Ἐπειδή μεμαθήκαμεν ἔν τισι τῶν ἐκκλησιῶν διακόνους τυγχάνειν, ὀφφίκια ἐκκλησιαστικά ἔχοντας, ἐντεῦθέν τέ τινας αὐτῶν αὐθαδείᾳ καί αὐτονομίᾳ κεχρημένους πρό τῶν πρεσβυτέρων καθέζεσθαι, ὁρίζομεν, ὥστε τόν διάκονον, κᾂν ἐν ἀξιώματι, τοὐτέστιν ἐν ὀφφικίῳ τῷ οἱῳδήποτε ἐκκλησιαστικῷ τυγχάνῃ, τόν τοιοῦτον μή πρό τοῦ πρεσβυτέρου καθέζεσθαι· ἐκτός, εἰ μή τό πρόσωπον ἐπέχων τοῦ οἰκείου πατριάρχου, ἤ μητροπολίτου, ἐν ἑτέρᾳ πόλει παραγένηται ἐπί τινι κεφαλαίῳ· τότε γάρ, ὡς τόν ἐκείνου τόπον ἀναπληρῶν, τιμηθήσεται. Εἰ δέ τις τοιοῦτο τολμήσοι, τυραννικῷ χρώμενος θράσει, διαπράξασθαι, ὁ τοιοῦτος, ἐκ τοῦ οἰκείου καταβιβασθείς βαθμοῦ, ἔσχατος πάντων γινέσθω τοῦ, ἐν ᾧ περ καταλέγεται, τάγματος ἐν τῇ κατ᾿ αὐτόν ἐκκλησίᾳ, τοῦ Κυρίου ἡμῶν παραινοῦντος, μή χαίρειν ταῖς πρωτοκλισίαις, κατά τήν ἐν τῷ ἁγίῳ εὐαγγελιστῇ Λουκᾷ, ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν καί Θεοῦ κειμένην διδασκαλίαν. Ἔλεγε γάρ πρός τούς κεκλημένους παραβολήν τοιάνδε· Ὅταν κληθῇς ὑπό τινος εἰς γάμους, μή κατακλιθῇς εἰς τήν πρωτοκλισίαν, μή ποτε ἐντιμότερός σου ᾖ κεκλημένος ὑπ᾿ αὐτοῦ, καί ἐλθὼν ὁ σέ καί αὐτόν καλέσας, ἐρεῖ σοι· Δός τούτῳ τόπον· καί τότε ἄρξῃ μετ᾿ αἰσχύνης τόν ἔσχατον τόπον κατέχειν. Ἀλλ᾿ ὅταν κληθῇς, ἀνάπεσε εἰς τόν ἔσχατον τόπον· ἵνα, ὅταν ἔλθῃ ὁ κεκληκὼς, εἴπῃ σοι· Φίλε, προσανάβηθι ἀνώτερον· τότε ἔσται σοι δόξα ἐνώπιον τῶν συνανακειμένων σοι· ὅτι πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτόν ταπεινωθήσεται, ὁ δέ ταπεινῶν ἑαυτόν ὑψωθήσεται. Τό αὐτό δέ φυλαχθήσεται καί ἐπί τῶν λοιπῶν ἱερῶν ταγμάτων· ἐπειδή τῶν κατά κόσμον ἀξιωμάτων κρείττονα τά πνευματικά ἐπιστάμεθα.
Ὁ ὀκτωκαιδέκατος κανών τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συνόδου, μή ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων καθῆσθαι τούς διακόνους κελεύει, τούς δέ μή πειθαρχοῦντας παύεσθαι τῆς διακονίας. Ὁ δέ παρών κανών, τοῖς αὐθαδῶς πρό τῶν πρεσβυτέρων καθῆσθαι ἀναιδευομένοις, οὐκ ἔκπτωσιν τῆς διακονίας εἰς κόλασιν τῆς αὐθαδείας ἐπάγει, ἀλλ’ ὑποβιβασμόν ἐκ τοῦ οἰκείου βαθμοῦ. Εἰ γάρ, τυχόν, τῶν ἄλλων διακόνων προβαθμιώτερος ἦν ὁ ἀναιδευσάμενος, καί πρό τῶν πρεσβυτέρων καθίσας, κατενεχθήσεται εἰς τόν ἔσχατον τόπον, καί ἔσται πάντων ὑποβάθμιος. Εἰ δέ ὑπό τοῦ οἰκείου πατριάρχου, ἤ μητροπολίτου, ἔν τινι πόλει σταλῇ, ὡς τόν τόπον ἐκείνου ἀναπληρώσων, τότε ὡς αὐτός ὁ στείλας αὐτόν λογισθήσεται, καί τιμηθήσεται. Πῶς οὖν ὁ μέν τῶν κανόνων τόν ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων καθίσαντα βαρύτερον κολάζει, παύων αὐτόν τῆς διακονίας, οὗτος δέ κουφοτέραν ἐπάγει τήν τιμωρίαν τῷ προκαθήσαντι πρεσβυτέρου, καταβιβάζων αὐτόν εἰς τόν ἔσχατον τόπον τοῦ οἰκείου βαθμοῦ; Φασίν οὖν, ὅτι ὁ μέν τῆς πρώτης συνόδου κανών, περί τῶν ἐν βήματι ἐν ἱερουργίας καιρῷ καθεζομένων ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων φησίν, ὅτε διακονεῖν μᾶλλον καί ὑπηρετεῖν τοῖς ἱερεῦσιν ὀφείλουσι, καί παρεστᾶναι αὐτοῖς· ὁ δέ τῆς συνόδου ταύτης, περί τῶν ἐκτός τοῦ βήματος ἐν τυχούσῃ καθέδρᾳ προκαθισάντων πρεσβυτέρων· πανταχοῦ μέν γάρ τοῖς ἱερεῦσιν οἱ διάκονοι χρεωστοῦσι τιμήν, μάλιστα δέ ἐν ἱερουργίᾳ. Ὀφφίκια δέ ἐκκλησιαστικά, τά ἀρχοντίκια λέγει. Τό αὐτό δέ κρατεῖν βούλεται ὁ κανών, καί ἐπί τῶν ἄλλων ἱερῶν ταγμάτων, ὥστε μή τινα ἀξιώματι κοσμικῷ θαῤῥοῦντα, ἤ ὀφφικίῳ, καταναιδεύεσθαι τῶν ἄλλων, καί θρασύνεσθαι κατά τῶν προβαθμιωτέρων αὐτοῦ, ὑποδιάκονον τυχόν κατά διακόνου, ἤ ἀναγνώστην κατά ὑποδιακόνου· κρείττω γάρ, φησί, τά πνευματικά ἀξιώματα τῶν κοσμικῶν, μονονουχί τοῦτο λέγων· εἰ ἐν τοῖς κοσμικοῖς ἀξιώμασιν οὐκ ἔξεστι τῷ ἥττονος ἀξίας ὄντι προκαθῆσθαι, ἤ προτετιμῆσθαι τοῦ μείζονι τετιμημένου ἀξιώματι, πολλῷ πλέον οὐκ ἔξεστι τοῦτο ποιεῖν τοῖς ἐκκλησιαστικαῖς ἀξίαις τετιμημένοις, ἅς καί πνευματικάς ἐκάλεσεν, ὡς οὐ κατ’ ἀνθρωπίνην χάριν παρέχεσθαι ὀφειλούσας, ἀλλά κατά θείαν χάριν ἐπικλήσει τοῦ θείου Πνεύματος. Ὁ ιη΄ κανών τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συνόδου καθαιρεῖσθαί φησι τούς ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων καθεζομένους διακόνους. Ὁ δέ παρών κανών τούς οὕτω ποιοῦντας, ὑποβιβάζεσθαι ἐκ τοῦ οἰκείου βαθμοῦ παρακελεύεται. Εἰ γάρ, τυχόν, τῶν ἄλλων διακόνων προβαθμιώτερος ἦν ὁ ἀναιδευσάμενος, καί πρό τῶν πρεσβυτέρων καθίσας, κατενεχθήσεται εἰς τόν ἔσχατον τόπον, καί ἔσται πάντων ὑποβάθμιος, μή ὠφελούμενος ἐκ τοῦ αὐτῷ προσόντος ἴσως ἐκκλησιαστικοῦ ὀφφικίου, ἤτοι ἀξιώματος. Εἰ δέ ὑπό τοῦ οἰκείου πατριάρχου, ἤ μητροπολίτου, ἔν τινι πόλει σταλῇ, ὡς τόν τόπον ἐκείνου ἀναπληρώσων, τότε, ὡς αὐτός ὁ στείλας αὐτόν, λογισθήσεται, καί τιμηθήσεται. Πῶς οὖν ὁ μέν ιη΄ κανών τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου καθαιρεῖσθαί φησι τόν ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων καθίσαντα διάκονον, οὗτος δέ κουφότερον κολάζει αὐτόν, ἤγουν διά ὑποβιβασμοῦ; Λύσις. Ἐκεῖνος μέν ὁ κανών περί ὧν εἰς τό βῆμα ἐν ἱερουργίας καιρῷ ἀναιδευσαμένων, καί πρό τῶν ἱερέων καθισάντων φησίν, ὅτι καί περί τῶν τοιούτων διόλου διαλέγεται, δηλονότι περί διακόνων μεταδιδόντων ἱερεῦσι, καί ἄλλα τινά ἀνάξια διαπραττομένων· ὁ δέ παρών κανών φησι περί τῶν ἐκτός τοῦ βήματος ἐν τῇ τυχούσῃ καθέδρᾳ καθισάντων διακόνων πρό τῶν πρεσβυτέρων, καί διά τοῦτο μετριωτέραν ἐπάγει τήν κόλασιν· ὀφφίκια μέν τοι ἐκκλησιαστικά λέγονται τά ἀρχοντίκια. Τό αὐτό δέ κρατεῖν βούλεται ὁ κανών καί ἐπί τῶν ἄλλων ἱερῶν ταγμάτων, ὥστε μή τινα ἀξιώματι θαῤῥοῦντα, ἤ ὀφφικίω, κατεπαίρεσθαι τῶν ἄλλων, καί θρασύνεσθαι κατά τῶν προβαθμιωτέρων αὐτοῦ, ὑποδιάκονον τυχόν κατά διακόνου, ἤ ἀναγνώστην κατά ὑποδιακόνου· κρείττω γάρ, φησίν, εἰσί τά πνευματικά ἀξιώματα τῶν κοσμικῶν. Σημείωσαι δέ, ὅτι καί ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος παρίσταται τά ἐκκλησιαστικά ἀρχοντίκια, ἤτοι ἀξιώματα, βαθμούς εἶναι ἐκκλησιαστικούς, ὡς τά διακονικά καί τά λοιπά. Θαυμάζω δέ, πῶς, τοῦ κανόνος διοριζομένου, τόν ἀποσταλέντα ἐπέχειν τόν τόπον τοῦ ἀποστείλαντος, ὅσον κατά τήν τιμήν, ὁ ἐπίσκοπος τῶν Γορτυναίων Βασίλειος, παρουσιάζων ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ, δικαίῳ πάσης τῆς ἐκκλησίας Ῥώμης, εὑρίσκεται ὑπογράψας μετά τούς τέσσαρας πατριάρχας, καί τινας μητροπολίτας· ἀλλ’, ὡς ἔοικε, καί αὐτός λεγάτος ἦν τοῦ πάπα· καί διά τοῦτο μετά τούς πατριάρχας ὑπέγραψεν, ὥσπερ καί οἱ λοιποί λεγάτοι, ἤτοι ὁ Θεσσαλονίκης, ὁ Ἡρακλείας, καί ἕτεροι· ὁ δέ χαρτοφύλαξ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὅπως προκάθηται τῶν ἀρχιερέων διάκονος ὤν, εἴρηται ἐν τῷ ιη΄ κανόνι τῆς πρώτης συνόδου. Σημείωσαι δέ τόν κανόνα λέγοντα κρείττονα εἶναι τά πνευματικά ἀξιώματα τῶν κατά κόσμον ἀξιωμάτων· πλήν μή ἑλκύσῃς τοῦτο, ὥς τινες εἶπον, χάριν τοῦ προτιμᾶσθαι τά ἐκκλησιαστικά ἀξιώματα τῶν βασιλικῶν, τούτων γάρ ὑποβιβασθήσονται· ἑρμήνευσον δέ τοῦτο εἰς τούς καταυθαδιαζομένους, τυχόν, ὑποδιακόνους κατά διακόνων, ἤ διακόνους κατά πρεσβυτέρων· καί εἰπέ, ὅτι εἰ ἐν τοῖς κοσμικοῖς ἀξιώμασιν οὐκ ἔξεστι τῷ ἥττονος ἀξίας ὄντι προκαθῆσθαι, ἤ προτιμᾶσθαι τοῦ μείζονι τετιμημένου ἀξιώματι, πολλῷ πλέον οὐκ ἔξεστι τοῦτο ποιεῖν τοῖς ἐκκλησιαστικαῖς ἀξίαις τετιμημένοις, ἄς καί πνευματικάς ἐκάλεσε, καί χρεωστοῦσι πᾶσαν εὐταξίαν ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν. Σημείωσαι οὖν τόν κανόνα, ὀνομάζοντα περί τό τέλος τούς ἐκκλησιαστικούς βαθμούς ἀξιώματα· πολλάκις γάρ εἰς τό δικαστήριον εἶπόν τινες, μήτε τούς ἐκκλησιαστικούς ἄρχοντας, μήτε τούς μητροπολίτας ἐν ἀξιωματικοῦ μοίρα συντάττεσθαι, καί διά τοῦτο μηδέ δυνατόν εἶναι τόν στίχον τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ κουβουκλεισίου, ἤτοι τοῦ ἐπισκόπου, ἀλλά ταπεινόν· ἐμοί δέ τοῦτο οὐ δοκεῖ· καί ἀνάγνωθι τό α΄ κεφ., τοῦ η΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καί τό ἐκεῖσε καταστρωθέν ἔγγραφον θέσπισμα τοῦ ἰσαποστόλου ἁγίου μεγάλου Κωνσταντίνου, καί τό σχόλιον τοῦ λστ΄ κεφαλαίου, τοῦ α΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Καί ὀφφίκιον ἔχων διάκονος, εἰ μή τοποτηρητής εἴη πατριάρχου, ἤ ἐπισκόπου, πρό τῶν πρεσβυτέρων καθεζόμενος, ἁπάντων ἐσχατώτερος ἔσοιτο. Τούς κοσμικούς τύφους καί τάς πρωτοκλασίας, οἱ θεῖοι Πατέρες ἐκ τῆς ἐκκλησίας περιαιροῦντες, προστάττουσι, μηδένα τῶν διακόνων, κᾂν οἱονδήποτε ἐκκλησιαστικόν ὀφφίκιον ἔχῃ, τῶν πρεσβυτέρων καθέζεσθαι ἄνωθεν, εἰ μή που ὡς τοποτηρητής τό πρόσωπον ἐπέχει τοῦ οἰκείου πατριάρχου, ἤ μητροπολίτου, ἐν ἑτέρᾳ πόλει σταλείς, χάριν κανονικῶν, ἤ ἐκκλησιαστικῶν ζητημάτων· τότε γάρ, ὡς τόν ἐκείνου τόπον ἀναπληρῶν, τιμηθήσεται· εἰ δέ ἄλλως τολμήσοι τις τῶν διακόνων, τυραννικῷ θράσει χρώμενος, τῶν πρεσβυτέρων ἄνωθεν καθεσθῆναι, τοῦ ἰδίου βαθμοῦ καταβιβασθήσεται, καί πάντων ἔσχατος τῶν διακόνων γενήσεται. Διορίζει ὁ παρών Κανών, ὅτι, ἐπειδή Διάκονοι τινές, μέ τό νά ἔχουν ὀφφίκια ἐκκλησιαστικά (τά ὁποῖα ἀρχοντίκια ὀνομάζονται, καί τιμαί, καί ἀφορμαί πορισμοῦ, κατά τόν Βαλσαμῶνα, οἷά εἰσι τά τῶν ἐξωκατακήλων κληρικῶν, Οἰκονόμου δηλ. μεγάλου Σακελλαρίου μεγάλου, Σκευοφύλακος, Χαρτοφύλακος, μικροῦ Σακελλαρίου, καί Πρωτεκδίκου) αὐθαδιάζουσι καί καθίζουσιν ἀνώτερα ἀπό τούς Πρεσβυτέρους. Εἰς τό ἑξῆς πλέον κᾀνένας Διάκονος, εἰς τό ὁποιονδήποτε ἐκκλησιαστικόν ὀφφίκιον εὑρισκόμενος, νά μήν προκαθίζῃ ἀνώτερα ἀπό τόν Πρεσβύτερον, ἔξω μόνον ἀνίσως ἐπιφέρων πρόσωπον Πατριάρχου, ἤ Μητροπολίτου, ἀποσταλῇ εἰς ἄλλον τόπον, διά κᾀμμίαν ἐκκλησιαστικήν ὑπόθεσιν. Τότε γάρ θέλει προτιμηθῇ περισσότερον ἀπό τούς Πρεσβυτέρους, ὄχι καθ’ ὅ Διάκονος, ἀλλά καθ’ ὅ ἐπιφέρει τόπον τοῦ Πατριάρχου, ἤ Μητροπολίτου, ὡς εἴπομεν. Ὅποιος δέ Διάκονος, θρασύτητα τυραννικῶς μεταχειρισθείς, προκαθίσοι τοῦ Πρεσβυτέρου, οὗτος, ἐάν τυχόν προτιμᾶται ἀπό τούς ἄλλους ὁμοβαθμίους διακόνους του, νά γίνεται ἔσχατος καί κατώτατος πάντων τῶν Διακόνων. Διότι ὁ Κύριος μᾶς διδάσκει νά μήν χαίρωμεν εἰς τάς πρωτοκαθεδρίας ἐν τῷ ἱερῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Λουκᾶ. Ἔλεγε γάρ αὐτός παραβολήν τοιαύτην εἰς ἐκείνους ὁποῦ καλοῦνται εἰς τά δεῖπνα, καί ἄριστα. Ἄνθρωπε, ὅταν καλεσθῇς ἀπό κᾀνένα εἰς γάμον, μήν καθίσῃς εἰς τόν πρῶτον τόπον. Μήπως εἶναι ἄλλος καλλιώτερος ἀπό λόγου σου καλεσμένος, καί ἐλθὼν ἐκεῖνος ὁποῦ καί ἐσένα καί ἐκεῖνον ἐκάλεσε, σοῦ εῖπῇ. Δός τόπον νά καθίσῃ οὗτος. Καί τότε θέλει κατέβης μέ ἐντροπήν σου εἰς τόν κατώτερον τόπον. Ἀλλ’ ὅταν καλεσθῇς, κάθισαι εἰς τόν κάτω τόπον, διά νά ἔλθῃ ἐκεῖνος ὁποῦ σέ ἐκάλεσε νά σοῦ εἰπῇ φίλε μου, ἀνέβα εἰς τόν ἀνώτερον τόπον, καί κάθισον. Καί τότε θέλει σοῦ προξενηθῇ δόξα ἔμπροσθεν εἰς ὅλους τούς καθημένους εἰς τήν τράπεζαν. Διότι ὁ ὑψῶν ἑαυτόν, ταπεινωθήσεται, καί ὁ ταπεινῶν ἑαυτόν, ὑψωθήσεται. Οὐ μόνον δέ οἱ Διάκονοι δέν πρέπει νά προτιμῶνται τῶν Πρεσβυτέρων καί νά προκαθίζωνται, ἀλλ’ οὐδέ τά λοιπά κατώτερα τῶν Ἱερωμένων, καί Κληρικῶν τάγματα, δέν πρέπει νά προκαθέζωνται ἀπό τά ἀνώτερα τάγματα. Οὔτε οἱ Ὑποδιάκονοι δηλ. τῶν Διακόνων, οὔτε οἱ Ἀναγνῶσται τῶν Ὑποδιακόνων. Ἐπειδή ἂν εἰς τά κοσμικά καί ἐξωτερικά ἀξιώματα, οἱ κατώτεροι κατά τό ἀξίωμα δέν προκάθηνται, οὔτε προτιμῶνται ἀπό τούς ἀνωτέρους, καί μεῖζον ἀξίωμα ἔχοντας, πόσῳ μᾶλλον πρέπει τοῦτο νά φυλάττεται εἰς τά πνευματικά καί κατά Θείαν χάριν τοῦ Πνεύματος δωρούμενα ἀξιώματα, τά ὁποῖα εἶναι ἀνώτερα καί ὑψηλότερα ἀπό τά κοσμικά.1 Ἀνάγνωθι καί τόν ιη΄ τῆς α΄. 1Ὅθεν καί ὁ Βαλσαμών (ἀποκρ. ξα΄, σελ. 392 τοῦ Γιοῦρ. γραικ.) φέρων τόν παρόντα Κανόνα εἰς μαρτυρίαν, λέγει, ὅτι ὁ Ἀναγνώστης ὁποῦ λάβῃ ἐπιτροπήν παρά ἡγουμένου νά κυβερνᾷ τά μοναστηριακά πράγματα, δέν πρέπει νά προκαθέζεται τῶν Ἱερέων, ἤ νά μνημονεύεται μετά τόν ἡγούμενον ἐν ταῖς ἀκολουθίαις, παρά μόνον, ἂν αὐτός ὑπάγῃ εἰς κᾀνένα μέρος, καί ἀναπληροῖ ἐν αὐτῷ τόν τοῦ καθηγουμένου τόπον.
