Τούς ἐπί τῷ ψάλλειν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις παραγινομένους, βουλόμεθα μήτε βοαῖς ἀτάκτοις κεχρῆσθαι, καί τήν φύσιν πρός κραυγήν ἐκβιάζεσθαι, μήτε τι ἐπιλέγειν τῶν μή τῇ ἐκκλησίᾳ ἁρμοδίων τε καί οἰκείων· ἀλλά μετά πολλῆς προσοχῆς καί κατανύξεως, τάς ψαλμῳδίας προσάγειν τῷ τῶν κρυπτῶν ἐφόρῳ Θεῷ. Εὐλαβεῖς γάρ ἔσεσθαι τούς υἱούς Ἰσραήλ τό ἱερόν ἐδίδαξε λόγιον.
Ἡ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις γινομένη ψαλμῳδία παράκλησίς ἐστι πρός Θεόν, δεομένων ἡμῶν, ἵλεων ἔσεσθαι τό θεῖον ἡμῖν, ἐφ’ οἷς αὐτῷ προσκεκρούκαμεν. Οἱ δέ παρακαλοῦντές τε καί δεόμενοι, ταπεινόν ἦθος καί κατανευνυγμένον ἔχειν ὀφείλουσι· τό δέ βοᾷν καί κραυγάζειν, οὐ κατεσταλμένου ἤθους, ἀλλά θρασέος ἐστί καί γεγαυρωμένου. Διό καί τούς ψάλλοντας ἐν ἐκκλησίαις, ὁ κανών ἀπαιτεῖ μετά προσοχῆς καί κατανύξεως ψάλλειν, ἀλλά μή ἀτάκτως βοᾷν, καί τήν φωνήν ἐκβιάζεσθαι πρός κραυγήν· κραυγή δέ ἐστίν ἐπιτεταμένη φωνή, καί βιαίως ἐκρηγνυμένη. Καί οὐ μόνον τοῦτο ἀπαγορεύει, ἀλλ’ οὐδέ τι ἐπιλέγειν συγχωρεῖ ἀνοίκειον καί ἀνάρμοστον ἐκκλησίᾳ, οἷά εἰσι τά κεκλασμένα μέλη, καί μινυρίσματα, καί ἡ περιττή τῶν μελῳδιῶν ποικιλία, εἰς ᾠδάς ἐκτρεπομένη θυμελικάς, καί εἰς ᾄσματα πορνικά, τά νῦν ἐν ψαλμῳδίαις ἐπιτηδευόμενα μάλιστα. Ταῦτα διαταττόμενος ἐπάγει καί γραφικήν μαρτυρίαν, λέγων· Εὐλαβεῖς γάρ ἔσεσθαι τούς υἱούς Ἰσραήλ, τό ἱερόν ἐδίδαξε λόγιον· υἱοί δέ Ἰσραήλ ἐσμέν ἡμεῖς, κατά τόν ἅγιον Παῦλον, λέγοντα· Οὐ γάρ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραήλ, οὗτοι Ἰσραήλ, οὐδ’ ὅτι εἰσί σπέρμα Ἀβραάμ, πάντα τέκνα, ἀλλ’ ἐν Ἰσαάκ κληθήσεταί σοι σπέρμα· Τοὐτέστιν, οὐ τά τέκνα τῆς σαρκός, ταῦτα τέκνα Θεοῦ, ἀλλά τά τέκνα τῆς ἐπαγγελίας λογίζεται εἰς σπέρμα. Αἱ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαι, οἶκοι προσευχῶν λέγονται· ὅθεν καί οἱ προσευχόμενοι, παρακαλεῖν τόν Θεόν ὀφείλουσιν μετά δακρύων καί ταπεινώσεως, οὐ μή μετά ἀτάκτου καί ἀναιδοῦς σχήματος. Διωρίσαντο γοῦν οἱ Πατέρες, μή γίνεσθαι τά ἱερά ψαλμῳδήματα διά βοῶν ἀτάκτων καί ἐπιτεταμένων, καί τήν φύσιν παραβιαζομένων· μήτε μήν διά τινων καλλιφωνιῶν, ἀνοικείων τῇ ἐκκλησιαστικῇ καταστάσει καί ἀκολουθίᾳ· οἷά εἰσι τά θυμελικά μέλη, καί αἱ περιτταί ποικιλίαι τῶν φωνῶν· ἀλλά μετά πολλῆς κατανύξεως καί θεαρέστου τρόπου, προσάγειν τῷ θεῷ τάς εὐχάς, τῷ εἰδότι τά κρυπτά τῶν καρδιῶν ἡμῶν. Ταῦτα δέ παρεκελεύσαντο ἀκολούθως τῷ εὐαγγελικῶ ῥητῷ, τῷ διοριζομένω, μή κατά ἐθνικούς εὔχεσθαι ἡμᾶς μετά βαττολογίας καί κραυγῆς, ὡς οἰομένους εἰσακουσθῆναι διά τήν πολυλογίαν ἡμῶν, ἀλλ’ ἐν τῷ κρυπτῷ προσάγειν τόν ὕμνον τῷ Θεῷ· ποιεῖν δέ καί τάς αἰτήσεις ὁμοίως, ἵνα καί ὁ Πατήρ ἡμῶν ὁ οὐράνιος, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσῃ ἡμῖν ἐν τῷ φανερῷ. Ἐπεί δέ, φασί, καί ὁ Μωσαϊκός νόμος εἶπεν ἐν τῷ Λευϊτικῷ, Εὐλαβεῖς ποιεῖτε τούς υἱούς Ἰσραήλ, μᾶλλον ἡμεῖς, οἱ τοῦ νόμου τούτου δεξάμενοι τό πλήρωμα, ὀφείλομεν εὐλαβέστεροι εἶναι, καί κατά τά νενομισμένα πολιτεύεσθαι. Ἐπεί δέ παρά διαφόροις ἁγιωτάτοις πατριάρχαις ἐλαλήθη, μή μόνον ἐν ταῖς ἑορταῖς γίνεσθαι τοιαῦτα παρά τῶν ψαλτῶν, ἀλλά καί ἐν παννυχίσι, καί μνημοσύνοις τεθνεώτων, γεγόνασι διαφορα σημειώματα συνοδικά, ἀφορισμῷ καθυποβάλλοντα τούς τοιαῦτα ποιοῦντας, καί μή διά ψαλμῳδημάτων καί ἀλληλουαρίων λιτῶν, ψαλλομένων κατά τό θεμέλιον τῆς ἐκκλησίας, ἐκπληροῦντας τήν παννύχιον ψαλμῳδίαν. Ἀνάγνωθι καί τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου κανόνα ρη΄ καί τά ἐν αὐτῷ γραφέντα· ὡσαύτως ἀνάγνωθι καί τόν εἰς τά Σεραφείμ, καί τόν πανηγυρικόν λόγον τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρός ἡμῶν Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, τόν γραφέντα εἰς τήν ἑρμηνείαν τοῦ προφητικοῦ ῥητοῦ, τοῦ λέγοντος· Εἶδον τόν Κύριον καθήμενον ἐπί θρόνου ὑψηλοῦ καί ἐπηρμένου· κωλύει γάρ τάς θυμελικάς ψαλμῳδίας καί τάς ὀρχήσεις τῶν χειροτονούντων, καί τάς ἐκτεταμένας ἐκφωνήσεις. Ἄτακτος κραυγή τοῦ ψάλλοντος, ἄδεκτος· καί ὁ ἐπιλέγων τά ταῖς ἐκκλησίαις ἀνάρμοστα. Μετά κατανύξεως καί προσοχῆς πολλῆς δεῖ τάς ψαλμῳδίας προσάγειν τῷ τῶν κρυπτῶν ἐφόρῳ Θεῷ, καί μή ἀτάκτοις χρῆσθαι βοαῖς, καί τήν φύσιν πρός κραυγήν ἐκβιάζεσθαι· εὐλαβεῖς γάρ ἔσεσθαι τούς υἱούς Ἰσραήλ, τό ἱερόν ἐδίδαξε λόγιον· ἀλλά μηδέ τι ψάλλειν ἀνοίκειον, καί τῇ ἐκκλησιαστικῇ καταστάσει μή ὅν ἁρμόδιον. Ἡ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις γινόμενη ψαλμῳδία, παρακάλεσίς ἐστι πρός τόν Θεόν διά νά ἐξιλεωθῇ εἰς τάς ἁμαρτίας μας. Ὅποιος δέ παρακαλεῖ, καί δέεται, πρέπει νά ἔχῃ ἦθος ταπεινόν, καί κατανενυγμένον∙ τό δέ νά κραυγάζῃ τινάς, δηλοῖ ἦθος θρασύ, καί ἀνευλαβές. Διά τοῦτο προστάζει ὁ παρών Κανών, ὅτι οἱ ψάλλοντες εἰς τάς ἐκκλησίας, νά μή βιάζουν τήν φύσιν των εἰς τό νά φωνάζουν δυνατά. Ἀλλά μήτε ἄλλο τι νά λέγουν ἀνάρμοστον εἰς τήν ἐκκλησίαν. Ποῖα δέ εἶναι τά ἀνάρμοστα εἰς τήν ἐκκλησίαν; ἀποκρίνεται ὁ ἑρμηνεύς Ζωναρᾶς, ὅτι εἶναι τά γυναικοπρεπῆ μέλη, καί τά μινυρίσματα, (ταὐτόν εἰπεῖν τά πολλά τερερίσματα, καί ἡ ὑπερβολική τῶν μελῳδιῶν ποικιλία, ἡ ὁποία κλίνει εἰς πορνικά ᾄσματα)∙ ταῦτα οὖν πάντα προστάζει ὁ παρών Κανών νά λείψουν ἀπό τήν ἐκκλησίαν, καί οἱ ψάλλοντες νά προσφέρουν τάς ψαλμωδίας μέ πολλήν προσοχήν εἰς τόν Θεόν, ὁποῦ βλέπει εἰς τά ἀπόκρυφα τῆς καρδίας, δηλ. εἰς τήν νοερῶς ἐν καρδίᾳ γινομένην ψαλμῳδίαν καί προσευχήν μᾶλλον, ἤ εἰς τάς ἐξωτερικάς κραυγάς. Διότι τό ἱερόν λόγιον τοῦ Λευϊτικοῦ διδάσκει, νά ᾖναι εὐλαβεῖς πρός τόν Θεόν οἱ υἱοί τοῦ Ἰσραήλ.1 1Δι’ ὃ καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος (ὁμιλ. εἰς τό, εἶδον τόν Κύριον καθήμενον ἐπί θρόνου σελ. 120, τόμ. ε΄) ἐμποδίζει πολλά τάς θυμελικάς ψαλμῳδίας, τάς ὀρχήσεις τῶν χειρονομούντων, καί τάς ἐκτεταμένας βοάς, καί ἀτάκτους φωνάς∙ ἑρμηνεύων γάρ τό ψαλμικόν ἐκεῖνο, δουλεύσατε τῷ Κυρίῳ ἐν φόβῳ, σφοδρότατα μέν ἐλέγχει ἐκείνους ὁποῦ ἀνακατόνουσι μέ τά πνευματικά ᾄσματα, τά ἐξωτερικά τῶν θεάτρων σχήματα, καί θέσεις, καί ἀσήμους φωνάς (ὁποῖα εἶναι καί τώρα τά τερερίσματα, καί νενανίσματα, καί τά ἄλλα ἄσημα λόγια) καί λέγει, ὅτι ταῦτα εἶναι ἴδια, ὄχι τῶν δοξολογούντων τόν Θεόν, ἀλλά τῶν παιζόντων, καί ἀνακατονόντων τά τῶν διαμόνων παίγνια μέ τήν ἀγγελικήν δοξολογίαν∙ διδάσκει δέ διά πολλῶν, ὅτι πρέπει μέ φόβον, καί συντετριμμένην καρδίαν νά ἀναπέμπτωμεν τάς δοξολογίας εἰς τόν Θεόν, ἵνα αὗται γένωνται εὐπρόσδεκτοι, ὡς εὐῶδες θυμίαμα. Ἐπαινετά δέ τῇ ἀληθείᾳ καί λόγου παντός ἄξια εἶναι καί ἐκεῖνα ὁποῦ λέγει ὁ σοφώτατος Μελέτιος ὁ Πηγᾶς ἐν τῷ γ΄ περί χριστιανισμοῦ γράφων «Ὥσπερ οὖν τό σεμνόν καί σύμμετρον τῆς μουσικῆς εὐπρόσιτον διά τό ἀκμαιοτέρας κατασκευάζειν τάς καρδίας, οἷον ἀνασπῶσαν τήν ψυχήν τοῦ σώματος. Ἁρμονία γάρ τῷ πνεύματι οἰκειότατον, μέσην ἔχουσα φύσιν, σώματός τε παχύτητος, καί πνεύματος ἀϋλότητος. Οὕτω πάλιν ὑπέρμετρος μουσική, καί τῷ ἡδεῖ παρά τό μέτρον ἐνασχολουμένη, οὐχ ἡδύνει, ἀλλά ἐκλύει … διά τοῦτο γάρ καί φωνάς μόνον τῶν ἀνθρώπων ἀποδεχόμενοι ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ὡς φύσει ἐνυπαρχούσας καί ἀπεριέργους, τά δι’ ὀργάνων κρούματα καί ἐμπνεύματα ἀποδιοπομποῦσιν ὡς περιεργωδέστερα οἱ θεῖοι Πατέρες»∙ τά ὁποῖα ἀγωνίζονται νά ἐμβάσουν πάλιν εἰς τήν ἐκκλησίαν τινές τῶν τωρινῶν μουσικῶν μέ τά ὀργανοειδῆ αὐτῶν ᾄσματα. Τά δέ τερερίσματα καί νενανίσματα τά ψαλλόμενα, δέν φαίνονται νά ᾖναι παλαιά, ἀλλά νεωτερικά∙ καθ’ ὅτι εἰς τά ἐπιγραφόμενα τῷ Δαμασκηνῷ Ἰωάννῃ, καί τοῖς ἄλλοις παλαιοῖς μουσικοῖς πονήματα, δέν εὑρίσκονται τοιαῦτα ἄσημα λόγια καί κρατήματα. Φαίνονται δέ νά ἄρχισαν ἀπό τόν καιρόν Ἰωάννου τοῦ Κουκουζέλους. Ἀλλά τά κρατήματα ὁποῦ οἱ τωρινοί ψάλται ψάλλουσιν ἐν ταῖς ἀγρυπνίαις, μέ τό νά ᾖναι διπλᾶ, πολλάκις δέ καί τριπλᾶ τοῦ κειμένου, ἀηδῆ τῇ ἀληθείᾳ καί ὀχληρά γίνονται κοντά εἰς τούς εὐλαβεῖς ἀκροατάς∙ δι’ ὃ παρακαλοῦμεν τούς κανονικούς ψάλτας, νά τά ψάλλουν σύντομα, διά νά ᾖναι ἐνταυτῷ καί νοστιμώτερα, καί διά νά μείνῃ καί καιρός νά γίνεται ἀνάγνωσις, καί οἱ Κανόνες νά ψάλλωνται ἀργότερα, εἰς τά ὁποῖα στέκεται ὅλος ὁ τῆς ἀγρυπνίας ψυχικός καρπός. Λέγουσι δέ τινες, ὅτι τά ἄσημα ταῦτα τερερίσματα ἐδέχθησαν εἰς τήν Ἐκκλησίαν, ἵνα διά τῆς ἡδονῆς των ἕλκωσι τόν ἁπλοῦν λαόν.
