Ὅτι οὐ χρή δημοσίᾳ λαϊκόν, λόγον κινεῖν ἤ διδάσκειν, ἀξίωμα ἑαυτῷ διδασκαλικόν ἐντεῦθεν περιποιούμενον, ἀλλ᾿ εἴκειν τῇ παραδοθείσῃ παρά τοῦ Κυρίου διατάξει, καί τό οὖς τοῖς τήν χάριν τοῦ διδασκαλικοῦ λαβοῦσι λόγου διανοίγειν, καί τά θεῖα παρ᾿ αὐτῶν ἐκδιδάσκεσθαι. Ἐν γάρ τῇ μιᾷ ἐκκλησίᾳ διάφορα μέλη πεποίηκεν ὁ Θεός, κατά τήν τοῦ Ἀποστόλου φωνήν· ἣν ὁ Θεολόγος ἑρμηνεύων Γρηγόριος, σαφῶς τήν ἐν τούτοις τάξιν παρίστησι φάσκων·1 (ΠΗΔΑΛΙΟΝ) Ταύτην αἰδοίμεθα τήν τάξιν, ἀδελφοί, ταύτην φυλάττοιμεν. Ὁ μέν ἔστω τις ἀκοή· ὁ δέ, γλῶσσα· ὁ δέ, χείρ· ὁ δέ, ἄλλο τι· ὁ μέν, διδασκέτω· ὁ δέ, μανθανέτω· καί μετά βραχέα· Καί ὁ μανθάνων ἐν εὐπειθείᾳ· καί ὁ χορηγῶν ἐν ἱλαρότητι· καί ὁ ὑπουργῶν ἐν προθυμίᾳ, μή πάντες ὦμεν γλῶσσα, τό ἑτοιμότατον· μή πάντες Ἀπόστολοι· μή πάντες προφῆται· μή πάντες διερμηνεύωμεν· καί μετά τινα· Τί σεαυτόν ποιεῖς ποιμένα, πρόβατον ὤν; τί γίνῃ κεφαλή, ποῦς τυγχάνων; τί στρατηγεῖν ἐπιχειρεῖς, τεταγμένος ἐν στρατιώταις; καί ἑτέρωθι· Ἡ σοφία διακελεύεται. Μή ἴσθι ταχύς ἐν λόγοις· μή συμπαρεκτείνου πένης ὢν πλουσίῳ, μηδέ ζήτει τῶν σοφῶν εἶναι σοφώτερος. Εἰ δέ τις ἁλῷ τόν παρόντα παρασαλεύων κανόνα, ἐπί ἡμέρας τεσσαράκοντα ἀφοριζέσθω.
Ἕκαστος, ἐν ᾗ ἐκλήθη τάξει, ἐν ταύτῃ μενέτω, φησίν ἡ θεία Γραφή. Τοῦτο καί ὁ κανών οὗτος νομοθετεῖ, καί λαϊκόν δημοσίᾳ διαλέγεσθαι περί πίστεως, ἤ διδάσκειν ὡς διδάσκαλον, οὐ βούλεται, ἀλλ’ ὑπέχειν τό οὖς τοῖς ταχθεῖσιν εἰς τό διδάσκειν. Ἕν γάρ ἐστι σῶμα ἡ ἐκκλησία, ὑπό διαφόρων δέ συμπληροῦται μελῶν, κατά τόν θεῖον Απόστολον. Εἶτα τοῦ Θεολόγου ἐπάγει ῥητά, ἑρμηνεύοντος τά ἀποστολικά ῥήματα, καί προσεπάγει τά τῆς Σοφίας, λεγούσης· Μή ἴσθι ταχύς ἐν λόγοις, καί τά λοιπά. Τούς δέ παραβαίνοντας τόν κανόνα, ἐπί ἡμέρας τεσσαράκοντα ἀφορίζει· ἰδίᾳ δέ τις ἐρωτώμενος, οὐ κωλυθήσεται ἀποκρίνεσθαι, καί διδάσκειν τόν ἐρωτῶντα. Τό διδάσκειν τόν τοῦ Κυρίου λαόν, καί ἑρμηνεύειν τά θεῖα δόγματα, μόνοις ἐδόθη παρά τῆς χάριτος τοῦ παναγίου Πνεύματος τοῖς ἀρχιερεῦσι, καί τοῖς παρά τούτων ἐπιτρεπομένοις. Ὡς ἔοικεν οὖν, τινές λαϊκοί, ἴσως καί πεπαιδευμένοι σοφίαν, διελέγοντο δημοσίᾳ περί τινων ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων, καί διδασκαλικόν ὑπεκρίνοντο ἀξίωμα. Τοῦτο οὖν ἀπαγορεύοντες οἱ ἅγιοι Πατέρες, διωρίσαντο, μηκέτι τοιοῦτόν τι γίνεσθαι, καί συγχέεσθαι τήν ἐκκλησιαστικήν εὐταξίαν. Ἀλλ’ ἐπεί, φασίν, ἐκ διαφόρων μελῶν ὁ Θεός τήν ἐκκλησίαν ἐστερέωσέ τε καί ὕψωσε, καί οἱ λαϊκοί διδάσκεσθαι ἐτάχθησαν, οὐχί διδάσκειν, ὀφείλουσι μᾶλλον ὑπέχειν τό οὖς τοῖς διδάσκουσιν, ἤ τήν γλῶτταν κινεῖν, καί σκανδαλίζειν πολλούς· καί ἕκαστον μένειν ἐν ᾗ ἐκλήθη τάξει, κατά τό γράμμα τό ἱερόν. Ἐχρήσαντο δέ, εἰς ἐπισύστασιν τοῦ λόγου αὐτῶν, καί γραφικοῖς διαφόροις ῥητοῖς, ἀποστολικοῖς δηλαδή, θεολογικοῖς, καί προφητικοῖς. Τούς μέν τοι παραβαίνοντας τόν παρόντα κανόνα λαϊκούς, ἐπί τεσσαράκοντα ἡμέραις ἀφορίζεσθαι διωρίσαντο. Ἐρωτήσει δέ τις, ὡς, τοῦ κανόνος κωλύοντος δημοσίᾳ διδάσκειν, ἤ διαλέγεσθαι τούς λαϊκούς περί ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων, κωλυθήσονται κληρικοί καί μοναχοί παρομοίως τοῖς λαϊκοῖς, ἤ οὔ; Λύσις. Ἐπεί τό διδάσκειν μόνον τῶν ἀρχιερέων ἐστί, καί τῶν τεταγμένων εἰς τοῦτο, εἴ τις ἐξ αὐτῶν τήν κανονική παραδράμῃ παραγγελίαν, ὑπεύθυνος ἔσται, ὡς ἐμοί δοκεῖ· διά γάρ τοῦτο καί ἐν τῇ κατεξετάσει τοῦ εὐαγγελικοῦ ῥητοῦ, τοῦ λέγοντος, Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστί, πολλοί μοναχοί καί κληρικοί, ὅτι περί τούτου ἀντιθετικῶς ἤ ἐλάλησαν, ἤ ἔγραψαν, ἐκολάσθησαν· καλῶς δέ προσετέθη τό, δημοσίᾳ· ἐπεί τοι γε κατ’ ἰδίαν ἐρωτώμενός τις συνετός περί τινος δογματικῆς ὑποθέσεως, ἤ περί ἄλλης ψυχωφελοῦς αἰτίας, οὐ κωλυθήσεται τό δοκοῦν αὐτῷ ἀποκρίνεσθαι. Καί τό δ΄ γάρ κεφ., τοῦ α΄ τίτλου, τοῦ α΄ βιβλίου τῶν βασιλικῶν φησι· Μηδείς ἤ κληρικός, ἤ μοναχός στρατευόμενος, ἤ ἄλλος οἱοσδήποτε πληθύν συνάγων δημοσίᾳ περί τῆς πίστεως διαλεγέσθω· ὑβρίζειν γάρ δοκεῖ τήν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον, τήν δεόντως πάντα διατυπώσασαν, ἥτις καί τοῖς αἱρετικοῖς πᾶσι δίδωσι γινώσκειν τά ἡμέτερα· ὥστε οὖν, εἰ μέν κληρικός εἴη ὁ ταῦτα ποιῶν, τοῦ συλλόγου τῶν κληρικῶν ἐκπεσεῖται· εἰ δέ στρατευόμενος, τῆς στρατείας· οἱ δέ λοιποί κατά τήν ἰδίαν τύχην τιμωρείσθωσαν. Λαϊκός μή διδάσκοι· μή γάρ πάντες προφῆται, μή πάντες Ἀπόστολοι. Ἕκαστος ὀφείλει τήν ἑαυτοῦ τάξιν Εἰ δέναι, καί μή ποιμένα ἑαυτόν ποιεῖν, πρόβατον ὤν, ἤ κεφαλήν καθιστᾷν, ποῦς τυγχάνων· ἀλλ’ ὑπείκειν τῇ παραδοθείσῃ παρά τοῦ Κυρίου τάξει, καί τό οὖς διανοίγειν τοῖς τήν χάριν τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου λαβοῦσι· οὐ γάρ πάντες προφῆται, οὐδέ πάντες Ἀπόστολοι. Διά τοῦτο οἱ λαϊκοί μήτε διδασκέτωσαν, μήτε λόγους δογματικούς κινείτωσαν, ἀξίωμα διδασκαλικόν ἐντεῦθεν ἑαυτοῖς περιποιούμενοι. Ἐμποδίζει ὁ παρών Κανών, κᾀνένας Λαϊκός νά μή διδάσκῃ ὡς διδάσκαλος παῤῥησίᾳ, καί ἐπ’ ἐκκλησίας, ἀλλά μᾶλλον αὐτός νά διδάσκεται ἀπό ἐκείνους ὁποῦ ἔλαβον τό τῆς διδασκαλίας χάρισμα∙ διότι, καθὼς εἰς τό ἕν σῶμα εὑρίσκονται διάφορα μέλη, ὡς λέγει ὁ Παῦλος, ἔτζι καί εἰς τήν μίαν ἐκκλησίαν διάφοροι ἄνθρωποι εὑρίσκονται, κατά τήν τάξιν ὁποῦ ὁ Θεός εἰς τόν καθ’ ἕνα ἔδωκεν. Ὅθεν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἑρμηνεύων τό λόγιον τοῦτο τοῦ Ἀποστόλου (ὁμιλ. περί τῆς ἐν ταῖς διαλέξεσιν εὐταξίας) λέγει, ὅτι ἄλλος μέν εἶναι ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ αὐτί, ἄλλος γλῶσσα, ἄλλος χέρι, καί ἄλλος ἄλλο τι μέλος, καί οὔτε ὅλοι εἶναι γλῶσσα, ἤτοι διδάσκαλοι, οὔτε ὅλοι Ἀπόστολοι, οὔτε ὅλοι Προφῆται. Λοιπόν, ἄνθρωπε, ἐσύ πρόβατον ὤντας, τί κάμνεις τόν ἑαυτόν σου ποιμένα; ποδάρι ὤντας, τί γίνεσαι κεφαλή; στρατιώτης ὤν, τί ἐπιχειρεῖς νά γίνεσαι στρατηγός; ἤτοι ἡγεμὼν τῶν στρατιωτῶν; Λέγει καί ὁ Σολομών, μή γίνεσαι εὔκολος εἰς τό νά λέγῃς, μηδέ πτωχός ὤν, συνερίζου μέ τούς πλουσίους, μηδέ ζήτει νά γίνεσαι σοφώτερος ἀπό τούς σοφούς. Ὅποιος δέ κάμῃ ἔξω ἀπό τόν Κανόνα τοῦτον, ἂς ἀφορίζεται μ΄ ἡμέρας. Ἀνίσως ὅμως τινάς λαϊκός ᾖναι ἔμπειρος λόγου, καί τόν τρόπον σεμνός, δέν ἐμποδίζεται ἀπό τό νά ἀποκρίνεται καί νά διδάσκῃ κατ’ ἰδίαν τούς ἐρωτῶντας, ὡς λέγει καί ὁ Ζωναρᾶς, καί τό λβ΄ κεφ. τοῦ η΄ βιβλ. τῶν Ἀποστολ. Διαταγῶν∙ ἔσονται γάρ φησι πάντες διδακτοί Θεοῦ∙ ὃν τρόπον καί ὁ Ἀπολλὼς ἐλάλει, καί ἐδίδασκε τά περί τοῦ Κυρίου, καί μ’ ὅλον ὁποῦ τό βάπτισμα μόνον ἤξευρε τοῦ Ἰωάννου (πράξ. κεφ. κη΄, 25), καί ὁ Ἀκύλας, καί ἡ Πρίσκιλλα, οἱ ἀκριβέστερον διδάξαντες τήν τοῦ Θεοῦ ὁδόν τόν αὐτόν Ἀπολλώ (αὐτόθ.). 1Λόγῳ περί τῆς ἐν διαλέξεσιν εὐταξίας.
