Ὅτι οὐ δεῖ ἐν τοῖς Κυριακοῖς, ἤ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, τάς λεγομένας ἀγάπας ποιεῖν, καί ἔνδον ἐν τῷ οἴκῳ ἐσθίειν, καί ἀκούβιτα στρωννύειν. Οἱ δέ τοῦτο ποιεῖν τολμῶντες, ἤ παυσάσθωσαν, ἤ ἀφοριζέσθωσαν.
Ἀρχαῖον ἔθος ἦν τό μετά τήν κοινωνίαν τῶν θείων μυστηρίων συσσίτια γίνεσθαι καί συμπόσια, τῶν πλουσίων χορηγούντων τά βρώματα, προσκαλουμένων δέ καί τούς πενεστέρους. Οὗ καί ὁ μέγας Παῦλος ἐν τῇ πρός Κορινθίους ἐπιστολῇ μέμνηται, μεμφόμενος αὐτοῖς, ὅτι ἰδίᾳ ἤσθιον, μή ἀναμένοντες καί τούς ἄλλους, καί ἐπάγων· Ἕκαστος τό ἴδιον δεῖπνον προσλαμβάνει ἐν τῷ φαγεῖν· καί ὅς μέν πεινᾷ, ὅς δέ μεθύει· μή γάρ οἰκίας οὐκ ἔχετε εἰς τό ἐσθίειν καί πίνειν; Ἢ τῆς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ καταφρονεῖτε, καί καταισχύνετε τούς μή ἔχοντας; Τοῦτο οὖν τό τῶν συμποσίων ἔθος, ὅ καί ἀγάπην ἐκάλεσεν ὁ κανών, διά τό ἐξ ἀγάπης γίνεσθαι, ἤ ὡς ἀγάπης συστατικόν, (τό γάρ συνεσθίειν, εἰς ἀγάπην τήν πρός ἀλλήλους ἄγει τούς συνεσθίοντας), ἐν ἐκκλησίαις ὕστερον γινόμενον ἔνδον τῶν θείων ναῶν, ἤ τῶν προτεμενισμάτων, ἐσθιόντων τῶν συνερχομένων εἰς τό φαγεῖν, αἰτιᾶται ὁ κανών οὗτος, καί κελεύει, μή ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ταῦτα ποιεῖν, καί ἐντός τῶν θείων οἴκων ἐσθίειν, ἀλλ’ ἔξω που ἐν τοῖς προαυλίοις, μηδέ ἀκούβιτα στρωννύειν· ἡ δέ λέξις τῶν ἀκουβίτων τῶν Λατίνων ἐστίν· ἀκούμβω γάρ παρά Ῥωμαίοις τό ἀναπίπτω· σημαίνει δέ στρωμνάς ἠρμένας εἰς ὕψος, καί μαλακάς· αὗται δέ τρυφῆς καί βλακείας εἰσί. Πολλαχοῦ δέ τό τοῦ Κυριακοῦ ὄνομα εὕρηται ἐν τοῖς κανόσιν ἐπί ταῖς ἐκκλησίαις λαμβανόμενον, μόνος δ’ ὁ κανών οὗτος διαστέλλει τήν ἐκκλησίαν καί τό Κυριακόν. Οἶμαι δέ τό, ἤ, ἐνταῦθα μή διαζευκτικῶς κεῖσθαι, ἀλλ’ ὡς ἐφερμηνευτικόν, ἀντί τοῦ, ἤτοι. Εὑρίσκομεν γάρ καί ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ τό, καί, μή ὡς συνδεσμον συμπλεκτικόν παραλαμβανόμενον, ἀλλ’ ὡς αἰτιολογικόν, καί ἀντί τοῦ, γάρ, δεχόμενον· ὡς ὅταν λέγῃ· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καί ἐπί γῆς εἰρήνη· αἰτίαν τοῦ δοξάζεσθαι τόν Θεόν τιθείσης τῆς Γραφῆς, ὅτι ἐπί γῆς εἰρήνη, τοῦ, καί, ἀντί τοῦ, γάρ, τεθέντος. Καί ὁ Δαβίδ δέ φησι· Δός ἡμῖν βοήθειαν ἐκ θλίψεως, καί ματαία σωτηρία ἀνθρώπου· σύ, λέγων, βοήθει· ἡ γάρ ἀνθρωπίνη σωτηρία ματαία καί ἀνωφελής. Καί ἐν ταῖς νομικαῖς δέ βίβλοις εὕρηται πολλάκις ὁ διαζευκτικός σύνδεσμος ἀντί τοῦ συμπλεκτικοῦ παραλαμβανόμενος. Φησί γάρ βιβλίον μδ΄, τίτλος γ΄∙ Ἐάν τις γράψῃ, ὁ δεῖνα ἤ ὁ δεῖνα ἔστω μου κληρονόμος· ἤ τόνδε, ἤ τόνδε ἐλευθερῶ, ἔδοξε τό, ἤ, ἀντί τοῦ, καί, δεχθῆναι συμπλεκτικῶς. Καί τίτλος ιε΄, τοῦ αὐτοῦ βιβλ. φησίν· Ἐάν ληγατεύσω τῇ γυναικί μου κόσμια, ἤ ὅσα χάριν αὐτῆς ηὐτρέπισα, πάντα λαμβάνει· τοῦ, ἤ, συνδέσμου ἀντί τοῦ, καί, παραλαμβανομένου. Καί ὁ β΄ δέ τίτλος, τοῦ β΄ βιβλίου, ὅς περί ῥημάτων ἐπιγέγραπται σημασίας, ἐν κεφ. ν΄ φησίν· Ὁ συμπλεκτικός, καί ὁ διαζευκτικός, ἐσθ’ ὅτε ἀντί ἀλλήλων παραλαμβάνονται· οὕτως οὖν ἐοίκασι καί οἱ τῆς συνόδου ταύτης Πατέρες τῷ, ἤ, ἐνταῦθα ἀντί τοῦ, ἤτοι, χρήσασθαι. Ὁ μέγας Παῦλος, ἐν τῇ πρός Κορινθίους ἐπιστολῇ αὐτοῦ, μέμφεται τούς ἐν ἐκκλησίαις συμποσιάζοντας, λέγων· Μή γάρ οἰκίας οὐκ ἔχετε εἰς τό ἐσθίειν καί πίνειν, ἤ τῆς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ καταφρονεῖτε, καί καταισχύνετε τούς μή ἔχοντας; Ἐπεί οὖν πᾶς τόπος, τῷ Κυρίῳ ἀνατεθειμένος, Κυριακός λέγεται, κᾂν μή ἐκκλησία ἐστίν, ἀλλά πρόναος τυχόν, ἤ ἕτερόν τι ἱερόν, διορίζεται ὁ κανών, μή συμποσιάζειν τινάς ἐν ἐκκλησίαις, ἤ ἐν τοιούτοις τόποις· (τοῦτο γάρ ἀγάπην καλεῖ, ἤ ὡς συστατικόν ἀγάπης, ἤ δι’ ἀγάπην γινόμενον)· ἀλλά μηδέ ἔνδον τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ ἐσθίειν, καί ἀκούβιτα στρωννύειν· τούς δέ τοιοῦτόν τι ποιοῦντας, καί μετά παραγγελίαν μή διορθουμένους, ἀφορισμῷ καθυποβάλλεσθαι. Καί ἀγάπη μέν, καλεῖται ἡ ἀδελφοσύνη, καί τά διά ταύτης συμπόσια, ἅτινα ἐκωλύθησαν ὡς παραίτια σκανδάλων καί ὕβρεων, ἔστιν ὅτε καί συνωμοσιῶν, καί φατριῶν. Ἀκούβιτον δέ λέγεται, ἅπαν ἐπίθετον στρωμνῆς κατασκεύασμα, εἰς ὕψος ἠρμένον καί μαλακόν· ἀκούμβω γάρ παρά Λατίνοις, τό ἀναπίπτω. Τινές γοῦν, ὡς ἔοικεν, ὑποστελλόμενοι κλινίδια ἐν τῷ μεσονάῳ εἰσάγειν, ἤ καί διά θρύψιν πλείονα ἐποίουν, ἤ ἀλλοτρόπως εἰς ἀνάπαυσιν αὐτῶν στρωμνάς τοιαύτας, ὅπερ καί ἐκωλύθη. Ἐπεχείρησαν δέ τινες εἰπεῖν, τό αὐτό εἶναι Κυριακόν τόπον, καί ἐκκλησίαν, καί ἡρμήνευσαν τό, η, συμπλεκτικόν, καί οὐ διαζευκτικόν. Ἐμοί δέ οὐκ ἔδοξε· μετά γάρ τό εἰπεῖν, μή γίνεσθαι ἀγάπας ἐν Κυριακοῖς, ἤ ἐν ἐκκλησίαις, κωλύει τό ἐσθίειν καί ἀκούβιτα στρωννύειν εἰς μόνους τούς οἴκους, ἤγουν τάς ἐκκλησίας· ὥστε διαφορά ἐστιν ἐκκλησιῶν καί προνάων, καί ἄλλων Κυριακῶν τόπων. Ἀγάπαι ἐν Κυριακαῖς οὐ τελοῦνται, οὐδέ ἀκούβιτα στρώννυνται· ἀλλ’ οἱ μή παυόμενοι ἀφορίζονται. Οὐ δεῖ τόν του Θεοῦ οἶκον κοινόν ἡγεῖσθαι οἶκον, καί ἐν αὐτῷ τάς λεγομένας ἀγάπας τελεῖσθαι· καί ἔνδον ἐσθίειν, ἤ στρωννύειν ἀκούβιτα· τόν δέ τοῦτο ποιεῖν τολμῶντας, εἰ μή παύοιτο, ἀφορίζεσθαι. Ὁ παρών Κανών, αὐτολεξεί κη΄ ἐστί τῆς ἐν Λαοδικείᾳ Συνόδου, ὅστις ἐμποδίζει νά μή κάμνουν ἀγάπας (ἤτοι συμπόσια τά ἐξ ἀγάπης γινόμενα, καί εἰς ἀγάπην, καί ἕνωσιν τούς συνεσθίοντας φέροντα) μέσα εἰς τά Κυριακά, ἤτοι εἰς τάς ἐκκλησίας οἱ Χριστιανοί. Μήτε νά στρώνουσι στρώματα μαλακά, καί ὑψηλά εἰς αὐτάς, τά ὁποῖα ὀνομάζει ἀκούβιτα μέ λέξιν λατινικήν, ἀπό τοῦ ἀκούμβω, ἤ ἀπό τοῦ ἀκουμβίζω, ὁποῦ σημαίνει λατινικῶς τό ἀναπίπτω, καί κάθημαι εἰς τήν τράπεζαν, διατί εἰς αὐτά καθήμενοι οἱ Χριστιανοί ἔτρωγαν.1 Ὅσοι δέ ἤθελαν τολμήσουν νά κάμουν τοῦτο, ἤ νά παύουν, ἤ νά ἀφορίζωνται. Πρέπει νά προσημειώσωμεν, ὅτι ὁ Βαλσαμών, Κυριακά μέν θέλει νά ἐννοῇ ἐδῶ ὁ Κανών, κάθε τόπον ἀφιερωμένον τῷ Κυρίῳ, καί τόν Νάρθηκα δηλ. καί πρόναον∙ Ἐκκλησίαν δέ, τόν καθ’ αὐτό Ναόν. Ὅθεν καί τό ἤ, μόριον, δέν δέχεται νά ᾖναι ἐφερμηνευτικόν, ὡς λέγει ὁ Ζωναρᾶς, ἀλλά διαζευκτικόν, ὥστε ὁποῦ κατ’ αὐτόν, ὄχι μόνο μέσα εἰς τάς ἐκκλησίας, ἀλλ’ οὐδέ εἰς τούς Νάρθηκας τῶν Ἐκκλησιῶν δέν πρέπει νά τρώγουν τινές. 1Ἡ συνήθεια τοῦ νά κάμνουν ἀγάπας ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ οἱ χριστιανοί, ἄρχισεν ἀπό τούς Ἀποστολικούς χρόνους, οἵτινες, κατά τήν Κυριακήν μάλιστα, ὅταν ἔμελλον νά μεταλάβουν, ἔφερον εἰς τήν ἐκκλησίαν ἄρτον, καί οἶνον οἱ πλουσιώτεροι, καί μετά τήν μετάληψιν τῶν θείων μυστηρίων, καθὼς λέγει ὁ Ζωναρᾶς, καί Χρυσοστομ. ὁμιλ. κζ΄ τῆς α΄ Κορινθ. ἐπροσκάλουν τούς πτωχοτέρους, καί ἐκάθηντο ὅλοι καί ἔτρωγαν. Ἐπειδή ὅμως οἱ Κορίνθιοι ἐχάλασαν τήν τάξιν αὐτήν, καί καθ’ ἕνας ἀπό τούς πλουσιώτερους ἔτρωγε μόνος τό ἐδικόν του φαγητόν, καί εἰς τούς πτωχούς δέν ἔδιδεν, ὥστε ὁποῦ ἐντεῦθεν συνέβαινεν, ἄλλος μέν νά πεινᾷ, ὁ πτωχός δηλ., ἄλλος δέ νά μεθύῃ, ὁ πλούσιος δηλ. διά τοῦτο ὁ Θεῖος Παῦλος, ἐν τῷ ια΄ κεφ. τῆς α΄ πρός Κορινθ. ἐλέγχει αὐτούς, καί διά τί καταφρονοῦσι μέ τοῦτο ὁποῦ κάμνουσι τήν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καί διά τί καταισχύνουσι, καί ἐντροπιάζουσι τρόπον τινά τούς πτωχούς, ὁποῦ δέν ἔχουσι νά φάγουν εἰς τά τοιαῦτα κοινά συμπόσια∙ ταῦτα δέ τά λόγια τοῦ Ἀποστόλου προτιθείς ὁ Μέγας Βασίλειος (ἐν τοῖς κατ’ ἐπιτομήν ὅροις) ἐξ αὐτῶν συμπεραίνει, ὅτι τόν κοινόν δεῖπνον δέν πρέπει νά ἐσθίῃ τινάς μέσα εἰς τήν ἐκκλησίαν. Συμφώνως δηλ. μέ τόν κη΄ τῆς ἐν Λαοδικ. καί τόν οδ΄ τοῦτον τῆς στ΄ Κανόνα. Σημείωσαι ὅτι τό κυριακόν δεῖπνον, ὅπου λέγει ὁ Παῦλος, ἀναφέρων τά κοινά ταῦτα δεῖπνα τῶν Κορινθίων, ὁ μέν Μέγας Βασίλειος ἐνόησεν ἀντί τοῦ θείου δείπνου τῶν μυστηρίων (αὐτόθι) καί ὁ μη΄ τῆς ἐν Καρθαγένῃ Κανών. Ὁ δέ Χρυσόστομος ἐνόησεν ἀντί τοῦ κοινοῦ εἰς ὅλους, καί κατά μίμησιν τοῦ Κυρίου γινομένου ὅστις εἰς ὅλους του τούς μαθητάς παρέδιδε τά μυστήρια, χωρίς ἐξαίρεσίν τινος. Ὅρα καί Εὐστράτιον τόν Ἀργέντην περί τοῦ κυριακοῦ δείπνου σελ. 303. Τά δέ κυριακά ὁποῦ ἀναφέρει ὁ παρών Κανών οὕτως ὀνομάζοντο∙ διά τί ὡς ἐπί τό πλεῖστον κατά τάς κυριακάς ἐτελεῖτο ἐν αὐτοῖς ἡ θεία λειτουργία. Ὁ δέ Εὐσέβιος εἰς τούς ἐπαίνους τοῦ Κωνσταντίνου περί τῶν κυριακῶν λέγει, ὅτι οὕτως ὠνομάσθησαν ἀπό τοῦ Κυρίου, εἰς τόν ὁποῖον ἀφιερώνοντο «Ἱερά τεμένη ἐνί τῶν πάντων βασιλεῖ Θεῷ τῷ δή καί τῶν ὅλων δεσπότῃ καθιερῶσθαι∙ ἕνθεν καί τῆς τοῦ Δεσπότου προσηγορίας ἠξίωται τά καθιερωμένα, οὐξ ἐκ ἀνθρώπων τυχόντα τῆς ἐπικλήσεως, ἐξ αὐτοῦ δέ τοῦ τῶν ὅλων Κυρίου, παρ’ ὃ καί κυριακῶν ἠξίωνται τῶν ἐπωνυμιῶν». Σημείωσαι δέ ὅτι αἱ ἀγάπαι αὗται, καί τά κοινά ταῦτα συμπόσια, ἄλλα μέν ὠνομάζοντο γενεθλιακά, τά εἰς τάς μνήμας τῶν μαρτύρων γινόμενα. Ἀλλά δέ, γαμικά, τά εἰς τούς νυμφικούς γάμους τελούμενα, καί ἄλλα, Ἐπικήδεια, τά γινόμενα εἰς τούς ἐνταφιασμούς τῶν νεκρῶν (σελ. 8 τοῦ βιβλ. περί Ἀνεξιθρησκείας).
