Εἴ τις ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβύτερος, ἤ διάκονος, ἤ ἐκ τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ, προσφορᾶς γενομένης μή μεταλάβοι, τήν αἰτίαν εἰπάτω· καί ἐάν ᾖ εὔλογος, συγγνώμης τυγχανέτω· εἰ δέ μή λέγοι, ἀφοριζέσθω, ὡς αἴτιος βλάβης γενόμενος τῷ λαῷ, καί ὑπόνοιαν ἐμποιήσας κατά τοῦ προσενέγκαντος, ὡς μή ὑγιῶς ἀνενέγκαντος.1 (ΠΗΔΑΛΙΟΝ)
Ἑτοίμους πάντας ἀεί καί ἀξίους τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεως ὁ κανών βούλεται εἶναι, καί μάλιστα τούς ἱερωμένους. Διό φησιν, ὡς εἴτις τούτων μή μεταλάβοι προσφορᾶς γινομένης (προσκομιδῆς δηλαδή), ἤ τήν αἰτίαν εἰπάτω, καί εἰ εὔλογος εἴη συγγνωσθήσεται, ἤ μή λέγων ἀφορισθήσεται∙ δίδωσι γάρ κατά τοῦ ἱερέως, τοῦ τήν ἀναίμακτον θυσίαν ποιήσαντος, ὑπόνοιαν οὐκ ἀγαθήν τῷ λαῷ, ὡς ἐξ ἐκείνου μεταλαβεῖν μή βουλόμενος, οἷά τι συνειδώς αὐτῷ κώλυμα πρός ἱερουργίαν. Ἐπίσκοπον μέν ἤ πρεσβύτερον οὐκ οἶδέ τις εἰσιόντα εἰς τό θυσιαστήριον καί ἱερουργήσαντα, καί μή μεταλαβόντα τῶν θείων ἁγιασμάτων. Εἰ δέ τις ἐκ τούτων τοιοῦτόν τι εὑρεθῇ ποιήσας, οὐ μόνον ἀφορισθήσεται, ἀλλά καί μεγάλως κολασθήσεται, εἰ μή εὐλογωτάτην αἰτίαν καί προφανῆ εἴπῃ, τήν θείαν μετάληψιν κωλύουσαν∙ οὐδέ γάρ τυχόν σκάνδαλον ἐκ τούτου ἀναφύεται. Ἐκ τῶν διακόνων δέ τούς πλείους βλέπομεν εἰς τό θυσιαστήριον εἰσιόντας καί μή μεταλαμβάνοντας, ἀλλά μηδέ ἁπτομένους τῶν ἁγίων∙ εἰ δέ τις ἐξ αὐτῶν χειραπτήσῃ, καί οὐ μεταλάβῃ, ἀφορισθήσεται κατά τόν κανόνα. Καί τινες μέν οὕτως ἡρμήνευσαν τόν κανόνα∙ τινές δέ λέγουσιν, ὑπό τοῦ κανόνος ἀφορίζεσθαι πάντα ἱερωμένον μή μεταλαμβάνοντα, κᾂν ἔξωθεν τοῦ ἁγίου βήματος ἵσταται, ὅπερ βαρύτατόν ἐστι. ΕΤΕΡΑ ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Τά περί τοῦ η΄ καί θ΄ κανόνος ἄλλοι μέν ἄλλως ἡρμήνευσαν, ἡμεῖς δέ ἄλλως∙ ὅθεν συνάπτοντες τά περί τούτων λέγομεν, ὅτι οἱ μέν συναριθμούμενοι τῷ ἱερατικῷ καταλόγῳ καί ὑπουργοῦντες εἰς τά τῶν ἁγιασμάτων μυστήρια, μή μεταλαμβάνοντες, προσφορᾶς γενομένης, ἀφορίζονται, εἰ μή εὔλογον εἴπωσιν αἰτίαν∙ οἱ δέ μή χειριζόμενοι τά ἅγια ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ ἱερωμένοι, καί πάντες οἱ λαϊκοί πιστοί μή περιμένοντες ἤτοι μή προσκαρτεροῦντες μέχρι τέλους, καί ἔστ᾽ ἄν ἡ ἄγία γένηται μετάληψις παρά τῶν ἀξίων, ὡς ἄτακτοι ἀφορίζονται∙ τό γάρ λέγειν ἡμᾶς ὀφείλειν πάντας τούς πιστούς λαϊκούς, καί τούς μή χειριζομένους τά ἅγια ἱερωμένοις καθεκάστην μεταλαμβάνειν τῶν ἁγιασμάτων, εἰ δέ μή, ἀφορίζεσθαι, οὔτε τῷ κανόνι δοκεῖ, οὔτε δυνατόν ἐστι γενέσθαι∙ διά γάρ τοῦτο καί ὁ θ΄ κανὼν εἶπε τούς μή παραμένοντας πιστούς κολάζεσθαι, καί οὐ προσέθετο τούς μή μεταλαμβάνοντας. Οὕτως ἑρμήνευσον τούς κανόνας κατά τόν β΄ κανόνα τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου. Ἱερεύς ὁ μή μεταλαμβάνων λεγέτω τό αἴτιον∙ ἀφοριζέσθω δέ μή λέγων∙ ὕποπτον γάρ πεποίηκε τόν προσάγοντα. Ἱερεύς, ἤ ἕτερός τις τοῦ ἱερατικοῦ καταλόγου μή μεταλαμβάνων, καί τήν αἰτίαν, δι’ ἥν τοῦτο ποιεῖ, μή λέγων, ὡς ὑποψίαν διδούς κατά τοῦ προσάγοντος τήν ἀναίμακτον θυσίαν, ἀφοριζέσθω. Ὁ παρών Κανών θέλει, ὅτι ὅλοι, καί μάλιστα οἱ ἱερωμένοι, νά ᾖναι προετοιμασμένοι καί ἄξιοι νά μεταλάβουν τά θεῖα μυστήρια, ὅταν γίνεται ἡ προσφορά, ἤγουν ἡ ἱερουργία τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου. Εἰ δέ τινάς ἀπό αὐτούς δέν μεταλάβοι παρών εἰς τήν θείαν λειτουργίαν, ἂς εἰπῇ τήν αἰτίαν διά τήν ὁποίαν δέν ἐμετάλαβε2 καί εἰμέν ᾖναι δικαία καί εὔλογος, ἂς λαμβάνῃ συγχώρησιν. Εἰ δέ καί δέν θέλοι νά τήν εἰπῆ, ἂς ἀφορίζηται. Ἐπειδή καί γίνεται αἴτιος βλάβης εἰς τόν λαόν, μέ τό νά δίδη ἀφορμήν νά ὑποπτευθῇ τό πλῆθος, πῶς ὁ ἱερεύς ἐκεῖνος ὁποῦ ἐλειτούργησεν εἶναι ἀνάξιος, καί διά τοῦτο δέν ἠθέλησε νά κοινωνήσῃ ἀπό αὐτόν. 1Ἐν ἄλλοις οὐχ εὕρηται τό, ὡς μή ὑγιῶς ἀνενέγκαντος.2Ἀπό τόν παρόντα Κανόνα λύεται ἡ ἐναντιοφάνεια ὁποῦ γεννᾶται ἀνάμεσα εἰς τόν ἀκόλουθον θ΄ Ἀποστολικόν κανόνα, καί εἰς τόν Χρυσόστομον καί εἰς τούς λοιπούς κανόνας τῶν συνόδων καί πατέρων. Διότι, ὁ μέν Ἀποστολικός Κανὼν ὁ θ΄ διορίζει νά ἀφορίζωνται ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ Χριστιανοί ὁποῦ ἐμβαίνουσιν εἰς τήν λειτουργίαν, καί ἀκούουσι τάς γραφάς καί δέν μεταλαμβάνουσι. Καί ὁ Χρυσόστομος λέγει, νά εὐγαίνουσιν ἔξω ἀπό τήν Ἐκκλησίαν καί νά μή προσεύχωνται μαζή με τούς πιστούς, ἐκεῖνοι ὁποῦ δέν εἶναι ἐτοιμασμένοι νά μεταλάβουν. Λέγει γάρ (ὁμιλ. γ΄ πρός Ἐφεσίους) «δέν εἶσαι ἄξιος νά μεταλάβῃς; λοιπόν οὐδέ ἄξιος εἶσαι νά συμπροσεύχησαι μέ τούς ἀξίους μεταλαβεῖν. Ἀκούεις τόν διάκονον ὁποῦ φωνάζει, ὅσοι εἶσθε ἐν μετανοίᾳ ἐξέλθετε. Ὅσοι δέν μεταλαμβάνουσιν, ἐν μετανοίᾳ εἶναι. Τίνος ἕνεκεν ἀκούωντας τόν διάκονον νά λέγῃ, ὅσοι δέν ἠμπορεῖτε νά προσευχηθῆτε, ἐξέλθετε, στέκεις ἀδιάντροπα καί δέν ἐξέρχεσαι καί ἐσύ». Οἱ δέ ἱεροί κανόνες τῶν συνόδων καί τῶν Πατέρων εἰς πολλά μέρη ὁρίζουσιν ἐκ τοῦ ἐναντίου, νά στέκωνται μαζή μέ τούς πιστούς καί νά συμπροσεύχωνται εἰς τήν λειτουργίαν πολλοί μετανοοῦντες, ὅπως νά μή μεταλαμβάνουσι. Τήν ἐναντιοφάνειαν λοιπόν ταύτην λύει καί συμβιβάζει ὁ η΄ οὗτος κανών, προστάζωντας, τόν συμπροσευχόμενον μέ τούς πιστούς καί μή μεταλαμβάνοντα, νά λέγῃ τήν αἰτίαν ὁποῦ ἐμποδίζεται καί δέν μεταλαμβάνει. Διότι μέ τόν τρόπον τοῦτον καί συμπροσεύχεται μέχρι τέλους, καί μήτε μεταλαμβάνει, μήτε ἀφορίζεται. Ἐνδέχεται γάρ νά τοῦ συνέβη τι ἀνθρώπινον, δηλονότι, ἤ νερόν νά ἔπιεν, ἤ νά ἐξέρασεν, ἤ ἄλλο τι νά ἔπαθε.
