Ὅσιος ἐπίσκοπος εἶπεν· Ἡ ἀκαιρία ἡμῶν, καί ἡ πολλή συνέχεια, καί αἱ ἄδικοι ἀξιώσεις πεποιήκασιν ἡμᾶς μή τοσαύτην ἔχειν χάριν καί παῤῥησίαν, ὅσην ὀφείλομεν κεκτῆσθαι. Πολλοί γάρ τῶν ἐπισκόπων οὐ διαλείπουσιν εἰς τό στρατόπεδον παραγινόμενοι, καί μάλιστα οἱ Ἄφροι· οἵτινες, καθὼς ἔγνωμεν παρά τοῦ ἀγαπητοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν καί συνεπισκόπου Γράτου, τάς σωτηριώδεις συμβουλάς οὐ παραδέχονται, ἀλλά καταφρονοῦσιν οὕτως, ὡς ἕνα ἄνθρωπον εἰς τό στρατόπεδον πλείστας καί διαφόρους, καί μή δυναμένας ὠφελῆσαι τάς ἐκκλησίας, δεήσεις διακομίζειν, καί μή, ὡς ὀφείλει γίνεσθαι, καί ὡς προσῆκόν ἐστι, τοῖς πένησι καί τοῖς λαϊκοῖς, ἤ ταῖς χήραις συναίρεσθαι καί ἐπικουρεῖν, ἀλλά κοσμικά ἀξιώματα καί πράξεις περινοεῖν τισιν. Αὕτη τοίνυν ἡ σκαιότης τόν θραυσμόν οὐκ ἄνευ σκανδάλου τινός ἡμῖν καί καταγνώσεως προξενεῖ. Πρεπωδέστερον δέ εἶναι ἐνόμισα, ἐπίσκοπον τήν ἑαυτοῦ βοήθειαν παρέχειν ἐκείνῳ, ὅστις ἂν ὑπό τινος βιάζηται, ἤ εἴ τις τῶν χηρῶν ἀδικοῖτο, ἤ αὖ πάλιν ὀρφανός τις ἀποστεροῖτο τῶν αὐτῷ προσηκόντων, εἶπερ ἄρα καί ταῦτα τά ὀνόματα δικαίαν ἔχει τήν ἀξίωσιν. Εἰ τοίνυν, ἀγαπητοί ἀδελφοί, πᾶσι τοῦτο δοκεῖ, ἐπικρίνατε, μηδένα ἐπίσκοπον χρῆναι εἰς τό στρατόπεδον παραγίνεσθαι, παρεκτός τούτων, οὓς ἂν ὁ εὐσεβέστατος βασιλεύς ἡμῶν τοῖς ἑαυτοῦ γράμμασι μετακαλοῖτο. Ἀλλ᾽ ἐπειδή πολλάκις συμβαίνει τινάς οἴκτου δεομένους, καταφυγεῖν ἐπί τήν ἐκκλησίαν, διά τά ἑαυτῶν ἁμαρτήματα εἰς περιορισμόν, ἤ νῆσον καταδικασθέντας, ἤ δ᾽ αὖ πάλιν οἱᾳδηποτοῦν ἀποφάσει ἐκδεδομένους, τοῖς τοιούτοις μή ἀρνητέαν εἶναι τήν βοήθειαν, ἀλλά χωρίς μελλησμοῦ καί ἄνευ τοῦ διστάσαι τοῖς τοιούτοις αἰτεῖσθαι συγχώρησιν. Εἰ τοίνυν καί τοῦτο ἀρέσκει, σύμψηφοι γίνεσθε ἅπαντες. Ἀπεκρίναντο ἅπαντες· Ὁριζέσθω καί τοῦτο.
Τινές τῶν ἐπισκόπων, καί μάλιστα οἱ Ἄφροι, οἱ ἐν Ἀφρικῇ δηλονότι, συνεχῶς προσῄεσαν τοῖς βασιλεῦσιν, αἰτήσεις οἰκείας καί ἀξιώσεις ἔχοντες, οὐδέ δικαίας ἴσως∙ Τοῦτο οὖν διορθουμένη ἡ σύνοδος αὕτη, φησίν, ὅτι ἡ ἀκαιρία ἡμῶν, ἤτοι τό μή εὐκαίρως προσιέναι τοῖς βασιλεῦσι, συνεχῶς δέ, καί αἱ ἄδικοι ἀξιώσεις, πεποιήκασιν ἡμᾶς μή τοσαύτην ἔχειν χάριν, ἤγουν μή οὕτως εἶναι κεχαρισμένους καί αἰδοῦς ἀξίους νομίζεσθαι, μηδέ παῤῥησιάζεσθαι δύνασθαι, ὅσον ὀφείλομεν. Πολλοί γάρ τῶν ἐπισκόπων οὐ διαλείπουσιν εἰς τό στρατόπεδον παραγινόμενοι, καί μάλιστα οἱ Ἄφροι∙ στρατοπέδου δέ ἐμνήσθη, ὅτι ὡς ἐπί τό πολύ οἱ βασιλεῖς στρατείᾳ ἐσχόλαζον, οἵτινες ἐπίσκοποι τάς σωτηριώδεις συμβουλάς οὐ παραδέχονται, ἀλλά καταφρονοῦσι τῶν συνοδικῶν παραινέσεων οὕτως, ὥστε ἄνθρωπον (ἤτοι ἐπίσκοπον) ἕνα πολλάς καί διαφόρους, ἀντί τοῦ, ποικίλας, αἰτήσεις κομίζειν εἰς τό στρατόπεδον, καί μή δυναμένας ὠφελῆσαι τάς ἐκκλησίας, καί μή γίνεσθαι καθὼς χρέος ἐστί ποιεῖν τούς ἐπισκόπους, καί καθὼς ἐνδέχεται. Τί δέ τοῦτο ἐστί; τό μή συναίρεσθαι καί ἀντιλαμβάνεσθαι, ἐπικουρεῖν τε, καί βοηθεῖν τοῖς πένησι καί ταῖς χήραις, ἤ τοῖς λαϊκοῖς, ἀλλά κοσμικά ἀξιώματα καί ἐνεργείας τοιαύτας ἐπινοεῖν, ἀντί τοῦ, ἐπί νοῦν ἔρχεσθαι αὐτοῖς, καί τοιαῦτα αἰτεῖν. Αὕτη τοίνυν, φησίν, ἡ σκαιότης, ἡ κακία, ἡ πονηρία, προξενεῖ ἡμῖν τόν θραυσμόν, τοὐτέστι θραύει ἡμᾶς, ὥστε μήτε παῤῥησίαν δύνασθαι ἔχειν, σκανδαλιζομένων ἐφ’ ἡμῖν τῶν ἀνθρώπων καί καταγινωσκόντων ἡμῶν. Πρέπειν δέ μᾶλλον, φησί, λογίζομαι, τόν ἐπίσκοπον βοηθεῖν ἐκείνῳ τῷ βίαν ὑπό τινος πάσχοντι, καί ταῖς ἀδικουμέναις χήραις, καί τοῖς ὀρφανοῖς, οὕς ἀποστεροῦσί τινες τῶν αὐτοῖς διαφερόντων∙ καί τούτοις δέ τοῖς ὀρφανοῖς καί ταῖς χήραις, καί τοῖς καταδυναστευομένοις τότε βοηθεῖν, ὅτε δίκαια ἀξιοῦσιν∙ εἰ γάρ ἄδικόν τι αἰτοῦσιν, οὐδέ ἐκείνων ἐν ἀδίκοις ἀντιποιεῖσθαι χρή τούς ἐπισκόπους. Εἰ τοίνυν τοῦτο δοκεῖ πᾶσι, φησίν ὁ Ὅσιος, ἐπικρίνατε, ἀντί τοῦ, κυρώσατε τήν γνώμην ταύτην, ὥστε μηδένα ἐπίσκοπον εἰς τό στρατόπεδον, ἤτοι εἰς βασιλέα, παραγίνεσθαι, ἄνευ τῶν γράμμασι βασιλικοῖς μετακαλουμένων. Ἐπεί δέ πολλοί προσφεύγουσι τῇ ἐκκλησίᾳ ἐλέους δεόμενοι, καί διά πταίσματα περιορισθῆναι ἤ εἰς νῆσον πεμφθῆναι καταδικασθέντες, ἤ ἔκδοτοι γενόμενοι ἀποφάσει ἑτέρας κολάσεως, τοῖς τοιούτοις, φησίν, οὐ χρή μή βοηθεῖν τούς ἐπισκόπους, ἀλλά μελλησμοῦ, ἤτοι βραδύτητος χωρίς καί δισταγμοῦ αἰτεῖσθαι αὐτοῖς συγχώρησιν. Ἐν τῷ ια΄ κανόνι τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου, ἐκωλύθησαν οἱ ἐπίσκοποι, καί πάντες οἱ κανονικοί, ἄνευ ἐκχωρήσεως συνοδικῆς πρός βασιλέα ἀπέρχεσθαι. Ἀκολούθως οὖν καί ὁ παρὼν κανὼν διορίζεται, μηδένα ἐπίσκοπον εἰς τό στρατόπεδον, ἤγουν ἔνθα ὁ βασιλεύς διάγει, παραγίνεσθαι, χωρίς μετακλήσεως βασιλικῆς, εἰ μή πολλάκις τις θελήσει τοῦτο ποιῆσαι διά χειραγωγίαν πτωχῶν τινων, ἤ κατακριτῶν προσελθόντων τῇ ἐκκλησίᾳ, ὅπερ καί ἀνῃρέθη ὑπό τοῦ ῥηθησομένου προσεχῶς η΄ κανόνος, διοριζομένου καί τάς τοιαύτας ὑποθέσεις, μή παρά ἐπισκόπων ὑπομιμνήσκεσθαι, ἀλλά παρά διακόνων, ἤγουν διακονητῶν, ἤτοι δουλευτῶν. Καί ἡ μέν ἔννοια τοῦ κανόνος αὕτη∙ αἱ αἰτίαι δέ, δι’ ἃς ἐθεσπίσθη, σαφεῖς εἰσι, καί οὐ δέονται ἑρμηνείας. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐρωτήσει τις, εἰ ἐφεῖται ἐπισκόπῳ μετά συνοδικῆς ἐπιτροπῆς πρός βασιλέα ἀπέρχεσθαι κατά τόν ια΄ κανόνα τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου; Λύσις. Ὁ παρὼν κανὼν τόν ῥηθέντα κανόνα οὐκ ἀναιρεῖ, ἀλλ’ ἐκείνῳ μᾶλλον συμφωνεῖ∙ διό καί, ὡς ἐμοί δοκεῖ, μετά συνοδικῆς σκέψεως ἀποκριματίστως ἐπίσκοπος εἰς βασιλέα ἀπελεύσεται, πολλῷ δέ πλέον κληρικός. Σημείωσαι δέ ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι κᾂν κεκωλυμένον ἐστί πρός βασιλέα σχολάζειν ἐπισκόπους καί ἑτέρους ἱερωμένους, ἀλλά κατά βασιλικόν ὁρισμόν ἀκινδύνως τοῦτο ποιήσουσι, καί τό προσταττόμενον αὐτοῖς ἐνεργήσουσιν, ὡς μήτε τοῦ βασιλέως ἀνακρινομένου περί τίνος αὐτούς μετακαλεῖται, μήτε τούτων εὐθυνομένων ὡς ὑπεικόντων προστάττοντι βασιλεῖ. Ἀνάγνωθι τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου κανόνα ια΄, ιβ΄ καί τῆς παρούσης συνόδου κανόνα η΄, θ΄ καί κα΄. Ὀρφανοῦ, καί χήρας, καί ἀπροστάτου βιαζομένων, εἰς βοήθειαν κατατολμήσει καί προσελεύσεται τῷ βασιλεῖ ὁ ἐπίσκοπος, ἀλλ’ οὐχί τῇ τοιαύτῃ προφάσει διατρίψει εἰς τό στρατόπεδον, ἀλλά μᾶλλον διάκονον στέλλοιτο. Τοῖς ἐπί τήν ἐκκλησίαν προσφεύγουσι βοηθητέον. Τό μέν ἀντιλαμβάνεσθαι τόν ἐπίσκοπον ὀρφανῶν, καί χηρῶν, καί ἀπροστάτων βιαζομένων, ὡσαύτως δέ καί τῶν εἰς τήν ἐκκλησίαν καταφευγόντων διά τά αὐτῶν ἁμαρτήματα, καί δεομένων συμπαθείας, καί προσέρχεσθαι περί αὐτῶν τῷ βασιλεῖ, καί αἰτεῖν τοῖς μέν ἀδικουμένοις ἐκδίκησιν, τοῖς δέ κατακριθεῖσι διά τι πταῖσμα συγχώρησιν, ὁ παρὼν προστάττει κανών. Τό δέ διά τάς τοιαύτας αἰτίας τούς ἐπισκόπους τάς ἑαυτῶν καταλιμπάνειν ἐκκλησίας, καί ἀπέρχεσθαι εἰς τό στρατόπεδον, ἤ ἀλλαχοῦ, ἔνθα ὁ βασιλεύς ἐστι, καί ὀχλεῖν περί τῶν τοιούτων, ὡς ἐπάγον παρά τῶν πολλῶν τοῖς ἐπισκόποις μέμψιν καί λοιδωρίαν, οὐ συγχωρεῖ γίνεσθαι, ἀλλά διά τῶν ἰδίων διακόνων στέλλεσθαι τάς δεήσεις τῷ βασιλεῖ ἐπιτάττει. Ἐπειδή τινες Ἐπίσκοποι, καί μάλιστα οἱ ἐν τῇ Ἀφρικῇ εὑρισκόμενοι, ἀπετόλμων νά πηγαίνουν πρός τόν Βασιλέα, ὄχι διά νά βοηθήσουν εἰς χήρας, καί πτωχούς, καθὼς εἶναι τό πρέπον, ἀλλά διά νά προξενήσουν εἴς τινας φίλους των κοσμικά ἀξιώματα, καί κυβερνήσεις, καί συμβουλευόμενοι πολλάκις νά παύσουν ἀπό τοῦτο, κατεφρόνουν τάς τοιαύτας συμβουλάς, εἰς τρόπον ὅτι καί ἕνας μόνος Ἐπίσκοπος, πολλάς καί διαφόρους ἐξωτερικάς παρακαλέσεις ἐπρόσφερεν εἰς τό παλάτιον. Ἐπειδή, λέγω, τοῦτο τό ἄτακτον ἐγίνετο, καί ἐκ τούτου, ἠκολούθη νά μήν εὐρίσκουν οἱ Ἀρχιερεῖς κοντά εἰς τόν Βασιλέα τόσην παῤῥησίαν, καί χάριν, ὅση χρεωστεῖται εἰς αὐτούς, ἀλλά μάλιστα καί νά προξενοῦν σκάνδαλα, καί κατηγορίας καθ’ ἑαυτῶν. Διά τοῦτο ὁ κανὼν οὗτος τοῦτο ἐμποδίζωντας, διορίζει ὅτι εἶναι πρέπον κάθε Ἐπίσκοπος νά πηγαίνῃ πρός τόν Βασιλέα, διά νά βοηθῇ ἐκείνους ὁποῦ καταδυναστεύονται ἀπό ἄλλους. Οἷον, χήρας ἀδικουμένας, ὀρφανούς ἀποστερουμένους τῶν ὑπαρχόντων τους∙1 πλήν καί τότε νά βοηθῇ εἰς τούς τοιούτους, ὅταν ἡ αἴτησις αὐτῶν ᾖναι δικαία, καί εὔλογος. Εἰ δέ εἶναι ἄδικος, καί ἀνεύλογος, δέν πρέπει οὐδέ αὐτούς νά βοηθῇ, ἀλλ’ οὐδέ πρέπει νά πηγαίνῃ εἰς τόν βασιλέα αὐτός ἀφ’ ἑαυτοῦ του χωρίς νά καλεσθῇ μέ γράμματα βασιλικά. Ἔξω μόνον ἂν καταφύγουσί τινες εἰς τήν ἐκκλησίαν ἄξιοι ἐλέους, ἤ διά τί κατεδικάσθησαν διά σφάλματα ὁποῦ ἔκαμαν, νά ἐξορισθοῦν εἰς κᾀνένα νησί, ἤ εἰς ἄλλους σκληρούς τόπους. Εἰς τούτους γάρ καί τούς τοιούτους καταδίκους, πρέπει οἱ Ἐπίσκοποι χωρίς ἀναβολήν καιροῦ, καί χωρίς νά καλεσθοῦν, νά πηγαίνουν εἰς τόν Βασιλέα, διά νά ζητοῦν συγχώρησιν τοῦ σφάλματος αὐτῶν, καί ἀκολούθως, διά νά τούς ἐλευθερώνουν ἀπό τήν καταδίκην. Ὅρα καί τόν ια΄ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ. 1Διά τοῦτο καί οἱ Βασιλικοί νόμοι θεσπίζουν, ὅτι, οἱ Ἐπίσκοποι πρέπει νά μηνύουσιν εἰς τούς προεστεύοντας τῆς χώρας καί ἐξουσιαστάς (τούς ὀρθοδόξους δηλ.) τάς ἀδικίας ὁποῦ κάμνουσιν οἱ ἀδικηταί. Καί ὅτι πρέπει νά ἐπισκέπτωνται ἐκείνους ὁποῦ εἶναι εἰς τήν φυλακήν κάθε Τετράδα καί Παρασκευήν, εἴτε δοῦλοι εἶναι, εἴτε ἐλεύθεροι, καί νά παρακινοῦν τούς ἄρχοντας νά κάμνουσιν εἰς αὐτούς τούς φυλακωμένους, ὅσα οἱ νόμοι προστάζουσι δίκαια. Εἰ δέ καί οἱ ἄρχοντες δέν πείθονται, οἱ Ἐπίσκοποι πρέπει νά τό φανερόνουν εἰς τούς Βασιλεῖς (ἴσως δέ διά γραμμάτων). Καί ὅτι πρέπει νά παρακινοῦν τούς ἄρχοντας νά εὐγάνουν τούς φυλακωμένους δούλους, ἀνάμεσα εἰς εἴκοσι ἡμέρας (παρά τῷ Βλάσταρι).
