Μή ἐξέστω τινί τῶν ἁπάντων ἐν λαϊκοῖς τελοῦντι, ἔνδον ἱεροῦ εἰσιέναι θυσιαστηρίου· μηδαμῶς ἐπί τοῦτο τῆς βασιλικῆς εἰργομένης ἐξουσίας καί αὐθεντίας, ἡνίκα ἂν βουληθείη προσάξαι δῶρα τῷ πλάσαντι, κατά τινα ἀρχαιοτάτην παράδοσιν.
Τό θυσιαστήριον τοῖς ἱερωμένοις ἀφώρισται· διό καί ὁ κανών τοῖς λαϊκοῖς ἀπαγορεύει τήν πρός αὐτό εἴσοδον· τῷ δέ βασιλεῖ μόνῳ παραχωρεῖ τῆς εἰς τό θυσιαστήριον εἰσόδου, ὅτε προσάγει δῶρα τῷ Θεῷ. Ὥσπερ δ’ ὑπεραπολογούμενοι ἑαυτῶν οἱ τοῦτο δόντες τῷ βασιλεῖ τό προνόμιον, τῆς ἐξουσίας καί τῆς αὐθεντίας ἐμνήσθησαν, μονονουχί τοῦτο λέγοντες, ὅτι οὐδέ τοῦτον, καθό λαϊκός ἐστιν, ἐχρῆν ἐντός εἰσιέναι τοῦ θυσιαστηρίου· ἀλλά διά τήν ἐξουσίαν, καί τήν αὐθεντίαν, ἐνεδόθη αὐτῷ, ἀρχῆθεν τοῦτο παραδόντων τῶν παλαιοτέρων Πατέρων. Ἀπαγορεύει ὁ παρών κανών εἰσιέναι τούς λαϊκούς ἔνδον τοῦ θείου θυσιαστηρίου, ὡς ὄντος τούτου ἀφωρισμένου μόνοις τοῖς ἱερωμένοις· τῷ βασιλεῖ δέ, καί λαϊκῷ ὄντι, ἐνεδόθη, φησί τοῦτο, ἡνίκα προσάξαι δῶρα τῷ Θεῷ αἱρετίσηται, κατά τινα παλαιάν παράδοσιν. Ὅπως οὖν εἰς τό θεῖον ἄδυτον τοῦ περιωνύμου ναοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἐν τῇ Χάλκῃ, ἀκωλύτως εἰσέρχεται ὁ βουλόμενος, ἀγνοῶ. Περί δέ γε τῶν Λατίνων, μανθάνω, ὅτι οὐ μόνον λαϊκοί ἄνδρες, ἀλλά καί γυναῖκες εἰς τό ἅγιον βῆμα εἰσέρχονται, καί κάθηνται ἱσταμένων πολλάκις καί τῶν ἱερουργούντων. Περί μέντοι τῶν βασιλέων, εἰπόν τινες, τοῖς ῥήμασιν ἐπικαθήμενοι τοῦ κανόνος, ὅτι τότε οὐ κωλυθήσονται ἔνδον τοῦ θυσιαστηρίου εἰσιέναι, ὅτε προσαγαγεῖν δῶρον τῷ Θεῷ μέλλουσιν, οὐ μήν ὅτε χάριν προσκυνήσεως μόνης βουληθῶσιν εἰσελθεῖν ἐν αὐτῷ. Ἐμοί δέ τοῦτο οὐ δοκεῖ· οἱ γάρ πατριάρχας προβαλλόμενοι ὀρθόδοξοι βασιλεῖς, δι’ ἐπικλήσεως τῆς ἁγίας Τριάδος, καί χριστοί ὄντες Κυρίου, ἀκωλύτως, ὅτε καί βούλονται, εἰς τό ἅγιον θυσιαστήριον εἰσέρχονται, καί θυμιῶσι, καί σφραγίζουσι μετά τρικηρίου, καθώς καί οἱ ἀρχιερεῖς· ἀλλά καί κατηχητικῶς διδάσκουσι τόν λαόν, ὅπερ μόνοις ἐδόθη τοῖς ἐγχωρίοις ἀρχιερεῦσιν. Εὕρηται δέ καί ἐν τῷ ιθ΄ λόγῳ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀρχαιολογίας Φλαβίου Ἰωσήπου ὑπογραφή βασιλική, οὕτως ἔχουσα· Τιβέριος Κλαύδιος, Καῖσαρ, Σεβαστός, Γερμανικός, Ἀρχιερεύς μέγιστος, δημαρχικῆς ἐξουσίας, ὕπατος χειροτονηθείς τό δεύτερον. Ὅτι δέ καί χριστός Κυρίου ὁ κατά καιρούς βασιλεύς ἐστι διά τό χρίσμα τῆς βασιλείας, ὁ δέ Χριστός καί Θεός ἡμῶν μετά τῶν ἄλλων καί ἀρχιερεύς ἀνακηρύττεται, εὐλόγως καί αὐτός ἀρχιερατικοῖς κατακοσμεῖται χαρίσμασι. Σημείωσαι τόν παρόντα κανόνα, καί κώλυε δι’ αὐτοῦ τούς λαϊκούς εἰσερχομένους ὁπωσδήποτε εἰς τό ἅγιον βῆμα. Ἐγώ δέ πολλά σπουδάσας κωλύσαι τήν εἰς τό ἅγιον βῆμα τοῦ ναοῦ τῆς ὑπεραγίας Δεσποίνης μου καί Θεοτόκου τῆς Ὁδηγητρίας εἰσέλευσιν τῶν λαϊκῶν, οὐκ ἴσχυσα, λεγόντων ἀρχαῖον εἶναι τοῦτο ἔθος, καί μή ὀφείλειν κωλυθῆναι. Εἰ μή βασιλεύς, οὔ τις τῶν λαϊκῶν εἰς ἱλαστήριον εἴσεισιν. Τοῖς κοσμικοῖς τό ἱλαστήριον ἄβατον· βασιλεύς δέ οὐ κεκώλυται εἰσέρχεσθαι ἐν αὐτῷ, ἡνίκα ἄν βουληθῇ, καί προσάγειν δῶρα τῷ Θεῷ. Τό ἅγιον Βῆμα εἰς τούς ἱερωμένους εἶναι ἀφιερωμένον∙ διά τοῦτο ὁ παρών Κανών ἐμποδίζει νά μήν εἰσέρχεται εἰς αὐτό κᾀνένας λαϊκός, ἔξω μόνον ὁ βασιλεύς∙ καί οὗτος δέ, οὐχί καθ’ ὃ λαϊκός, ἀλλά καθ’ ὃ ἔχει ἐξουσίαν, καί αὐθεντίαν, καί χριστός Κυρίου ἐστίν∙ ὅστις ἐσυγχωρήθη νά εἰσέρχεται εἰς αὐτό, κατά παράδοσιν ἀρχαιοτάτην, ὅταν θέλῃ νά προσφέρῃ δῶρα εἰς τόν πλάσαντα αὐτόν Θεόν, καί νά μεταλάβῃ.1 1Σημείωσαι, ὅτι κατά τόν Θεοδώρητον ἐκκλησι. Ἱστορ., βιβλ. ε΄, κεφ. ιζ΄ ἀγκαλά καί ὁ πιστός βασιλεύς Θεοδόσιος ἐλύθη παρά τοῦ ἁγίου Ἀμβροσίου ἀπό τόν δεσμόν τῆς μιαιφονίας ὁποῦ ἔγινεν αἴτιος, μ’ ὅλον τοῦτο, προσενεγκὼν τά δῶρα τῷ Θεῷ μέσα εἰς τό ἅγιον βῆμα, καί προσμένωντας διά νά μεταλάβῃ ἐκεῖ, δέν ἀφέθη ὑπό τοῦ Ἀμβροσίου, εἰπόντος, «ὅτι τά ἔνδον, ὤ βασιλεῦ, μόνοις ἐστί τοῖς ἱερεῦσι βατά»∙ ἀλλά ἔξω τοῦ βήματος ἐπροστάχθη νά μένῃ∙ ἔκτοτε δέ ὁ βασιλεύς, καί εἰς Κωνσταντινούπολιν ἐλθών, ἐπρόσφερε μέν τά δῶρα τῷ Θεῷ ἔνδον τοῦ ἁγίου βήματος, ἐξήρχετο δέ παρευθύς, καί μέσα δέν ἔμβαινε διά νά μεταλάβῃ, κατά τό σύνηθες. Τῇ ἱερᾷ γάρ φησι τραπέζῃ, τά δῶρα προσενεγκών, εὐθύς ἐξελήλυθε, δείχνωντας μέ τό παράδειγμά του ὁ πιστότατος βασιλεύς, ὅτι δέν πρέπει νά μεταλαμβάνουν ἔνδον τοῦ βήματος οἱ ἀδίκους μιαιφονίας ποιήσαντες βασιλεῖς. Ὅρα καί Νικηφ. τόν Κάλλιστον, βιβλ. ιβ΄, κεφ. μα΄. Ἐντεῦθεν ἂς παρακινηθοῦν οἱ ἱερεῖς, καί πνευματικοί νά ἀποκόψουν τήν παράνομον συνήθειαν, ὁποῦ ἐπικρατεῖ εἰς πολλούς τόπους, τό νά εἰσέρχωνται, λέγω, λαϊκοί μέσα εἰς τό ἅγιον βῆμα, ἥτις μή διακρίνουσα ἱερεῖς ἀπό λαϊκούς, κάμνει νά πίπτουν οἱ λαϊκοί ὑποκάτω εἰς τήν ποινήν τοῦ βασιλέως Ἄχαζ, ὅστις λαϊκός ὤν, τά τῶν ἱερωμένων ἔργα ἐπιχειρῆται ἐτόλμησε∙ τρόπον γάρ τινα καί αὐτοί τά τῶν ἱερέων οἰκειοποιοῦνται, εἰς τόν διωρισμένον τόπον τῶν ἱερέων εἰσερχόμενοι. Ἀνίσως δέ ᾖναι παράνομον καί μόνον τό νά ἐμβαίνουν λαϊκοί εἰς τό βῆμα, ἆρά γε πόσον εἶναι παρανομώτερον ἐκεῖνο ὁποῦ κάμνουσί τινες ἀμαθεῖς ἱερεῖς, καί βάλλουν τῇ μεγάλῃ Πέμπτῃ λαϊκούς, ἤ ἀναγνώστας, καί συστέλλουν τά ἅγια ἔνδον τοῦ βήματος ἐν τῇ ἁγίᾳ προθέσει; τό ὁποῖον ἂς τό παραιτήσουν δι’ ἀγάπην Θεοῦ, ἵνα μή ὑπό καθαίρεσιν πέσωσι τῆς ἱερωσύνης των. Ὁ δέ Θεσσαλονίκης Συμεὼν λέγει (κεφ. ρμγ΄), ὅτι ὁ βασιλεύς κοινωνεῖ ἔνδον τοῦ βήματος, κατά τόν καιρόν μόνον ὁποῦ χρίεται βασιλεύς, ὕστερα ἀπό τούς διακόνους, καί ὄχι εἰς τήν ἁγίαν τράπεζαν. Ἀλλά, ἀντιμινσίου τιθέμενον ἐκ πλαγίου ἐπάνω τραπεζακίου τινός.
