Περί τῶν ὀνομαζόντων μέν ἑαυτούς Καθαρούς ποτε, προσερχομένων δέ τῇ καθολικῇ καί ἀποστολικῇ ἐκκλησίᾳ, ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ καί μεγάλῃ συνόδῳ, ὥστε χειροθετουμένους αὐτούς, μένειν οὕτως ἐν τῷ κλήρῳ. Πρό πάντων δέ τοῦτο ὁμολογῆσαι αὐτούς ἐγγράφως προσήκει, ὅτι συνθήσονται καί ἀκολουθήσουσι τοῖς τῆς καθολικῆς καί ἀποστολικῆς ἐκκλησίας δόγμασι· τοὐτέστι καί διγάμοις κοινωνεῖν, καί τοῖς ἐν τῷ διωγμῷ παραπεπτωκόσιν, ἐφ᾿ ὧν καί χρόνος τέτακται, καί καιρός ὥρισται· ὥστε αὐτούς ἀκολουθεῖν ἐν πᾶσι τοῖς δόγμασι τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας. Ἔνθα μέν οὖν πάντες, εἴτε ἐν κώμαις, εἴτε ἐν πόλεσιν, αὐτοί μόνοι εὑρίσκοιντο χειροτονηθέντες, οἱ εὑρισκόμενοι ἐν τῷ κλήρῳ, ἔσονται ἐν τῷ αὐτῷ σχήματι. Εἰ δέ τοῦ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας ἐπισκόπου, ἤ πρεσβυτέρου ὄντος, προσέρχονταί τινες, πρόδηλον, ὡς ὁ μέν ἐπίσκοπος τῆς ἐκκλησίας ἕξει τό ἀξίωμα τοῦ ἐπισκόπου· ὁ δέ ὀνομαζόμενος παρά τοῖς λεγομένοις Καθαροῖς ἐπίσκοπος, τήν τοῦ πρεσβυτέρου τιμήν ἕξει· πλήν εἰ μή ἄρα δοκοίῃ τῷ ἐπισκόπῳ, τῆς τιμῆς τοῦ ὀνόματος αὐτόν μετέχειν. Εἰ δέ τοῦτο αὐτῷ μή ἀρέσκοι, ἐπινοήσει τόπον ἤ χωρεπισκόπου, ἤ πρεσβυτέρου, ὑπέρ τοῦ ἐν τῷ κλήρῳ ὅλως δοκεῖν εἶναι· ἵνα μή ἐν τῇ πόλει δύο ἐπίσκοποι ὦσιν.
Καθαροί λέγονται οἱ Ναυατιανοί∙ ὁ δέ Ναυάτος πρεσβύτερος ἦν τῆς Ῥωμαίων ἐκκλησίας, ὅς τούς ἐν τῷ διωγμῷ παραπεπτωκότας, μετανοοῦντας οὐκ ἐδέχετο, οὔτε διγάμοις ἐκοινώνει. Διό κᾂν μή περί τήν πίστιν ἐσφάλλετο ἀλλά γε διά τό ἀσυμπαθές αὐτοῦ καί μισάδελφον, συνόδου γενομένης ἐν Ῥώμῃ ἐπί Κορνηλίου τοῦ Ρωμαίων Πάπα, Δεκίου βασιλεύοντος, ἀπεβλήθη καί ἀνεθεματίσθη, ὡς ὁ τοῦ Παμφίλου Εὐσέβιος ἱστορεῖ. Τούς γοῦν αἱρεσιώτας τούτου προσερχομένους, δέχεσθαι ὁ κανών οὗτος ὁρίζει, ὁμολογοῦντας ἐγγράφως, ὅτι τά τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας τηρήσουσι δόγματα, καί τούς δι’ ἀνάγκην ἀρνησαμένους τόν Χριστόν δέξονται, καί οἰκονομήσουσιν αὐτούς κατά τούς καιρούς, τούς ὡρισμένους τῇ μετανοίᾳ τῶν παραπεπτωκότων∙ τοῦτο γάρ ἐστι τό ἐφ’ ὧν καί χρόνος τέτακται, καί καιρός ὥρισται∙ καί τοῖς διγάμοις κοινωνήσουσι. Καί εἰ κεχειροτονημένοι εἰσίν εἰς ἐπισκόπους, ἤ πρεσβυτέρους, ἤ διακόνους, οἱ ἐξ αὐτῶν προσιόντες τῇ ἐκκλησίᾳ, μένειν αὐτούς ἐν τῷ κλήρῳ κατά τούς οἰκείους βαθμούς, ἐάν ἴσως ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ἐν αἷς ἐχειροτονήθησαν, οὐκ εἰσίν ἕτεροι. Ὅτι γάρ οὐ περί τήν πίστιν ἐσφάλλοντο, ἀλλ’ εἰς μισαδελφίαν, καί ἄρνησιν μετανοίας τοῖς παραπεπτωκόσι καί ἐπιστρέφουσι, διά τοῦτο καί τήν χειροτονίαν αὑτῶν ἡ σύνοδος ἐδέξατο, καί μένειν αὐτούς ἐν τοῖς οἰκείοις βαθμοῖς διωρίσατο, εἰ μή ἐπίσκοπος εἴη ἐν τῇ καθολικῇ τῆς πόλεως ἐκείνης ἐκκλησίᾳ. Εἰ δέ ἐν ἐκκλησίᾳ εἰσίν ἔνθα ἐπίσκοπός ἐστιν, ἤ πρεσβύτερος, ὁ μέν ἐπίσκοπος ἕξει τό τῆς ἐπισκοπῆς ἀξίωμα, καί τό ὄνομα∙ ὁ δέ παρά τοῖς Καθαροῖς κεκλημένος ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβυτέρου ἕξει τιμήν, ἤ τέως χωρεπισκόπου, ἵνα τῷ κλήρῳ συγκαταλέγηται, καί μή τούτου ἐκπέσῃ∙ εἰ μήπου, συγκαταβαίνων ὁ ἐπίσκοπος τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας, θελήσει αὐτόν ὄνομα καί τιμήν ἐπισκόπου ἔχειν∙ οὐ μέντοι καί ὡς ἐπίσκοπος ἐνεργήσει∙ ἵνα μή ἐν τῇ αὐτῇ πόλει δύο ὦσιν ἐπίσκοποι. Ὁ Ναυάτος ἐκεῖνος, πρεσβύτερος ἦν τῆς τῶν Ῥωμαίων ἐκκλησίας, καθώς ἱστορεῖ ὁ τοῦ Παμφίλου Εὐσέβιος. Γενομένου δέ διωγμοῦ, καί πολλῶν παραπεπτωκότων διά φόβον θανάτου, καί μετανοούντων, αὐτός ὑπό τοῦ δαίμονος φυσιούμενος, ἤθελε τούτους μή παραδέχεσθαι∙ ἀλλ’ οὐδέ διγάμοις, ὡς δῆθεν σωφρονῶν, ἐκοινώνει. Οἱ γοῦν τά ἐκείνου φρονήσαντες, Ναυατιανοί λέγονται, καί κατ’ εἰρωνείαν Καθαροί. Επεί δέ, συνόδου γενομένης ἐν Ῥώμῃ ἐπί Κορνηλίου Πάπα τῆς τῶν Ῥωμαίων ἐκκλησίας, βασιλεύοντος Δεκίου, ἀνεθεματίσθη ὁ Ναυάτος, καί οἱ αἱρεσιῶται αὐτοῦ, φησίν ὁ κανών∙ ὅτι, ἐάν τινες ἐκ τούτων μετά εἰλικρινοῦς μετανοίας ἀποστῶσι τῆς προτέρας κακίας, καί ἀσφαλίσωνται φυλάττειν τά τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας δόγματα, δεχθήσονται. Καί εἰ μέν εἰσι κληρικοί, ἕξουσι πάντως τούς οἰκείους βαθμούς, ὡς μή σφάλλοντες περί τήν πίστιν, ἀλλ’ ὡς μισάδελφοι κατακρινόμενοι∙ εἰ δέ ἐπισκοπικόν ἀξίωμα ἔχουσιν, ἄλλων μέν κατά χώραν, εἰς ἥν οὗτοι ἐπεκηρύχθησαν, εὑρισκομένων ἐπισκόπων, αὐτοί ἐπισκοπικόν τι οὐκ ἐνεργήσουσιν, ἀλλά φροντίσει ὁ ἐπίσκοπος, ἤ μόνον ὄνομα τούτους ἔχειν ἐπισκόπου, ἤ δι’ ἑτέρου καλεῖσθαι ὀνόματος∙ μή ὄντων δέ ἐγχωρίων ἐπισκόπων, οἰκονομήσουσιν αὐτοί καί τά τῆς ἐπισκοπῆς. Τό δέ, ἐφ’ ὧν καί χρόνος ὥρισται, καί καιρός τέτακται, ἐρῥέθη περί τῶν παραπεπτωκότων ἐν καιρῷ διωγμοῦ, καί τῶν διγάμων. Αλλά καί οἱ κληρικοί μετά τό δεχθῆναι, τότε τῷ κλήρῳ συναριθμηθήσονται, ἐφ’ ᾧ προεχειροτονήθησαν, ὅτε οὐκ ἐτάχθησαν ἀντί τούτων ἕτεροι κληρικοί∙ τοιούτων δέ τινων εὑρισκομένων, γενήσεται ὅ,τι καί περί τῶν ἐπισκόπων ἐγράφη ἄνωθεν. Ἐρωτήσει δέ τις, ἐάν τινες ἐκ τούτων εἰς μείζονα βαθμόν προαναβιβασθῆναι θελήσωσιν, ἐμποδισθήσονται ἐκ τοῦ κανόνος τούτου, λέγοντος κατά τάς ἀρχάς, Ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ, ὥστε χειροθετουμένους αὐτούς μένειν οὕτως ἐν τῷ κλήρῳ, ἤ ἀκωλύτως προκόψουσι; Λύσις. Ἀπό τοῦ π΄ ἀποστολικοῦ κανόνος, καί τοῦ β΄ κανόνος τῆς παρούσης συνόδου δέδοκται, καί τούς πάντῃ ἀπίστους κατά βαθμόν ἱερᾶσθαι. Ἵνα τί γοῦν οἱ Ναυατιανοί καί Καθαροί λεγόμενοι, οὐ προαναβιβασθήσονται, περί τήν πίστιν, ὡς εἴρηται, μή σφάλλοντες, ἀλλ’ ὡς ἀσυμπαθεῖς κατακρινόμενοι; Τό δέ μένειν αὐτούς οὕτως ἐν τῷ κλήρῳ μᾶλλον ὑπέρ ἐκείνων ὁρισθῆναι νοεῖταί μοι∙ εἰκός γάρ ἦν λέγειν τινάς, ὀφείλειν δεχθῆναι μέν αὐτούς, πλήν εἶναι ὡς ἁπλῶς πιστούς λαϊκούς, καί μή ἐνεργεῖν κατά τούς προτέρους τούτων βαθμούς∙ ὅπερ παρά τῆς συνόδου οὐκ ἐδέχθη, ἀλλ’ ἐνεδόθη ἀποκαθίστασθαι αὐτούς εἰς τούς οἰκείους βαθμούς∙ τῷ δέ ὀνόματι τῆς ἀποκατάστάσεως καί τό δίκαιον τῆς προκοπῆς συναναφαίνεται. Οἱ λεγόμενοι Καθαροί προσερχόμενοι, πρῶτον ὁμολογείτωσαν, ὅτι συνθήσονται τοῖς τῆς ἐκκλησίας θεσμοῖς, καί κοινωνήσουσι διγάμοις, καί συγχωρήσουσι τοῖς παραπεπτωκόσι∙ καί οὕτως οἱ εὑρισκόμενοι κεχειροτονημένοι εἶεν ἐν τῷ αὐτῶν τάγματι∙ οἷον, ὁ μέν κυρίως ἐπίσκοπος, εἴη ἐπίσκοπος∙ ὁ δέ παρά τοῖς Καθαροῖς ἐπίσκοπος, ἤ χωρεπίσκοπος ἔστω, ἤ πρεσβυτέρου τιμήν, ἤ ἐπισκόπου κεκτήσθω∙ οὐ γάρ ἔσονται δύο εἰς μίαν ἐκκλησίαν ἐπίσκοποι. Ἀπό τῶν προσερχομένων τῇ ἁγίᾳ τοῦ Θεοῦ καθολικῇ καί ἀποστολικῇ ἐκκλησίᾳ, οἱ μέν βαπτίζονται, οἱ δέ μύρῳ χρίονται, οἱ δέ μόνον ἀναθεματίζουσι τήν ἰδίαν, καί πᾶσαν ἄλλην αἵρεσιν. Οἱ γοῦν δελεασθέντες ὑπό τοῦ Ναυάτου, καί Καθαροί παρ’ αὐτοῦ ὀνομασθέντες, ὡς μή καταδεχόμενοι τήν μετάνοιαν τῶν ἁμαρτησάντων, καί τόν δεύτερον γάμον κωλύοντες, ἐάν τῇ ἐκκλησίᾳ προσέλθωσι, καί ὁμολογήσωσι καί διγάμους παραδέχεσθαι, καί τοῖς ἁμαρτήσασι μετανοήσασι συγχωρεῖν, καί ἁπλῶς πᾶσι τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ἐπακολουθεῖν δόγμασι, τήν ἰδίαν ἀναθεματίζοντες αἵρεσιν, καί τάς ἄλλας, προσδεχθήσονται, καί μόνῳ τῷ ἁγίῳ μύρῳ χρισθήσονται. Καί εἰ μέν τινες αὐτῶν εἰσίν ἤ ἐπίσκοποι, ἤ χωρεπίσκοποι, ἐν τῇ αὐτῇ πάλιν ἀξίᾳ μενοῦσιν, εἰ μή που ἐν τῇ ᾳὐτῇ πόλει ἕτερος ἐπίσκοπος τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας εὑρίσκεται, πρό τῆς ἐλεύσεως αὐτῶν χειροτονηθείς∙ προτιμηθήσεται γάρ οὗτος ὁ ἐξ ἀρχῆς κυρίως ἐπίσκοπος, καί μόνος τόν τῆς ἐπισκοπῆς θρόνον καθέξει∙ διά τό μή δέον εἶναι δύο ἐπισκόπους ἐν μιᾷ πόλει τυγχάνειν∙ αὐτός δέ ὁ παρά τοῖς Καθαροῖς ὀνομαζόμενος ἐπίσκοπος, ὡς πρεσβύτερος τιμηθήσεται, ἤ, εἰ δοκεῖ τῷ ἐπισκόπῳ, καί τοῦ ὀνόματος μεθέξει τοῦ ἐπισκόπου∙ ἐπισκοπικόν δέ τι δίκαιον οὐκ ἐνεργήσει. Καθαροί λέγονται οἱ Ναυατιανοί.1 Ὁ δέ Ναυάτος Πρεσβύτερος ἦτον τῆς Ἐκκλησίας Ῥωμαίων, ὅς τις δέν ἐδέχετο ἐκείνους, ὁποῦ ἀρνήθησαν μέν εἰς τόν καιρόν τοῦ διωγμοῦ, ἐμετανοοῦσαν δέ. Ἀλλ’ οὔτε ἐσυγκοινώνει μέ τούς διγάμους. Καί μετά τό βάπτισμα ἔλεγεν, ὅτι δέν δύναται πλέον νά ἐλεηθῇ ὁ ἁμαρτήσας, κατά τόν Ἐπιφάνιον αἱρέσ. νθ΄, καί τόν Αὐγουστῖνον αἱρέσ. λη΄. Οὗτος λοιπόν ἀγκαλά καί εἰς τά δόγματα τῆς πίστεως δέν ἔσφαλεν, οὔτε ἦτον αἱρετικός, ἀλλά μόνον σχισματικός, κατά τόν α΄ τοῦ Βασιλ. Κανόνα. Διά τήν μισαδελφίαν του ὅμως, καί τό ἀσυμπαθές τῆς γνώμης, καί ὑπερήφανον, ἀνεθεματίσθη ἀπό τήν ἐν Ῥώμῃ γενομένην σύνοδον ἐπί τοῦ Κορνηλίου Πάπα, κατά τόν Εὐσέβιον, καί ἀπό τάς ἐν Καρθαγένῃ ἐπί Κυπριανοῦ, καί ἐν Ἀντιοχείᾳ, καί Ἰταλίᾳ κατ’ αὐτοῦ γενομένας συνόδους. Ἀπό τούτου δέ ὠνομάσθησαν καί οἱ ἀκολουθήσαντες τῇ κακοδοξίᾳ αὐτοῦ, Ναυατιανοί. Τούτων οὕτως ἐγνωσμένων, λέγει ὁ παρών Κανών. Ὅτι, ἀνίσως οἱ τοιαῦτοι Ναυατιανοί προσέλθουν εἰς τήν καθολικήν Ἐκκλησίαν, ἐφάνη εὔλογον νά χειροθετοῦνται2 καί οὕτω νά δέχωνται, καί νά μένουν εἰς τόν κλῆρόν τους, οἱ ὄντες δηλ. καί ἐν τῷ σχίσματι κληρικοί (οὕτως ἐδέχθη διά χειροθεσίας τούς Δονατιστάς καί ὁ ξστ΄ τῆς ἐν Καθραγένῃ) πλήν, πρέπει νά ὁμολογοῦν ἐγγράφως, πῶς ἔχουν νά φυλάξουν ὅλα τά δόγματα τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας. Πῶς θέλουν δέχονται τούς διγάμους, καί τούς δι’ ἀνάγκην ἀρνησαμένους τόν Χριστόν. Καί πῶς θέλουν οἰκονομήσουν αὐτούς, κατά τούς διωρισμένους χρόνους, καί τόν Κανόνα τῆς μετανοίας τῶν ἀρνητῶν, καί οὕτως, ὅπου καί ἂν εὑρίσκωνται, εἴτε εἰς πόλεις, εἴτε εἰς χωρία, νά μένουσιν εἰς τόν κλῆρον, καί βαθμόν, ὅπου εὑρέθη ὁ καθείς χειροτονημένος. Δηλαδή ὁ Ἐπίσκοπος, νά μένῃ Ἐπίσκοπος. Ὁ Πρεσβύτερος, Πρεσβύτερος. Καί ὁ Διάκονος, Διάκονος. Νά μένῃ ὅμως Ἐπίσκοπος, ἐκεῖ ὁποῦ δέν εἶναι Ἐπίσκοπος ὀρθόδοξος τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας. Εἰ δέ εἰς τήν αὐτήν ἐκκλησίαν εὑρίσκεται καί ὀρθόδοξος Ἐπίσκοπος, αὐτός μέν νά ἔχῃ τό ἀξίωμα, καί τήν ἐνέργειαν ὅλην, καί τό ὄνομα τοῦ Ἐπισκόπου. Ὁ δέ πρίν Ναυατιανός Ἐπίσκοπος, νά ἔχῃ μόνη τήν τοῦ Πρεσβυτέρου τιμήν. Ἔξω μόνον ἂν θέλῃ ὁ ὀρθόδοξος Ἐπίσκοπος νά ἔχῃ καί ἐκεῖνος τήν τιμήν, καί τό ὄνομα ψιλόν τοῦ Ἐπισκόπου3 ὄχι ὅμως καί νά ἐνεργῇ κᾀμμίαν ἱεροπραξίαν ὡς Ἐπίσκοπος, διά νά μήν ἀκολουθήσῃ τοῦτο τό ἄτοπον, νά εἶναι δύω Ἐπίσκοποι εἰς μίαν καί τήν αὐτήν πόλιν (περί οὗ ὅρα τόν λε΄ Ἀποστολικ. καί τόν ιστ΄ τῆς α΄ καί β΄4 ὄχι καί δέν θέλει μήτε τοῦτο, πρέπει νά τόν συγχωρήσῃ νά ἔχῃ τόπον Χωρεπισκόπου5 ἤ Πρεσβυτέρου, διά νά συγκαταριθμῆται καί αὐτός με τούς ἱερωμένους, καί κληρικούς, καί νά μή φαίνεται ὅλως τοῦ κλήρου ἔκπτωτος. 1Οὕτως ἑαυτούς ὠνόμαζον κατά φυσίωσιν λογισμοῦ, ὡς γράφει ὁ Εὐσέβιος βιβλ. στ΄, κεφ. μγ΄.2Ἡ χειροθεσία ἐδῶ δέν εἶναι χειροτονία, καθὼς ἴσως ἤθελεν ὑπολάβῃ τινάς, ἀλλ’ εἶναι τό νά βάλλεται ἡ χείρ τῶν ἱερωμένων εἰς τάς κεφαλάς τῶν τοιούτων αἱρετικῶν, καί οὕτω νά δέχονται ὡς μετανοοῦντες. Οὕτω γάρ διά χειροθεσίας (καί οὐ διά χειροτονίας) καί ὁ μθ΄ τῆς ἐν Καρθαγ. θέλει νά δέχωνται οἱ μετανοοῦντες. Ὅτι δέ ἀληθής ὁ λόγος μου, μαρτυρεῖ καί ἡ ζ΄ σύνοδος. Ἀναγνωσθέντος γάρ τοῦ ἰδίου τούτου Κανόνος ἐν τῇ α΄ πραξ. τῆς αὐτῆς, καί ζητηθέντος, πῶς νοητέον τό χειροθετουμένους, εἶπεν ὁ ἁγιώτατος Ταράσιος, ἐπ’ εὐλογίας ἐνταῦθα ἡ χειροθεσία λέγεται, καί οὐκ ἐπί χειροτονίας. Ὅθεν ἐκ τοῦ Κανόνος τούτου πρέπει νά μάθωσιν οἱ Πνευματικοί πατέρες νά βάλλουν τάς χεῖρας των εἰς τάς κεφαλάς τῶν μετανοούντων, ὅταν τούς διαβάζουν τήν συγχωρητικήν εὐχήν, καθὼς καί ὁ λε΄ Καν. τῆς ἐν Καρθαγ. ῥητῶς τοῦτο λέγει. Ἀναγκαία γάρ εἶναι ἡ τοιαύτη χειροθεσία εἰς τό μυστήριον τῆς μετανοίας. Καί ἄκουσόν τί λέγουσιν οἱ Ἀπόστολοι εἰς τάς διαταγάς των (βιβλ. β΄ καί κεφ. ιη΄) «Δέχου τόν ἁμαρτήσαντα, ὅταν προσκλαύση, καί χειροθετήσας, ἄφες τον λοιπόν νά μένῃ εἰς τό ποίμνιον». Καί πάλι (αὐτόθ. κεφ. μα΄ καί μγ΄) «Καθὼς τόν ἄπιστον δέχεσαι, ἀφ’ οὗ τόν βαπτίσῃς: ἔτζι καί τόν ἁμαρτωλόν, ἀφ’ οὗ χειροθετήσης, ὡς καθαρόν θέλεις ἀποκαταστήσεις εἰς τήν νομήν τήν πνευματικήν. Καί ἡ χειροθεσία γίνεται εἰς αὐτόν ἀντί βαπτίσματος. Ἐπειδή,διά τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν ἐδίδετο τό Πνεῦμα τό ἅγιον εἰς τούς πιστεύοντας. Ἡ συνήθεια δέ τῆς χειροθεσίας ταύτης εἰς τήν νέαν χάριν, ἐπεκράτησεν ἀπό τήν παλαιάν. Οὕτω γάρ καί ὁ ἀρχιερεύς διά χειρεθεσίας ἐδέχετο τάς θυσίας τῶν ὁλοκαυτωμάτων, καί τοῦ σωτηρίου, καί τάς περί ἁμαρτίας. Καί ὅρα τό α΄ καί γ΄ καί δ΄ κεφ. τοῦ Λευϊτικοῦ. Σημείωσαι δέ, ὅτι οἰκονομικῶς ἐδέχθη, ἡ σύνοδος αὕτη τούς Ναυατιανούς, ὡς σημειοῖ ὁ βασίλ. ἐν τῷ α΄ Κανόνι». Ὅρα, καί τήν ἑρμηνείαν τοῦ ζ΄ τῆς γ΄ ὅπου ὁ λθ΄ Καν. τῆς ἐν Ἰλλιβηρίᾳ συνόδου διά χειροθεσίας λέγει νά δέχωνται οἱ αἱρετικοί.3Καθὼς καί τόν Μελίτιον ἐξετασθέντα κατεδίκασεν ἡ α΄ σύνοδος ἐν τῷ Λυκῷ διατρίβειν, ψιλόν ὄνομα Ἐπισκοπῆς ἔχοντα. Τοῦ δέ λοιποῦ μήτε ἐν πόλει, μήτε ἐν κώμῃ χειροτονεῖν, Σωζομενός Ἐκκλησιαστ. ἱστορ. βιβλίον ι΄, κεφαλ. ιδ΄ καί Σωκράτης βιβλ. ι΄, κεφ. θ΄.4Γράφει ὁ Σωζομενός βιβλ. δ΄, κεφ. ιδ΄ διηγούμενος περί Φίληκος, καί Λιβερίου τῶν τῆς Ῥώμης Ἐπισκόπων, λέγει. Ταύτῃ τοῦ Θεοῦ διοικήσαντος, νά ἀποθάνῃ δηλαδή ὁ Φίληξ, καί νά μείνῃ μόνος ὁ Λιβέριος, διά νά μήν ἀτιμάζεται ὁ θρόνος τοῦ Πέτρου, ἀπό δύω ἡγεμόνας κυβερνώμενος, τό ὁποῖον εἶναι σημεῖον διχονοίας, καί ἀλλότριον τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ Κανόνος. Ὁ δέ Ἐπιφάν., αἱρέσ. ξη΄, λέγει, οὐδέποτε ἡ Ἀλεξάνδρεια δύω Ἐπισκόπους ἔσχεν. Καί ὁ Ῥώμης δέ Κορνήλιος γράφων πρός τόν Ἀντιοχείας Φάνιον, κατηγορεῖ τόν Μαυάτον πῶς ἐζήτει νά γένῃ. Καί δή καί ἔγινε Ῥώμης, ὄντος αὐτοῦ τούτου τοῦ Κορνηλίου ἐν αὐτῇ Ἐπισκόπου νομίμου∙ πῶς οὖν λέγει, οὐκ ἐγίνωσκεν, ὅτι ἐν μιᾷ ἐκκλησίᾳ ἕνα δεῖν εἶναι Ἐπίσκοπον, καί οὐ δύω;5Ἐπειδή καί δέν εἶναι ἄδεια εἰς κώμην ἤ εἰς πόλιν μικράν, εἰς τήν ὁποίαν καί ἕνας μόνος Πρεσβύτερος ἀρκεῖ νά γίνεται Ἐπίσκοπος, διά νά μήν κατευτελίζεται τό ὄνομα τοῦ Ἐπισκόπου, κατά τόν στ΄ τῆς Σαρδικής, διά τοῦτο εἰς τοιαύτας μικράς πόλεις, καί χώρας, ἐγίνοντο οἱ καλούμενοι Χωρεπίσκοποι. Ὁ Χωρεπίσκοπος λοιπόν κατά τόν ι΄ τῆς Ἀντιοχείας ἐγίνετο ἀπό τόν Ἐπίσκοπον τῆς πόλεως ἐκείνης, εἰς τήν ὁποίαν ἦτον ὑποκείμενος, καί αὐτός καί ἡ χώρα αὐτοῦ. Λέγει δέ ὁ αὐτός Κανών, ὅτι νά χειροτονῇ ὁ τοιοῦτος ἀναγνώστας, ὑποδιακόνους, καί ἐφορκιστάς, ἤτοι κατηχητάς. Νά καθαιρῇται δέ ἐάν τολμήσῃ δίχα γνώμης τοῦ ἐν τῇ πόλει Ἐπισκόπου νά χειροτονήσῃ Πρεσβύτερον ἤ διάκονον, ἂν καί χειροθεσίαν Ἐπισκόπου ἔχῃ. Ὁ δέ η΄ Κανὼν τῆς αὐτῆς συγχωρεῖ νά δίδουσιν οἱ ἀκατηγόρητοι Χωρεπίσκοποι ἐπιστολάς εἰρηνικάς, ἤτοι ἀπολυτικάς εἰς τούς ταύτας ζητοῦντας. Ὁμοίως δέ καί ὁ ιγ΄ τῆς ἐν Ἀγκύρ. διορίζει ὅτι χωρίς γραμμάτων τοῦ καθ’ αὐτό Ἐπισκόπου νά μή χειροτονοῦσιν οἱ Χωροεπίσκοποι Πρεσβυτέρους, καί Διακόνους, οὔτε ἐν τῇ χώρᾳ αὐτῶν, οὔτε ἐν ἄλλῃ πόλει. Ὁ δέ τῆς Νεοκαισαρείας ιδ΄ λέγει, ὅτι οἱ Χωρεπίσκοποι εἰς τύπον ὄντες τῶν ἑβδομήκοντα ἀποστόλων, ὡς συλλειτουργοί ἱερουργοῦσι, καί τιμῶνται διά τήν σπουδήν ὁποῦ δείχνουσιν εἰς τούς πτωχούς, μοιράζοντες αὐτοῖς τά ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, συναγόμενα χρήματα. Ἀλλά καί ὁ ιδ΄ τῆς ζ΄ ἀρχαῖον ἔθος λέγει τό νά χειροτονοῦσιν ἀναγνώστας οἱ Χωρεπίσκοποι κατ’ ἐπιτροπήν τοῦ Ἐπισκόπου. Αὐτό τοῦτο παρίστησι καί ὁ πθ΄ βασιλ. ἤτοι ἡ πρός τούς Χωρεπισκόπους αὐτοῦ ἐπιστολή. Οἱ Χωρεπίσκοποι οὗτοι φαίνεται ἄλλοι μέν νά ἦτον Πρεσβύτεροι μόνον, ἄλλοι δέ εἶχον καί χειροθεσίαν Ἐπισκόπου, ὡς συνάγεται τοῦτο ἀπό τόν η΄ καί ι΄ ἐν Ἀντιοχείᾳ. Διαφορά δέ εἶναι μεταξύ Ἐπισκόπου, καί Χωρεπισκόπου. Ὁ μέν γάρ Χωροεπίσκοπος, μιᾶς μόνον χώρας ἐπισκοπεῖ∙ ὁ δέ πολλῶν. Καί ὁ μέν ὑπό Ἐπισκόπου, ᾧ ὑπόκειται, καθίσταται∙ ὁ δέ ὑπό Μητροπολίτου. Καί ὁ μέν εἰς κάθε χειροτονίαν ὁποῦ ἔχει νά κάμῃ, λαμβάνει ἔγγραφον ἄδειαν ἀπό τόν Ἐπίσκοπον, ὁ δέ ἀφ’ ἑαυτοῦ ἑκάστην χειροτονίαν ἐκτελεῖ. Ὥστε οἱ νῦν καλούμενοι Χωρεπίσκοποι, ὡς μή τάς ἐνεργείας ταύτας ἔχοντες τοῦ Χωροεπισκόπου, ψιλόν μόνον ὄνομα ἔχουσι, πραγμάτων κενόν.
