Τά προσφερόμενα εἰς λόγον θυσίας, μετά τά ἀναλισκόμενα εἰς τήν τῶν μυστηρίων χρείαν, οἱ κληρικοί διανεμέσθωσαν· καί μήτε κατηχούμενος ἐκ τούτων ἐσθιέτω ἤ πινέτω, ἀλλά μᾶλλον οἱ κληρικοί καί οἱ σύν αὐτοῖς πιστοί ἀδελφοί.
Εἴ τινα περιττεύουσι τῶν εἰς θυσίαν προσαγομένων παρά τῶν πιστῶν, μετά τά δαπανώμενα εἰς τά θεῖα μυστήρια, τοῖς κληρικοῖς δεῖ ταῦτα, φησί, διανέμεσθαι, ὥστε παρ᾽ αὐτῶν ἐσθίεσθαι καί πίνεσθαι, καί παρά τῶν πιστῶν λαϊκῶν∙ τοῖς δέ κατηχουμένοις μηδέν ἐξ αὐτῶν δίδοσθαι. Ἐπεί γάρ προσήχθησαν τῷ θυσιαστηρίῳ, καί ἐξ αὐτῶν μερίδες ἐλήφθησαν εἰς τά θεῖα δῶρα, κἀκεῖνα ἡγιάσθησαν, πῶς ἐκ τούτων τοῖς ἀτελεστέροις δοθήσονται δαπανηθησόμενα; Τά δέ εἰς θυσίαν προσαγόμενα, ἄρτος καί οἶνος εἰσίν∙ ἕτερον γάρ τί προσάγεσθαι εἰς θυσιαστήρον οὐκ ἐφεῖται. Ἀνάγνωθι τόν γ΄ ἀποστολικόν κανόνα, καί τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου τῆς λεγομένης στ΄ κανόνα κη΄. Τά προσφερόμενα εἰς θυσίαν, μετά τά ἀναλισκόμενα οἱ κληρικοί διανεμέσθωσαν∙ κατηχούμενοι δέ τούτων μή γευέσθωσαν, ἀλλά πιστοί. Διορίζει ὁ παρών κανών, ὅτι ἀπό τά προσφερόμενα παρά τοῦ λαοῦ εἰς τήν λειτουργίαν, ὅσαι προσφοραί περισσεύσουν παράνω ἀπό τήν χρείαν τῶν ἁγίων μυστηρίων, νά διαμοιράζωνται εἰς τούς Κληρικούς, καί ἀπό αὐτούς, ὁμοῦ καί ἀπό τούς πιστούς Λαϊκούς, νά τρώγωνται, καί νά πίνωνται. Κᾀνένας δέ κατηχούμενος καί ἀβάπτιστος, ἀπό αὐτά, οὔτε νά τρώγῃ, οὔτε νά πίνῃ∙ διότι, ἐπειδή αὐτά ἐπροσφέρθησαν εἰς τό ἅγιον θυσιαστήριον, καί μερίδες ἀπό αὐτά εὐγῆκαν εἰς τά θεῖα δῶρα, διά τοῦτο καί τά ἐναπολειφθέντα ἐξ αὐτῶν, ἡγιάσθησαν. Ὅθεν καί ἀπό τούς ἀβαπτίστους καί ἀμυήτους δέν πρέπει νά τρώγωνται, καί νά πίνωνται.1 Ὅρα καί τόν γ΄ Ἀποστολικόν. 1Συμφώνως μέ τόν παρόντα κανόνα καί αἱ ἀποστολικαί διαταγαί διατάσσουν (βιβλ. η΄, κεφ. λα΄) λέγουσαι, ὅτι τάς εὐλογίας ὁποῦ περισσεύουν ἀπό τά μυστήρια, μέ τήν γνώμην τοῦ Ἐπισκόπου, καί τῶν Ἱερέων, πρέπει νά διαμοιράζουσιν οἱ Διάκονοι εἰς τούς Κληρικούς. Καί εἰς μέν τόν Ἐπίσκοπον νά δίδουν τέσσαρα μερίδια, εἰς τόν Ἱερέα τρία, εἰς τόν Διάκονον δύω, καί εἰς τούς ἄλλους, Ὑποδιακόνους, Ἀναγνώστας, Ψάλτας, καί Διακονίσσας, ἕνα μερίδιον. Σημείωσαι, ὅτι διά νά γίνῃ ὁ λόγος ὁ περί προσφορῶν σαφής καί διακεκριμένος, πρέπει νά διαιρέσωμεν εἰς τρία ὅλας τάς προσφοράς ὁποῦ προσφέρονται παρά τῶν χριστιανῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, Α΄. εἰς τήν προσφοράν ἐκείνην, ἀπό τήν ὁποίαν εὐγαίνει ὁ ἀμνός, ἥτις καί προσφορά κυρίως ὀνομάζεται, κατά τό εὐχολόγιον, καί ὑψωθεῖσα προσφορά, κατά τόν ε΄ Νικολάου (ἴσως διατί ὑψοῦται ὁ ἐξ αὐτῆς ἅγιος ἄρτος, κατά τόν καιρόν τοῦ κοινωνικοῦ, ἤ καί διά τί αὕτη μόνη ἀπό τάς ἄλλας ὑψοῦται, ἤτοι τιμᾶται, διά τόν ἐξ αὐτῆς ἐκβαλλόμενον ἀμνόν) ὡς λέγει ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ αὐτοῦ κανόνος καί ὁ Βαλσαμών καί τῆς ὁποίας τά περισσεύσαντα κλάσματα, ἀντίδωρον ὀνομάζεται, τύπον ἐχούσης τοῦ παρθενικοῦ σώματος κατά τόν ἅγιον Γερμανόν, Β΄. εἰς τάς τέσσαρας ἄλλας προσφοράς, ἀπό τάς ὁποίας εὐγαίνει ἡ μερίς τῆς Θεοτόκου, αἱ μερίδες τῶν ταγμάτων τῶν ἁγίων, αἱ μερίδες τῶν ζώντων, καί αἱ μερίδες τῶν κεκοιμημένων, τάς ὁποίας ταύτας τέσσαρας, σφραγίδας ὀνομάζει τό εὐχολόγιον. Ὧν τά περισσεύματα, ὄχι ἀντίδωρον, ἀλλά παξημάδι κοινότερον ὀνομάζονται παρά τῶν ἐν τῷ ἁγίῳ ὄρει Πατέρων, καί εἰς χωριστόν δίσκον βάλλονται ἀπό τόν δίσκον τοῦ ἀντιδώρου, καί μετά τό ἀντίδωρον τρώγονται, καί Γ΄. εἰς τάς ἄλλας ἐπιλοίπους προσφοράς, αἱ ὁποῖαι προσφέρονται μόνον ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ πρός τόν Θεόν ὡς δῶρα, ἤ καί ἐμβάζονται καί μέσα εἰς τό ἅγιον βῆμα, μερίς δέ κᾀμμία δέν εὐγαίνει ἀπό αὐτάς, οὔτε ἁγίων, οὔτε ζώντων, οὔτε κεκοιμημένων. Τούτων οὕτως εἰρημένων, λέγει ὁ ε΄ τοῦ Νικολάου, ὅτι τά μέν κομμάτια ὁποῦ περισσεύουν ἀπό τήν ὑψωθεῖσαν προσφοράν, ἤτοι τά μέν ἀντίδωρα, πρέπει νά τρώγωνται μόνον μέσα εἰς τήν ἐκκλησίαν, ἕως ὁποῦ ὅλα νά ἐξοδευθοῦν. Τά δέ κομμάτια ὁποῦ περισσεύουν ἀπό τάς ἄλλας τέσσαρας προσφοράς, ἤτοι τό λεγόμενον παξημάδι, νά τρώγωνται μοναχά, καί μέ ξεχωριστόν τρόπον, καί ὄχι νά τρώγωνται ὁμοῦ μέ γάλα, καί τυρί, καί ὀψάρια, ὡς ὁ κοινός ἄρτος. Καθὼς χωριστά τρώγονται καί ἐν τῷ ἁγίῳ ὄρει μετά τό ἀντίδωρον, ὡς εἴπομεν. Αἱ δέ ἄλλαι προσφοραί ὁποῦ περισσεύσουν, ἀπό τάς ὁποίας κᾀμμία μερίς δέν εὐγῆκεν εἰς τά μυστήρια, αὐταί τρώγονται εἰς τά ὀσπήτια τῶν Ἱερέων. Πρέπει λοιπόν οἱ μέν χριστιανοί ὅλοι ἄνδρες τε καί γυναῖκες, νά προσφέρουσιν εἰς ὅλας τάς Κυριακάς ἡμέρας, προσφοράν ἀπό ἄρτον, καί οἶνον, ἵνα λυτρωθῶσιν ἀπό τόν δεσμόν τῶν ἁμαρτιῶν τους μέ τάς τοιαύτας θυσίας καί προσφοράς (Καί ὅρα περί τούτου τόν Ἀργέντην σελ. 45, περί μυστηρίων). Καί νά ἐπιμελοῦνται, ὄχι μόνον νά προσφέρουν ταύτας, ἀλλά καί νά τάς κατασκευάζουσι μέ ὅλην τήν ἐπιμέλειαν, ἀπό τάς πλέον ἐκλεκτάς ὁποῦ ἠμποροῦν. Ἤγουν τήν μέν προσφοράν τοῦ ἄρτου, νά τήν κατασκευάζουν μόνον ἀπό σιτάρι, καί ὄχι ἀπό κᾀνένα ἄλλο γέννημα, ἤ σίκαλιν, ἤ κεχρί, ἤ ἀραποσίτι, ἤ τοιοῦτο ἄλλο. Ἐπειδή ὁ Κύριος μέ τό σιτάρι ἐπαρωμοίωσε τό πανάγιον σῶμα του, εἰς τό ὁποῖον μετουσιοῦται ὁ σιταρένιος ἄρτος, λέγωντας. «Ἐάν μή ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τήν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτός μόνος μένει, ἐάν δέ ἀποθάνῃ, πολύν καρπόν φέρει (Ἰωάνν. ιε΄ 24) καί εἰς τήν ἐπιστροφήν τοῦ Ἀσώτου υἱοῦ ἐθυσιάσθη ὁ μόσχος ὁ σιτευτός (Λουκ. ιστ΄ 23), ὁ ὁποῖος εἶναι τό ἐν τῇ εὐχαριστίᾳ σῶμα τοῦ Κυρίου, κατά τόν Θεοφύλακτον Βουλγαρίας ἑρμηνεύοντα οὕτως «Ὁ ἄρτος ὃν κλῶμεν, κατά τό φαινόμενον μέν ἐκ σίτου συνεστώς, σιτευτός ἂν ῥηθείη, κατά τό νοούμενον δέ, σάρξ ὤν, μόσχος ἂν λεχθείη. Ὅθεν κατά τόν Ἀργέντην (σελ. 84.) κᾀνένας ἀπό τούς εὐσεβεῖς ἱερεῖς δέν ἐτόλμησε νά λειτουργήσῃ μέ ἄλλο τι, ἔξω ἀπό τόν ἄρτον ὁποῦ γίνεται ἐκ τοῦ ἀλεύρου τοῦ σίτου. Ὅποιος δέ ἤθελε τολμήσει τοῦτο, θανασίμως ἁμαρτάνει. Καί ἂς μή εἰπῇ τινάς, ὅτι τοῦτο δύναται νά γένῃ, ἂν ἐξ ἀνάγκης δέν εὑρεθῇ σιτάρι. Πρόφασις εἶναι ἡ τοιαύτη ἀνάγκη. Διατί σχεδόν ὁποῦ εὑρίσκονται ἄνθρωποι, ἐκεῖ δύσκολον εἶναι νά μήν εὑρίσκεται ὁμοῦ καί σιτάρι. Ὄχι δέ ἀπό σιτάρι μόνον πρέπει οἱ χριστιανοί νά κατασκευάζουν τάς προσφοράς τοῦ ἄρτου, ἀλλά καί ἀπό σιτάρι τό πλέον ἐκλεκτόν, τό ὁποῖον, μέ διαφορετικόν τρόπον ἀπό τό κοινόν ψωμί, πρέπει νά τό παστρεύουν, καί νά τό ἀλέθουν, καί νά τό ζυμώνουν, καί νά τό φουρνίζουν, τήν δέ προσφοράν τοῦ οἴνου, ἤτοι τό νᾶμα, πρέπει νά τό διαλέγουν καί αὐτό, ὁποῦ νά μήν ᾖναι ξύδι, ἤ μοῦστος, ἤ πετμέζι, ἤ ἄλλο τι γέννημα τῆς ἀμπέλου, ἀλλά ἀπό μόνον κρασί καί κρασί καλόν καί κόκκινον. Διά τί τό κόκκινον ἔχει περισσοτέραν ἀναλογίαν καί ὁμοιότητά μέ τό αἷμα, εἰς τό ὁποῖον ἔχει νά μεταβληθῇ ἐν τοῖς μυστηρίοις, κατά τόν Ἀργέντην (σελ. 87). Διότι ἐκεῖνοι ὁποῦ τοιαύτας ἐκλεκτάς προσφοράς προσφέρουσιν εἰς τόν Θεόν, παρομοιάζουσι μέ τόν Ἄβελ, τοῦ ὁποίου ἐδέχθη τήν θυσίαν ὁ Κύριος. Ὅσοι δέ, ὄχι ἀπό τά καλήτερα, ἀλλά ἀπό τά κατώτερα προσφέρουσιν εἰς τόν Θεόν, οὗτοι μέ τόν Κάϊν παρομοιάζουσι, τοῦ ὁποίου δέν ἐδέχθη τά δῶρα ὁ Θεός, ἀλλά τά ἀπεστράφη, διατί δέν ἐπροσφέρθησαν ἀπό τά καλήτερα καί ἐκλεκτά. Περί τῶν ὁποίων γράφει ὁ Μέγας Βασίλειος (ἐρωτήσ. η΄ τοῦ β΄ περί βαπτίσματος λόγου). Ὅτι ἡ προσφορά αὐτῶν, ὄχι μόνον ἀπρόσδεκτος εἶναι, ἀλλά καί εἰς ἁμαρτίαν λογίζεται, καθὼς εἶπεν ὁ Θεός πρός τόν Κάϊν «Ἐάν ὀρθῶς προσενέγκῃς, ὀρθῶς δέ μή διέλῃς, ἥμαρτες» (γεν. δ΄, 7). Διότι δέν εἶναι, λέγει, εὐπρόσδεκτον εἰς τόν Θεόν τό ἔργον τῆς ἐντολῆς, ὅταν δέν γένῃ καί κατά τήν ἐντολήν τοῦ Θεοῦ (σελ. 109, τοῦ α΄ τόμου τῆς σειρᾶς τῶν πατέρων)∙ πρέπει λοιπόν, ὡς εἴπομεν, οἱ μέν λαϊκοί τοιαύτας προσφοράς νά προσφέρουσιν εἰς τόν Θεόν, οἱ δέ ἱερεῖς νά διαλέγουσι πέντε τάς πλέον καλητέρας, καί αὐτάς νά μεταχειρίζωνται εἰς τά θεῖα μυστήρια. Ὄχι καί δέν εἶναι πέντε, τό ὀλιγώτερον ὀλιγώτερον δύω προσφοράς πρέπει νά ἔχουν, καί ἀπό μέν τήν μίαν νά εὐγαίνουν μόνον τόν ἀμνόν, καί ὄχι ἄλλο, ἀπό δέ τήν ἄλλην ἔχουσαν σφραγίδας τέσσαρας, νά εὐγάνουν τάς μερίδας τάς ἄλλας, καθὼς καί εἰς τά μοναστήρια τοῦ ἁγίου ὄρους ἔτζι μέ δύω προσφοράς λειτουργοῦν (καί ὁ ε΄ τοῦ Νικολάου εἰς δύω τάς προσφοράς ἐδιαίρεσεν ἀνωτέρω)∙ μέ μίαν δέ προσφοράν νά μή λειτουργῇ τινας ἱερεύς, οὔτε ἀπό μίαν καί τήν αὐτήν νά εὐγάνῃ τόν ἀμνόν, καί τάς μερίδας. Διά τί ἡ προσφορά σημαίνει τήν κοιλίαν τῆς Θεοτόκου, κατά τόν ἅγιον Γερμανόν, ἡ δέ Θεοτόκος ἕνα μονογενῆ υἱόν ἐγέννησε, καί ὄχι ἄλλον τινά. Διό ἔτζι καί ἀπό μίαν προσφοράν ἕνας μονογενής ἀμνός πρέπει νά εὐγαίνῃ, καί ὄχι καί ἄλλων μερίδες. Σημείωσαι ὅτι ὁ ι΄ τοῦ Νικολάου λέγει. Ἐκεῖνο ὁποῦ γράφει ὁ Μέγας Βασίλειος εἰς τά ἀσκητικά του, ὅτι οἱ μοναχοί ὁποῦ κάμνουν μικρά σφάλματα, καί εἰς μικρά ἐπιτίμια εὑρίσκονται, νά γίνωνται ἀπ’ εὐλογίας, ἑρμηνεύεται, ὅτι νά μή παίρνουν οἱ τοιοῦτοι εὐλογίαν, ἤτοι ἀντίδωρον. Ὡς καί ὁ Βαλσαμών ἑρμηνεύων τοῦτον τόν κανόνα τό ἴδιον λέγει∙ ὁ δέ ιη΄ τοῦ ἁγίου Νικηφόρου λέγει, ὅτι οἱ ἐν ἐπιτιμίοις ὄντες μοναχοί πρέπει νά συντρώγουν καί νά συμπροσεύχωνται μέ τούς λοιπούς μοναχούς, καί ὁμοῦ μέ τήν ἐξομολόγησίν των νά τρώγουν καί εὐλογίαν, ἤτοι κατακλαστόν καί ἀντίδωρον. Ὄχι ἐναντιούμενος εἰς τόν Μέγαν Βασίλειον, ἀλλά προστιθείς τό, ὁμοῦ μέ τήν ἐξομολόγησίν των, ἔδειξεν ὅτι ὁ μέν Βασίλειος λέγει, νά μή παίρνουν ἀντίδωρον οἱ μοναχοί ἐκεῖνοι ὁποῦ πρό τῆς ἐξομολογήσεως ἐλεγχθοῦν, ὅπερ εἶναι βαρύτερον. Αὐτός δέ λέγει διά τούς μοναχούς ὁποῦ πρό τοῦ νά ἐλεγχθοῦν ὡς ἁμαρτήσαντες, προφθάσουν καί ἐξομολογηθοῦν. Ἄλλοι δέ λέγουσιν, ὅτι, τό ἀπ’ εὐλογίας γενέσθω, ὁποῦ γράφει ὁ Βασίλειος, θέλει νά εἰπῇ, ὅτι νά ἀπέχουσι τῶν θείων μυστηρίων. Ἐπειδή εὐλογία λέγεται καί ἡ θεία εὐχαριστία κατ’ ἐκεῖνο τοῦ Παύλου «Τόν ἄρτον ὃν κλῶμεν, καί τό ποτήριον τῆς εὐλογίας, ὃ εὐλογοῦμεν» (α΄ Κορινθ. κεφ. 1), καί κατά τόν Θεοδώρητον ἑρμηνεύοντα τό ψαλμικόν ἐκεῖνο «Τοῦ Κυρίου ἡ σωτηρία καί ἐπί τόν λαόν σου ἡ εὐλογία σου». Ἤτοι ἡ θεία εὐχαριστία, ἡ διδομένη εἰς τόν λαόν πρός μετάληψιν. Ἀλλ’ ἡ προτέρα ἐξήγησις τῆς εὐλογίας εἶναι ἀρμοδιωτέρα. Σημείωσαι πρός τούτοις, ὅτι ὁ ια΄ κανὼν τοῦ Νικολάου λέγει, ὅτι ἀπό τά βιβλία τοῦ ἁγίου Θεοδώρου τοῦ Συκεώτου μανθάνομεν, ὅτι, ὅσοι διά ἁμαρτήματά των εἶναι ἐμποδισμένοι ἀπό τά θεῖα μυστήρια, εἶναι ἐμποδισμένοι ἐνταυτῷ νά μή παίρνουν οὔτε ἀντίδωρον. Ὁ δέ Βαλσαμών εἰς τήν ἑρμηνείαν τοῦ ῥηθέντος ι΄ κανόνος τοῦ Νικολάου λέγει, ὅτι αἱ γυναῖκες ἐκεῖναι ὁποῦ δέν μεταλαμβάνουν τά θεῖα μυστήρια, πρέπει νά παίρνουν ἀντίδωρον, διά νά μή λάβουν κακήν ὑποψίαν περί αὐτῶν οἱ ἄνδρες των. Σημείωσαι πρός τούτοις ὅτι δέν ἁμαρτάνει τινάς, ἂν προσφέρῃ διά τρεῖς ἀνθρώπους μίαν προσφοράν, ἤ ἅπτῃ μίαν κανδήλαν κατά τόν ια΄ κανόνα τοῦ ἁγίου Νικηφόρου. Ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ β΄ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ, καί τήν τοῦ δ΄ Ἀποστολικοῦ. Ὁ δέ χαρτοφύλαξ τῆς μεγάλης ἐκκλησίας Πέτρος λέγει, ὅτι δέν εἶναι δεκταί οὔτε αἱ προσφοραί τῶν πορνῶν γυναικῶν, οὔτε τό θυμίαμα. Ἐπειδή καί εἶναι ὑποκάτω εἰς ἐπιτίμιον (σελ. 396 τῆς βιβλ. Γιοῦρις Γραικορ. καί παρά τῷ β΄ τόμ. τῶν συνοδικῶν). Καί ὁ Θεσσαλονίκης δέ Συμεὼν (ἀποκρ. μζ΄) λέγει, ὅτι δέν πρέπει νά δέχωνται αἱ προσφοραί τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, ὁποῦ ἁμαρτάνουν φανερά, καί δέν ἀπέχουν ἀπό τήν ἁμαρτίαν∙ ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ κε΄ τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ. Διό καί ὁ Θεός φανερά ἐμποδίζει τό νά προσφέρουν αἱ πόρναι τι εἰς αὐτόν, λέγων «Οὐ προσοίσεις μίσθωμα πόρνης, οὐδέ ἄλλαγμα κυνός, εἰς τόν οἶκον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου πρός πᾶσαν εὐχήν. Ὅτι βδέλυγμα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου ἐστί καί ἀμφοτέρα». Ὅπερ ῥητόν δανεισθείς καί ὁ Θεολόγος Γρηγόριος εἶπε «Μίσθωμα πόρνης ἁγνός οὐ μερίζεται» (ἐν τοῖς τετραστίχοις Ἰάμβοις). Ὁ δέ Πατριάρχης Λουκᾶς, λύων τινά ζητήματα μετά τῆς περί αὐτόν συνόδου, λέγει, ὅτι δέν πρέπει νά δεχθῇ ὁ ἱερεύς τήν προσφοράν ἐκείνων ὁποῦ ἀπειθοῦν, καί δέν θέλουν νά δεχθοῦν τόν κανόνα τῆς ἁμαρτίας των. Καί οἱ Ἀπόστολοι εἰς τάς διαταγάς των, βιβλ. δ΄, κεφ. στ΄ λέγουν «Οἱ ἐν ἁμαρτίαις γενόμενοι, καί μή μεταγνόντες, οὐ μόνον οὐκ εἰσακουσθήσονται προσευχόμενοι. Ἀλλά καί τόν Θεόν παροξύνουσιν, ὑπομιμνήσκοντες αὐτόν τῆς ἑαυτῶν μοχθηρίας. Περιΐστασθε (ἤτοι μή παίρνετε) οὖν τάς τοιαύτας διακονίας, ὡς ἄλλαγμα κυνός, καί μίσθωμα πόρνης, ἑκάτερα γάρ τοῖς νόμοις ἀπηγόρευται. Οὔτε γάρ Ἐλισσαῖος τά παρά τοῦ Ἀζαήλ κομισθέντα ἐδέξατο, οὔτε. Ἀχιάς τά παρά τοῦ Ἱεροβοάμ.
