Τούτων ἀναγνωσθέντων, ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος, ἑτέραν πίστιν μηδενί ἐξεῖναι προφέρειν, ἤγουν συγγράφειν, ἤ συντιθέναι, παρά τήν ὁρισθεῖσαν παρά τῶν ἁγίων Πατέρων, τῶν ἐν τῇ Νικαέων συναχθέντων πόλει, σύν ἁγίῳ Πνεύματι. Τούς δέ τολμῶντας ἤ συντιθέναι πίστιν ἑτέραν, ἤ γοῦν προσκομίζειν, ἤ προφέρειν τοῖς θέλουσιν ἐπιστρέφειν εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας, ἤ ἐξ ἑλληνισμοῦ, ἤ ἐξ ἰουδαϊσμοῦ, ἤ γοῦν ἐξ αἱρέσεως οἱασδηποτοῦν· τούτους, εἰ μέν εἶεν ἐπίσκοποι, ἤ κληρικοί, ἀλλοτρίους εἶναι τούς ἐπισκόπους τῆς ἐπισκοπῆς, καί τούς κληρικούς τοῦ κλήρου· εἰ δέ λαϊκοί εἶεν ἀναθεματίζεσθαι. Κατά τόν ἴσον δέ τρόπον, εἰ φωραθεῖέν τινες, εἴτε ἐπίσκοποι, εἴτε κληρικοί, εἴτε λαϊκοί ἤ φρονοῦντες, ἤ διδάσκοντες τά ἐν τῇ προσκομισθείσῃ ἐκθέσει παρά Χαρισίου τοῦ πρεσβυτέρου, περί τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ἤγουν τά μιαρά καί διεστραμμένα τοῦ Νεστορίου δόγματα, ἃ καί ὑποτέτακται, ὑποκείσθωσαν τῇ ἀποφάσει τῆς ἁγίας ταύτης καί οἰκουμενικῆς συνόδου· ὥστε δηλονότι, τόν μέν ἐπίσκοπον, ἀπαλλοτριοῦσθαι τῆς ἐπισκοπῆς, καί εἶναι καθῃρημένον· τόν δέ κληρικόν, ὁμοίως ἐκπίπτειν τοῦ κλήρου· εἰ δέ λαϊκός τις εἴη, καί οὗτος ἀναθεματιζέσθω, καθά προείρηται.
Ὁ δυσσεβἠς Νεστόριος οὐ μόνον τά ἄθεα αὐτοῦ ἐδίδασκε δόγματα, καί ἀναφανδόν ἐκήρυττεν, ἀλλά καί ἐπί πλέον θρασυνθείς, καί σύμβολον ἐξέθετο, περιέχον τρανῶς ὅσα περί τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ κακῶς ἐφρόνει, καί ἐβλασφήμει. Τοῦτο τό σύμβολον, τῇ συνόδῳ προκομισθέν παρά Χαρισίου τοῦ πρεσβυτέρου, καί ἀναγνωσθέν, κατεγνώσθη ὡς ἀσεβείας μεστόν. Καί ὥρισαν οἱ θεῖοι Πατέρες, τό ἐν τῇ α΄ συνόδῳ συντεθέν σύμβολον κρατεῖν, καί ὅσα ἐν ἐκείνῃ ἐδογματίσθησαν∙ ἑτέραν δέ πίστιν μήτε συντίθεσθαι παρά τινων, μήτε συγγράφεσθαι∙ εἰ δέ τινες τολμήσαιεν, ἐξ Ἑλλήνων, ἤ Ἰουδαίων, ἤ ἐξ αἱρετικῶν προσερχομένοις τισί τῇ ἐπιγνώσει τῆς ἀληθείας, προσφέρειν ἑτέραν πίστιν, διδάσκειν δηλαδή, καί κατηχεῖν αὐτούς διεστραμμένα, καί ἀλλότρια τῆς τῶν ἁγίων Πατέρων διδασκαλίας, τούς τοιούτους, φησίν, ἐπισκόπους ὄντας, ἤ κληρικούς, ἐκπίπτειν τῆς ἐπισκοπῆς, ἤ τοῦ κλήρου, καθαιρουμένους δηλονότι∙ λαϊκούς δέ τυγχάνοντας, ἀναθεματίζεσθαι. Ὁμοίως δέ καί τούς τά Νεστορίου φρονοῦντας, καί δεχομένους, ἤ καί διδάκοντας τά ἐν τῷ παρ’ ἐκείνου συντεθέντι συμβόλῳ βλασφημησθέντα, λέγοντος μή τόν Υἱόν καί Λόγον τοῦ Θεοῦ σάρκα ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ἀνειληφέναι, ἀλλά ψιλόν μέν ἄνθρωπον εἶναι τόν Χριστόν, κατά σχέσιν δέ αὐτῷ ἑνωθῆναι τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ καί Λόγον, εἰς δύο Υἱούς καί δύο ὑποστάσεις διαιροῦντος τόν Χριστόν καί Θεόν, καί τήν ἁγίαν Παρθένον οὐ Θεοτόκον, ἀλλά Χριστοτόκον καλοῦντος, τοῖς αὐτοῖς ἐπιτιμίοις ὑποκεῖσθαι ἡ ἱερά σύνοδος ἐψηφίσατο, κᾂν ἐπίσκοποι εἶεν, κᾂν κληρικοί, κᾂν λαϊκοί∙ ὥστε τούς μέν ἱερωμένους καθαιρεῖσθαι, τούς δέ λαϊκούς ἀναθεματίζεσθαι. Τοῦ γεγονότος ἰδίκτου χάριν τῶν δογματισθέντων παρά τῆς ἐν Ἐφέσῳ ἁγίας συνόδου, ἀναγνωσθέντος ἐπί κοινοῦ, ὡσαύτως καί τοῦ ἁγίου συμβόλου, τοῦ ἐκτεθέντος ἐν τῇ α΄ συνόδῳ, ἐξεφωνήθη ὁ κανών οὗτος, καί ὡρίσθη ἑτέραν πίστιν μή συντιθέναι τινά∙ εἰ δέ τινες τολμήσουσι τοῖς ἐξ Ἑλλήνων, ἤ Ἰουδαίων, ἤ ἐξ ἑτέρων αἱρετικῶν προσερχομένοις τῇ ἐπιγνώσει τῆς ἀληθείας, προσφέρειν ἑτέραν πίστιν, ἐπίσκοποι μέν ὄντες καί κληρικοί, καθαιρείσθωσαν∙ λαϊκοί δέ, ἀναθεματιζέσθωσαν. Τό αὐτό γίνεσθαι καί εἰς τούς δεχομένους τά τοῦ Νεστορίου, καί διδάσκοντας ταῦτα. Ἐπεί δέ καί πρεσβύτερός τις, λεγόμενος Χαρίσιος, τά μυσαρά τοῦ Νεστορίου δόγματα οἰκειούμενος, προεκόμισεν ἔκθεσίν τινα τῶν συγγραφέντων παρά τοῦ Νεστορίου, καί κατεγνώσθη αὕτη ὡς ἀσεβής, διορίζεται ὁ κανών, ταῖς αὐταῖς καταδίκαις ὑποκεῖσθαι καί τούς φρονοῦντας, ἤ διδάσκοντας τά ἐν τῇ τοιαύτῃ ἐκθέσει περιεχόμενα. Ὁ πίστιν ἑτέραν τῆς ἐν Νικαίᾳ προσάγων ἐπίσκοπος ἠλλοτρίωται∙ λαϊκός δέ, καί ἐξωστράκισται. Ὁ παρά τήν πίστιν, τήν παρά τῶν ἁγίων Πατέρων, τῶν ἐν Νικαίᾳ συναθροισθέντων, συντεθεῖσαν, ἕτερον σύμβολον δυσσεβές προσκομίζων, εἰς καταστροφήν καί ἀπώλειαν τῶν ἐξ ἑλληνισμοῦ, ἤ Ἰουδαϊσμοῦ, ἤ ἐξ οἱασδηποτοῦν αἱρέσεως ἐπιστρεφόντων εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας, εἰ μέν λαϊκός ἐστιν, ἀναθεματιζέσθω∙ εἰ δέ ἐπίσκοπος, ἤ κληρικός, τῆς ἐπισκοπῆς καί τοῦ κλήρου ἀλλοτριούσθω. Ἐπειδή εἰς τήν ἁγίαν, καί Οἰκουμενικήν ταύτην σύνοδον, ἀνεγνώσθησαν, καί τό Σύμβολον τῆς ἁγίας καί Οἰκουμενικῆς α΄ συνόδου τῆς ἐν Νικαίᾳ, καί τό Σύμβολον τοῦ Ἰουδαιόφρονος Νεστορίου, ἐν ᾧ τά μιαρά αὐτοῦ δόγματα περιείχοντο, τό ὁποῖον ὁ Χαρίσιος Πρεσβύτερος τῆς Φιλαδελφείας ἔφερεν εἰς τήν Σύνοδον: διά ταύτην τήν ἀφορμήν, μετά τήν τούτων ἀνάγνωσιν, τοῦτον τόν κανόνα ἡ ἁγία αὕτη Σύνοδος ἐξέδωκεν, ὁρίσασα, ὅτι δέν εἶναι συγκεχωρημένον εἰς κᾀνένα νά συνθέτῃ, καί νά συγγράφῃ ἤ νά προσφέρῃ, εἰς τούς πρός τήν ὀρθοδοξίαν ἐπιστρέφοντας, ἄλλην πίστιν, ἤγουν ἄλλο Σύμβολον πίστεως1 ἔξω ἀπό τό Σύμβολον τῆς πίστεως τό ὁρισθέν ἀπό τούς ἁγίους Πατέρας τούς συναχθέντας ἐν τῇ πόλει Νικαέων, διά φωτισμοῦ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἐκεῖνοι δέ ὁποῦ τολμήσουν, ἤ νά συνθέσουν ἄλλο Σύμβολον πίστεως, ἤ νά προβάλλουσιν αὐτό εἰς τό φανερόν, καί νά προσφέρουν εἰς τούς ἐξ Ἑλλήνων, καί Ἰουδαίων, καί αἱρετικῶν ἐπιστρέφοντας πρός τήν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν. Οἱ τοιοῦτοι, εἰ μέν Ἐπίσκοποι ὦσι, καί κληρικοί, νά ᾖναι τῆς Ἐπισκοπῆς καί τοῦ κλήρου ἀπόβλητοι, εἰ δέ Λαϊκοί, νά ἀναθεματίζωνται. Παρομοίως δέ καί ὅσοι φανερωθοῦν πῶς φρονοῦν καθ’ ἑαυτούς, ἤ διδάσκουν τούς ἄλλους, τά μιαρά, καί αἱρετικά περί τῆς ἐνανθρωπήσεως τό μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τοῦ Νεστορίου δόγματα, τά περιεχόμενα εἰς τήν ὑπ’ αὐτοῦ μέν συντεθεῖσαν ἔκθεσιν πίστεως, κομισθεῖσαν δέ εἰς τήν Σύνοδον ταύτην ἀπό τόν Πρεσβύτερον Χαρίσιον, καί οὗτοι, λέγω, εἰ μέν Ἐπίσκοποι ὦσι, καί Κληρικοί, νά ᾖναι καθῃρημένοι καί τῆς ἐπισκοπῆς καί τοῦ κλήρου ἀπόβλητοι. Εἰ δέ Λαϊκοί, νά ἀναθεματίζωνται, ὡς προείπομεν. 1Ἡ αἰτία ὁποῦ ἡ Σύνοδος ἀνεθεμάτισεν ἐκείνους ὁποῦ ἤθελαν συνθέσουν ἄλλο πίστεως Σύμβολον, εἶναι αὕτη. Ὁ ἅγιος Μάρκος ὁ Ἐφέσου ἐν τῇ ε΄ πράξει τῆς ἐν Φλωρεντίᾳ Συνόδου, λέγει, ὅτι, ὑπέρ τά τριάκοντα Σύμβολα νά ἐσύνθεσαν κατά τοῦ ὁμοουσίου οἱ αἱρετικοί. Ἀπό τούς ὁποίους καί ὁ δυσσεβής Νεστόριος λαβὼν τήν ἀφορμήν, ἐσύνθεσεν ἐδικόν του Σύμβολον, καί τό ἐπαράδιδεν εἰς τούς προσερχομένους τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει Ἕλληνας, Ἰουδαίους, καί αἱρετικούς, ὡς τοῦτο δηλοῦται ἐν τῷ παρόντι κανόνι. Λοιπόν ἡ γ΄ αὕτη προϊδοῦσα μήπως, ἀπό τήν ἄδειαν ταύτην τοῦ νά συγγράφωνται Σύμβολα, ἀκολουθήσῃ καινοτομία εἰς τήν ὀρθοδοξίαν, ἐκώλυσε τό νά συγγράφεται εἰς τό ἑξῆς ἄλλο πίστεως Σύμβολον ἔξω ἀπό τό τῆς πρώτης, καί τό τῆς δευτέρας ὁμοῦ (ὡς ἕν γάρ ταῦτα λογίζεται), καί τό νά παραδίδεται εἰς τό κοινόν. Δέν ἐκώλυσε δέ νά συγγράφεται ἑτέρα πίστις ἁπλῶς ἤγουν αἱρετικοῦ. Τοῦτο γάρ καί πρό τῆς γ΄ κεκωλυμένον ἦν ἀεί, ὄχι μόνον ἀπό Συνόδους καί ἐπισκόπους, ἀλλά καί ἀπό κάθε ὀρθόδοξον χριστιανόν. Ἀλλά ἑτέρα παρά τήν πίστιν τῶν ἐν Νικαίᾳ κᾂν καί εἶναι αὕτη ὀρθόδοξος, οὐδέ ἐκώλυσαν αἱρετικούς ἀπό τοῦτο. Ὅσα γάρ ὁ νόμος καί ἡ Σύνοδος λέγει, τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λαλεῖ. Ἀλλά τούς ὀρθοδόξους Χριστιανούς, καί οὐ τόν δεῖνα, ἤ τόν δεῖνα, ἀλλά πάντας ὁμοῦ γενικῶς, τόσον Συνόδους, ὅσον καί κάθε ἄλλον ἁπλῶς «μηδένί γάρ φησιν ἐξεῖναι»∙ καί τά ἑξῆς. Τό δέ μηδείς, καθολικός, καί γενικός ἐστι προσδιορισμός. Καί ὅρα τήν περί τοῦ Συμβόλου τῆς Συνόδου ταύτης ἐξήγησιν ὁποῦ κάμνει ὁ θεῖος Κύριλλος ἐν τῇ πρός Ἀκάκιον ἐπιστολῇ. Φροντίζουσα δέ τῆς συντομίας ἡ Σύνοδος, δέν εἶπε προσδιωρισμένως μηδένί ἐξεῖναι ἑτέραν ἔκθεσιν πίστεως συντιθέναι∙ ἀλλ’ ὅπερ ἐν τῷ κανόνι αὐτῆς τούτῳ εἰπεῖν αὕτη παρέλιπε, τοῦτο ὁ ἔξαρχος αὐτῆς, ὅπερ ταὐτόν ἐστιν εἰπεῖν ἡ ἰδία Σύνοδος, ὁ θεῖός φημι Κύριλλος, ἐν τῇ πρός τόν Μελιτινῆς Ἐπίσκοπον ἐπιστολῇ τοῦτο διασαφεῖ λέγων «Ἡ μέν ἁγία καί Οἰκουμενική Σύνοδος, ἡ κατά τήν Ἐφεσίων πόλιν συνειλεγμένη, προενόησεν ἀναγκαίαν τοῦ μή δεῖν τῆς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ πίστεως ἔκθεσιν ἑτέραν εἰσκρίνεσθαι παρά γε τήν οὖσαν, ἥν οἱ τρισμακάριστοι Πατέρες λαλήσαντες ὡρίσαντο». Ὁποῦ θέλει νά εἰπῇ, πῶς ὄχι μόνον δέν πρέπει νά συνθέτῃ τινάς ἄλλο ὀρθόδοξον Σύμβολον ἀπό τό τῆς ἐν Νικαίᾳ∙ ἀλλ’ οὐδέ ὅλως εἶναι συγκεχωρημένον νά προσφέρῃ τό αὐτό ὀρθόδοξον Σύμβολον μέ ἀλλοίαν φράσιν, καθὼς καί ὁ θεῖος Μάρκος ὁ Ἐφέσου, καί ὁ Βησσαρίων Νικαίας ἐν τῇ κατά Φλωρεντίαν Συνόδῳ γενναιότατα τοῦτο ἀπέδειξεν. Ἀλλά τί λέγω μέ ἀλλοίαν φράσιν; δέν εἶναι συγκεχωρημένον νά ἀλλάξῃ τινάς ἀπό τό ἅγιον Σύμβολον, ὄχι μόνον μίαν λέξιν, ἀλλ’ οὐδέ μίαν μοναχήν συλλαβήν. Καί ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθές, μάρτυς πάλιν αὐτός ὁ ἴδιος θεῖος Κύριλλος. Ὅταν δέ τόν Κύριλλον εἴπω, αὐτήν ὅλην τήν Οἰκουμενικήν γ΄ Σύνοδον λέγω. Ἐκεῖνος γάρ ἔξαρχος ἦν αὐτῆς, μᾶλλον δέ αὕτη ἐστίν ἡ λαλοῦσα ἐν τῷ στόματι τοῦ Κυρίλλου. Γράφων γάρ οὗτος ἐν τῷ πρός τόν Ἀντιοχείας Ἰωάννην, τάδε φησί∙ «Κατ’ οὐδένα τρόπον σαλεύεσθαι παρά τινων ἀνεχόμεθα τήν ὁρισθεῖσαν πίστιν, ἤτοι τό τῆς πίστεως Σύμβολον, τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων τῶν ἐν Νικαίᾳ συνελθόντων κατά καιρούς συντεθέν. Οὔτε μήν ἐπιτρέπομεν ἑαυτοῖς ἤ ἑτέροις, ἤ λέξιν ἀμεῖψαι τῶν ἐγκειμένων ἐκεῖσε, ἤ μίαν γοῦν παραβῆναι συλλαβήν». Εἰ δέ οὐδεμίαν συλλαβήν νά ἀλλάξῃ τινάς δέν εἶναι συγκεχωρημένον∙ πολλῷ μᾶλλον οὐδέ νά προσθέσῃ τί ἐν αὐτῷ ἤ νά ἀφαιρέσῃ. Δι’ ὅ ὁ μέν Πάπας Ἀγάθων ἐπί τῆς στ΄ Συνόδου γράφων πρός τούς Βασιλεῖς Ῥωμαίων ἔλεγεν∙ «Ἕν καί ἑξαίρετον διαπαντός ἔχειν εὐχόμενοί τε καί πιστεύοντες, ἵνα μηδέν παρά τά κανονικῶς ὁρισθέντα μειωθῇ, μηδ’ ἐναλλαγῇ, ἤ προστεθῇ ἀλλά ταῦτα καί ῥήμασι, καί νοήμασιν ἀπαράτρεπτα φυλαχθῇ». Ἡ δέ ζ΄ Σύνοδός φησιν, «ἡμεῖς τούς θεσμούς τῶν Πατέρων φυλάττομεν, ἡμεῖς τούς προστιθέντας ἤ ἀφαιροῦντας ἐκ τῆς ἐκκλησίας ἀναθεματίζομεν. Καί μήπως ἄλλα μέν εἶπον, ἄλλα δέ ἔκαμαν μέ τό ἔργον; ὄχι, ἀλλά καί μέ τό ἔργον ἐμπράκτως ἐβεβαίωσαν τούς οἰκείους λόγους, χωρίς νά προσθέσουν τί ἤ νά ἀφαιρέσουν εἰς τό κοινόν Σύμβολον ὅλαι αἱ ἀπό τῆς τρίτης οἰκουμενικαί Σύνοδοι∙ καί μέ ὅλον ὁποῦ ἔλαβον ἀνάγκην νά κάμουν τοῦτο. Ἡ μέν γάρ τρίτη Σύνοδος, ἀγκαλά καί εἶχεν ἀνάγκην νά προσθέσῃ εἰς αὐτό ταύτας τάς ἀναγκαιοτάτας λέξεις, τόσον πρός τόν παντελῆ ἀφανισμόν τῆς τοῦ Νεστορίου αἱρέσεως, ὅσον καί πρός βεβαίωσιν τοῦ ὀρθοδόξου φρονήματος, τήν καθ’ ὑπόστασιν, λέγω, ἕνωσιν, καί τήν Θεοτόκος, μέ ὅλον τοῦτο δέν ἐτόλμησε νά ἀλλοιώσῃ τελείως τό ἱερόν Σύμβολον, ἀλλ’ ἴδιον ὅρον ποιησαμένη ἔξωθεν, ἐνέθηκεν εἰς αὐτόν καί τάς λέξεις ταύτας, καί ὅσα δι’ αὐτάς. Ἡ δέ δ΄ καί ἀνάγκην λαβοῦσα νά προσθέσῃ εἰς τό κοινόν Σύμβολον τάς δύω φύσεις τοῦ ἐνανθρωπήσαντος λόγου, διά τήν τῶν μονοφυσιτῶν αἵρεσιν, τοῦτο ὅμως οὐκ ἐποίησεν. Ὁμοίως καί ἡ ε΄ τό αἰώνιον τῆς κολάσεως∙ καί ἡ στ΄ τάς δύω ἐνεργείας∙ καί ἡ ζ΄ τήν τῶν ἁγίων εἰκόνων προσκύνησιν, ἀναγκάσθησαν νά προσθέσουν εἰς αὐτό∙ διά τούς τἀναντία φρονοῦντας αἱρετικούς∙ τοῦτο ὅμως ποιῆσαι οὐκ ἐτόλμησαν, ἀλλ’ ἀκαινοτόμητον ἐτήρησαν τό κοινόν τῆς πίστεως Σύμβολον. Καί μ’ ὅλον ὁποῦ αὗται αἱ φωναί δέν ἦτον προσθήκη τοῦ Συμβόλου κατά τήν πίστιν, ἀλλά ἀνάπτυξις τῶν ἐν τῷ Συμβόλῳ συνεπτυγμένων, προσθήκη δέ μόνον κατά τάς λέξεις. Διά τί; πάντως εὐλαβούμεναι καί τήν σεβασμιότητα τοῦ Συμβόλου τῶν ἐν Νικαίᾳ, καί τόν ὅρον τῆς γ΄ τόν ὑπό ἀνάθεμα ποιοῦντα πᾶσαν προσθήκην ἐν τῷ Συμβόλῳ, εἴτε κατά τήν πίστιν, εἴτε κατά τάς λέξεις δηλαδή. Αὐτήν τήν ἰδίαν σεβασμιότητα τοῦ Συμβόλου τῶν ἐν Νικαίᾳ, καί τοῦτον τόν ὅρον τῆς γ΄ κατά μίμησιν τῶν ἱερῶν Συνόδων, ἔπρεπε νά εὐλαβηθῇ καί ἡ τῶν Δυτικῶν ἐκκλησία, καί νά μή προσθέσῃ εἰς αὐτό τήν παράνομον προσθήκην, τήν, καί ἐκ τοῦ υἱοῦ. Ἥτις καί μόνη ἤρκεσε νά σχίσῃ τούς Δυτικούς ἀπό τούς Ἀνατολικούς, νά διεγείρῃ μεταξύ αὐτῶν πόλεμον ἀγριώτατον, καί νά προξενήσῃ τά πολλῶν δακρύων ἄξια καί πανύστατα δεινά, ὅσα ἱστορίαι καί βίβλοι ἀνάγραπτα φέρουσιν. Ἀλλά φασιν οἱ Δυτικοί, ὅτι καθὼς ἡ δευτέρα δέν ἥμαρτε προσθέσασα εἰς τό Σύμβολον τῆς α΄, οὕτως οὐδέ ἡ τῶν Δυτικῶν ἥμαρτεν ἐκκλησία τήν προσθήκην συγχωρήσασα ταύτην. Ἀλλά ῥητέον, ὅτι ἡ ὁμοιότης αὕτη πάντῃ ἐστίν ἀνόμοιος. Ἡ μέν γάρ Δευτέρα οἰκουμενική τό αὐτό ἀξίωμα τῆς Οἰκουμενικῆς πρώτης ἔχουσα προσέθηκε, κατά μέν τόν καθ’ αὐτό καί κυριώτατον λόγον, διά τί δέν ἦτον ἐμποδισμένον ἀπό προλαβοῦσαν Οἰκουμενικήν Σύνοδον τό νά προσθέτῃ τινάς εἰς τό Σύμβολον (καί ἀγκαλά ἡ πρό τῆς δευτέρας γενομένη ἐν Σαρδικῇ Σύνοδος ἐμπόδισε παρά τήν ἐν Νικαίᾳ πίστιν νά μήν ἐκθέσῃ ἄλλην τινάς, μ’ ὅλον τοῦτο αὕτη καί διά τί ἦτον μερική καί τοπική, καί διά τί τοῦτο εἶπε διά τούς ἐκθέτοντας πίστιν ἄλλην κατά τοῦ ὁμοουσίου Ἀρειανούς, καί ὄχι διά ὀρθόδοξον Οἰκουμενικήν Σύνοδον, δέν ὤφειλε νά γένῃ διδάσκαλος τῆς δευτέρας Οἰκουμενικῆς, πρόσωπον ἐπιφερούσης τῆς καθόλου ἐκκλησίας∙ ᾀεί γάρ ἡ τοπική Σύνοδος καί μερική, ἕπεται τῇ Οἰκουμενικῇ, οὐ μήν δέ καί τό ἀνάπαλιν)∙ κατά δέ δεύτερον λόγον, καί διά τί αἱ προσθῆκαι ἐκεῖναι ὁποῦ ἡ β΄ ἔκαμεν εἰς τό τῆς α΄ κατά μόνον τάς λέξεις ἦτον προσθῆκαι, οὐ μήν δέ καί κατά τήν πίστιν, ἀναπτύξεις δέ μᾶλλον τῶν συνεπτυγμένων. Καί πόθεν τοῦτο δῆλον; ἀπό τάς Συνόδους ὁποῦ ἐδέχθηκαν ὡς ἐν τῷ τῆς α΄ καί β΄ σύμβολον, σύμβολον μόνον τῆς ἐν Νικαίᾳ ὀνομάζουσαι, οὐ μήν καί τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει β΄ διά τό τῆς β΄ ἀνεπτυγμένον ἐν τῷ τῆς α΄ συνεπτυγμένως ἐμπεριέχεσθαι. Ἥ τε γάρ τρίτη ἐν τῷ παρόντι κανόνι μηδενί ἐξεῖναι ὥρισε συντιθέναι ἑτέραν πίστιν παρά τήν ὁρισθεῖσαν παρά τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν τῇ Νικαέων συναχθέντων πόλει. Καί ὁ θεῖος Κύριλλος τό αὐτό φησιν ἐν τῇ πρός τόν Ἀντιοχείας ἐπιστολῇ. Ἀλλά καί ὁ Κωνσταντινουπόλεως Ἰωάννης, καί ὁ Ῥώμης Βιγίλιος γράφων πρός Εὐτύχιον Κωνσταντινουπόλεως, ἕν λέγουσι τοῦτο. Καί ἐν τῇ ε΄ δέ συνελεύσει τῆς ἐν Φλωρεντίᾳ, οὕτω γέγραπται «τῆς α΄ καί β΄ αὗται αἱ ἐκθέσεις τῆς πίστεως, ἤτοι τά Σύμβολα, μᾶλλον δέ τό Σύμβολον». Ὅτι δέ ἀνέπτυξαν μᾶλλον ἤ ἐπρόσθεσαν οἱ τῆς β΄ πατέρες εἰς τό τῆς πρώτης, αὐτολεξεί μαρτυροῦσι πολλοί. Ἥ τε γάρ στ΄ Οἰκουμενική ἐν τῇ ἠδίκτῳ γράφει, οἱ ρν΄ πατέρες συμπνοίᾳ τοῦ Παναγίου Πνεύματος τό λεχθέν μέγα καί σεβάσμιον ἐφερμήνευσαν Σύμβολον, τά περί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὅτι Θεός βεβαιώσαντες, δι’ ὧν ἀνέπτυξαν ἐκτυπώτερον». Καί ὁ Ἰουστινιανός ἐν τῇ πρός τόν Κωνσταντινουπόλεως Ἐπιφάνιον νεαρᾷ φησι. «Διά τό γραφικαῖς μαρτυρίαις τό αὐτό μάθημα (τό Σύμβολον δηλ. τῶν ἐν Νικαίᾳ ) οἱ εἰρημένοι ρν΄ ἅγιοι Πατέρες σαφηνίσαντες ἐτράνωσαν». Ἀλλά καί ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῇ πρός Κληδόνιον «Ἡμεῖς φησι τῆς κατά Νίκαιαν πίστεως οὐδέν προετιμήσαμεν πώποτε. Ἀλλ’ ἐκείνης ἐσμέν τῆς πίστεως, σύν Θεῶ, καί ἐσόμεθα, προσδιαρθροῦντες τό ἐλλειπῶς εἰρημένον ἐκείνοις περί τοῦ ἁγίου Πνεύματος». Πλήν ἀγκαλά καί αἱ προσθῆκαι αὗται τῆς β΄ ἀναπτύξεις κυρίως εἰσίν, ὡς ἀπεδείχθη, μ’ ὅλον τοῦτο παρανομώτατα ἤθελε τολμήσει νά προσθέσῃ εἰς τό Σύμβολον αὕτη, καί τάς ἀναπτύξεις αὐτάς, ἀνίσως προλαβοῦσά τις Οἰκουμενική Σύνοδος ἤθελεν ἐμποδίσει τήν οἱανοῦν προσθήκην ἐν τῷ Συμβόλῳ μετά ἀναθέματος, καθὼς τήν ἐμπόδισεν ἡ γ΄ Οἰκουμενική. Ὅθεν ἐκ τοῦ ἀκολούθου παρανομωτάτη καί ὑπό ἀνάθεμά ἐστιν ἡ ἐν τῷ Συμβόλῳ προσθήκη τῶν Δυτικῶν, ὄχι μόνον διά τί εἶναι προσθήκη ἐναντία κατά τήν πίστιν, αἰτιατοαίτιον τόν Υἱόν ποιοῦσα, καί δύω ἀρχάς εἰσάγουσα ἐν τῇ θεότητι, καί πλῆθος ἄλλων ἀτόπων. Ἀλλά καί διά τί, ἂν καί καθ’ ὑπόθεσιν ἀνάπτυξις ἦτον, ὡς αὐτοί θέλουσι, καί προσθήκη μόνον κατά τάς λέξεις, μ’ ὅλον τοῦτο δέν ἔπρεπε κατ’ οὐδένα τρόπον νά προστεθῇ εἰς τό Σύμβολον, διά τούς ὅρους τόσον τῆς γ΄, ὅσον καί τῶν καθεξῆς Οἰκουμενικῶν Συνόδων, ὁποῦ προστάζουν νά φυλαχθῇ πάντῃ ἀναλλοίωτον τό κοινόν Σύμβολον, καί ὁποῦ πᾶσαν τήν ἐν αὐτῷ γενησομένην προσθήκην, ὑπό ἀνάθεμα ποιοῦσι. Δι’ ὅ καί ὁ ἱερός Θεοφύλακτος ὁ Βουλγαρίας γράφων πρός Νικόλαον διάκονον ἔλεγεν. Ἔστιν οὖν τό μέγιστον ἐκεῖνο σφάλμα, καί τοῦτο δή τό τοῦ Σολομῶντος, ἐν ᾄδου πεταύρῳ ποιοῦν συναντᾷν, ἡ ἐν τῷ τῆς πίστεως Συμβόλῳ καινοτομία»∙ καί πάλιν. «Καί τοῖς δυτικοῖς τοίνυν, εἴτι μέν περί τό δόγμα διαμαρτάνεται τήν πατρικήν πίστιν σαλεῦον. Οἷον δή τό ἐν τῷ Συμβόλῳ περί τοῦ ἁγίου Πνεύματος προστιθέμενον, ἔνθα ὁ κίνδυνος μέγιστος, τοῦτο μή διορθώσεως ἀξιούμενον, ὁ συγχωρῶν ἀσυγχώρητος». Ἀλλά δή καί ὁ Ἀντιοχείας Πέτρος, κακῶν κάκιστον εἶπε τήν προσθήκην∙ διά τήν ὁποίαν κακῶς μετά τοῦ Συμβόλου ψαλλομένην ἐν τῇ Ῥωμαίων ἐκκλησίᾳ καί μή διορθουμένην, ὁ Κωνσταντινουπόλεως Σέργιος ἐξέβαλε τοῦ μνημοσύνου τόν Πάπαν Σέργιον τόν δ΄ καί ἔκτοτε ἐγένετο τό μέγα χάσμα μεταξύ ἡμῶν, καί τῶν Δυτικῶν∙ ἀλλά τί λέγω τούς ἡμετέρους; καί αὐτός ὁ ἴδιος Ἰωάννης ὁ Ῥώμης, ὁ καί παρὼν διά τῶν τοποτηρητῶν αὐτοῦ Πέτρου, Παύλου τε, καί Εὐγενίου ἐν τῇ ἐπί τοῦ Μακεδόνος Βασιλείας συστάσει Συνόδῳ, ἐν ἔτει ωοθ΄ καί τόν ὅρον ἐκείνης δεξάμενος λέγοντα «εἴτις παρά τοῦτο τό ἱερόν Σύμβολον τολμήσῃ ἕτερον ἀναγράψαι, ἤ προσθεῖναι, ἤ ἀφελεῖν, ἤ ὅρον ὀνομάσαι, ἤ προσθήκην. Καί ὑφαίρεσιν ἐν τῷ παραδεδομένῳ ἡμῖν τοῦτο ποιῆσαι, κατάκριτος, καί πάσης χριστιανικῆς ὁμολογίας ἀλλότριος. Τό γάρ ἀφελεῖν, ἤ προσθεῖναι, ἀτελῆ τήν εἰς τήν ἁγίαν τριάδα μέχρι σήμερον ἄνωθεν κατιοῦσαν ὁμολογίαν ἡμῶν δείκνυσι»∙ καί αὐτός, λέγω, ὁ Πάπας τόν ὅρον τοῦτον δεξάμενος, κατέκρινε τήν ἐν τῷ Συμβόλῳ προσθήκην, λέγων∙ «Πάλιν παραδηλοῦμεν τῇ αἰδεσιμότητί σου, ἵνα περί τοῦ ἄρθρου τούτου, δι’ ὅ συνέβη τά σκάνδαλα μέσον τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ, ἔχῃ πληροφορίαν εἰς ἡμᾶς ὡς οὐ μόνον, οὐ λέγομεν τοῦτο, ὅτι τό Πνεῦμα ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεται∙ ἀλλά καί τούς πρῶτον θαρρήσαντας τῇ ἑαυτῶν ἀπονοίᾳ τοῦτο ποιῆσαι, παραβάτας τῶν θείων λόγων κρίνομεν, καί μεταποιητάς τῆς Θεολογίας τοῦ δεσπότου Χριστοῦ, καί τῶν Πατέρων, οἱ συνοδικῶς συνελθόντες, παρέδωκαν τό ἅγιον Σύμβολον, καί μετά τοῦ Ἰούδα αὐτούς τάττομεν». Ἀλλά γάρ καί πρό τοῦ Ἰωάννου τούτου ἡ ἐν Τολήτῳ συγκροτηθεῖσα γ΄ Σύνοδος ἐπί Ῥικάρδου Βασιλέως Ἰσπανίας, ἐν ἔτει φπθ΄ ἄνευ τῆς προσθήκης ἐπρόσταξε νά ἀναγινώσκεται τό ἅγιον Σύμβολον εἰς τήν Ἰσπανίαν, καί Γαλλίαν, ἀπαραλλάκτως καθὼς Ἰουστῖνος ὁ Βασιλεύς πρῶτος διέταξε τοῦτο νά ἀναγινώσκεται πρό τῆς Κυριακῆς εὐχῆς τοῦ Πάτερ ἡμῶν εἰς ὅλας τάς ἐκκλησίας τῆς ἀνατολῆς ἐν ἔτει φμε΄. Καί ὁ Ῥώμης δέ Λέων ὁ γ΄ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ θ΄ αἰῶνος, Συνόδου ἐν Ἀκυϊσγράνοις γενομένης. Καί ἐν αὐτῇ Ἰωάννου Μοναχοῦ Ἱεροσολυμίτου γενναίως κατά τῆς ἐν τῷ Συμβόλῳ προσθήκης ἠγωνισμένου, ἐρωτηθείς ἀπό τόν μέγαν Κάρολον τί περί τούτου φρονεῖ, ὄχι μόνον τήν προσθήκην ἀπεκήρυξεν, ἀλλά καί ὅλον τό ἅγιον Σύμβολον, ἄνευ ταύτης, ἐνέγλυψεν εἰς δύω πλάκας ἀργυρᾶς, εἰς τήν μίαν μέν ἑλληνικά, εἰς τήν ἄλλην δέ λατινικά, τάς ὁποίας, καί ἀπέθετο εἰς τά μνημεῖα τῶν ἁγίων Ἀποστόλων Πέτρου, καί Παύλου, ὑπό ἀνάθεμα ποιήσας ἐκείνους, ὁποῦ ἤθελαν τολμήσουν νά προσθέσουν, ἤ νά ἀφαιρέσουν ἀπό αὐτό, κατά τόν Καρδινάλην Βαρώνιον, καί Ἰησουΐτην Πετάβιον. Ἴδε καί τήν ἐν Φλωρεντίᾳ Σύνοδον ἀπό τῆς γ΄ μέχρι ιζ΄ συνελεύσεως, ὅπου τήν κακίστην ταύτην προσθήκην γενναιότατα οἱ καθ’ ἡμᾶς Ἕλληνες ἀπεσκοράκισαν, οἱ δέ Λατῖνοι μεμενήκασιν ἄφωνοι. Ταῦτα πάντα εἴπομεν περί τοῦ κοινοῦ Συμβόλου τῆς πίστεως. Τό δέ νά ἐκθέσῃ τινάς τήν ἑαυτοῦ πίστιν ἐν ἰδίᾳ ὁμολογίᾳ (δός δέ εἰπεῖν καί ἰδίῳ Συμβόλῳ) τοῦτο οὐ κεκώλυται. Καθ’ ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς, καί μέχρι τῆς σήμερον οἱ Πατέρες περί ὧν ἐπίστευον, ἰδίας ὁμολογίας ἔκαμναν. Καί μάλιστα οἱ ἐξ αἱρέσεως ἐπιστρέφοντες, καί ἐν ὑποψίαις ὄντες. Δι’ ὅ καί ὁ Θεῖος Κύριλλος ἐν τῇ πρός Ἀκάκιον τόν Μελιτινῆς Ἐπίσκοπον ἐπιστολῇ, ὑπεραπολογεῖται διά τίνας Ἐπισκόπους τῆς Φοινίκης, οἵτινες ἐκατηγορήθησαν, διά τί ἐποίησαν ἔκθεσιν ἰδίου Συμβόλου. Ἀλλά καί ὁ θεῖος Μάρκος ὁ Ἐφέσου ἐν τῇ Φλωρεντίᾳ τοῦτο φαίνεται συγχωρῶν. Τά τοιαῦτα ὅμως ἴδια Σύμβολα, καθώς τινες λέγουσι, πρέπει νά ἔχωσι τά ἕξ αὐτά. Α΄. νά μήν ἐκπίπτουσι τῆς κοινῆς ὁμολογίας. Β΄. νά μήν ἐνοχλοῦσι τό κοινόν Σύμβολον. Γ΄. νά μή βαπτίζεταί τινας εἰς αὐτά. Δ΄. νά μή προσφέρωνται εἰς τούς ἐξ αἱρέσεως ἐπιστρέφοντας. Ε΄. νά μή δίδωνται, ὡς κοινή πίστις τά ἴδια μαθήματα. Καί ΣΤ΄. ἵνα μή τις προστιθείς τι, ἤ ἀφαιρέσας ἀπό τό κοινόν Σύμβολον, ἴδιον τοῦτο ποιεῖται (παρά Δοσιθέῳ ἐν τῇ Δωδεκαβίβλῳ, καί παρ’ ἄλλοις).
