Ἐπειδή πολλοί ἐν τῇ τῶν βαρβάρων καταδρομῇ παρέβησαν τήν εἰς τόν Θεόν πίστιν, ὅρκους ἐθνικούς τελέσαντες καί ἀθεμίτων τινῶν γευσάμενοι τῶν ἐν τοῖς εἰδώλοις τοῖς μαγικοῖς προσενεχθέντων αὐτοῖς, οὗτοι κατά τούς ἤδη παρά τῶν Πατέρων ἡμῶν ἐξενεχθέντας νόμους καί κανόνας οἰκονομείσθωσαν. Οἱ μέν γάρ ἀνάγκην χαλεπήν ἐκ βασάνων ὑπομείναντες καί μή φέροντες τούς πόνους καί ἑλκυσθέντες πρός τήν ἄρνησιν, ἐν τρισίν ἔτεσιν ἄδεκτοι ἔστωσαν καί ἐν δυσίν ἀκροάσθωσαν καί ἐν τρισίν ὑποπεσόντες, οὕτω δεκτοί γενέσθωσαν εἰς τήν κοινωνίαν. Οἱ δέ ἄνευ ἀνάγκης μεγάλης προδόντες τήν εἰς Θεόν πίστιν καί ἁψάμενοι τῆς τραπέζης τῶν δαιμονίων καί ὀμόσαντες ὅρκους ἑλληνικούς, βαλλέσθωσαν μέν ἐν τρισίν ἔτεσι, καί ἐν δυσίν ἀκροάσθωσαν, ἐν ὑποπτώσει δέ εὐξάμενοι ἐν τρισίν ἔτεσι, καί ἐν ἄλλοις τρισί συστάντες τοῖς πιστοῖς εἰς τήν δέησιν, οὕτω δεκτοί ἔστωσαν τῇ τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίᾳ.
Ἐν καταδρομῇ βαρβάρων συλληφθέντες τινές, ἀθεμίτων τινῶν ἐγεύσαντο, ἤγουν εἰδωλοθύτων, καί μαγικῶν, μαγικαῖς δηλονότι τελεταῖς τεθυμένων, καί ὅρκους ὤμοσαν ἐθνικούς, ἤ εἴδωλα ὀνομάσαντες, ἤ θεούς ἐλληνικούς, ἤ τόν ἥλιον, ἤ ἀστέραις ἄλλους, οὕς ἐκεῖνοι ἐσέβοντο ὡς θεούς. Τούς οὖν τοιούτους, οὐχ ὁμοίως πάντας οἰκονομεῖσθαι οἱ Πατέρες διετάξαντο∙ ἀλλά ἄλλως μέν τούς δεινῶς βασανισθέντας, καί τῆς βίας ἡττηθέντας τῶν ἀλγεινῶν, ἄλλως δέ τούς ἄνευ μεγάλης βίας προδόντας τήν πίστιν, καί ἁψαμένους τῶν εἰδωλοθύτων, καί ὅρκους ἀποτετραμμένους ὀμόσαντας, κατά τήν διάταξιν δηλαδή τοῦ παρόντος κανόνος. Ἐν δέ τῷ ογ΄ κανόνι, τόν ἀρνησάμενον τόν Χριστόν, καί παραβάντα τό τῆς σωτηρίας μυστήριον, διά βίου προσκλαίειν ὁ ἅγιος ὥρισε∙ θνήσκοντα δέ, ἀξιοῦσθαι τῶν ἁγιασμάτων. Ἔστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι οὐ ταὐτόν ἐστι τό ἀρνήσασθαι τόν Χριστόν, καί θύσαι τοῖς δαιμονίοις, καί τό εἰδωλοθύτων γεύσασθαι, καί ὅρκους ἑλληνικούς ὀμόσαι∙ τό μέν γάρ, ἀθέτησις τῆς πίστεως παντελής∙ τό δέ, μίασμα καί δόκησις ἀθετήσεως∙ καί διά τοῦτο, μᾶλλον τό πρῶτον κεκόλασται. Ἤ ὅτι ἐν ἐκείνῳ μέν τῷ κανόνι, περί τῶν αὐτομολησάντων εἰς τήν ἄρνησιν, καί ἄνευ ἀνάγκης ἀθετησάντων τήν πίστιν, διετάξατο∙ ἐν τούτῳ δέ, περί τῶν ἡττηθέντων τῆς τῶν βασάνων σφοδρότητος, καί τῶν βίαν παθόντων κᾂν μή πάνυ σφοδράν, καί ἐνδεδωκότων, καί διά τοῦτο μετριώτερα αὐτοῖς τά ἐπιτίμια ἔταξε. Ἡ ἐν Ἀγκύρᾳ σύνοδος ἱκανῶς διωρίσατο τί ὀφείλει γίνεσθαι εἰς τούς ἀπό βίας τυραννικῆς θύσαντας τοῖς εἰδώλοις, ἤ μιαροφαγήσαντας. Ἀκολούθως οὖν ἐκείνοις φησί καί ὁ μέγας Βασίλειος, πῶς ὀφείλουσιν ἐπιτιμᾶσθαι οἱ τοιοῦτόν τι ποιήσαντες, ἤ ὡς ἄμετρα βασανισθέντες, ἤ ὡς χωρίς μεγάλης βίας προδόντες τήν εἰς Θεόν πίστιν. Ἐπεί δέ ἐν τῷ ογ΄ κανόνι τόν ἀρνησάμενον τόν Χριστόν, καί παραβάντα τό τῆς σωτηρίας μυστήριον, διά βίου ὅλου προσκλαίειν ὁ ἅγιος ὥρισε, θνήσκοντα δέ ἀξιοῦσθαι τῶν ἁγιασμάτων, καί δοκοῦσιν οἱ κανόνες ἐναντιοῦσθαι, εἰπέ, ὅτι οὐκ ἔστι ταὐτόν τό ἀρνήσασθαι τόν Χριστόν, καί τό θύσαι τοῖς δαιμονίοις, ἤ εἰδωλοθύτων γεύσασθαι, ἤ ὅρκους ἐλληνικούς ὀμόσαι∙ τό μέν γάρ, τῆς πίστεως ἀθέτησίς ἐστι παντελής, ταῦτα δέ μίασμα καί δόκησις ἀθετήσεως, καί διά τοῦτο ἐπί πλέον τό πρῶτον κολάζεται∙ ἤ ὅτι ἐν ἐκείνῳ μέν τῷ κανόνι, περί τῶν αὐτομολησάντων εἰς τήν ἄρνησιν, καί ἄνευ ἀνάγκης ἀθετησάντων τήν πίστιν, διετάξατο ὁ ἅγιος∙ ἐν τούτῳ δέ, περί τῶν ἡττηθέντων τῇ τῶν βασάνων σφοδρότητι, καί περί τῶν βίαν παθόντων κᾂν μή πάνυ σφοδράν, καί ἐνδεδωκότων, ὅθεν καί μετριώτερα ἐνταῦθα ὑπετύπωσεν ἐπιτίμια. Εἰ τάχα δέ λέγουσί τινες τά τοῦ παρόντος κανόνος σχολάσαι διά τό τήν πίστιν τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι ἐπί πέτραν ὀρθοδοξίας ἀραρότως στηρίζεσθαι, καί τούς τυράννους λιθολευστηθῆναι πετροβόλοις μαρτυρικοῖς πρό χρόνων πολλῶν, ἀλλά καί σήμερον πολλοί ταῖς τῶν ἀθέων Ἀγαρηνῶν χερσίν ἁλώσιμοι γινόμενοι, καί βασανιζόμενοι, πή μέν, τήν ὀρθόδοξον πίστιν ἐξόμνυνται, πή δέ, τήν ἄθεον θρησκείαν τοῦ Μωάμεθ διόμνυνται∙ ἄλλοι δέ καί ἑκοντί ἑαυτούς ἐπιῤῥίπτουσιν εἰς τόν τῆς ἀπιστίας βόθρον∙ οἱ δή πάντες κατά τόν παρόντα κανόνα θεραπευθήσονται μετά ἐξομολόγησιν καί προσήκουσαν μετάνοιαν. Περί δέ μιαροφαγησάντων, ἀνάγνωθι τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ συνόδου διαφόρους κανόνας, καί μάθῃς ὅπως καί οὗτοι ἐπιτιμῶνται. Οἱ παραβάντες τήν πίστιν διά βασάνων, ὀκταετίαν ὑποπιπτέτωσαν∙ οἱ δέ αὐθαιρέτως, δωδεκαετίαν. Ὅσοι μέν ἐν τῇ τῶν βαρβάρων καταδρομῇ χαλεπήν ἀνάγκην ἐκ βασάνων ὑπέμειναν, καί τούς πόνους μή φέροντες, τήν εἰς Θεόν παρέβησαν πίστιν, ὅρκους ἐθνικούς τελέσαντες, καί ἀθεμίτων τινῶν, τῶν ἐν τοῖς εἰδώλοις γευσάμενοι, οὗτοι μεταμεληθέντες, καί μετά δακρύων καί συντριβῆς καρδίας ὑποστρέψαντες, ἐν τρισί μέν ἔτεσι μετά τῶν ἀκροωμένων, καί ἐν ἑτέροις τρισί μετά τῶν ὑποπιπτόντων, καί οὕτως εἰς τήν κοινωνίαν δεχθήσονται. Ὅσοι δέ ἄνευ μεγάλης ἀνάγκης προδόται τῆς εἰς Θεόν γεγόνασι πίστεως, τραπέζης τῶν δαιμονίων ἁψάμενοι, καί ὅρκους ἑλληνικούς ὀμόσαντες, οὗτοι ἐν τρισί μέν προσκλαύσουσιν ἔτεσιν, ἐν δυσί δέ ἀκροάσονται, ἐν τρισίν ἐν ὑποπτώσει διατελέσουσι, καί ἐν ἄλλοις τρισί συστήσονται μετἁ τῶν πιστῶν εἰς τήν δέησιν, καί οὕτω τῷ δεκάτῳ ἔτει τῆς τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίας μεθέξουσι. Διορίζει ὁ παρών κανών ὅτι, ὅσοι πιασθέντες ἐν τῇ τῶν βαρβάρων καταδρομῇ, καί ἀρνηθέντες τήν εἰς τόν ἀληθινόν Θεόν πίστιν, ἔκαμαν ὅρκους ἑλληνικούς, ὀμόσαντες δηλ. εἰς τούς παρ’ ἐκείνων πιστευομένους Θεούς μέ τήν ὁμοίαν τῶν Ἑλλήνων διάθεσιν, καί ἔφαγον βρώματα, ὁποῦ προσεφέρθησαν εἰς τά εἴδωλα μέ μαγικάς τέχνας, καί τελετάς. Οὗτοι οἰκονομοῦνται κατά τούς κανόνας τῶν Πατέρων (ἴσως τῶν ἐν Ἀγκύρᾳ). Καί ὅσοι μέν βασανισθέντες σφοδρῶς, καί μή ὑποφέροντες τούς πόνους ἀρνήθησαν, τρεῖς χρόνους νά μή δέχωνται εἰς τήν ἐκκλησίαν, ἀλλ’ ἔξω τῆς θύρας νά προσκλαίουν, δύω νά ἀκροῶνται, καί τρεῖς νά ὑποπίπτουν, τρεῖς νά στέκωνται μέ τούς πιστούς, καί οὕτω νά μεταλαμβάνουν.1 Ὅρα καί τόν ιδ΄ τῆς α΄ καί τόν δ΄ καί ε΄ τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ. 1Οὐκ ἐναντιοῦται ὁ παρών κανών εἰς τόν ογ΄. Ἐκεῖ μέν γάρ ὁ Ἅγιος κανονίζει τόν ἀρνηθέντα νά μήν μεταλαμβάνῃ εἰς ὅλην του τήν ζωήν, αὐτός παρ’ ἑαυτοῦ τό ἐπιτίμιον τοῦτο διορίσας. Ἐδῶ δέ οὕτω κανονίζει τούς ἀρνηθέντας μέ ἀνάγκην, ἤ καί χωρίς ἀνάγκην, ἀκολουθῶν εἰς τά παρά τῶν προγενεστέρων πατέρων ἐπιτίμια. Ὁ γάρ ἅγιος οὗτος, ἄλλοτε μέν κανονίζει τούς ἁμαρτάνοντας, κατά τά ἐπιτίμια τῶν προτέρων πατέρων, ἄλλοτε δέ, κατά τά ἐδικά του ἐπιτίμια. Ὡς τοῦτο δηλοῦται ἐν τῷ κβ΄ καί νθ΄ αὐτοῦ κανόνι. Ἐν τῷ ογ΄ καί ἐν τῷ παρόντι, ἐν τῷ ζ΄ καί πγ΄ καί ἐν ἄλλοις. Αὕτη δοκεῖ μοι ἡ ἀληθέστερα αἰτία τῆς τῶν ἐπιτιμίων τοῦ αὐτοῦ ἁμαρτήματος διαφορᾶς, καί ὄχι ἐκείνη, ἥν λέγει ὁ Ζωναρᾶς, ὅτι ἐκεῖ μέν ὁ χωρίς ἀνάγκης ἀρνηθείς, διά τοῦτο σφοδρότερα ἐπιτιμᾶται. Ἐνταῦθα δέ ὁ μετά ἀνάγκης, καί διά τοῦτο ἐλαφρότερα. Εἰς καιρόν ὁποῦ καί οἱ χωρίς ἀνάγκης ἀρνηθέντες, καί ἐδῶ περιέχονται.
