Ὁ τόν Χριστόν ἀρνησάμενος καί παραβάς τό τῆς σωτηρίας μυστήριον, ἐν παντί τῷ χρόνῳ τῆς ζωῆς αὐτοῦ προσκλαίων ὀφείλει καί ἐξομολογεῖσθαι χρεωστεῖ, ἐν τῷ καιρῷ, ᾧ ἐκβαίνει τοῦ βίου, τῶν ἁγιασμάτων ἀξιούμενος, πίστει τῆς παρά Θεοῦ φιλανθρωπίας.
Ὁ μέν ἅγιος οὗτος, ἀδιαστίκτως πάντας τούς ἀρνησαμένους τόν Χριστιανισμόν, διά βίου ἀκοινωνήτους εἶναι κελεύει καί προσκλαίειν. Ὁ δέ Ἀλεξανδρείας ἀρχιεπίσκοπος καί ἱερομάρτυς Πέτρος, πολλάς διαστίξεις τῶν ἀρνησαμένων τήν πίστιν ποιεῖται ἐν τοῖς αὑτοῦ κανόσι, καί διαφόρους τούς τῶν ἐπιτιμίων χρόνους ἐπ᾿ αὐτοῖς ὀρίζει∙ διά βίου δέ, οὐδένα ποιεῖ ἀκοινώνητον. Καί ἡ ἐν Ἀγκύρᾳ δέ σύνοδος ἀρχαιοτέρα οὖσα καί τοῦ ἱερομάρτυρος ἁγίου Πέτρου, διαιρέσεις πολλάς τῶν ἐπιθυσάντων ποιεῖται, καί καιρούς ἐπιτιμίων ἄλλους ἄλλοις ὁρίζει, μέχρι δέ τελευτῆς, οὐδένα ὥρισεν εἶναι ἀκοινώνητον. Εἴποι δε τις ὅτι ἀνάλογα τά ἐπιτίμια ἔθεντο οἱ Πατέρες πρός τούς ἰδίους καιρούς∙ οἱ μέν γάρ ἦσαν ἐν καιροῖς σφοδρῶν διωγμῶν, ὅτε ἔτι καί ἡ πίστις ἀστήρικτος ἦν, καί διά τοῦτο τοῖς παραπίπτουσι μετριώτερον προσεφέροντο, συγκαταβαίνοντες διά τήν ἀνάγκην τῶν διωγμῶν∙ ὁ δέ μἑγας Βασίλειος ἐν καιρῷ τυγχάνων, ὅτε ἡ πίστις ἐπλατύνθη, καί βεβαιοτέρα ἐγένετο, τά δέ τοῦ ἑλληνισμοῦ εἰς στενόν κατήντησαν κομιδῆ, τοῖς ἀρνουμένοις τήν πίστιν σφοδρότερον προσεφέρετο, ὡς ἑκουσίως καί βίας χω- ρίς παραπίπτουσι, καί διά τοῦτο ἀκοινωνήτους αὐτούς διά βίου μένειν ὡρίσατο. Ὁ μέν κανὼν σαφής ἐστί∙ διορίζεται γάρ τούς ἀρνησαμένους τόν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, καί μή δεξαμένους τό μυστήριον τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας αὐτοῦ, προσκλαίειν καί ἐξομολογεῖσθαι παρ᾽ ὅλον τόν τῆς ζωῆς αὐτῶν χρόνον, κατά μόνας δέ τάς τελευταίας ἀναπνοάς ἀξιοῦσθαι τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεως. Τῆς δέ ἐν Ἀγκύρᾳ συνόδου, καί τοῦ ἁγἱου ἱερομάρτυρος Πέτρου, μηδένα τοιοῦτον καθυποβαλλόντων ἐσχάτῳ ἐπιτιμίῳ ἀκοινωνησίας, καί οἷον ἐναντιουμένων τῷ παρόντι κανόνι, εἰπέ, ὅτι ἀνάλογα ἔθεντο οἱ Πατέρες τά ἐπιτίμια πρός τούς ἰδίους καιρούς∙ οἱ μέν γάρ ἦσαν ἐν καιρῷ σφοδρῶν διωγμῶν, ὅτε καί ἡ πίστις ἀστήρικτος ἦν, καί διά τοῦτο τοῖς παραπίπτουσι μετριώτερον προσεφέροντο, συγκαταβαίνοντες διά τήν ἀνάγκην τῶν διωκτῶν. Ὁ δέ μέγας Βασίλειος ἐν καιρῷ τυγχάνων, ὅτε ἡ πίστις ἐπλατύνθη καί βεβαιοτέρα ἐγένετο, σφοδρότερον προσεφέρετο τοῖς ἀρνουμένοις τήν πίστιν. Ἤ εἰπέ, ὅτι οἱ μέν Πατέρες διετάξαντο περί τῶν κατά βίαν τυραννικήν ἀρνησαμένων τόν Χριστόν, καί διά τοῦτο κουφίζουσι τά ἐπιτίμια∙ ὁ δέ παρὼν κανὼν διατάττεται περί τῶν ἑκουσίως καί χωρίς ἀνάγκης τινός ἀρνησαμένων τόν Χριστόν, καί διά τοῦτο βαρεῖαν κόλασιν ἐπάγει αὐτοῖς. Τό δέ προσκλαίειν τούτους καί ἐξομολογεῖσθαι δι᾽ ὅλης τῆς οἰκείας ζωῆς, λέγουσί τινες μή ἐκλαμβάνεσθαι εἰς τό ἵστασθαι αὐτούς καί εἰς τόν τόπον τῶν προσκλαιόντων∙ τοῦτο γάρ, φασίν, ἔξω τῆς συμπαθείας ἐστί τοῦ ἁγίου, καί τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας τῆς νικώσης πᾶσαν ἁμαρτίαν, διό καί ἀξιοῦσι προσκλαίειν μέν τούτους, καί ἐξομολογεῖσθαι τό ἁμάρτημα δι᾽ ὅλης τῆς οἰκείας ζωῆς, τούς τόπους δέ τῶν ἐπιτιμίων ἀνύειν κατά τούς κανόνας τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ συνόδου, τῆς μέντοι μεταλήψεως τῶν ἁγιασμάτων οὐκ ἀξιωθήσονται, εἰ μή ἐν ταῖς τελευταίαις ἀναπνοαῖς. Ταύτῃ δέ τῇ γνώμῃ συντίθεμαι καί αὐτός ὡς φιλανθρωποτέρᾳ, καί ὅτι οὐδέ ἀπό τῶν ῥημάτων τοῦ ἀγίου ἀναφαίνεται τό ἵστασθαι τόν οὕτως ἡμαρτηκότα εἰς τόν τόπον τῶν προσκλαιόντων. Ὁ ἀρνησίχριστος͵ διά βίου μεταμέλεσθαι. Ὁ τόν Χριστόν ἀρνησάμενος, πάντα τόν τῆς ζωῆς αὐτοῦ χρόνον ὀφείλει προσκλαίειν∙ ἐν δέ τῇ ἐξόδῳ τοῦ βίου ἀξιούσθω τῆς κοινωνίας. Ὁ παρών κανών ἀορίστως κάθε χριστιανόν ὁποῦ ἀρνηθῇ τόν Χριστόν (θεληματικῶς δηλ.) κανονίζει ὅλην του τήν ζωήν νά μήν εἰσέρχεται εἰς τήν ἐκκλησίαν, ἀλλά ἔξω τῆς πόρτας τῆς ἐκκλησίας νά προσκλαίῃ. Καί μόνον εἰς τό τέλος τῆς ζωῆς του νά μεταλαμβάνῃ τά θεῖα μυστήρια. Ὅρα καί τόν ια΄ τῆς α΄.1 1Διά τί οἱ μέν ἄλλοι πατέρες οἱ πρό τοῦ Βασιλείου οὐδένα ἀρνησίχριστον ἐποίησαν εἰς ὅλην του τήν ζωήν ἀκοινώνητον ὁ δέ Βασίλειος τοῦτο ἐν τῷ παρόντι κανόνι ποιεῖ; καί ἁπλῶς εἰπεῖν. Διά τί ἐκεῖνοι μέν ἐλαφρότερα ἐπιτίμια, κατά τῶν ἁμαρτανόντων διώρισαν, οὗτος δέ ὁ Ἅγιος, ἀλλά δή καί ὁ ἀδελφός αὐτοῦ Νύσσης, βαρυτέρα; Λύων τήν ἀπορίαν ταύτην ὁ Ζωναρᾶς λέγει, ὅτι ἕκαστος τῶν πατέρων, κατά τούς ἰδίους τούς καιρούς, ἔτζι καί τά ἐπιτίμια ἀνάλογα ἐδιώρισεν. Οἱ γάρ ἐν τοῖς καιροῖς τῶν διωγμῶν εὑρισκόμενοι πατέρες, οἷος ὁ Πέτρος, καί οἱ ἐν Ἀγκύρᾳ πατέρες, διά τήν ἀνάγκην τῶν διωγμῶν, συγκαταβατικώτερα τά ἐπιτίμια τῶν ἀρνησιχρίστων ἐποίησαν, ὅτε ἀκόμη ἡ πίστις ἀστήρικτος ἦν. Ὁ δέ Βασίλειος, ἐν καιρῷ τοῦ πλατυσμοῦ τῆς πίστεως ὤν, ὅτε ὁ ἑλληνισμός ἔπνεε τά λοίσθια, καί ἡ πίστις σφοδροτέρα, καί ἡ ἐκκλησία κραταιοτέρα ἦτον, καί οἱ ἀρνούμενοι τόν Χριστόν, χωρίς βία καί ἑκουσίως τόν ἠρνοῦντο, διά τοῦτο καί αὐστηρότερον τόν Κανόνα τοῦτον ἐξέθετο. Ὅτι διά τήν κραταίωσιν τῆς ἐκκλησίας, ἀκριβέστερα πρέπει νά δίδωνται εἰς τούς ἁμαρτάνοντας καί τά ἐπιτίμια, μάρτυς ὁ ιη΄ τοῦ αὐτοῦ Βασιλείου.
