Ἐπειδή συνήθεια κεκράτηκε, καί παράδοσις ἀρχαία, ὥστε τόν ἐν Αἰλίᾳ ἐπίσκοπον τιμᾶσθαι, ἐχέτω τήν ἀκολουθίαν τῆς τιμῆς· τῇ μητροπόλει σωζομένου τοῦ οἰκείου ἀξιώματος.
Ὥσπερ τῷ Ἀλεξανδρείας, καί τῷ Ἀντιοχείας ὁ πρό τούτου κανών τά πρεσβεῖα ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αὐτῶν ἀπένειμεν, οὕτως ὁ παρών κανών τῷ τῆς Αἰλίας ἐπισκόπῳ τιμήν ἐν τῇ οἰκείᾳ ἐπαρχίᾳ ἐπεψηφίσατο, καί σώζεσθαι τῇ τῶν Ἱεροσολύμων πόλει, ἥτις Αἰλία λέγεται, το οἰκεῖον ἀξίωμα διωρίσατο, ὡς ὑπερκειμένῃ τῶν ἐν Παλαιστίνῃ πόλεων, καί Ἀραβίᾳ, καί Φοινίκῃ. Καί πάλαι μέν γάρ, καί νῦν, ἡ χώρα πᾶσα ἐκείνη Παλαιστίνη ὠνόμαστό τε, καί ὀνομάζεται. Ἡ δέ πόλις τό μέν ἀρχαιότατον, Σόλυμα καί Ἰεβούς ἐκκαλεῖτο, ὕστερον δ’ ἐκλήθη Ἱεροσόλυμα. Μετά δέ τό ἁλῷναι ὑπό Ῥωμαίων, καί κατασκαφῆναι, ὁ Βασιλεύς Ρωμαίων Ἀδριανός ἀνεγείρας τήν πόλιν, Αἰλίαν αὐτήν ἐπωνόμασεν ἐπί τῷ οἰκείῳ ὀνόματι. Αἴλιος γάρ Ἀδριανός ἐκεῖνος ἐκαλεῖτο, καί οὕτως ἐχρημάτιζε. Τινές δέ μητρόπολιν τήν Καισάρειαν λέγουσιν ὀνομάσαι τόν κανόνα∙ Καισάρειαν δέ, τήν ἐν Παλαιστίνῃ, ἥτις τό παλαιόν [τοῦ] Στράτωνος ἐκαλεῖτο. Ὁ παρών κανών ἡρμηνεύθη ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ πρό αὐτοῦ ἕκτου κανόνος. Ὁ ἐπίσκοπος Αἰλίας τιμάσθω σωζομένου τῆ μητροπόλει τοῦ αὐτῆς ἀξιώματος. Ἡ ἑκατοστή εἰκοστή τρίτη νεαρά, ἡ ἐν τῷ πρώτῳ τίτλῳ τοῦ πρώτου βιβλίου κειμένη, τόν Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπον, ἥτις καί Αἰλία καλεῖται, πατριάρχην λέγει. Δεῖ γοῦν, κατά τόν παρόντα κανόνα, τόν τῆς Αἰλίας ἐπίσκοπον τῇ τοῦ πατριάρχου τιμᾶσθαι τιμῇ. Ἐπεί δέ ἡ Καισάρεια μητρόπολις τυγχάνει πρώτη Παλαιστίνης, καί ἡ ἁγία πόλις, δεῖ καί τόν πατριάρχην τήν οἰκείαν ἔχειν τιμήν, σώζέσθαι δέ καί τῇ Καισαρείᾳ τῇ μητροπόλει, (ὑφ’ ἥν πρῶτον ἐτύγχανε), τό οἰκεῖον ἀξίωμα. Καί ζήτει τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου κανόνα δωδέκατον. Δύω ἑρμηνείας ἐπιδέχεται ὁ παρών Κανών. Ὁ μέν γάρ Βαλσαμών, καί ὁ Ἀνώνυμος τῶν κανόνων ἑρμηνευτής, μέ τούς ὁποίους συμφωνοῦσι καί τινες Παπισταί καί Καλβῖνοι, ἐρμηνεύουσιν, ὅτι ἐπειδή καί ἐπεκράτησεν ἀρχαία παράδοσις, καί συνήθεια νά τιμᾶται ὁ Ἐπίσκοπος τῆς Αἰλίας, ἤτοι τῶν Ἱεροσολύμων,1 διά τό ἐν αὐτοῖς σαρκωθῆναι, καί παθεῖν τόν Κύριον, καί τό σωτήριον Κήρυγμα ἐξ αὐτῶν προελθεῖν διά τῶν ἱερῶν Ἀποστόλων εἰς ὅλον τόν κόσμον, ἂς ἔχῃ τήν τιμήν ἀκόλουθον μέ τήν προτέραν, καί εἰς τούς μετά ταῦτα χρόνους, μόνην ὅμως τιμήν χωρίς ἐξουσίαν τινά καί ἀξίωμα. Διότι ἡ ἐξουσία, καί τό ἀξίωμα πρέπει νά σώζεται εἰς τήν Μητρόπολιν τῆς Παλαιστίνης, λέγω δή τήν Καισάρειαν2 τοῦ Στράτωνος ὀνομαζομένην, εἰς τήν ὁποίαν ὡς λέγουσιν ὑπόκειντο τά Ἱεροσόλυμα. Καθὼς δηλ. καί ὁ ιβ΄ τῆς ἐν Χαλκηδόνι διορίζεται, ὅτι ὅσαι πόλεις διά γραμμάτων Βασιλικῶν ἔλαβον τιμήν Μητροπόλεως, οἱ ἐκείνης ἐπίσκοποι μόνην ἂς ἀπολαμβάνουσι τήν τιμήν, τά δέ οἰκεῖα δίκαια ἂς σώζονται εἰς τήν κατά ἀλήθειαν Μητρόπολιν. Ὃν τρόπον ὁ Μαρκιανός ἐτίμησε τήν Χαλκηδόνα, καί ὁ Οὐαλεντινιανός τήν Νίκαιαν, κατά τήν ιγ΄ πρᾶξιν τῆς δ΄ συνόδου. Ὁ δέ Ζωναρᾶς, καί ἄλλοι θέλουσιν, ὅτι, καθὼς ὁ προλαβὼν Κανών τά πρεσβεῖα ἔδωκεν εἰς τόν Ἀλεξανδρείας καί Ἀντιοχείας, ἤ μᾶλλον εἰπεῖν ἀνενέωσεν, ὡς καινοτομηθέντα. (Τά γάρ πρεσβεῖα τοῦ Ῥώμης δέν ἀνενεώθησαν. Ἐπειδή ἦτον, ὡς εἴπομεν, ἀκέραια, καί ἀπαρασάλευτα) τοιουτρόπως καί ὁ παρών Κανών τιμήν ἐπεψηφίσατο εἰς τόν Ἱεροσολύμων. Ταὐτόν εἰπεῖν, καθὼς ἐκεῖνος ἐκύρωσεν εἰς ἐκείνους, ὄχι μόνον προνόμια, καί τιμήν πατριαρχικήν, ἀλλά καί τῆς τιμῆς ταύτης τήν τάξιν, καθ’ ἥν ὁ μέν Ῥώμης ἐστί πρῶτος, ὁ δέ Ἀλεξανδρείας δεύτερος, ὁ Ἀντιοχείας τρίτος, οὕτω καί οὗτος ἐκύρωσεν εἰς τόν Ἱεροσολύμων, ὄχι μόνον τιμήν πατριαρχικήν ἀλλά καί τάξιν τιμῆς. Διά τοῦτο οὐκ εἶπεν ἐχέτω τιμήν, ἀλλά ἐχέτω τήν ἀκολουθίαν τῆς τιμῆς. Ταὐτόν εἰπεῖν, ἂς ᾖναι τῇ τάξει τῆς τιμῆς τέταρτος μετά τούς τρεῖς. Τό δέ νά σώζεται τό οἰκεῖον ἀξίωμα τῇ Μητροπόλει, δηλοῖ ὅτι, ἡ τιμή αὕτη ἡ Πατριαρχική, δέν εἶναι προσωπική, καί μερική (περί ἧς ὅρα τήν β΄ ὑποσημείωσιν τοῦ στ΄ τῆς παρούσης) ἀλλ’ ἀφοσιωμένη εἰς τήν μητρόπολιν τῆς Ἱερουσαλήμ. Ὥστε ὁποῦ νά διαβαίνῃ εἰς ὅλους τούς κατά καιρόν διαδόχους τοῦ θρόνου, καί ὄχι εἰς τοῦτον ἤ εἰς ἐκεῖνον μόνον. Ὅτι δέ Μητρόπολις ἡ Ἱερουσαλήμ ἦτον, μάρτυρες ὅτε, Ἰώσηπος λέγων, περί Ἰουδ. βιβλίον ζ΄, μεγάλη πόλις καί τοῦ παντός Ἰουδαίων Μητρόπολις. Καί ὁ Φίλων, Μητρόπολις οὐ μιᾶς χώρας Ἰουδαίας, ἀλλά καί τῶν πλείστων. Ὁ γάρ Ἀποστολικός θρόνος τῶν Ἱεροσολύμων ὄχι μόνον πρωτεύει πάσης τῆς οἰκουμένης σχεδόν, ἀλλά καί Πατριαρχικόν προνόμιον εἶχεν ἀπαρχῆς, καί ἔχει. Πρῶτον διά τί εἶχεν ὑποκειμένας εἰς αὐτόν ἐπαρχίας καί διοίκησιν τῷ Πατριάρχῃ ἀνήκουσαν. Ὅθεν οἱ μέν ὅμοροι τῶν ἐκκλησιῶν προεστῶτες, καί ὄχι ὁ Καισαρείας, ἐχειροτόνησαν τόν Δίωνα Ἱεροσολύμων, ἀναχωρήσαντος τοῦ Ναρκίσσου. Ἀναφανείς δέ πάλιν ὁ Νάρκισσος, πάλιν ὑπό τῶν ἀδελφῶν καλεῖται, κατά τόν Εὐσέβειον, καί ὄχι ὑπό τοῦ Ἀδελφοῦ, ἤ τοῦ Καισαρείας. Ὁ δέ Νάρκισσος, σύνοδον ἔκαμε μετά ιδ΄ Ἐπισκόπων περί τοῦ Πάσχα πρό τῆς α΄ συνόδου β΄. Διατί ὁ Ἱεροσολύμων ἐν τῇ α΄ συνόδῳ πρῶτος ὑπέγραψεν, ὁ δέ Εὐσέβειος Καισαρείας πέμπτος. Καί καθολικῶς εἰπεῖν, οἱ μέν Μητροπολῖται παραλλάσσουσιν ἐν ταῖς ὑπογραφαῖς, καί ἐν τοῖς καθίσμασι τῶν συνόδων, καί ἐν τοῖς πρός τούς Αὐτοκράτορας προσφωνητικοῖς, ἄλλοτε πρότερον, καί ἄλλοτε ὕστερον. Ὁ δέ Ἱεροσολύμων, πάντοτε πρῶτος μέν τῶν τῆς συνόδου Πατέρων εὑρίσκεται, ἀείποτε δέ μετά τῶν Πατριαρχῶν συναριθμεῖται, καί μετά τῶν Μητροπολιτῶν οὐδέποτε. Καί ἀνάγνωθι τόν Δοσίθεον ἐν τῇ δωδεκαβίβλ. β΄, κεφ. δ΄. Εἰ δέ καί δοίημεν ὅτι ἦτον ἡ Ἱερουσαλήμ ὑποκειμένη εἰς τήν Καισάρειαν, τί ἀπό τοῦτο; καθὼς τό Βυζάντιον πρότερον ἦτον ὑποκείμενον εἰς τήν Ἡράκλειαν, ὕστερον δέ ἀφ’ οὗ τό Βυζάντιον ἔγινε Πατριαρχεῖον, ὑπετάχθη ἡ Ἡράκλεια εἰς αὐτό. Τοιουτοτρόπως, ἂν καί συγχωρήσωμεν (ὅπερ οὐκ ἔστιν) ὅτι ὑπέκειτο ἡ Ἱερουσαλήμ εἰς τήν Καισάρειαν, ἀφ’ οὗ ἡ Ἱερουσαλήμ ἐτιμήθη εἰς Πατριαρχεῖον, ἡ Καισάρεια ἔμεινε μέν μέ τό ἐδικόν της ἀξίωμα ὕστερα, νά ᾖναι Μητρόπολις τῆς Παλαιστίνης, ὑποδεεστέρα δέ ὅμως τῶν Ἱεροσολύμων. Καθ’ ὃ αὐτή μέν, Μητρόπολίς ἐστι μόνον, τά δέ Ἱεροσόλυμα, Πατριαρχεῖον. Ἀνάγνωθι καί τόν λδ΄ Ἀποστολικόν. 1Σημείωσαι ὅτι κατά τόν Ἰώσηπον περί Ἰουδ. βιβλ. ζ΄, κεφ. ιη΄ Ἱεροσόλυμα ὠνομάσθησαν. Διά τί ὁ Μελχισεδέκ ὁ πρῶτος κτίσας τήν πόλιν, ἐπειδή καί ἔκτισεν ἱερόν, ἐξ αὐτοῦ τήν πόλιν ἱεροσόλυμα ἐκάλεσε. Σόλυμα καλούμενον πρότερον. Ἄλλοι δέ, καί ἴσως ὀρθότερόν φάσιν, ὡς ὁ Προκόπιος (σελ. 198, α΄ τομ. Ὀκτατεύχ. ὅτι ἀπό τό Ἰεβούς καί Σαλήμ, ὀνόματα τῆς αὐτῆς πόλεως, ἔγινε σύνθετον τοῦτο τό ὄνομα Ἰεβουσαλήμ, καί κατά φθοράν Ἱερουσαλήμ). Πλήν ὅμως καί ἂν εἶναι, τό ὄνομα τῆς Ἱερουσαλήμ εἶναι Ἑβραϊκόν ὅλον, δηλοῦν ὅρασις εἰρήνης κατά τούς πατέρας (εἰμή τις λέγοι ὅτι εἶναι σύνθετον ἐξ Ἑβραϊκοῦ, καί Ἑλληνικοῦ. Ὥσπερ εἶναι καί τό ἀντιμίνσιον, ἐξ Ἑλληνικοῦ καί Λατινικοῦ. Ἀλλά οὕτως οὐ σημαίνει πλέον ὅρασις εἰρήνης) Ἱερουσαλήμ δέ πρότερον ὀνομαζομένη, Αἰλία καπιτωλία ὠνομάσθη κατά τόν Δίωνα, ὕστερον. Αἰλία μέν ἀπό τόν Ἀνδριανόν τόν ἐπικαλούμενον Αἴλιον, ὅστις κατασκαφεῖσαν πρότερον τήν Ἱερουσαλήμ καί βουσίν ἀροτριωθείσαν, καί σπαρεῖσαν κατά τόν Εὐσέβειον καί μόλις γινοσκομένην κατά τό ἔδαφος κατά τόν Θεολόγον Γρηγόριον, Αἰλίαν μετωνόμασε, κατά τόν Θεοδώρητον καί Εὐσέβειον. Καπιτωλίαν δέ διά τί ἔκτισεν εἰς τόν τόπον τοῦ ναοῦ τοῦ Θεοῦ, ναόν τοῦ τῷ καπιτωλίῳ τῆς Ῥώμης τιμώμενον Διός, ὁ αὐτός Ἀνδριανός, κατά τόν ἴδιον Δίωνα.2Καισάρεια ὠνομάσθη, διά τί κατά τόν Εὐσέβειον ὁ Ἡρώδης ἔκτισε ταύτην εἰς ὄνομα τοῦ Καίσαρος Αὐγούστου. Ἥτις Στράτωνος πύργος ὠνομάζετο πρότερον. Ἐν ᾗ καί ἀγάλματα τοῦ Καίσαρος, καί τῆς Ῥώμης εὑρίσκοντο κατά τόν Ἰώσηπον Ἰουδ. βιβλ. ιε΄, κεφ. ιγ΄. Τρεῖς δέ Καισάρειαι ἦτον ἐν τῇ Ἀσίᾳ, μία ἡ τῆς Παλαιστίνης Μητρόπολις αὕτη. Δευτέρα ἡ τῆς Καππαδοκίας (ἥτις καί Καίσαρος Μάζα ὠνομάζετο κατά τόν Σωζομ. βιβλ. ε΄, κεφ. δ΄ καί Μάζακα προσέτι). Καί τρίτη ἡ τῆς Φιλίππου.
