Περί ἐλευθεριῶν δηλαδή ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ κηρυκτέων, ἐάν τοῦτο οἱ ἡμέτεροι συνιερεῖς φαίνωνται ποιοῦντες ἀνά τήν Ἰταλίαν, καί ἡ ἡμετέρα δῆλον πεποίθησις τῇ τούτων τάξει ἕπηται, δοθείσης φανερῶς ἀδείας πεμπομένου τοποτηρητοῦ, ἵνα οἱαδήποτε ἄξια πίστεως ὑπέρ τῆς ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως καί τῆς τῶν ψυχῶν σωτηρίας ἐκτελέσαι δυνηθείη, καί ἡμεῖς ἐπαινετῶς ἐνώπιον τοῦ Κυρίου ὑποδεξώμεθα. Ταῦτα πάντα, ἐάν τῇ ὑμετέρᾳ ἁγιωσύνῃ ἀρέσκῃ, ἐξείπατε, ἵνα καί τήν ἐμήν ἀναφοράν βεβαίαν οὗσαν ὑμῖν ἐπιδείξω, καί τά παρά τῆς πάντων ἡμῶν συναινέσεως ἡ αὐτῶν εἰλικρινότης ἡδέως προσδέξηται. Ἀπό πάντων τῶν ἐπισκόπων ἐλέχθη· Πᾶσιν ἀρέσκει· τά προτεθέντα, καί συνετῶς ἀπό τῆς σῆς ἁγιωσύνης ἐξηγηθέντα ὀφείλει ἐκτελεσθῆναι.
Ἀμφέβαλλον οἱ τῆς συνόδου, εἰ δεῖ ἐλευθερίας κηρύττεσθαι, ἤγουν ἐκφωνεῖσθαι, καί πράττεσθαι ἐν ταῖς ἐκκλησίαις∙ διό εἰσήχθη γνώμη, σταλῆναι τοποτηρητάς εἰς Ἰταλίαν, καί εἰ οἱ ἐκεῖσε ἐπίσκοποι δέχονται τοῦτο γινόμενον, ἕπεσθαι καί αὐτούς τῇ ἐκεῖ συνηθείᾳ, δοθείσης φανερῶς ἀδείας τοῦτο γίνεσθαι. Τό δέ, ἡ ἡμετέρα πεποίθησις τῇ τούτων τάξει ἕπεται, τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι καί ἡμεῖς θαῤῥήσομεν, ὡς καλῶς τό πρᾶγμα γίνεται, καί οὐκ ἔξω τῆς ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως, καί ἑψόμεθα αὐτοῖς, καί δεξόμεθα ταῦτα, ὡς ἐπαινετῶς γινόμενα. Ὡς ἔοικεν, ἀμφέβαλλόν τινες, εἰ ὀφείλουσιν ἐλευθεροῦσθαι δοῦλοι ἐπ’ ἐκκλησίας, ἤ ἕτεροί τινες καταφεύγοντες ἐν αὐτῇ, ὡς ἐνεχόμενοι εὐθύναις τισί, καί τήν ἐκκλησιαστικήν ζητοῦντες βοήθειαν∙ περί τούτων γάρ καί ἡ ἀρχή τῆς πράξεως ταύτης διαλαμβάνει, ἀλλά μήν καί ἡ διαλαλιά τοῦ παρόντος κανόνος∙ καί διά τοῦτο εἶπον οἱ Πατέρες, ὅτι, ἐρωτηθήτωσαν διά τοποτηρητῶν οἱ ἱερεῖς τῆς Ἰταλίας, καί ἐάν ποιῶσι κᾀκεῖνοι τοῦτο, ἤγουν κηρύττωσι καί πράττωσι τάς ἐλευθερίας μετά πεποιθήσεως, καί αὐτοί ἵνα ἀκολουθήσωσι τοῖς οὕτω γινομένοις, εἰς σωτηρίαν ψυχικήν ἀποβλέπουσιν, καί εἰς συντήρησιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν δικαίων. Τοῦτο δέ οὕτω πολυπραγμονηθέντος, γενήσεται καί ἡ πρός βασιλεῖς ἀναφορά βεβαία, καί προσδεχθῇ παρά τῆς εἰλικρινότητος τούτων τό κατά συναίνεσιν κοινήν ἀνενεχθέν. Καί ὁ μέν παρὼν κανὼν ἀνήρτησε τά τῶν προσφευγόντων ταῖς ἐκκλησίαις εἰς ἀκρόασιν βασιλικήν. Σύ δέ ἀνάγνωθι τοῦ α΄ τίτλου, τοῦ ε΄ βιβλίου, κεφ. ιγ΄ λέγον∙ Θεσπίζομεν, μή ἐξεῖναί τινι τούς πρόσφυγας, τούς οἱασδήποτε τύχης ὄντας, ἐκ τῆς ἁγίας ἐκκλησίας τῆς ὀρθοδόξου πίστεως ἐκτός ταύτης τῆς βασιλίδος πόλεως ἐξεοῦν∙ εἰ δέ τινες τοιοῦτόν τι μηχανήσασθαι ἤ ποιῆσαι τολμήσουσι, τῷ τῆς ἱεροσυλίας ἐγκλήματι ὑποβαλλέσθωσαν∙ ἀλλά μηδέ τούτους οὕτω κατέχεσθαι ἐν ταῖς σεβασμίαις ἐκκλησίαις ἤ συσφίγγεσθαι, ἵνα αὐτόθεν ἤ τροφίμων πραγμάτων, ἤ ἐνδυμάτων, ἤ ἡσυχίας, ἤ ὕπνου κωλύονται∙ καί τό ια΄ κεφ. λέγον∙ μέχρι τῶν πρό τῆς δημοσίας ἀγορᾶς τῆς ἐκκλησίας ὅρων τό ἀσφαλές ἐχέτωσαν οἱ προσφεύγοντες, τοῖς ἐνδοτέροις λουτροῖς, ἤ κήποις, ἤ οἰκήμασιν, ἤ αὐλαῖς, ἤ στοαῖς χρώμενοι, καί κωλυέσθωσαν ἐντός τοῦ ναοῦ ὑπνοῦν∙ ἤ ἐσθίειν∙ ὅπλοις δέ μή ἀσφαλιζέτωσαν ἑαυτούς, ἀλλά ἀποτιθέτωσαν ταῦτα παρά τῷ ἐπισκόπῳ, ἤ πειθόμενοι πρῶτον, ἤ μετά ταῦτα ἐκβαλλόμενοι, κατά κέλευσιν τοῦ ἐπισκόπου καί τῶν δικαστῶν∙ καί κεφ. ιβ΄. Μεθ’ ὅπλων ὁ οἰκέτης προσφυγών, εὐθύς ἐκβαλλέσθω∙ ἀνθιστάμενος δέ, μείζονι βιαζέσθω δυνάμει∙ κᾂν μαχόμενος τελευτήσῃ, ἀνεύθυνος ὁ ἐπελθὼν ἔσται δεσπότης. Ἀνάγνωθι καί τό γ΄ θέμα, τοῦ ιγ΄ κεφ., τοῦ αὐτοῦ τίτλου, λέγον, παρά τοῖς προσφόροις δικάζεσθαι δικασταῖς τούς πρόσφυγας, καί οὐχί παρά τῇ ἐκκλησίᾳ τούς ἀντιδίκους αὐτῶν μετακαλεῖσθαι∙ καί τό τελευταῖον θέμα τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου, λέγον∙ Μεταξύ δέ τούτων τούς θεοσεβεστάτοις οἰκονόμοις, εἴτε τοῖς ἐκδίκοις τῆς ἐκκλησίας, φροντίδα καί σπουδήν προσήκει ἔχειν, ὅπως ἑκάστου τῶν ἔνδον τῆς ἐκκλησίας προσφευγόντων τά ὀνόματα καί τάς αἰτίας ἀνυπερθέτως ἐκζητῶσιν. Ἔπειτα δέ οἱ ἄρχοντες, ἤ ἐκεῖνοι πρός οὓς τά πράγματα καί τά πρόσωπα ἀνήκουσι, ταῦτα μανθάνοντες, τῇ ἐπιτηδείῳ εὐθύτητι ἐπιμελέστερον ἑαυτοῖς τά ἀρμόζοντα διατυπούτωσαν. Ὥστε σημείωσαι, ὅτι οἱ μή ἀπογραφόμενοι οὐκ εἰσί πρόσφυγες. Αἰτητέον ἐκ βασιλέως περί τῶν ἐν ἐκκλησίαις γινομένων ἐλευθεριῶν. Νόμου τοῦ τότε κρατοῦντος, τούς ἐλευθερουμένους δούλους μή ἀλλαχοῦ τάς ἐλευθερίας λαμβάνειν, ἀλλ’ ἤ ἐν ταῖς στήλαις τῶν βασιλέων, δεηθῆναι ἡ σύνοδος αὕτη τοῦ βασιλέως τοῖς παρ’ αὐτῆς σταλεῖσι πρεσβευταῖς προετρέψατο, ὡς ἂν μή αἱ γινόμεναι ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ἐλευθερίαι διά τόν νόμον τοῦτον ἀνατρέπωνται, ἀλλ’ ἄδειαν φανερῶς ταύταις δοθῆναι τοῦτο πράττειν. *Στο Πηδάλιο, ο 64ος κανόνας και ειδικότερα η α΄ πργφ αυτού: «Περί ἐλευθεριῶν δηλαδή ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ κηρυκτέων, ἐάν τοῦτο οἱ ἡμέτεροι συνιερεῖς φαίνωνται ποιοῦντες ἀνά τήν Ἰταλίαν, καί ἡ ἡμετέρα δῆλον πεποίθησις τῇ τούτων τάξει ἕπηται, δοθείσης φανερῶς ἀδείας πεμπομένου τοποτηρητοῦ, ἵνα οἱαδήποτε ἄξια πίστεως ὑπέρ τῆς ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως καί τῆς τῶν ψυχῶν σωτηρίας ἐκτελέσαι δυνηθείη, καί ἡμεῖς ἐπαινετῶς ἐνώπιον τοῦ Κυρίου ὑποδεξώμεθα» αντιστοιχεί στον 73ο κανόνα (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Ἀμφιβάλλοντες οἱ Πατέρες τῆς συνόδου ταύτης, ἂν πρέπῃ νά κηρύττωνται ἐπ’ ἐκκλησίας ᾑ ἐλευθερίαις ὁποῦ ἤθελαν κάμει οἱ αὐθένται τῶν δούλων των, γνωματεύουσι διά τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι νά σταλθῇ τοποτηρητής εἰς τήν Ἰταλίαν, καί ἂν οἱ ἐκεῖσε συνεπίσκοποι κάμουσι τοῦτο, νά ἀκολουθήσουν μετά θάῤῥους καί οὗτοι εἰς ταύτην τήν τάξιν, καί νά ὑποδεχθοῦν τό πρᾶγμα, ὡς ἀξιόπιστον καί ἐπαινετόν, καί ὑπέρ τῆς ἐκκλησιαστικῆς εὐταξίας καί σωτηρίας τῶν ἐλευθερουμένων δούλων γενόμενον. Ἀνάγνωθι καί τόν πβ΄ Ἀποστολικόν.
