Εἰς μαρτυρίαν τήν κατά ἐπισκόπου αἱρετικόν μή προσδέχεσθαι, ἀλλά μηδέ πιστόν ἕνα μόνον. Ἐπί στόματος γάρ δύο, ἤ τριῶν μαρτύρων, σταθήσεται πᾶν ῥῆμα.
Οὐ μόνον εἰς κατηγορίαν αἱρετικός οὐκ ἔστι δεκτός, ἀλλ’ οὐδέ εἰς μαρτυρίαν. Εἷς δέ καταμαρτυρῶν, κᾂν πιστός εἴη, οὐ προσδεχθήσεται. Καί Τιμοθέῳ γάρ ὁ μέγας Παῦλος γράφων, οὕτω φησί∙ κατά πρεσβυτέρου κατηγορίαν μή παραδέχου, εἰ μή ἐπί δύο, ἤ τριῶν μαρτύρων. Οἶμαι δέ νῦν ἐπί κατηγορίαις, ἐξ ὧν ἔκπτωσις τοῦ οἰκείου βαθμοῦ τοῖς ἱερωμένοις ἐπάγεται, μή τούς δύο ἀρκεῖν μάρτυρας, κᾂν πιστοί ὦσι καί ἀνεπίληπτοι. Καί ὡς ἄνωθεν εἶπον, εἰ θέλεις μαθεῖν, πόσοι, καί τίνες καταμαρτυροῦσιν ἐπισκόπων, ἤ κληρικῶν, ἀνάγνωθι τίτλον θ΄ τοῦ παρόντος συντάγματος, κεφ. β΄. Ἐκ τοῦ παρόντος δέ κανόνος μανθάνεις, μήτε αἱρετικόν, μήτε ἕνα πιστόν παραδέχεσθαι καταμαρτυροῦντα ἐπισκόπου∙ Ἐπί γάρ δύο, ἤ τριῶν μαρτύρων, φησί, πᾶν ῥῆμα σταθήσεται. Πλήν τοῦτο μή ἀδιαστίκτως νοήσῃς∙ ἀλλ’ εἰπέ κατά τήν νομικήν ἀκρίβειαν, ὡς, εἰ μέν χρηματική ἐστιν ἡ αἰτίασις, καί μέχρι λίτρας μιᾶς, δύο μάρτυρες πιστοί καί ἔντιμοι κατά τοῦ ἐπισκόπου ἐνωμότως μαρτυροῦντες, ἀρκέσουσιν∙ εἰ δέ μέχρι πεντήκοντα λιτρῶν, τρεῖς∙ εἰ δέ τούτων ἐπέκεινα, πέντε∙ εἰ δ’ οὐκ ἔστι χρηματική ἡ αἰτίασις, ἀλλά ἐγκληματική, διά πέντε μαρτύρων πιστῶν, καί ἐντίμων ὀμνυόντων, ἡ κατά τοῦ ἐπισκόπου αἰτίασις ἀποδείκνυται. Καί ἀνάγνωθι περί τούτων τόν α΄ τίτλον, τοῦ κα΄ βιβλίου τῶν βασιλικῶν, πολλά τοιαῦτα διδάσκοντα. Αἱρετικός οὐ κατηγορεῖ ἐπισκόπου∙ οὐδέ πιστός εἷς. Ὁ τόν παρόντα συνοψίσας κανόνα οὐ καλῶς τοῦτον ἐνόησε∙ τό μέν γάρ μή κατηγορεῖν αἱρετικόν ἐπισκόπου, ἤ μαρτυρεῖν κατ’ αὐτοῦ, ἀληθές ἐστι∙ τό δέ μή δύνασθαι πιστόν ἕνα συνιστᾷν κατ’ ἐπισκόπου κατηγορίαν, ψευδές∙ μαρτυρία γάρ ἐνός κατά τινος οὐ προσδέχεται∙ κατηγορία δέ, καί παρ’ ἑνός, καί παρά πλειόνων γίνεται. Ὄχι μόνον οἱ κατηγοροῦντες τόν Ἐπίσκοπον δέν πρέπει νά ᾖναι αἱρετικοί, ὡς εἴπομεν ἀνωτέρω, ἀλλ’ οὐδέ οἱ κατ’ αὐτοῦ μαρτυροῦντες. Ἀλλ’ οὐδέ ἕνας καταμαρτυρῶν Ἐπισκόπου, δεκτός ἐστι. Δι’ ὅ λέγει ὁ παρών Κανών, νά μήν προσδέχηται εἰς τό νά μαρτυρήσῃ κατά τοῦ Ἐπισκόπου αἱρετικός, ἀλλ’ οὐδέ ἕνας μόνος ὀρθόδοξος καί πιστός. Ἐπειδή καί εἶναι γεγραμμένον εἰς τόν νόμον τόν παλαιόν. Ἐπί στόματος δύω μαρτύρων, ἤ τριῶν, θέλει σταθῇ, καί βεβαιωθῇ κάθε λόγος, καί κατηγορία ἀμφίβολος.1 1Σημείωσαι, ὅτι ἂν τό πλῆθος τῶν μαρτύρων δέν εἶναι ἀξιόπιστον, πρέπει νά ἐρευνᾶται ὁ τρόπος καί ἡ προαίρεσις αὐτῶν, κατά τάς Ἀποστολικάς διαταγάς βιβλ. β΄, κεφ. μθ΄ δυνατόν γάρ εἶναι πολλαῖς φοραῖς, καί δύω καί τρεῖς, καί πολλοί μάρτυρες νά συμφωνήσουν ἐπί κακῷ καί νά μαρτυρήσουν ψευδῶς. Καθὼς ἐψευδομαρτύρησαν κατά τῆς Σωσάννης. Κατά τοῦ Ναβουθαί, κατά τοῦ Στεφάνου, καί κατά τοῦ Κυρίου. Διότι ἀξιόπιστοι, λέγει ὁ α΄ τίτλ., τοῦ κα΄ βιβλ. τῶν βασιλικῶν (Φώτιος τίτλ. θ΄, κεφ. β΄) πρέπει νά ᾖναι οἱ μάρτυρες. Ἀξιόπιστοι δέ ὄντες, περιττόν πρᾶγμα φαίνεται νά ᾖναι τό νά ὀμνύουν. Ὀμόσαντες γάρ πίπτουν εἰς ὑποψίαν ὅτι δέν ἔχουν τό ἀξιόπιστον, ἀπό τόν τρόπον καί τήν ἀρετήν αὐτῶν, καί διά τοῦτο θέλουν νά βεβαιώνουν καί νά πιστώνουν τάς μαρτυρίας αὐτῶν μέ τούς ὅρκους. Δι’ ὅ κατά τόν Ἀρμενόπουλον εἶναι καί νόμος ὁποῦ λέγει νά μήν ὀμνύουν οἱ μάρτυρες (βιβλ. α΄, τίτλ. α΄) λέγωντας δέ ὁ νόμος νά ᾖναι οἱ μάρτυρες ἀξιόπιστοι, φανερόν ὅτι ἐμποδίζει νά μή μαρτυροῦν ἄνθρωποι χαμερπεῖς, ἄσωτοι, ἄσημοι, ἄγνωστοι, θηριομάχοι, μῖμοι, χορευτάδες, ἤ κατακριθέντες εἰς δημόσιον δικαστήριον, πῶς ἐσυκοφάντησάν τινα, ἤ πῶς ἐμοίχευσαν, ἤ ἔκλεψαν, ἤ ἄλλην τοιαύτην ἀθεμιτουργίαν ἔκαμαν, καί δέν ἀθωώθησαν ἀπό τήν κατάκρισιν μετά ταῦτα, ἤ καί ἐβάλθησαν εἰς ἅλυσιν καί φυλακήν διά τά ῥηθέντα αὐτά ἄτοπα καί κακά. Ὅποιος μαρτυρήσει εἰς κατηγορίαν τινός πρότερον, δέν μαρτυρεῖ πάλιν ὕστερον εἰς βοήθειάν του. Εἰς τάς ἐγκληματικάς ὑποθέσεις κάμνει χρείαν νά μήν πιστεύωνται μόνον αἱ φωναί τῶν μαρτύρων, ἀπόντων δηλαδή, ἀλλά νά ᾖναι παρόντες αὐτοπροσώπως αὐτοί, καί νά ἀναγκάζωνται νά σαφηνίζουν, καί τό ἁμάρτημα, καί τόν χρόνον, καί τόν μῆνα, καί τόν τόπον, καθ’ ὃν ἔγινε τό ἁμάρτημα, καί μέ ποῖον πρόσωπον, νά μήν ἀναγκάζωνται ὅμως νά μαρτυροῦν, καί τήν ἡμέραν καί τήν ὥραν. Ἐάν δέ ταῦτα νά ἀποδείξουν δέν ἠμποροῦν, νά ἐξορίζωνται. Οἱ ἄρχοντες καί ἱερεῖς, δέν τραβίζωνται εἰς τό νά μαρτυρήσουν χωρίς τό θέλημα τους, ἀλλά θεληματικῶς. Οἱ δέ ἀρχιερεῖς, καί ἂν θέλουν νά μαρτυρήσουν ἀπό λόγου των, νά μή καλοῦνται εἰς τό νά μαρτυροῦν, ἀλλά νά ἐρωτῶνται μόνον εἰς τό ὀσπήτιον. Αἱρετικός δέ καί ἄπιστος κατά ὀρθοδόξου δέν μαρτυροῦσι, κατά τόν Ἀρμεν. βιβλ. α΄, τίτλ. στ΄ καί τό α΄ βιβλ. τοῦ Κώδικος τοῦ ε΄ τίτλ., διάταξ. κα΄ τοῦ νομικοῦ Φωτίου τίτλ. θ΄, κεφ. β΄ ἕνας δέ κατά τοῦ ἄλλου οἱ πιστοί μαρτυροῦσιν. Αἱ δέ διαταγ. τῶν Ἀποστ. βιβλ. β΄, κεφ. ν΄ λέγουσι νά μήν μένῃ ἀτιμώρητος ὁ τῶν κακῶν μάρτυς. Ἄδικος δηλαδή καί ψευδής. Ὡς καί ὁ Παροιμιαστής αὐτό τοῦτο λέγει, παρ’ οὗ καί οἱ Ἀπόστολοι τό ῥητόν ἐδανείσθησαν. Ὁ δέ Χρυσόστομος (λόγῳ ὅτι τρεῖς δουλείας εἰσήγαγεν ἡ ἁμαρτία) λέγει εἰς κατηγορίαν ἐκείνου ὁποῦ ὕβρισεν, ἤ ἔδειρε τόν πατέρα του, ἀρκεῖ χωρίς ἄλλην ἀπόδειξιν ἡ μαρτυρία τοῦ ἰδίου πατρός. Καί μέ δίκαιον τρόπον, διότι ποτέ δέν ἤθελε γένῃ κατήγορος τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ὁ πατήρ, ὅς τις καί χρήματα καί ὑπάρχοντα, καί αὐτήν πολλάκις τήν ζωήν προτιμᾷ νά ἐκδαπανήση διά τόν υἱόν του, ἂν ἡ ὕβρις ὁποῦ ἔκαμεν εἰς αὐτόν ὁ υἱός, δέν ἦτον ἀληθής καί ὑπερβολική. Ἡ δέ ῥκγ΄ Νεαρά τοῦ Ἰουστινιανοῦ, καί ἡ οστ΄ Λέοντος τοῦ σοφοῦ, διορίζουν, ὅτι, ἐάν Ἱερεῖς ἤ Διάκονοι ψευδομαρτυρήσουν εἰς χρηματικήν καί ἐξωτερικήν ὑπόθεσιν χωρίς νά κάμουν ὅρκον, οὗτοι νά ἀργίζωνται τρεῖς χρόνους, καί νά ἐμβάλλωνται εἰς Μοναστήριον. Εἰ δέ κάμουν καί ὅρκον, νά καθαιροῦνται τῆς ἱερωσύνης. Ἐάν δέ εἰς ὑπόθεσιν ἐγκληματικήν καί Ἐκκλησιαστικήν μαρτυρήσουν ψευδῶς νά καθῄρωνται καί εἰς Μοναστήριον νά ἐγκλείωνται.
