Τό δέ ἕτερον εἶδος τῆς εἰδωλολατρίας, οὕτω γάρ ὀνομάζει τήν πλεονεξίαν ὁ θεῖος Ἀπόστολος, οὐκ οἶδ᾿ ὅπως ἀθεράπευτον ὑπό τῶν Πατέρων ἡμῶν παρώφθη∙ καίτοι γε δοκεῖ τό τοιοῦτον κακόν τῆς τριττῆς ἐν τῇ ψυχῇ καταστάσεως πάθος εἶναι. Καί γάρ ὁ λογισμός τῆς τοῦ καλοῦ κρίσεως ἁμαρτάνων, ἐν τῇ ὕλῃ τό καλόν εἶναι φαντάζεται, οὐ πρός τό ἄϋλον ἀναβλέπων κάλλος∙ καί ἡ ἐπιθυμία πρός τά κάτω ρεῖ, τοῦ ἀληθοῦς ὀρεκτοῦ ἀπορρέουσα. Καί ἡ φιλόνεικός τε καί θυμώδης διάθεσις, πολλάς τῆς τοιαύτης ἁμαρτίας τάς ἀφορμάς λαμβάνει. Καί, τό ὅλον εἰπεῖν, συμφωνεῖ ἡ τοιαύτη νόσος τῷ ἀποστολικῷ τῆς πλεονεξίας ὅρῳ. Ὁ γάρ θεῖος Ἀπόστολος, οὐ μόνον αὐτήν εἰδωλολατρίαν, ἀλλά καί ῥίζαν πάντων τῶν κακῶν ἀπεφήνατο. Καί ὅμως τό τοιοῦτον εἶδος παρώφθη τῆς νόσου ἀνεπίσκεπτόν τε καί ἀτημέλητον, διό καί πλεονάζει κατά τάς ἐκκλησίας τό τοιοῦτον ἀῤῥώστημα, καί οὐδείς τούς ἐπί τόν κλῆρον ἀγομένους περιεργάζεται, μήπως τῷ τοιούτῳ εἴδει τῆς εἰδωλολατρίας κατεμιάνθησαν. Ἀλλά περί μέν τούτων, διά τό παρεῖσθαι τοῖς Πατράσιν ἡμῶν, ἀρκεῖν ἡγούμεθα τῷ δημοσίῳ τῆς διδασκαλίας λόγῳ, ὅπως ἂν οἷόν τε ᾖ, θεραπεύειν ὥσπερ τινά πάθη πληθωρικά τάς πλεονεκτικάς ἀῤῥωστίας διά τοῦ λόγου καθαίροντες. Μόνην δέ τήν κλοπήν καί τήν τυμβωρυχίαν καί τήν ἱεροσυλίαν πάθη νομίζομεν, διά τό οὕτως ἐκ τῆς τῶν Πατέρων ἀκολουθίας τήν παράδοσιν ἡμῖν περί τούτων γενέσθαι, καίτοι γε παρά τῆς θείας Γραφῆς καί ὁ πλεονασμός καί ὁ τόκος τῶν ἀπειρημένων ἐστί, καί τό ἐκ δυναστείας τινός τῇ ἰδίᾳ κτήσει προσαγαγεῖν τά ἀλλότρια, κᾂν ἐν προσχήματι πραγματείας τό τοιοῦτον τύχῃ γινόμενον. Ἐπειδή τοίνυν τό καθ᾿ ἡμᾶς εἰς ἐξουσίαν κανόνων οὐκ ἀξιόπιστον, τήν ἐπί τῶν ὁμολογουμένως ἀπηγορευμένων κακονικήν κρίσιν ἤδη τοῖς εἰρημένοις προσθήσομεν. Διῄρηται δέ ἡ κλοπή εἴς τε ληστείαν καί εἰς τοιχωρυχίαν· καί εἷς μέν ἐπ᾿ ἀμφοτέρων σκοπός, ἡ τῶν ἀλλοτρίων ἀφαίρεσις, πολλή δέ κατά τήν γνώμην αὐτῶν ἡ πρός ἀλλήλους ἐστί διαφορά. Ὁ μέν γάρ ληστής καί τήν μιαιοφονίαν εἰς συμμαχίαν τοῦ σπουδαζομένου παραλαμβάνει, πρός αὐτό τοῦτο παρασκευαζόμενος καί ὅπλοις καί πολυχειρίᾳ καί τοῖς ἐπικαίροις τῶν τόπων, ὥστε τόν τοιοῦτον τῷ κρίματι τῶν ἀνδροφόνων ὑπάγεσθαι, εἰ διά μεταμελείας ἑαυτόν πρός τήν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ ἐπαναγάγοι. Ὁ δέ δι᾿ ὑφαιρέσεως λανθανούσης σφετεριζόμενος τό ἀλλότριον, εἶτα δι᾿ ἐξαγορεύσεως τό πλημμέλημα ἑαυτοῦ τῶ ἱερεῖ φανερώσας, τῇ περί τό ἐναντίον τοῦ πάθους σπουδῇ θεραπεύσει τήν ἀρρωστίαν. Λέγω δέ, διά τοῦ τά προσόντα παρέχειν τοῖς πένησιν, ἵνα, τῷ προέσθαι ἃ ἔχει, φανερός γένηται καθαρεύων τῆς κατά πλεονεξίαν νόσου∙ εἰ δέ καί μηδέν ἔχοι, μόνον δέ τό σῶμα ἔχοι, κελεύει ὁ Ἀπόστολος, διά τοῦ σωματικοῦ κόπου τό τοιοῦτον ἐξιάσασθαι πάθος∙ ἔχει δέ ἡ λέξις οὕτως· Ὁ κλέπτων μηκέτι κλεπτέτω, μᾶλλον δέ κοπιάτω ἐργαζόμενος τό ἀγαθόν, ἵνα ἔχῃ μεταδιδόναι τῷ χρείαν ἔχοντι.
Εἰπὼν ὁ ἅγιος τό τῆς φιλαργυρίας πάθος τάς ψυχικάς δυνάμεις ὁμοῦ περιτρέπειν εἰς κακίαν, καί ἑκάστην αὐτῶν διαφθείρειν, καί πολυειδῆ πάθη ἐξ αὐτῆς φύεσθαι, πληθωρικοῖς πάθεσι ταύτην ἀπείκασε. Πληθωρία δέ τοῖς ἰατροῖς ὀνομάζεται, ὅταν οἱ τέσσαρες χυμοί, ἐξ ὧν τά σώματα συνίστανται, αὐξηθῶσι, καί πλεονάσωσιν ἀναλόγως τῷ ὄγκῳ ἑκάστου τῶν χυμῶν, καί τά ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν χυμῶν κατά ταὐτόν γενομένων συμβαίνοντα πάθη, πληθωρικά καλοῦνται νοσήματα∙ ὥστε εἰκότως κἀνταῦθα ὁ σοφός οὗτος Πατήρ, τά ἐκ τῆς πλεονεξίας ἀναφυόμενα πάθη, πληθωρικά εἴπεν, ὡς πάσας τάς ψυχικάς ἡμῶν δυνάμεις παρατρεπούσης, καί αὐξανούσης ταύτας ἐπιβλαβῶς τῇ ψυχῇ. Τάς μέν οὖν ἄλλας, φησί, νόσους τῆς πλεονεξίας, τῷ τῇς διδασκαλίας θεραπεύσομεν λόγῳ∙ τήν δέ κλοπήν, καί τήν ἱεροσυλίαν, ἀλλά μήν καί τήν τυμβωρυχίαν, κανονικῶν ἐπιτιμίων ἀξιωθείσας παρά τῶν Πατέρων, τοῖς ἤδη ῥηθεῖσι προσθήσομεν∙ καίτοι, φησί, τῇ θείᾳ Γραφῇ καί ὁ πλεονασμός, καί ὁ τόκος, καί τό ἐκ δυναστείας τινός τά ἀλλότρια προσενῶσαι τῇ ἰδίᾳ κτήσει, τῶν ἀπηγορευμένων ἐστίν. Ἀλλά κᾂν τῇ Γραφῇ, φησίν, ἀπηγόρευται ταῦτα, ἡμεῖς αὐτοῖς κανονικά οὐκ ἐπάξομεν ἐπιτίμια, ὅτι οὐκ ἀξιόπιστοι κρινόμεθα, εἰς τό κατ᾽ ἐξουσίαν ἡμετέραν τιθέναι κανόνας, καί τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἐπιτίμια. Εἰπὼν δέ κλοπήν, διαιρεῖ ταύτην εἰς ληστείαν, καί εἰς τοιχωρυχίαν. Καί ἕνα μέν σκοπόν εἶναι λέγει καί τοῖς ληστεύουσι καί τοῖς τοιχωρυχοῦσι, τήν τῶν ἀλλοτρίων ἀφαίρεσιν, πολλήν δέ διαφοράν μέσον αὐτῶν∙ οἱ μέν γάρ λησταί, καί πρός μιαιφονίαν παρασκευάζονται, ὅπλα φέροντες, καί τόπους ἐπιτηδείους καταλαμβάνοντες εἰς βοήθειαν. Τούς οὖν τοιούτους εἰς μετάνοιαν ἀπονεύσαντας, τῷ τῶν ἀνδροφόνων κρίματι ἐπιτιμᾶσθαι φησί∙ τόν δέ λαθραίως ἁφαιρούμενον τά ἀλλότρια, καί τήν ἁμαρτίαν ἐξαγορεύοντα, θεραπεύεσθαι φησί τῇ ἐναντίᾳ διαθέσει∙ ἤγουν, ἐπεί διά πλεονεξίαν τά ἀλλότρια ἀφείλοντο, δεῖ αὐτούς καί τά οἰκεῖα πένησι διαδοῦναι, ἵνα οὕτω φανεῖεν ἀποσχόμενοι τῆς πλεονεξίας∙ ὁ γάρ μή φειδόμενος τῶν οἰκείων, οὐκ ἐπιθυμήσει τῶν ἀλλοτρίων. Εἰ δέ μή ἔχοιεν, φησί, χρήματα, ὥστε διαδοῦναι αὐτά, δεῖ αὐτόν κοπιῶντα τό πάθος ἰάσασθαι, ἤγουν κοπιᾷν ἐργαζόμενον, καί ἐκ τοῦ διά τοῦ κόπου αὐτῷ ποριζομένου μεταδιδόναι τοῖς δεομένοις. Καί τοῦτο δέ ἀποστολικόν ἐστι τό διάταγμα∙ λέγει γάρ ὁ μέγας Παῦλος∙ Ὁ κλέπτων, μηκέτι κλεπτέτω∙ μᾶλλον δέ κοπιάτω ἐργαζόμενος τό ἀγαθόν, ἵνα ἔχῃ μεταδιδόναι τῷ χρείαν ἔχοντι. Ταῦτα μέν οὖν περί τοῦ λάθρᾳ ἀφαιρουμένου τά ἀλλότρια. Εἰ δέ καί οὗτος ξίφει καθώπλισται, καί ἕτοιμός ἐστι κατά τοῦ ἀνθισταμένου αὐτῷ τούτῳ χρήσασθαι, καί οὗτος, οἶμαι, ὁμοίως ἐπιτιμηθήσεται τῷ ληστεύοντι, ὅτι καί ὁμοίαν εἶχε προαίρεσιν. Ἀπορεῖ ὁ ἅγιος, πῶς τοῖς Πατράσι τό τῆς πλεονεξίας πάθος, εἴτουν φιλαργυρίας, ἀθεράπευτον παρωράθη, μή ἐπαγαγοῦσιν ἐπιτίμια τοῖς τούτῳ κεκρατημένοις, καί ταῦτα τοῦ Ἀποστόλου εἰδωλολατρείαν αὐτό καλέσαντος∙ καίτοι γε δοκεῖ, φησί, καί τάς τρεῖς ψυχικάς δυνάμεις ἐν τούτῳ πάσχειν καί περιτρέπεσθαι τῆς εὐθύτητος∙ οὔτε γάρ τό λογιζόμενον τῆς ψυχῆς ὀρθῶς κρίνει, ἀλλ᾽ ἐσφαλμένως καί διημαρτημένως∙ ἁμαρτάνει γάρ, φησἱ, τῆς κρίσεως τοῦ καλοῦ, ἀντί τοῦ, ἀποτυγχάνει, καί οὐ πρός τό ἄϋλον κάλλος βλέπον, τήν τοῦ Θεοῦ δηλαδή, ὡς ἐφικτόν, κατανόησιν, καί τήν τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ἀπόλαυσιν, ἐν τῇ ὕλῃ φαντάζεται τό καλόν∙ τήν ἠπατημένην δέ δόξαν καί τήν ἐψευσμένην ὑπόληψιν, φαντασίαν ὁ ἅγιος προσφόρως ὠνόμασεν, ἤγουν τό νομίζειν ἐν τοῖς χρήμασι τό καλόν εἶναι, καί τῷ πλούτῳ, καί τοῖς ἄλλοις τοῖς ὁμοίοις αὐτοῖς. Καί τό ἐπιθυμητικόν ἐκπίπτον τοῦ ὄντως ὀρεκτοῦ, ἤτοι τῆς θείας φύσεως καί τῶν οὐρανίων, τῶν γηΐνων καί ῥεόντων ὀρέγεται. Καί τό θυμικόν δέ πολλάς ἀφορμάς εἰς τό ἀνάπτεσθαι πρός φιλονεικίας λαμβάνει∙ διά γάρ τήν τῶν χρημάτων ἐπιθυμίαν ἔριδές τε, καί ἔχθραι, καί πόλεμοι, καί κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον, Ῥίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία. Ἀλλά καί οὕτως ἔχον, φησί, τό τοιοῦτον πάθος, παρωράθη τοῖς Πατράσιν ἀνεπισκόπητόν τε καί ἀθεράπευτον∙ ὅθεν καί πλεονάζει κατά τήν ἐκκλησίαν, πολλῶν τοῦτο νοσούντων, καί τούς καταταττομένους εἰς κλῆρον, ἤτοι χειροτονουμένους, οὐδείς ἐρευνᾷ, μή ποτε μεμίανται τῇ τοιαύτῃ εἰδωλολατρείᾳ. Ἀλλ᾽ ἐποί τοῦτο τοῖς Πατράσι παρείθη, ἀντί τοῦ, κατελείφθη ἀνεπιτίμητόν τε καί ἀκόλαστον, θεραπευτέον αὐτῷ διά τῆς δημοσίας διδασκαλίας, ὡς δυνατόν∙ ἤγουν, δημοσίᾳ διδάσκοντες τόν λαόν, ποιησώμεθα τούτου καταδρομήν, ὥσπερ τινά πάθη πληθωρικά, τάς πλεονεκτικάς ἀῤῥωστίας, διά τοῦ λόγου καθαιροῦντες. Εἰπὼν δέ ὁ ἅγιος, τό τῆς φιλαργυρίας πάθος, τάς ψυχικάς δυνάμεις ὁμοῦ, περιτρέπειν εἰς κακίαν, καί ἑκάστην αὐτῶν διαφθείρειν, καί πολυειδῆ ἐξ αὐτῆς πάθη φύεσθαι, πληθωρικοῖς ταῦτα πάθεσιν ἀπείκασε, τῶν τῆς ἰατρικῆς λόγων μετεσχηκὼς ἀκριβέστατα, ὡς ἔστι γνῶναι ἐκ τῶν αὐτοῦ συγγραμμάτων. Πληθωρία γάρ ὀνομάζεται τοῖς ἰατροῖς, ὅταν οἱ τέσσαρες χυμοί, ἐξ ὧν τά σώματα συνίστανται, αὐξηθῶσι καί πλεονάσωσιν ἀναλόγως τῷ ὄγκῳ ἑκάστου τῶν χυμῶν, [καί τά ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν χυμῶν] κατά ταὐτόν γενομένων συμβαίνοντα πάθη, πληθωρικά καλοῦνται νοσήματα∙ ὥστε εἰκότως κἀνταῦθα ὁ σοφός οὗτος Πατήρ, τά ἐκ τῆς πλεονεξίας ἀναφυόμενα πάθη, πληθωρικά εἶπεν, ὡς πάσας τάς ψυχικάς ἡμῶν δυνάμεις περιτρεπούσης, καί αὐξανούσης ταῦτα ἐπιβλαβῶς τῇ ψυχῆ. Τάς μέν οὖν ἄλλας, φησί, νόσους τῆς πλεονεξίας, τῷ τῆς διδασκαλίας θεραπεύσωμεν λόγῳ∙ τήν δέ κλοπήν καί τήν ἱεροσυλίαν, ἀλλά μήν καί τήν τυμβωρυχίαν, κανονικῶν ἐπιτιμίων ἀξιωθείσας παρά τῶν Πατέρων, τοῖς ἤδη ρηθεῖσι προσθήσομεν∙ καί τοι, φησί, τῇ θείᾳ Γραφῇ καί ὁ πλεονασμός, καί ὁ τόκος, καί τό ἐκ δυναστείας τινός τά ἀλλότρια προσενῶσαι τῇ ἰδίᾳ κτήσει, τῶν ἀπηγορευμένων ἐστί. Πλεονασμός μέν οὖν ἐστιν, ὡς ὅταν τις δῷ τινι σῖτον, ἤ οἶνον, ἤ ἔλαιον, ἤ ἄλλο τι, ἐπί τῷ λαβεῖν ὁμοιογενές πλέον τοῦ δοθέντος∙ οἷον, ἔδωκέ τις οἴνου μετρητάς πεντήκοντα ἐπί τῷ λαβεῖν ἑβδομήκοντα, ἤ καί πλείονας∙ τόκος δέ λέγεται ἐπί νομισμάτων. Ἐκ δυναστείας δέ τινος εἴπεν, ὅτι, κᾂν μή ἐξ οἰκείας δυναστείας σφετερίσηταί τις τά ἀλλότρια, δι᾿ ἑτέρου δέ δυνάστου τινός ποιήσῃ τοῦτο, κᾀκεῖνος τῷ αὐτῷ ὑπόκειται κρίματι. Λέγει γάρ ὁ προφητικός λόγος∙ Οὐαί οἱ συνάπτοντες οἰκίαν πρός οἰκίαν, καί ἀγρόν πρός ἀγρόν, ἵνα τι τοῦ πλησίον ἀφέλωνται. Ἀλλά κᾂν τῇ Γραφῇ, φησίν, ἀπηγόρευται ταῦτα, ἡμεῖς αὐτοῖς κανονικά οὐκ ἐπάξομεν ἐπιτίμια, ὅτι τά καθ’ ἡμᾶς εἰς ἐξουσίαν κανόνων οὐκ ἀξιόπιστα, ὅτι οὐκ ἀξιόπιστοι κρινόμεθα εἰς κανονικήν ἐξουσίαν, ἀντί τοῦ, κατ᾽ ἐξουσίαν ἡμετέραν καί κρίσιν τιθέναι κανονικά καί τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἐπιτίμια. Εἰπὼν δέ κλοπήν, διαιρεῖ ταύτην εἰς ληστείαν καί εἰς τοιχωρυχίαν∙ καί ἕνα μέν σκοπόν εἶναι λέγει καί τοῖς ληστεύουσι καί τοῖς τοιχωρυχοῦσι, τήν τῶν ἀλλοτρίων ἀφαίρεσιν∙ πολλήν δέ διαφοράν θετέον αὐτῶν. Οἱ μέν γάρ λησταί καί πρός μιαίφονίαν παρασκευάζονται ὅπλα φέροντες, καί τόπους ἐπιτηδείους καταλαμβάνοντες εἰς βαἠθειαν, ἀλλά μήν καί πολυχειρίαν, ἤγουν πολλούς εἰς συνεργίαν προσλαμβανόμενοι, καί ἔτοιμοι ὄντες προς φόνους. Τούς οὖν τοιούτους ἀπονεύσαντας εἰς μετάνοιαν, τῷ τῶν ἀνδροφόνων ἐπιτιμᾶσθαι κρίματι φησί. Τόν δέ λαθραίως ἀφαιρούμενον τά ἀλλότρια, καί τήν ἁμαρτίαν ἐξαγορεύοντα͵ θεραπεύεσθαί φησι τῇ ἐναντίᾳ διαθέσει∙ ἤγουν, ἐπεί διά πλεονεξίαν ἀφείλετο τά ἀλλότρια, δεῖ αὐτόν καί τά οἰκεῖα πένησι δοῦναι, ἵνα οὕτω φανῇ ἀποσχόμενος τῆς πλεονεξίας∙ ὁ γάρ μή φειδόμενος τῶν οἰκείων, οὐκ ἐπιθυμήσει τῶν ἀλλοτρίων. Εἰ δέ μή ἔχει, φησί, χρήματα, ὥστε δοῦναι αὐτά, δεῖ αὐτόν κοπιῶντα τό πάθος ἰάσασθαι, ἤγουν κοπιᾷν ἐργαζόμενον, καί ἐκ τοῦ διά τοῦ κόπου αὐτῷ ποριζομένου μεταδιδόναι τοῖς δεομένοις. Καί τοῦτο ἀποστολικόν ἐστι τό διάταγμα∙ λέγει γάρ ὁ θεσπέσιος Παῦλος∙Ὁ κλέπτων μηκέτι κλεπτέτω, μᾶλλον δέ κοπιάτω ἐργαζόμενος τό ἀγαθόν, ἵνα ἔχῃ μεταδιδόναι τῷ χρείαν ἔχοντι. Ταῦτα μέν οὖν περί τοῦ λάθρᾳ ἀφαιρουμένου τά ἀλλότρια. Εἰ δέ καί οὗτος ξίφει κέχρηται, καί ἕτοιμός ἐστι κατά τοῦ ἀνθισταμένου αὐτῷ τούτῳ χρήσασθαι, καί οὗτος, οἶμαι, ὁμοίως ἐπιτιμηθήσεται τῷ ληστεύοντι, ὅτι καί ὁμοίαν εἶχε προαίρεσιν. Τό ἕτερον τῆς εἰδωλολατρείας εἶδος, ἡ πλεονεξία, ἐκ τῶν τριῶν τῆς ψυχῆς μερῶν γινομένη, (ὁ λογισμός τε γάρ τῆς τοῦ καλοῦ κρίσεως ἁμαρτάνει, καί ἐπιθυμία προσπάσχει, καί ὁ θυμός συνεφάπτεται), ὅμως παρώφθη τοῖς Πατράσιν. Ὁ δημόσιος οὖν τῆς διδασκαλίας λόγος, ὡς ἂν οἷός τε ᾖ, τάς πλεονεκτικάς ἀῤῥωστίας θεραπευέτω. Τῆς δέ κλοπῆς εἴδη, ληστεία καί τοιχωρυχία∙ παρέπεται δέ τῷ ληστῇ καί μαιφονία∙ παρεσκεύασται γάρ πρός ταῦτα καί ὅπλοις, καί πολυχειρίᾳ, καί τόποις, ὅθεν καί τῷ κρίματι τῶν ἀνδροφόνων ὑπάγεται. Ὁ δέ λαθραίως ὑφελόμενος καί ἐξαγορεύσας, διανεμεῖ καί τά ἴδια. Ἀφ’ οὗ εἶπεν ὁ Ἅγιος τά ἐπιτίμια τῶν ἁμαρτημάτων τοῦ κάθε μέρους ξεχωριστά τῆς ψυχῆς, τώρα λέγει καί περί πλεονεξίας, τῆς καί εἰδωλολατρείας ὀνομαζομένης ὑπό τοῦ Παύλου, ἥτις θεωρεῖται καί εἰς τά τρία μέρη ὁμοῦ τῆς ψυχῆς. Θεωρεῖται εἰς τό λογιστικόν. Διά τί ὁ λογισμός μή κρίνωντας ποῖον εἶναι τό ἀληθινόν καλόν, μηδέ βλέπων πρός τό ἄϋλον κάλλος, τήν ὕλην τοῦ χρυσοῦ, καί τοῦ ἀργυρίου νομίζει πῶς εἶναι τό ὄντως καλόν. Θεωρεῖται εἰς τό ἐπιθυμητικόν. Διά τί ἡ ἐπιθυμία δίδεται πρός τά γήϊνα κέρδη, καί ἀφίνει τό ὄντως ἐπιθυμητόν, τόν Θεόν δηλαδή. Θεωρεῖται καί εἰς τό θυμικόν. Διά τί, ἐξ αἰτίας τῆς πλεονεξίας, πολλοί θυμοί, καί μάχαι γεννῶνται. Μέ ἕναν λόγον ὁ Ἀπόστολος, ῥίζαν ὅλων τῶν κακῶν τήν πλεονεξίαν ὁρίσας σύμφωνον καί ἁρμόδιον τόν ὁρισμόν αὐτῆς μέ τό πρᾶγμα ἀπέδωκε. Δέν ἠξεύρω ὅμως, διά τί ἡ τόση μεγάλη κακία ἔμεινεν ἀπό τούς Πατέρας ἀνεπιτίμητος;1 διά τοῦτο καί πλεονάζει εἰς τούς ἐκκλησιαστικούς, καί κᾀνένας ἀπό τούς μέλλοντας χειροτονηθῆναι, δέν ἐξετάζεται ἂν ἐμολύνθη μέ τοῦτο τό εἶδος τῆς εἰδωλολατρείας. Ἀλλ’ ἐπειδή τήν πλεονεξίαν, ὡς εἴπομεν, ἀφῆκαν οἱ Πατέρες ἀνεπιτίμητον, διά τοῦτο καί ἡμεῖς ἀρκούμεθα εἰς τό νά καθαρίζωμεν τήν ἀσθένειαν ταύτην, μέ τούς ἐπ’ ἐκκλησίας κηρυττομένους λόγους, ὡσάν τόσα πληθωρικά πάθη, (πληθώρα δέ λέγεται, κατά τούς ἰατρούς, ὅταν πληθύνῃ κᾀνένας ἀπό τούς τέσσαρας χυμούς τοῦ σώματος, οἷον, ἡ ξανθή χολή, τό φλέγμα, τό αἷμα, καί ἡ μέλαινα χολή, καί ἀκολούθως πληθωρικά πάθη λέγονται αἱ ἐκ τοῦ τοιούτου πληθυσμοῦ ἀκολουθοῦσαι ἀσθένειαι)∙ ἐπιτιμῶμεν δέ μόνον τήν κλεψίαν, τό ἄνοιγμα τῶν τάφων, καί τήν ἱεροσυλίαν. Διά τί καί οἱ πατέρες αὐτά ἐπετίμησαν. Καί μ’ ὅλον ὁποῦ, καί ὁ πλεονασμός, ἤτοι τό νά παίρνῃ τινάς περισσότερον ἀπό ὅ,τι εἶδος ἄλλο δώσῃ, ἔξω ἀπό τά ἄσπρα. Καί τό διάφορον τῶν ἄσπρων, καί τό νά ἁρπάζῃ τινάς δυναστικῶς τά ξένα πράγματα, κᾂν καί εἰς σχῆμα πραγματείας τήν ἁρπαγήν ταύτην μεταχειρίζεται. Ταῦτα, λέγω, πάντα, εἶναι ἐμποδισμένα ἀπό τήν θείαν Γραφήν.2 Καί ἡμεῖς ἠθέλαμεν τά ἐπιτιμήσει μέ κανόνα, ἂν ἡμεῖς μόνοι εἴχομεν τήν ἐξουσίαν νά ἐκθέσωμεν κανόνα (τῆς συνόδου γάρ τοῦτο, καί ὅρα εἰς τά προλεγόμενα ἐν γένει περί τῶν ἱερῶν Κανόνων). Ὅθεν λέγομεν μόνον τό παρά τῶν Πατέρων κανονικόν ἐπιτίμιον τῶν εἰρημένων τριῶν ἁμαρτιῶν. Διαιρεῖται λοιπόν ἡ κλεψία εἰς ληστείαν, ἤτοι εἰς φανεράν κλεψίαν, καί εἰς κρυφήν. Καί ἕνα μέν ἔχουν σκοπόν, καί αἱ δύω, νά πάρουν τό ξένον πρᾶγμα, διαφέρουν δέ, καθ’ ὅ, οἱ μέν φανεροί κλέπται, καί φόνους εἶναι ἐτοιμασμένοι νά κάμνουν, καί ἅρματα, καί ἀνθρώπους σύρνουν πολλούς, καί εἰς τούς στενούς καί κινδυνώδεις τόπους παραμονεύουσι. Δι’ ὅ καί ὡς φονεῖς κανονίζονται ὅταν μετανοήσουν. Ὁ δέ κρυφός κλέπτης, ἐάν μόνος του ἐξομολογηθῇ τήν κλεψίαν, θέλει κανονισθῇ νά δώσῃ τά ὑπάρχοντά του εἰς τούς πτωχούς, ἐάν ἔχῃ, καί οὕτω νά ἰατρευθῇ∙3 εἰ δέ ὑπάρχοντα δέν ἔχει, πρέπει μέ τόν κόπον του νά δουλεύῃ, καί νά δίδῃ εἰς τούς χρείαν ἔχοντας. Ὡς λέγει ὁ Παῦλος, ὁ κλέπτης, πλέον ἂς μή κλέπτῃ. Ἀλλά μᾶλλον ἂς δουλεύῃ διά νά ἔχῃ νά δίδῃ εἰς τόν χρείαν ἔχοντα.4 Ὅρα καί τόν γ΄ τοῦ Νεοκαισαρ. 1Διά τί ὁ ἅγιος οὗτος λέγει, πῶς ἀφῆκαν ἀνεπιτίμητον τήν πλεονεξίαν οἱ Πατέρες, εἰς καιρόν ὁποῦ ὁ γ΄ τοῦ θαυματουργοῦ Γρηγορίου τήν ἐπιτιμᾷ; ὅρα τήν λύσιν ἐκεῖ. Σημείωσαι δέ, ὅτι ἕτερον εἶδος τῆς εἰδωλολατρείας τήν πλεονεξίαν ὁ Ἅγιος ὠνόμασεν, ἐν ἀρχῇ τοῦ κανόνος τούτου. Ὄχι διά τί εἶπεν ἀνωτέρω κᾀνένα ἄλλο εἶδος αὐτῆς, ἀλλά τοῦτο δηλοῖ, ὅτι δύω εἶναι τά εἴδη τῆς εἰδωλολατρείας. Ἕν μέν αὐτή ἡ ἄμεσος καί φανερά τῶν εἰδώλων προσκύνησις. Καί ἄλλο δέ ἡ πλεονεξία, ἡ ἔμμεσος καί λεληθότως διά τῆς προσπαθείας τοῦ χρυσοῦ, καί τοῦ ἀργύρου λατρεύουσα τῇ κτίσει παρά τόν κτίσαντα.2Τόν μέν γάρ πλεονασμόν ἐμποδίζει ὁ Κύριος εἰς τό Εὐαγγέλιον λέγων∙ «Ὁρᾶτε καί προσέχετε ἀπό τῆς πλεονεξίας, ὅτι οὐκ ἐν τῷ περισσεύειν τινί ἡ ζωή αὐτοῦ». Τόν δέ τόκον, καί τό διάφορον, ἐμποδίζει τό Δευτερονόμιον, λέγον, «οὐκ ἐκτοκιεῖς τῷ ἀδελφῷ σου». Ἡ δέ ἐν σχήματι πραγματείας ἀδικία, καί ἁρπαγή τοῦ ξένου πράγματος, φαίνεταί μοι νά δηλοῦται δι’ ἐκείνου τοῦ ψαλμικοῦ «Ψευδεῖς οἱ υἱοί τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ ἀδικῆσαι. Αὐτοί ἐκ ματαιότητος ἐπί τό αὐτό. Μή ἐλπίζετε ἀδικίαν, καί ἐπί ἅρπαγμα μή ἐπιποθεῖτε» (ψαλ. ξα΄, 9,10,)∙ συντομώτερα δέ ταῦτα τά τρία περιλαμβάνει ὁ Θεός εἰς τόν Ἰεζεκιήλ, λέγων περί τοῦ δικαίου ἀνθρώπου, «τό ἀργύριον αὐτοῦ ἐπί τόκῳ οὐ δώσει, καί πλεονασμόν οὐ λήψεται, καί ἐξ ἀδικίας ἀποστρέψει τήν χεῖρα αὐτοῦ» (Ἰεζεκιήλ. Ιη΄, 8)∙ καθὼς καί περί τοῦ λοιμοῦ, καί ἀδίκου ἀνθρώπου λέγει παρακάτω ὅτι δέν φυλάττει ταῦτα.3Δικαιοτάτη καί πρέπουσα ἰατρεία. Ναί ἰατρεύωνται τά ἐναντία μέ τά ἐναντία, κατά τούς νόμους, καί τῶν φυσικῶν, καί τῶν ἰατρῶν. Νά δίδῃ τά οἰκεῖα ὁ ἁρπάσας τά ξένα, καί νά ὑστερῆται τῶν ἐδικῶν του, ὁ πλεονεκτήσας τά τῶν ἄλλων.4Ἐάν ὅμως καί αὐτός βαστᾷ ἅρματα, καί ἕτοιμος ᾖναι νά τά μεταχειρισθῇ ἐναντίον ἐκείνου ὁποῦ ἤθελε τοῦ ἐναντιωθῇ, ὡς ὁ φανερός κλέπτης, καί ληστής πρέπει νά κανονίζεται, ὅτι καί τήν ὁμοίαν ἐκείνου ἔχει προαίρεσιν, καθὼς λέγει ὁ Βαλσαμών.
