Ὅτι οὐ χρή ἔνδον τῶν ἱερῶν περιβόλων καπηλεῖον, ἤ τά διά βρωμάτων εἴδη προτιθέναι, ἤ ἑτέρας πράσεις ποιεῖσθαι, τό σεβάσμιον τῆς ἐκκλησίας φυλάσσοντας. Ὁ γάρ Σωτήρ ἡμῶν καί Θεός, διά τῆς ἐν σαρκί πολιτείας παιδαγωγῶν ἡμᾶς, μή ποιεῖν τόν οἷκον τοῦ Πατρός αὐτοῦ ἐμπορίου οἷκον παρεκευλεύσατο· ὃς καί τῶν κολλυβιστῶν τό κέρμα ἐξέχεε, καί τούς τό ἱερόν κοινοποιοῦντας ἀπήλασεν. Εἴ τις οὖν ἐπί τῷ προκειμένῳ ἁλῷ πλημμελήματι, ἀφοριζέσθω.
Ὁ οἶκός μου, τοῖς Ἰουδαίοις ἔφη ὁ Κύριος, οἶκος προσευχῆς κληθήσεται· ὑμεῖς δέ αὐτόν ἐποιήσατε σπήλαιον ληστῶν. Ἵν’ οὖν μή καί τοῖς πιστοῖς τοῦτο ῥηθῇ, ἀπηγόρευσαν οἱ Πατέρες ἔνδον τῶν ἱερῶν περιβόλων καπηλεῖα συνιστᾷν, ἤ ἐδώδιμα προτιθέναι εἰς πρᾶσιν, ἤ ἕτερά τινα. Οὐκ εἶπον δέ, ἔνδον τῆς ἐκκλησίας, ἀλλά τῶν ἱερῶν περιβόλων· περίβολοι δ’ εἰσίν ἱεροί αἱ τῶν θείων ναῶν ἅπασαι περιοχαί· ὥστε οὐδ’ ἐν προτεμενίσμασιν, οὐδ’ ἐν προαυλίοις τοιοῦτόν τι γίνεσθαι παραχωρεῖ ὁ κανών· εἰ καί νῦν ἀνευλαβῶς ταῦτα γίνονται. Κατασκευάζουσι δέ τόν οἰκεῖον λόγον οἱ Πατέρες ἐκ τοῦ εὐαγγελίου, λέγοντες, τόν Χριστόν τοῦτο παραδοῦναι ἡμῖν, λέγοντα τοῖς Ἰουδαίοις· Μή ποιεῖτε τόν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον ἐμπορίου, καί ἀπελάσαντα ἐκ τοῦ ἱεροῦ τούς θεοκαπήλους, καί τῶν κολλυβιστῶν τό κέρμα ἐκχέαντα. Κολλυβισταί δ’ εἰσίν οἱ τά λεπτά νομίσματα πωλοῦντες, ἤτοι τούς νούμμους· κόλλυβος γάρ παρ’ Ἕλλησι τό λεπτόν νόμισμα, ὅ παρά Ῥωμαίοις νοῦμμος καλεῖται· καί κέρμα δέ τό νόμισμα λέγεται. Τήν ἀνάλογον τιμήν τῶν ἁγίων ἐκκλησιῶν καί τῶν περί αὐτάς συντηροῦντες οἱ θεῖοι Πατέρες, καί μή ἀνεχόμενοι ὅλως κοινοῦσθαι παρά τινος τά ἱερά, διωρίσαντο μή προτίθεσθαι βρωματικά εἴδη ἔνδον τῶν ἱερῶν περιβόλων, μηδέ καπηλεῖον γίνεσθαι ἐν αὐτοῖς, μηδέ ἁπλῶς πιπράσκεσθαί τι ἔνδον τούτων· ἀλλ’ εἶναι ἀνεπικοινώνητα παντελῶς τοῖς ἐμπορευομένοις· ὅτι, φασί, καί ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός καί Θεός, πραγματικῶς διδάσκων ἡμᾶς διά τῆς ἐν σαρκί πολιτείας αὐτοῦ, μεγάλως κολάζεσθαι τόν κοινοῦντα τό ἱερόν, καί οἶκον ἐμπορίου τόν οἶκον τοῦ Θεοῦ ποιοῦντα, τούς κολλυβιστάς, τοὐτέστι τούς τραπεζίτας, ἐκ τῶν ἱερῶν περιβόλων ἐξήλασε· (κόλλυβος δέ, τό λεπτόν νόμισμα·) καί τά κέρματα αὐτῶν, τοὐτέστι τά διά νομισμάτων προσχείρια ἐξέχεε· τούς γοῦν τοιοῦτόν τι ποιῆσαι τολμήσοντας, ἀφορισμῷ καθυπέβαλον. Διαφόρων δέ ἁγιωτάτων πατριαρχῶν προσταξάντων ἀπό τε τοῦ Αὐγουστεῶνος καί τῶν προσεχεστέρων μερῶν τῷ προνάῳ τῆς ἁγιωτάτης τοῦ Θεοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας τούς τραπεζίτας διωχθῆναι, καί τούς ὀψοπώλας, καί ὀπωροπώλας, καί τούς λοιπούς ἐμπόρους, εἶπόν τινες, ὡς περιβόλους ἐκκλησιαστικούς ὁ κανών ὀνομάζει τούς προνάους ἑκάστου ναοῦ, οὐ μήν τά φιάλας, καί τά ἕτερα μέρη τῶν θείων ναῶν, τά συνηνωμένα αὐτοῖς. Τοῖς πλείοσι δέ τοῦτο οὐκ ἤρεσεν· εἶπον γάρ, ὡς, ἐπεί ὁ κανών ἐκκλησίας οὐκ ἐμνήσθη, (τό γάρ ἐν μεσονάω, ἤ προνάῳ, καπηλεῖον γενέσθαι, ἤ ἀγορανόμων συνέδριον, οὐδέ εἰς ἐνθύμησίν τινος Χριστιανοῦ ἔλθοι, ὡς ἀσεβέστατον), ἀλλ’ ἱερῶν περιβόλων ναοῦ, ὀφείλομεν περί τούτων τήν πᾶσαν εἰσάγειν ἀμφιβολίαν· πάντες δέ ἐκείνους εἶναι ἱερούς περιβόλους εἶπον, τούς μή ἀπολυθέντας εἰς ἀλόγων ζώων καταπάτησιν, καί ἀλλοτρόπως κοινωθέντας. Ἀπό μέντοι τοῦ ιβ΄ κεφ., τοῦ α΄ τίτλου, τοῦ ε΄ βιβλίου, τοῦ λέγοντος· Μέχρι τῶν ἐπί τῆς δημοσίας ἀγορᾶς τῆς ἐκκλησίας ὅρων τό ἀσφαλές ἐχέτωσαν οἱ προσφυγόντες τοῖς ἐνδοτέροις λουτροῖς, ἤ κήποις, ἤ οἰκήμασιν, ἤ στοαῖς, ἤ αὐλαῖς χρώμενοι· καί κωλυέσθωσαν ἐντός τοῦ ναοῦ ὑπνοῦν, ἤ ἐσθίειν· μή εἴπῃς καί τά λουτρά, καί τούς κήπους, καί τάς στοάς, τάς συνηνωμένας ταῖς ἐκκλησίαις, ἱερούς περιβόλους εἶναι, ὡς ἐντεῦθεν κωλύεσθαι καί τό προτίθεσθαι ὤνια ἐπ’ αὐτοῖς. Ταῦτα γάρ μέρη μέν τῆς ἐκκλησίας λογίζονται· ἱεροί δέ περίβολοι οὐ λεχθήσονται· καί ὡς κοινά μέν, τῆς τιμῆς τῶν ἱερῶν περιβόλων οὐκ ἀξιωθήσονται· διά δέ τό τῆς ἐκκλησίας προνόμιον, ὁ ἐξ αὐτῶν ἀφαρπάσας πρόσφυγα κολασθήσεται. Σημείωσαι δέ, ὅτι ἐντός μόνου τοῦ ναοῦ ἐσθίειν καί πίνειν τούς πρόσφυγας κεκώλυται. Σημείωσαι δέ καί τόν παρόντα κανόνα, διά τούς πραγματευομένους εἰς τά μυρεψεῖα, καί εἰς τά κουρισκαρεῖα τῆς ἁγιωτάτης Μεγάλης Ἐκκλησίας, πολλῷ δέ πλέον, εἰς τά ἐνδοτέρω ταύτης. Ὠσαύτως σημείωσαι τόν αὐτόν κανόνα, καί διά τούς ἀπερχομένους εἰς τάς γινομένας ἑορτάς καί πανηγύρεις ὁπουδήποτε, καί ποιουμένους ἀφορμήν πραγματειῶν τήν προσκύνησιν τοῦ τηνικαῦτα ἑορταζομένου ἁγίου· μεγάλης γάρ κολάσεώς εἰσιν οἱ τοιοῦτοι ἄξιοι. Καί ὁ μέγας δέ Βασίλειος, ἐν τοῖς ἀσκητικοῖς αὐτοῦ, μεγάλως ταῦτα κωλύει. Καί ἀνάγνωθι τό χωρίον τό γράφον οὕτω, περί τῶν ἐν ταῖς συνόδοις πραγματειῶν, λέγων ἐν μέρει ταῦτα· Οὐ μήν ἐπειδή ἕτεροι προλαβόντες παρέφθειραν τήν κεκρατηκυῖαν ἐπί τῶν ἁγίων συνήθειαν, καί ἀντί τοῦ προσεύχεσθαι, τόν τε καιρόν καί τόν τόπον ποιοῦντα ἀγοράν, καί πανήγυριν, καί ἐμπορίαν· καί ἕτερα οὐκ ὀλίγα. Ἐν ἱερῶ περιβόλῳ καπηλεῖον ἀσύστατον, καί πωλούμενα βρώματα μάταια· καί ἐν ἀμφοτέροις ὁ ποιῶν ἀφορίζεται. Τόν τοῦ Θεοῦ οἶκον μή ποιεῖν ἐμπορίου οἶκον παρεκελεύσατο ὁ Σωτήρ ἡμῶν καί Θεός· διά τοῦτο οὐ χρή ἔνδον τῶν ἱερῶν περιβόλων καπηλεῖον συνιστᾷν, καί τά διά βρωμάτων εἴδη προτιθέναι, ἤ ἑτέρας πράσεις ποιεῖσθαι. Εἴ τις οὖν τοιοῦτόν τι φανῇ πλημμελῶν, ἀφορισθήσεται. Ἔφη εἰς τούς Ἰουδαίους ὁ Κύριος (Λουκ. ιθ΄ 46). Γέγραπται∙ ὁ οἶκός μου, οἶκος προσευχῆς κληθήσεται (Ἠσαΐ να΄, 7)∙ ὑμεῖς δέ αὐτόν ἐποιήσατε σπήλαιον ληστῶν (Ἱερεμ. ζ, 11). Ὅθεν διά νά μή ῥηθῇ καί εἰς τούς πιστούς ὁ φοβερός οὗτος λόγος, ἐμποδίζουσιν οἱ Πατέρες διά τοῦ Κανόνος τούτου, νά μή στήνωνται καπηλεῖα, ἤτοι νά μή πωλῆται κρασί, ἤ ῥακί, ἤ ἄλλα εἴδη βρωμάτων κατά τόν Ζωναρᾶν, ἤ καί ἀρωματικά τινα εἴδη, κατά τόν Βαλσαμῶνα, ἤ ἄλλαι τινές πραγματεῖαι μέσα εἰς τούς ἱερούς περιβόλους, ἤτοι μέσα εἰς τά προαύλια, καί περιοχάς τῶν θείων Ναῶν, καί ἐκκλησιῶν, διά νά φυλάττεται τό σέβας εἰς αὐτάς. Διά τί καί ὁ Κύριος νουθετώντας ἡμᾶς εἶπε, νά μή κάμνωμεν τόν οἶκον τοῦ Πατρός του, οἶκον πραγματείας, ὅστις καί τά ἄσπρα τῶν πωλούντων τούς κολλύβους, ἤτοι τά λεπτά νομίσματα, διεσκόρπισε, καί τούς ποιοῦντας κοινόν οἶκον τό ἱερόν, μέ τό φραγέλιον ἀπεδίωξεν. Ὅποιος δέ τοῦτο ἤθελε κάμει, ἂς ἀφορίζεται∙1 ἀνάγνωθι καί τόν οδ΄ τῆς αὐτῆς στ΄. 1Κατηγορεῖ πρός τούτοις καί ὁ Μέγας Βασίλειος (ὅρ. κατά πλάτ. μ΄) τάς πωλήσεις καί ἀγοράσεις, ὁποῦ γίνονται εἰς τάς ἐκκλησίας τῶν μαρτύρων καί ἁγίων, κατά τάς ἑορτάς αὐτῶν λέγων∙ Ὅτι οἱ Χριστιανοί διά ἄλλο τι δέν συναθροίζονται εἰς τούς ναούς, καί εἰς τάς περιοχάς τῶν ναῶν, πάρεξ διά νά προσευχηθοῦν, καί διά νά ἔλθουν εἰς ἐνθύμησιν τῆς μέχρι θανάτου ἐνστάσεως καί ἀγῶνος ὁποῦ ἔδειξαν οἱ ἅγιοι διά τήν εὐσέβειαν, καί διά νά παρακινηθοῦν καί αὐτοί πρός τόν ὅμοιον ζῆλον, καί οὐχί διά νά κάμνουν τήν ἑορτήν, καί τόν ναόν αὐτῶν, ἀγοράν καί πραγματείαν. Προσθέτει δέ καί τοῦτο, ὅτι τόσον ὀργίζεται ὁ Θεός τούς πωλοῦντας καί ἀγοράζοντας εἰς τούς ναούς, ἤ εἰς τά περιαύλια τῶν ναῶν, ὥστε ὁποῦ ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὁ πάντοτε καί πανταχοῦ πρᾶος ὢν καί ταπεινός τῇ καρδίᾳ, ὅμως ἐναντίον εἰς μόνους περί τό ἱερόν πωλοῦντας καί ἀγοράζοντας ἀσήκωσε φραγέλιον νά τούς κτυπήσῃ. Ἐπειδή αἱ πραγματεῖαι αὗται μεταβάλλουσι τόν οἶκον τῆς προσευχῆς, εἰς σπήλαιον ληστῶν καί κλεπτῶν. Καί ὅρα, ὅτι ληστάς καί κλέπτας ὠνόμασεν ὁ Κύριος τούς πωλητάς, καί ἁπλῶς τούς πραγματευτάς, διά τάς ἀδικίας, καί ψευδολογίας, ὁποῦ μεταχειρίζονται εἰς τάς πραγματείας των.
