Πρεσβύτερον εἰς γάμους διγαμούντων μή ἑστιᾶσθαι· ἐπεί μετάνοιαν αἰτοῦντος τοῦ διγάμου, τίς ἔσται ὁ πρεσβύτερος, ὁ διά τῆς ἑστιάσεως συγκατατιθέμενος τοῖς γάμοις;
Ἡ διγαμία ὑπό ἐπιτίμιόν ἐστιν, ἐνιαυτόν γάρ τῆς ἁγίας μεταλήψεως εἴργεται∙ τό δέ ἐπιτίμιον οἱ ἱερεῖς ἐπάγουσιν, εἰς μετάνοιαν ἐρχομένου τοῦ διγαμήσαντος. Ὁ γοῦν διά τῆς παρουσίας αὐτοῦ συναινεῖν δοκῶν τῷ δευτέρῳ γάμῳ ἱερεύς τις ἔσται, φησίν ὁ κανών, τοὐτέστι, πῶς οὐκ αἰδεσθήσεται ἐπιτιμῶν τῷ δευτερογαμοῦντι ὁ διά τῆς παρουσίας αὐτοῦ συνευδοκῶν τῇ δευτερογαμίᾳ; Ἀλλά ταῦτα ἐν γράμμασιν∙ ἡμῖν δέ καί πατριάρχης ὤφθη, καί μητροπολῖται διάφοροι, συνεστιώμενοι δευτερογαμήσαντι βασιλεῖ. Ὁ διγαμήσας λαϊκός οὐ παραχωρεῖται μετασχεῖν τῶν θείων ἁγιασμάτων ἀπεντεῦθεν, ἀλλά μετά ἐνιαυτόν. Φησί γοῦν ὁ κανών, ὡς, ἐπεί τό ἐπιτίμιον τοῦτο παρά τοῦ ἱερέως ἐπάγεται τῷ διγαμήσαντι, οὐκ ὀφείλει οὗτος συνεστιᾶσθαι αὐτῷ εἰς τόν γάμον∙ δοκεῖ γάρ ὥσπερ διά τῆς παρουσίας συναινεῖν, καί οὐ δυνήσεται ἐπιτιμῆσαι τόν διγαμήσαντα. Καλῶς οὖν διωρίσατο μή συνεστιᾶσθαι τούτῳ τόν ἱερέα κατά τόν καιρόν τοῦ γάμου∙ μετά γάρ τόν γάμον, οὐ κωλυθήσεται συνανακεῖσθαι αὐτῷ, ὡς μηδέ ἀκοινωνήτῳ ὄντι. Εἰπὼν δέ τις ποτέ, ὀφείλειν τόν διγαμήσαντα μετά τήν ἀπόστασιν τῆς διγαμίας δέχεσθαι εἰς μετάνοιαν, καί ἐπιτιμᾶσθαι, (ἔτι γάρ τοῦ γάμου συνισταμένου, ταῦτα χώραν οὐκ ἔχουσι κατά τόν καθόλου κανόνα), ἤκουσε μή εἶναι τόν γάμον ἀθέμιτον ὥστε διασπᾶσθαι, καί διά τοῦτο ἔῤῥωται μέν, ἐπιτιμᾶται δέ μετρίως, ὡς εἴρηται. ΕΤΕΡΑ ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ὁ παρών κανών κωλύει τούς πρεσβυτέρους ἐστιᾶσθαι μετά διγάμων, καί παριστᾷ διά τούτου ἐπιτετιμημένον εἶναι τόν δεύτερον γάμον. Τό αὐτό δέ φαίνεται καί ἀπό τοῦ γ΄ κανόνος τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου, καί ἀπό τοῦ δ΄ κανόνος τοῦ ἁγίου Βασιλείου. Ἐπεί δέ βλέπομέν τινας σκανδαλιζομένους ἐκ τοῦ μηδέ τινα τῶν ἁπάντων δευτερογαμήσαντα ἐπιτιμηθῆναι ποτέ, μηδέ τήν τοιαύτην ἱερολογίαν ἐμποδίζεσθαι, μᾶλλον μέν οὖν καί ἔστιν ὅτε ἐπιτρέπεσθαι διά πιττακίου χαρτοφυλακικοῦ, εἴδομεν δέ καί πατριάρχην, καί ἑτέρους ἀρχιερεῖς συνεσθίοντας μετά δευτερογάμων βασιλέων καί ἄλλων μεγιστάνων, φαμέν, ὅτι κᾂν ἐπιτιμίῳ καιρικῆς ἀκοινωνησίας ἐκ τῶν ῤηθέντων κανόνων οἱ δευτερογαμοῦντες ὑπόκεινται, ἀλλ’ ὁ τῆς ἑνώσεως τόμος, ὁ καταστρωθείς παρ’ ἡμῶν εἰς τόν δ΄ κανόνα τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ἐξισώσας τῷ πρώτῳ γάμῳ διόλου τον δεύτερον, καί εἰπών πότε καί οὗτοι ἐπιτιμᾶσθαι ὀφείλουσιν, ἔλυσε τό ἐπιτίμιον. Φησί γάρ ἐν μέρει∙ Ταῦτα μέν καί περί τοῦ τρίτου γάμου. Οὐ μήν δέ τον δεύτερον, οὐδέ τόν πρῶτον ἐκτός ἀσφαλείας ἐῶμεν∙ ἀλλά κἀκείνους ὁρίζομεν οὕτω συνίστασθαι, ὥστε μηδεμίαν πονηράν αἰτίαν ἔχειν, ἤ ἐξ ἁρπαγῆς, ἤ ἐκ προηγουμένης λαθραίας φθορᾶς, ἀλλά νομίμους καί καθαρεύοντας τῶν τοιούτων μολυσμάτων, καί πονηρᾶς ἀκαθαρσίας∙ καί ἐφεξῆς ἐπιτιμᾷ μέν τούτους μόνους∙ τούς δέ λοιπούς, ἀνεπιτημήτους συντηρεῖ. Οὐχ ἑστιᾶται πρεσβύτερος ἐπί διγάμοις∙ ἐκείνου γάρ συγγνώμης δεομένου, τίς ἐκεῖνον ἀξιώσει συγγνώμης; Ὁ ἱερεύς εὐλόγησας τόν δίγαμον, τῆς τραπέζης ὀφείλει ὑπαναχωρεῖν, καί μή συνεστιαθῆναι αὐτῷ. Εἰ γάρ ὑπό ἐπιτίμιόν ἐστιν ὁ δίγαμος, ποία ἔσται τῷ πρεσβυτέρῳ συγγνώμη, τῷ διά ἐστιάσεως τοῖς τοιούτοις συγκατατιθεμένῳ γάμοις; Ὁ παρών Κανών διορίζει, ὅτι ὁ Ἱερεύς νά μήν καθίσῃ νά φάγῃ εἰς τόν γάμον τοῦ διγάμου. Ἐπειδή ὁ δίγαμος εἶναι ὑποκάτω εἰς ἁμαρτίαν καί ἐπιτίμιον, ὁ δέ Ἱερεύς ἂν καθίσῃ νά φάγῃ, δείχνει μέ τοῦτο ὅτι συνευδοκεῖ καί συγχαίρει καί αὐτός εἰς τόν ὑπό ἁμαρτίαν καί κατάγνωσιν αὐτόν γάμον του∙1ὁ γάρ πρῶτος γάμος, κατά τόν θεολόγον Γρηγόριον, εἶναι νόμος. Μία γάρ ἐστιν ἡ νόμιμος συζυγία, καί γυναικός πρός ἄνδρα, καί ἀνδρός πρός γυναῖκα διά θείας φωνῆς καί παρουσίας ἐν τῷ ἐν Κανᾶ γάμῳ νενομοθετημένη. Δι’ ὃ ἀκατάγνωστος ὤν, στεφανοῦται, καί τά θεῖα μεταλαμβάνει μυστήρια, (καί ὅρα τήν ὑποσημείωσ. τοῦ ιγ΄ τῆς στ΄). Ὁ δέ δεύτερος γάμος εἶναι συγχώρησις∙ κατά συγχώρησιν γάρ καί συγκατάβασιν ἡ τούτου γίνεται χρῆσις. Διότι καί ἐκεῖνο ὁποῦ λέγει ὁ Παῦλος περί τῶν χηρῶν. Εἰ δέ οὐκ ἐγκρατεύονται, γαμησάτωσαν (α΄ Κορινθ. κεφ. ζ΄, 9), ὁ Χρυσόστομος ἑρμηνεύων φησίν, ὅτι τό λέγει κατά συγγνώμην, καί ὄχι κατ’ ἐπιταγήν (ὃν τρόπον δηλ. συνεχώρησε καί τήν συχνήν συνουσίαν τῶν πρωτογάμων διά τήν ἀκρασίαν αὐτῶν). Εἰ δέ κατά συγχώρησιν, φανερόν ὅτι οὐδέ εὔλογος, οὐδέ ἀκατάγνωστος εἶναι, ἀλλ’ ὑπό κατάγνωσιν καί ἁμαρτίαν. Ὅθεν κατά μέν τόν δ΄ Βασιλείου, εἰς ἕνα, ἤ δύω χρόνους ἐμποδίζεται τῶν θείων μυστηρίων. Κατά δέ τόν β΄ τοῦ Νικηφόρου, οὐδέ στεφανόνεται. Δι’ ὃ εἶπε καί ὁ Θεοφόρος Ἰγνάτιος ἐν τῇ πρός Ἀντιοχεῖς Ἐπιστολῇ. «Μία ἑνί, οὐ πολλαί ἑνί ἐδόθησαν ἐν τῇ κτίσει». Ὁ δέ Κλήμης ὁ Στρωματεύς λέγει «ὁ δευτερογαμήσας, οὐχ ἁμαρτάνει μέν κατά τήν διαθήκην, οὐ πληροῖ δέ τήν Εὐαγγελικήν τελειότητα∙ δόξαν δέ αὐτῷ οὐράνιον περιποιεῖ, ἐάν τήν διαλυθεῖσαν θανάτῳ συζυγίαν, ἄχραντον φυλάσσῃ, πειθόμενος τῇ οἰκονομίᾳ εὐαρέστως. 1Διά τί δέ ὁ ἱερεύς δέν συγκατατίθεται εἰς τόν κατεγνωσμένον γάμον τῶν διγάμων, ὅταν αὐτόν εὐλογῇ, ἀλλ’ ὅταν στέκεται καί τρώγῃ εἰς αὐτόν; εἰς τοῦτο ἠμπορεῖ νά εἰπῇ τινάς, ἡ μέν ἱερολογία καί εὐλόγησις ἐξ ἀνάγκης πρέπει νά γένῃ παρά τοῦ ἱερέως. Ἐπειδή χωρίς αὐτήν ὁ κατά συγχώρησιν γάμος αὐτός, δέν εἶναι δυνατόν νά συζευχθῇ. Ὅθεν διά τήν ἀνάγκην ὁ ἱερεύς τοῦτο ποιῶν, οὐ συγκατατίθεται. Τό δέ νά σταθῇ νά φάγῃ εἰς αὐτόν, τοῦτο, κοντά ὁποῦ δέν εἶναι ἀναγκαῖον, εἶναι πρός τούτοις καί χαρᾶς ὑπόθεσις. Ὅθεν ὁ τοῦτο ποιήσας, δείχνει τρόπον τινά ὅτι συγχαίρει καί αὐτός εἰς τοιοῦτον ἐφάμαρτον. Εἰ δέ καί ὁ Ζωναρᾶς λέγει, ὅτι εἰς διγάμους βασιλεῖς ἐφάνησαν συντρώγοντες πατριάρχαι καί μητροπολῖται. Ἀλλ’ ὅμως σπάνια ὄντα τά τοιαῦτα, καί ἔξω τῆς κανονικῆς ἀκριβείας, νόμος τῆς ἐκκλησίας οὐ γίνεται. Διότι καί ὁ Ἡρακλείας Νικήτας εἰς τόν πρῶτον αὐτοῦ κανόνα λέγει ὅτι νενόμισται νά μήν συνδειπνοῦσιν εἰς τούς δευτέρους γάμους οἱ ἱερολογήσαντες αὐτούς πρεσβύτεροι, κατά τόν κανόνα τοῦτον. Εἰ δέ καί αὐτός ὁ Νικήτας λέγει ὅτι ἡ μέν ἀκρίβεια τούς διγάμους δέν συνειθίζει νά στεφανώνῃ, ἡ δέ συνήθεια τῆς μεγάλης ἐκκλησίας τά τοιαῦτά οὐ παρατηρεῖται, εἶναι ἔξω τῆς κανονικῆς ἀκριβείας. Δι’ ὃ οὐδέν πρέπει νά τό μιμούμεθα. Οἱ γάρ εἰς τάς κεφαλάς ἐπιτιθέμενοι στέφανοι, σύμβολον εἶναι τῆς νίκης, κατά τόν Χρυσόστομον (ὁμιλ. θ΄ τῆς πρώτης πρός Τιμόθεον) ὅτι ἀήττητοι γενόμενοι, οὕτω συζεύγνυνται, καί ὅτι οὐκ ἐνικήθησαν ὑπό τῆς ἡδονῆς, ὑπό τῆς ὁποίας οἱ διγαμοῦντες φαίνονται νά ἐνικήθησαν, καί διά τοῦτο ἀνάξιοι τῶν στεφάνων εἰσί. Σημείωσαι ὅμως ὅτι δέν πρέπει νά συγχαινώμεθα καί νά ἀποστρεφώμεθα τούς διγάμους. Τοῦτο γάρ ἦτον ἴδιον τῶν Ναυατιανῶν, κατά τόν η΄ τῆς πρώτης. Ἀλλά νά συγκοινωνοῦμεν μέ αὐτούς, κατά τόν αὐτόν. Ἀγκαλά καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος λέγῃ, ὅτι τούς δευτερογαμοῦντας πολλοί περιπαίζουσι, καί εἰς τά παζάρια, καί ὀσπήτια καί πολλοί τούς ἀποστρέφονται, καί τήν φιλίαν αὐτῶν μισοῦσι (σελ. 265 τοῦ στ΄ τομ. λόγ. περί παρθενίας). Ὅτι δέ οἱ ἱερεῖς δέν πρέπει νά συντρώγουν εἰς τούς γάμους τῶν διγάμων, λέγει καί Νικήτας Χαρτοφύλαξ ὁ Θεσσαλονίκης (σελ. 350, τῆς Γιοῦρ. Γραικορωμ.).
