ἀλλά χρή τά περί αὐτοῦ τῷ βασιλεῖ μηνυθῆναι∙ εἰ γάρ ἀπό κουφότητος ἐξῆλθε, καταφρονητέος∙ εἰ δέ ἀπό μανίας, ἐλεημοσύνης ἄξιος∙ εἰ δέ ὡς ἀδικούμενος, συγχωρητέος. Ὁ Μωσαϊκός νόμος φησίν∙ Ἄρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς. Ἀκολούθως οὖν αὐτῷ διορίζεται καί ὁ παρών κανών, τόν ὑβρίζοντα βασιλέα, ἤ ἄρχοντα, κληρικόν μέν ὄντα, καθαιρεῖσθαι, λαϊκόν δέ, ἀφορίζεσθαι. Καί τοῦτο μέν, ὅσον ἀπό τῆς ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως. Οἱ δέ πολιτικοί νόμοι ἄλλως διευλυτοῦσι τά τῆς βασιλικῆς ὕβρεως∙ καί ἀνάγνωθι τό λστ΄ κεφ., τοῦ θ΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Τινές δέ ἑρμηνεύοντες τό, Εἴ τις ὑβρίσει βασιλέα, ἤ ἄρχοντα παρά τό δίκαιον, εἶπον, πολλάκις ἐκλαμβάνεσθαι καί τόν δίκαιον ἔλεγχον ἀντί ὕβρεως. Νομίζω δέ τοῦτο ἑρμηνεύεσθαι ἀπό τοῦ ιγ΄ κεφ., τοῦ λστ΄ τίτ., τοῦ ξ΄ βιβλίου τῶν βασιλικῶν, ὅπερ κατεστρώθη ἐν τῷ λστ΄ κεφαλαίῳ, τοῦ θ΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Ὁ ἄρχοντα, καί βασιλέα, παρά θέμιν ὑβρίζων, κληρικός, καθαιρεῖται∙ λαϊκός, ἀφορίζεται. Ὁ βασιλέα, ἤ ἄρχοντα, εὐσεβῶς ζῶντας, ὑβρίζων, εἰ μέν κληρικός ἐστι, καθαιρείσθω∙ εἰ δέ λαϊκός, ἀφοριζέσθω. Ὁ μέν Μωσαϊκός νόμος λέγει ἄρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς, ὁ δέ κορυφαῖος Πέτρος ἰδίᾳ, «τόν βασιλέα τιμᾶτε». Ὁ δέ Παῦλος προστάζει νά ὑπερευχώμεθα διά τούς βασιλεῖς, καί πάντας τούς ἐν ὑπεροχῇ, κᾂν καί ἄπιστοι εἶναι. Ἐνταῦθα δέ κοινῶς οἱ Ἀπόστολοι λέγουσιν, ὅτι ὅποιος ὑβρίσοι βασιλέα, ἤ ἄρχοντα παρά τό δίκαιον, καί χωρίς κᾀμμίαν δικαίαν αἰτίαν, ἂς τιμωρῆται, καί εἰ μέν εἶναι Κληρικός, ἂς καθῄρηται, εἰ δέ Λαϊκός ἂς ἀφορίζηται. Ὕβρις δέ κοντά εἰς τούς βασιλεῖς λογίζονται οἱ δριμύτεροι ἔλεγχοι. Ἐμποδίσας δέ ὁ Κανὼν τόν παρά τό δίκαιον τόν βασιλέα ὑβρίζοντα, ἀφῆκε κατά τό σιωπώμενον νά ἐννοοῦμεν ἐξ ἀντιδιαστολῆς, ὅτι, ἐάν οἱ βασιλεῖς καί οἱ ἄρχοντες ἀσεβοῦσιν, ἤ ἁμαρτάνουσιν, συγχωροῦνται νά ἐλέγχουν αὐτούς ἐκεῖνοι, εἰς τούς ὁποίους ἀνήκει τό νά ἐλέγχουν τοιαῦτα πρόσωπα. Ἀλλά γάρ οὐδέ αὐτός ὁ ὑβρίσας πρέπει νά τιμωρῆται εὐθύς∙1 καί ὅρα τήν ὑποσημείωσιν τοῦ νε΄ Ἀποστολικοῦ. 1Διά νά καταπαύουν τήν ὀργήν οἱ θειότατοι βασιλεῖς, καί νά γίνωνται φιλάνθρωποι πρός τούς ὑβριστάς των, ἂς λάβουν παράδειγμα ἀπό τόν μέγαν Κωνσταντῖνον, καί ἀπό τόν μέγαν Θεοδόσιον. Ὁ μέν γάρ Κωνσταντῖνος, ἐπειδή τινες ἐλιθοβόλησαν τήν εἰκόνα του, καί παρεκίνουν αὐτόν οἱ φίλοι του νά τιμωρήσῃ τούς ὑβριστάς, ἐπειδή μέ τούς λίθους ἐπλήγωσαν τό πρόσωπόν του∙ αὐτός ψηλαφήσας τό πρόσωπόν του, καί χαμογελάσας εἶπε ταῦτα τά ἀξιομνημόνευτα λόγια «Οὐδαμοῦ πληγήν ἐπί τοῦ μετώπου γεγενημένην ὁρῷ, ἀλλ’ ὑγιής μέν ἡ κεφαλή, ὑγιής δέ ἡ ὄψις ἅπασα» (Χρυσόστομος λόγ. κ΄, Ἀνδριάντ. σελ. 599. τοῦ στ΄ τόμ.). Ὁ δέ Θεοδόσιος, καί μ’ ὅλον ὁποῦ οἱ Ἀντιοχεῖς ἐκρήμνισαν τούς Ἀνδριάντας του, καί ἄλλας ἀτοπίας ἔκαμαν. Ὅμως ὅταν ἐπῆγεν ὁ Ἀντιοχείας Φλαυϊανός, καί τόν παρεκάλεσε, τόσον ἡμερώθη ὁ θυμός του. Ὥστε ὁποῦ εἶπε ταῦτα τά φιλάνθρωπα ῥήματα πρός αὐτόν «Καί τί θαυμαστόν καί μέγα, εἰ τοῖς ὑβρικόσιν ἀφήσομεν τήν ὀργήν ἀνθρώποις οὖσιν, ἄνθρωποι καί αὐτοί τυγχάνοντες, ὅπου γε ὁ τῆς οἰκουμένης Δεσπότης… Ὑπέρ τῶν σταυρωσάντων αὐτόν τόν Πατέρα παρεκάλει λέγων, ἄφες αὐτοῖς οὐ γάρ οἴδασι τί ποιοῦσι». (Χρυσοστ. αὐτόθι σελ. 602). Ἂς δυσωπήσῃ τούς βασιλεῖς εἰς τό νά ἡμερώνωσι τόν θυμόν τους κᾂν αὐτό τό ὄνομα, ὁποῦ ἔχουν τό, Βασιλεύς. Ὁρίζεται γάρ ἀπό τόν Λέοντα, καί Κωνσταντῖνον τούς ὁμοίους των Βασιλεῖς οὕτω∙ Βασιλεύς ἐστιν ἔννομος ἐπιστασία, κοινόν ἀγαθόν πᾶσι τοῖς ὑπηκόοις, μήτε κατά ἀντιπάθειαν τιμωρῶν, μήτε κατά προσπάθειαν ἀγαθοποιῶν. β΄. Σκοπός τῷ Βασιλεῖ τῶν ὄντων καί ὑπαρχόντων δι’ ἀγαθότητος ἡ φυλακή, καί ἀσφάλεια. γ΄. Τέλος τῷ Βασιλεῖ τό εὐεργετεῖν. Δι’ ὅ καί εὐεργέτης λέγεται (Ἐν τῇ ἐκλογ. τῶν νόμ., τίτλ. β΄, σελ. 83 τοῦ β΄ βιβλ. τῆς Γιοῦρ. Γραικωρωμ.) Ὁ θέλων δέ νά ἐξημερώσῃ τήν τῶν Βασιλέων ὀργήν, ἂς ἀναγνώσῃ αὐτόθι παρά τῷ Χρυσοστ. τά σοφώτατα, καί δυσωπητικώτατα σχήματα καί ῥήματα, ὁποῦ ἐμεταχειρίσθη ὁ Φλαυϊανός πρός τόν Θεοδόσιον.
