Τάς ἐν ταῖς νουμηνίαις ὑπό τινων πρό τῶν οἰκείων ἐργαστηρίων, ἤ οἴκων ἀναπτομένας πυρκαϊάς, ἃς καί ὑπεράλλεσθαί τινες κατά τι ἔθος ἀρχαῖον ἐπιχειροῦσιν, ἀπό τοῦ παρόντος καταργηθῆναι προστάσσομεν. Ὅστις οὖν τοιοῦτόν τι πράξοι, εἰ μέν κληρικός εἴη, καθαιρείσθω· εἰ δέ λαϊκός, ἀφοριζέσθω. Γέγραπται γάρ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Βασιλειῶν· Καί ᾠκοδόμησε Μανασσῆς θυσιαστήριον πάσῃ τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, ἐν ταῖς δύο αὐλαῖς οἴκου Κυρίου, καί διήγαγε τά τέκνα αὐτοῦ ἐν πυρί, καί ἐκλῃδονίζετο, καί οἰωνίζετο, καί ἐποίησεν ἐγγαστριμύθους, καί γνώστας ἐπλήθυνε, καί ἐπλήθυνε τοῦ ποιῆσαι τό πονηρόν ἐνώπιον Κυρίου, τοῦ παροργίσαι αὐτόν.
Ἔθη ἑλληνικά τε καί ἐθνικά κατά παράδοσιν ἐποίουν τινές, καί ποιοῦσι, μηδέ εἰδότες τι δηλοῦσι τά γινόμενα παρ’ αὐτῶν· οἷόν ἐστι καί τό πυρκαϊάς ἀναπτεσθαι ἔμπροσθεν ἐργαστηρίων καί οἰκιῶν, καί αὐτῶν ὑπεράλλεσθαι. Καί τοῦτο δέ ὁ κανών ἀπείργνυσι γίνεσθαι, καί τούς τοιοῦτόν τι πράσσοντας, κληρικούς μέν ὄντας, καθαιρεῖ, λαϊκούς δέ, ἀφορίζει. Εἶτα δεικνύς, ὅτι ἀπηγορευμένα εἰσί ταῦτα καί τῷ παλαιοτέρω νόμῳ, ἐκ τῆς τετάρτης τῶν Βασιλειῶν ἐποιήσατο τήν ἀπόδειξιν, λεγούσης· Καί ᾠκοδόμησε Μανασσῆς θυσιαστήριον, καί τά ἐφεξῆς. Εἰ οὖν παρά τοῖς τόν ἀτελέστερον δεξαμένοις νόμον, ταῦτα πονηρά ἐδόκει, καί εἰς ὀργήν Κυρίου, πόσῳ μᾶλλον ἐφ’ ἡμῖν, τοῖς τόν τελεώτερον καί πνευματικώτερον παραλαβοῦσι νόμον, ἄθεσμα ταῦτα καί ἀπηγορευμένα λογίζεσθαι χρή; Τό δέ, καί διήγαγε τά τέκνα αὐτοῦ ἐν πυρί, οἱ μέν τῆς συνόδου ταύτης Πατέρες ἐοίκασι νοῆσαι, ἀντί τοῦ, ὑπερπηδᾷν ἐποίει τό ἀναπτόμενον πῦρ. Ὁ δέ μέγας Κύριλλος, τό, διήγαγε τά τέκνα αὐτοῦ ἐν πυρί, ἀντί τοῦ, ὡλοκαύτωσεν, ἡρμήνευσε, θυσίας προσάγων τοῖς δαίμοσι· τοῦτο δέ τόν Ἠσαΐαν, φησίν, ἐξηγούμενος. Καί ἐκληδονίζετο· Κλῃδών λέγεται τό διά τινων σημείων ζητεῖν γνῶναι, εἰ μέλλοι τις εὐπραγῆσαι, ἤ δυσπραγῆσαι, οἷα καί νῦν ποιοῦσί τινες, θέλοντες τήν τύχην τήν ἰδίαν καταμαθεῖν· καί οἰωνίζετο· οἰωνισμός δέ ἐστι τό ἐπιτηρεῖν τάς τῶν ὀρνέων πτήσεις· οἰωνοί γάρ τά ὄρνεα λέγονται· καί τάς αὐτῶν κλαγγάς, καί τοιαῦτά τινα, ἅ καί οἰωνοσκοπίαι παρά τοῖς Ἕλλησιν ὠνομάζοντο, καί ἐν τάξει τιμῆς μεγίστης ἡ οἰωνοσκοπική παρά Ῥωμαίοις λελόγιστο· στρατιάν δέ τοῦ οὐρανοῦ, τούς ἀστέρας νοητέον. Νουμηνίαι ἐλέγοντο αἱ πρῶται ἡμέραι τῶν μηνῶν. Εἴθιστο οὖν παρά Ἰουδαίοις καί Ἕλλησιν ἑορτάζειν τηνικαῦτα καί γονυκλιτεῖν, ὡς ἄν τό μηνιαῖον διάστημα εὐτυχῶς διέλθωσι· περί ὧν καί ὁ Θεός εἶπε διά τοῦ προφήτου· Τάς νουμηνίας ἡμῶν καί τά σάββατα μισεῖ ἡ ψυχή μου. Ἀλλά καί ἔμπροσθεν τῶν ἐργαστηρίων αὐτῶν καί τῶν οἰκιῶν ἀνῆπτον πυρκαϊάς, καί ἐπήδων ἐπάνω τούτων, νομίζοντες διά τοῦτο τά προσυμβάντα ἴσως αὐτοῖς δυσχερῆ κατακαίεσθαι, καί ἑτέροις ἀγαθοῖς ἐντυγχάνειν. Ἀκολούθως οὖν τούτοις ἐποίουν καί τινες ὀρθόδοξοι ἐν ταῖς ἡμέραις, ἐν αἷς καί ἡ παροῦσα γέγονε σύνοδος. Ἔνθεν τοι καί διωρίσαντο οἱ Πατέρες καταργηθῆναι ταῦτα· καί τόν τοιοῦτόν τι ποιήσαντα, κληρικόν μέν ὄντα, καθαιρεῖσθαι· λαϊκόν δέ, ἀφορίζεσθαι. Θέλοντες δέ παραστῆσαι, ὅτι μέγιστόν τι κακόν ταῦτά εἰσι, καί ἀπαλλοτρίωσις τοῦ Θεοῦ, ἐχρήσαντο καί ῥήμασιν ἀπό τῆς δ΄ τῶν Βασιλειῶν, περί τοῦ βασιλέως τοῦ Μανασσῆ, τοῦ τόν Θεόν παροργίσαντος, ὅτι ἔθυσεν ἐν ταῖς αὐλαῖς τοῦ οἴκου Κυρίου τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, ἤτοις τοῖς ἄστρασι, καί ὅτι διήγαγε τά τέκνα αὐτοῦ ἐν πυρί, καί ἐκληδονίζετο, καί οἰωνίζετο, καί ἐγγαστριμύθους, καί γνώστας ἐπλήθυνε. Καί περί μέν τῶν πυρκαϊῶν, ὅπως ἐτελοῦντο, εἴπομεν ἄνωθεν. Κληδών δέ ἐστιν, ἡ διά τινων σημείων μαντεία. Οἰωνισμός, ἡ ἀπό κραυγῆς, ἤ πτήσεως οἰωνῶν, Τοὐτέστιν ἀγρίων πτερωτῶν ζώων, περί ὧν αἱρεῖταί τις μάθησις· ἐξ οὗ καί οἰωνοσκόποι λέγονται. Ἐγγαστρίμυθοι δέ καί γνῶσται λέγονται πάντες οἱ σατανικῶς ἐνθουσιῶντες, καί προλέγοντες δῆθεν τά ἄγνωστα· ὡς αἱ κρίτριαι, οἱ Ἀθίγγανοι, οἱ ψευδοπροφῆται, οἱ ἐρημίται, καί ἕτεροι. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου, ἡ μέν τῆς νουμηνίας ἑορτή πρό ἀμνημονεύτων χρόνων ἐσχόλασε, καί ἀντί ταύτης, Θεοῦ χάριτι, ἱλαστήριοι εὐχαί πρός Θεόν καί ἁγιασμοί ἐπ’ ἐκκλησίας παρά τοῦ πιστοῦ λαοῦ γίνονται καθ’ ἑκάστην ἀρχιμηνίαν, καί ὕδασιν εὐλογίας, οὐκ ἀντιλογίας, χριόμεθα. Ἡ δέ τῶν πυρκαϊῶν δαιμονιώδης τελετή, καί αἱ κληδόνες ἐγίνοντο μέχρι τῆς ἐφημερίας τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου κυροῦ Μιχαήλ, τοῦ γεγονότος ὑπάτου τῶν φιλοσόφων, εἰς ταύτην τέως τήν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν, οὕτω. Κατά τήν ἑσπέραν τῆς κγ΄ τοῦ Ἰουνίου μηνός ἠθροίζοντο ἐν ταῖς ῥυμίσι, καί ἔν τίσιν οἴκοις ἄνδρες καί γυναῖκες, καί πρωτότοκον κοράσιον νυμφικῶς ἐστόλιζον· μετά γοῦν τό συμποσιάσαι, καί βακχικώτερον ὀρχήσασθαι, καί χορεῦσαι, καί ἀλαλάξαι, ἔβαλλον ἐν ἀγγείῳ συστόμω χαλκῷ θαλάττιον ὕδωρ, καί εἴδη τινά ἑκάστῳ τούτων ἀνήκοντα· καί ὥσπερ τῆς παιδός ἐκείνης λαβούσης ἰσχύν ἐκ τοῦ Σατανᾶ προμηνύειν τά ἐρωτώμενα, αὐτοί μέν περί τοῦδέ τινος ἀγαθοῦ ἤ καί ἀποτροπαίου ἀνεβόων ἐρωτηματικῶς· τό δέ κοράσιον ἀπό τῶν ἐν τῷ ἀγγείῳ ἐμβληθέντων εἰδῶν τό παρατυχόν ἐξαγαγόν, ὑπεδείκνυεν· ὁ καί λαμβάνων ὁ ἀνόητος τούτου δεσπότης, ἐπληροφορεῖτο τάχα τά ἐπ’ αὐτῷ συνενεχθῆναι μέλλοντα, εὐτυχῆ τε καί δυστυχῆ. Τῇ ἐπαύριον δέ μετά τυμπάνων καί χορῶν σύν τῷ κορασίῳ εἰς τούς αἰγιαλούς ἀπερχόμενοι, καί ὕδωρ θαλάττιον ἀφθόνως ἀναλαμβανόμενοι, τάς κατοικίας αὐτῶν ἔῤῥαινον· καί οὐ μόνον ταῦτα ἐτελοῦντο παρά τῶν ἀσυνετωτέρων, ἀλλά καί δι’ ὅλης τῆς νυκτός ἀπό χόρτου πυρκαϊᾶς ἀνάπτοντες, ἐπήδων ὑπεράνω αὐτῶν, καί ἐκληδονίζοντο, ἤτοι ἐμαντεύοντο περί εὐτυχίας, καί δυστυχίας, καί ἄλλων τινῶν δαιμονιωδῶς. Τάς δέ ἔνθεν κἀκεῖθεν εἰσόδους αὐτῶν, καί τό δωμάτιον, ἐν ᾧ ἐτελεῖτο ἡ κληδών, σύν τοῖς παρακειμένοις ὑπαίθροις, χρυσίζουσι πέπλοις, καί σηρικοῖς κατεκόσμουν ὑφάσμασι· ἀλλά μήν καί φυλλάσι δένδρων κατεστεφάνουν, εἰς τιμήν καί ὑποδοχήν, ὡς ἔοικε, τοῦ οἰκειωσαμένου αὐτούς Σατανᾶ· ἅ δή πάντα ὁ ῥηθείς ἁγιώτατος πατριάρχης μετά πάσης ἐπιμελείας καταργηθῆναι ἐπέτρεψεν· ὅ καί γέγονε. Καί νῦν, εὐδοκοῦντος τοῦ Θεοῦ, τά τοιαῦτα θεοστυγῆ ἔργα παντελῶς ἠπράκτησαν· ὡς τῶν ἐν ταῖς γειτονίαις ὄντων προκριτωτέρων, καί τῶν ἱερέων ἐπιτιμηθέντων, παντοίως φροντίζειν, καί μή παραχωρεῖν τοιοῦτόν τι γίνεσθαι. Γένοιτο δέ καί τάς ἀπό τῶν κορωνῶν, καί τῶν κοράκων, καί τῶν λοιπῶν ἀγρίων ζῶων οἰωνοσκοπίας καταργηθῆναι· ὡσαύτως καί τάς φλυαρίας τῶν κριτριῶν, καί τῶν ἑτέρων λαοπλάνων. Τό μέντοι, διήγαγε τά τέκνα αὐτοῦ ἐν πυρί, ὁ μέγας Κύριλλος, ἐξηγούμενος τόν προφήτην Ἠσαΐαν, ἀντί τοῦ, ὡλοκαύτωσεν, ἡρμήνευσεν, ἤγουν θυσίαν προσήγαγε τοῖς δαίμοσιν. ΕΤΕΡΑ ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Κυρίως κληδών ἐστιν ἡ διά λόγου τῶν μελλόντων ἐρώτησις, ἐκ τοῦ κλῶ, τό καλῶ∙ οἰώνισμα, ἡ διά κραυγῆς πτηνῶν, ἤ πτήσεως, μάθησις, ἐξ οὗ καί οἰωνοσκόποι. Γνῶσται δέ λέγονται, οἱ διά ἀνατομῆς τῶν ζώων μαντευόμενοι, ἐξ οὗ καί ἡπατασκόποι. Κοινῶς μέντοι πάντες οὗτοι καί οἱ λοιποί ψευδοπροφῆται ἐγγαστρίμυθοι καλοῦνται, διά τό κυΐσκειν μυθώδεις φλυαρίας σατανικάς, Αἱ ἐν τοῖς ἐργαστηρίοις ἐν νουμηνίαις πυρκαϊαί, καί οἱ ταύτας ὑπεραλλόμενοι, καταργείσθωσαν. Τινές ἔμπροσθεν τῶν ἐργαστηρίων, ἤ τῶν οἴκων πυρκαϊάς ὑπανάπτοντες, ἐν αὐταῖς, κατά τι ἀρχαῖον ἔθος, ἐπήδων· καί καταργοῦντες αὐτό οἱ Πατέρες προστάσσουσιν· ὡς, εἰ μέν κληρικός εὑρεθήσεται τοιοῦτόν τι πράττων, καθαιρεθήσεται· εἰ δέ λαϊκός, ἀφορισθήσεται· καί γάρ ὁ Μανασσῆς ἐν πυρί τά τέκνα αὐτοῦ διαγαγών, καί οἰωνιζόμενος, παρώργισε τόν Θεόν. Ἐπειδή, καί κατά μίμησιν τῶν Ἑλλήνων, καί ἐθνικῶν, μερικοί Χριστιανοί ἄναπταν ἔμπροσθεν εἰς τά ἐργαστήρια, καί οἰκίας των πυρκαϊάς, τάς ὁποίας ἐπήδων, καί διεπέρνουν ἐπάνωθεν. Ἡ σύνοδος αὕτη τούς μέν Κληρικούς, ὁποῦ πράξουν τό τοιοῦτον εἰς τό ἑξῆς, καθαιρεῖ∙ τούς δέ λαϊκούς, ἀφορίζει. Θέλουσα δέ νά δείξῃ, ὅτι ἂν τά τοιαῦτα Ἑλληνικά ἔθη γινόμενα παρά τῶν ἀτελῶν Ἰουδαίων, ἐκίνουν τόν Θεόν εἰς ἀγανάκτησιν, καί ὀργήν, πόσῳ μᾶλλον αὐτόν παροργίζουν, ὅταν γίνωνται ἀπό ἡμᾶς τούς Χριστιανούς τούς τελείους, καί τοῦ Εὐαγγελίου μαθητάς, λέγει, «πῶς ὁ Βασιλεύς Μανασσῆς ἔκαμε θυσιαστήριον, ἤτοι θυσίας ἐπρόσφερεν εἰς τήν στρατιάν καί δύναμιν τοῦ οὐρανοῦ, εἰς τούς ἀστέρας δηλ. (καί μάλιστα εἰς τήν σελήνην∙ καθὼς παρά τῷ Ἱερεμίᾳ γέγραπται. Θυμιᾷν τῇ βασιλίσσῃ τοῦ οὐρανοῦ, καί σπένδειν αὐτῇ σπονδάς. Τῇ σελήνῃ δηλ.) μέσα εἰς τάς δύω αὐλάς τοῦ ναοῦ, καί ἐδιαπερνοῦσε τά τέκνα του εἰς τήν φωτίαν, καί ἐκκληδωνίζετο,1 καί οἰωνίζετο,2 καί ἔκαμνεν ἐγγαστριμύθους πολλούς καί γνῶστας∙3 καί ἔκαμε τό πονηρόν ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, καί παρώργισεν αὐτόν». Σημείωσαι δέ ὅτι τό, διῆγε τά τέκνα αὐτοῦ ἐν πυρί, ἡ μέν σύνοδος ἐδῶ ἐνόησεν, ἀντί τοῦ ἔκαμε τά τέκνα του ὁ Μανασσῆς νά πηδοῦν τήν φωτίαν∙ ὁ δέ Ἀλεξανδρείας Κύριλλος εἰς τήν ἑρμηνείαν τοῦ Ἠσαΐου ἡρμήνευσεν ἀντί τοῦ ὡλοκαύτωσε τά τέκνα του εἰς τό πῦρ, θυσίαν προσφέρων αὐτά εἰς τούς δαίμονας. 1Κυρίως Κλήδων εἶναι ἡ διά λόγων, καί κλήσεων τῶν μελλόντων παρατήρησις, ἀπό τοῦ κλῶ, τό καλῶ, ὡς λέγει τις σοφός, καί μάλιστα ὁ Θεοδώρητος (σελ. 193, τομ. β΄ τῆς ὀκτατεύχ.). Ἕως τῆς σήμερον ἐνεργεῖται ἡ Ἑλληνική τούτη συνήθεια τῶν Κληδόνων εἰς πολλούς τόπους, καί μάλιστα εἰς τά νησία∙ ὅπου οἱ ἄνδρες, καί αἱ γυναῖκες, βάλλοντες μέσα εἰς ἀγγεῖον νερόν, καί πωρικά διάφορα, τά σκεπάζουσι, καί ἔπειτα συναθροιζόμενοι εὐγάλουσι ταῦτα, ἐπιλέγοντες, εἰς καθένα εὔγαλμα, ἕνα διαβολικόν τραγοῦδι, καί δι’ αὐτοῦ προμαντεύουσι τάχα τήν μοῖραν, καί τύχην τοῦ καθ’ ἑνός∙ γίνονται δέ οἱ Κληδόνες οὗτοι κατά τό γενέσιον τοῦ Προδρόμου, καθὼς καί αἱ πυρκαϊαί ἔμπροσθεν εἰς τάς θύρας τῆς κάθε οἰκίας. Τά ὁποῖα πρέπει νά ἐμποδισθοῦν μέ ἐπιτίμια ἀφορισμῶν ἀπό τούς Ἀρχιερεῖς, καί Πνευματικούς, ὁμοίως καί οἱ Μάϊοι ἤτοι τά διάφορα ἄνθη, καί λουλούδια ὁποῦ βάνουσι τινές εἰς τάς θύρας των τῇ α΄. Μαΐου∙ ἐπειδή καί αὐτή εἶναι συνήθεια Ἑλληνική, καί ἐθνική, καί ἀλλοτρία ἀπό τούς Χριστιανούς, καθὼς καί ὁ ἀοίδιμος ἐκεῖνος Πατριάρχης Μιχαήλ, ὁ τῶν φιλοσόφων ὕπατος, ἔλαβε μεγάλην ἐπιμέλειαν, καί κατήργησε πάντα τά τοιαῦτα σατανικά, καί Ἑλληνικά ἐπιτηδεύματα∙ οἱ Χριστιανοί γάρ ἀντί τῶν Μαΐδων, καί Κληδόνων, καί Πυρκαϊῶν, κάμνοντες διά τοῦ Ἱερέως Ἁγιασμόν εἰς τόν οἶκον των, καί ῥαντιζόμενοι εἰς τάς πρωτομηνίας, κάθε μέν κακόν, καί κακήν τύχην διώκουσιν ἀπό λόγου των, κάθε δέ εὐτυχίαν λαμβάνουσι, καθὼς λέγει ὁ Βλάσταρις (κεφ. γ΄ τοῦ ε΄ στοιχ.), καθὼς καί πάλαι ἐγίνετο ἁγιασμός διά τῶν τιμίων ξύλων τοῦ Σταυροῦ, ἀλλά καί λιτανεία τῇ πρώτῃ Αὐγούστου, πρός ἀποτροπήν τῶν ἀσθενειῶν ὁποῦ τότε ἀκολουθοῦν ὡς ἐπιτοπλεῖστον διά τήν θερμότητα τοῦ καιροῦ καθὼς ἀναφέρει τοῦτο ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεσσαλονίκης (ὁμιλ. εἰς τήν α΄ τοῦ Αὐγούστου) καί ὁ χειρόγραφος συναξαριστής∙ ἁγιασμόν δέ λέγω νά κάμνουσι, τόν καλούμενον μικρόν, καί ὄχι τόν μέγαν. Ὁ γάρ μικρός ὄχι μόνον εἰς κάθε πρωτομηνίαν, ἀλλά καί εἰς κάθε ἀσθένειαν καί ἀνάγκην ἐπιτελεῖται. Ὁ δέ μέγας ἁγιασμός, δύω μόνον φοραῖς τόν χρόνον συνειθίζεται νά γίνεται. Μίαν, κατά τό ἑσπέρας τῆς παραμονῆς τῶν Φώτων, ὅς τις καί εἶναι εἰς τύπον τοῦ βαπτίσματος τοῦ Ἰωάννου, κατά τόν Γάζης Παΐσιον, λύοντά τινα ζητήματα∙ διά τοῦτο καί γίνεται ταπεινά. Καί ἄλλην, κατά τήν κυρίαν ἡμέραν τῶν Φώτων, ὅς τις καί εἶναι εἰς τύπον τοῦ βαπτίσματος τοῦ Κυρίου, κατά τόν αὐτόν Παΐσιον, διά τοῦτο καί γίνεται μετά παῤῥησίας καί προπομπής.2Οἰωνισμός κατά τόν Θεοδώρητον εἶναι τό νά προλέγῃ τινάς, τί μέλλει νά γένῃ ἀπό τό πέταμα, ἤ ἀπό τάς διαφόρους φωνάς τῶν πουλίων, καί μάλιστα τῶν κοράκων, ἀφ’ οὗ καί οἰωνοσκοπία ὀνομάζεται. Εἰς τόν οἰωνισμόν συναριθμοῦνται καί ἐκεῖνοι ὁποῦ πιστεύουν πῶς εἶναι καλά ἤ κακά συναπαντήματα∙ ἤ ἐρωτήματα καλά ἤ καλά, ἤ ποδαρικά καλά ἤ κακά∙ καί ἄλλα ὅμοια, τά ὁποῖα πρέπει νά λείπουν ἀπό τούς Χριστιανούς, ὡς παροργίζοντα τόν Θεόν κατ’ ἐπάνω των.3Ἐγγαστρίμυθοι ὀνομάζονται οἱ ἀπό κοιλίας φωνοῦντες, καί λέγοντες μύθους, καί μαντείας σατανικάς. Γνῶσται δέ οἱ διά τῆς ἀνατομῆς τῶν σπλάγχνων τῶν ζώων μαντεύοντες, ἐξ ὧν καί ἡπατοσκοπία ὠνομάσθη. Καί κοινῶς ὅλοι οἱ ἐγγαστρίμυθοι ἐντερομάντεις ὀνομάζονται ἀπό τούς Ἕλληνας κατά τόν Φώτιον καί Θεοδώρητον.
