Τά ἀρχαῖα ἔθη κρατείτω, τά ἐν Αἰγύπτῳ, καί Λιβύῃ καί Πενταπόλει, ὥστε τόν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἐπίσκοπον πάντων τούτων ἔχειν τήν ἐξουσίαν· ἐπειδή καί τῷ ἐν Ῥώμῃ ἐπισκόπῳ τοῦτο σύνηθές ἐστιν. Ὁμοίως δέ καί κατά τήν Ἀντιόχειαν, καί ἐν ταῖς ἄλλαις ἐπαρχίαις, τά πρεσβεῖα σῴζεσθαι ταῖς ἐκκλησίαις. Καθόλου δέ πρόδηλον ἐκεῖνο· ὅτι, εἴ τις χωρίς γνώμης τοῦ μητροπολίτου γένοιτο ἐπίσκοπος, τόν τοιοῦτον ἡ μεγάλη σύνοδος ὥρισε μή δεῖν εἶναι ἐπίσκοπον. Ἐάν μέντοι τῇ κοινῇ πάντων ψήφῳ, εὐλόγῳ οὔσῃ, καί κατά κανόνα ἐκκλησιαστικόν, δύο, ἤ τρεῖς δι᾿ οἰκείαν φιλονεικίαν ἀντιλέγωσι, κρατείτω ἡ τῶν πλειόνων ψῆφος.
Βούλεται ὁ κανών τά παλαιά ἔθη κρατεῖν, ὅ καί κανόνες μεταγενέστεροι, καί νόμοι πολιτικοί διορίζονται. Τόν Ἀλεξανδρείας οὖν ἐπίσκοπον θεσπίζει τῶν ἐν Αἰγύπτῳ, καί Λιβύῃ, καί Πενταπόλει προέχειν∙ καί τόν Ἀντιοχείας τῶν αὐτῷ ὑποκειμένων ἐπαρχιῶν, Συρίας δηλαδή, καί Κοίλης Συρίας, καί Κιλικίας ἑκατέρας, καί Μεσοποταμίας, καί τούς ἄλλους ἐπισκόπους τῶν ὑπ’ αὐτούς ἐξουσιάζειν χωρῶν∙ καθώς καί τῷ ἐν τῇ Ῥωμαίων ἐκκλησίᾳ προεδρεύοντι, τῶν ἑσπερίων ἄρχειν ἔθος ἐκράτησε. Καί τοσοῦτον βούλεται προέχειν τούς ἐπισκόπους ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αὐτῶν, ὥστε καθόλου δίδωσι τύπον μηδέν χωρίς αὐτῶν εἰς ἐκκλησιαστικήν διοίκησιν ἀναφερόμενον γίνεσθαι, ἧς μεῖζον καί κυριώτερον ἡ τῶν ἐπισκόπων χειροτονία ἐστί. Λέγει τοίνυν, εἰ γνώμης τοῦ μητροπολίτου χωρίς κατασταίη ἐπίσκοπος, τοῦτον μή εἶναι ἐπίσκοπον∙ κᾂν γάρ τό παλαιόν τά πλήθη τῶν πόλεων τόν ἐπίσκοπον ἐψηφίζοντο, ἀλλά καί τότε μετά τήν ψῆφον, τῷ μητροπολίτῃ τά περί αὐτῆς ἀνεφέρετο, καί παρ’ ἐκείνου ἐκυροῦντο, καί ὅν ἐκεῖνος ἐδοκίμαζεν, αὐτός τῆς χειροτονίας ἠξίωτο. Εἶτα ἐπάγει ὁ κανών∙ ὅτι, ἐάν ἐν τῇ ψήφῳ, κανονικῇ οὔσῃ, οἱ πλείονες συμφωνήσωσι, καί ὁμογνωμονήσωσι, δύο δέ, ἤ τρεῖς ἀντιλέγωσι φιλονείκως, ἀλλ’ οὐκ εὐλόγως, καί τοῖς ἄλλοις ἐναντιῶνται, ἡ τῶν πλειόνων κρατείτω ψῆφος∙ ὅ καί ἐν χρηματικαῖς ὑποθέσεσι τοῖς πολιτικοῖς νόμοις τεθέσπισται. Καί ὁ ἐννεακαιδέκατος δέ κανών τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου τά αὐτά περί τῆς τῶν ἐπισκόπων ἀντιλογίας διατάττεται. Ὁ παρών στ΄ κανών, καί ὁ ἑβδομος, διορίζονται τούς τέσσαρας πατριάρχας, δηλαδή τόν Ῥώμης, τόν Ἀλεξανδρείας, τόν Ἀντιοχείας καί τόν Ἱεροσολύμων, (περί τοῦ Κωνσταντινουπόλεως ἐν ἑτέροις κανόσι διαληφθήσεται), κατά τά παλαιά ἔθη τιμᾶσθαι∙ καί τόν μέν Ἀλεξανδρείας, προέχειν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ, καί Λιβύῃ, καί Πενταπόλει ἐπαρχιῶν∙ τόν Ἀντιοχείας ὁμοίως, τῆς Συρίας, τῆς Κοίλης Συρίας, τῆς Μεσοποταμίας, καί ἑκατέρας Κιλικίας∙ τόν δέ Ἱεροσολύμων, τῶν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ἐπαρχιῶν, τῶν ἐν Ἀραβίᾳ, καί τῶν ἐν Φοινίκῃ∙ ὅτι, φησί, καί ὁ ἐπίσκοπος τῆς Ῥώμης προέχει τῶν ἑσπερίων ἐπαρχιῶν. Οὕτω δέ θέλουσιν οἱ κανόνες προέχειν τούς πατριάρχας τῶν ὑπ’ αὐτούς μητροπολιτῶν, καί πάλιν τούς μητροπολίτας τῶν ὑπ’ αὐτούς ἐπισκόπων, ὥστε μηδέν χωρίς τούτων γίνεσθαι περιττόν παρά τῶν ὑπ’ αὐτούς ἐπισκόπων. Διά γάρ τοῦτο καί παρακελεύονται μηδέ εἶναι ἐπίσκοπον, τόν δίχα γνώμης τοῦ πρώτου γεγονότα ἐπίσκοπον∙ προστιθέμενοι, ὅτι, ἐάν κανονικῆς γενομένης τῆς ψήφου, τινές ἀντιλέγωσιν, ὀφείλει κρατεῖν, κατά τούς νόμους, ἡ τῶν πλειόνων ψῆφος. Τούτων οὕτω διορισθέντων, ἠρώτησέ τις, ὡς τοῦ μέν παρόντος κανόνος διοριζομένου ἐπί πάσαις ταῖς ὑποθέσεσι τήν τῶν πλειόνων ψῆφον νικᾷν∙ τῆς δέ νεαρᾶς νομοθεσίας τοῦ κραταιοῦ καί ἁγίου ἡμῶν βασιλέως κυρίου Μανουήλ τοῦ Κομνηνοῦ, τῆς κατά τόν Ἰούλιον μῆνα τῆς ιδ΄ Ἰνδικτιῶνος τοῦ στχοδ΄ ἔτους ἐξενεχθείσης, διοριζομένης μετά τῶν ἄλλων καί ταῦτα ῥητῶς∙ Εἰ δέ γε μή ὁμογνωμονήσουσι πάντες, ἀλλά τινες διαφωνοῦσι τοῖς πλείοσιν, ἤ ἐξισοῦνται οἱ διαφωνοῦντες, ἐκείνων τήν ψῆφον προκρίνεσθαι, οἷς καί ὁ τοῦ δικαστηρίου προεστώς συμφωνεῖ∙ τίνι προσέχειν ὀφείλομεν; Καί τινες μέν εἶπον μή ἐξακούεσθαι τήν νεαράν εἰς τάς ἐκκλησιαστικάς ὑποθέσεις, καί διά τοῦτο κρατεῖν ἐπ’ αὐταῖς τά παλαιά νόμιμα, καί τούς ἑπομένως τούτοις διορισθέντας κανόνας∙ ἕτεροι δέ ἀντεφθέγξαντο, τήν νεαράν εἰς πάντα κόσμον καί πᾶσαν ὑπόθεσιν ἐκφωνηθῆναι, καί κοινήν θεσμοθεσίαν εἶναι. Ἐμοί δέ δοκεῖ, μή ἔχειν χώραν τά τῆς τοιαύτης νεαρᾶς εἰς τάς ψήφους τῶν ἐκκλησιῶν, ἤ εἰς ἐκκλησιαστικά ζητήματα, ὅτι οὐδέ κανονική παράδοσις διά ταύτης ἀνετράπη. Ζήτει καί τόν ιθ΄ κανόνα τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου. Ὁ μέντοι πατριάρχης Ἱεροσολύμων, ἐπίσκοπος Αἰλίας ἐκλήθη, ὅτι ἡ τῶν Ἱεροσολύμων πόλις ποτέ μέν Σόλυμα, καί Ἱεβούς ἐκαλεῖτο. Μετά δέ τό γενέσθαι ἐν ταύτῃ παρά τοῦ βασιλέως Σολομῶντος τόν περίπυστον ἐκεῖνον θεῖον ναόν, καί ἀποτεθῆναι ἐν αὐτῷ τά ἱερά, ὠνομάσθη Ἱεροσόλυμα. Τοῦ δέ ἐν αὐτῇ λαοῦ παρά τῶν Βαβυλωνίων αἰχμαλωτισθέντος, καί τῆς πόλεως κατασκαφείσης, ἐπεί ὁ βασιλεύς Ῥωμαίων ὁ Αἴλιος Ἀδριανός ἀνήγειρε ταύτην, ἐκλήθη ἐκ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ Αἰλία. Γενικῷ δέ ὀνόματι αὐτή τε ἡ πόλις τῶν Ἱεροσολύμων, καί πάντα τά ὑπ’ αὐτήν, Παλαιστίνη καλοῦνται. Ἐζητήθη δέ παρά τινων, τί ἐστι τό παρά τοῦ κανόνος λεγόμενον «Ἐχέτω τήν ἀκολουθίαν τῆς τιμῆς τῇ μητροπόλει σωζομένου τοῦ οἰκείου ἀξιώματος;» καί ἤκουσαν, μητρόπολιν εἶναι τήν ἐν Παλαιστίνῃ οὖσαν Καισάρειαν∙ τήν δέ ἐκκλησίαν τῶν Ἱεροσολύμων ταύτης ποτέ ἐπισκοπήν εἶναι. Θέλει οὖν ὁ κανών φυλάττεσθαι τῇ μητροπόλει τά οἰκεῖα δίκαια, κᾂν ἐκ ταύτης ἀπεσπάσθη ἡ Αἰλία, καί ἐτιμήθη ὁ ἐπίσκοπος αὐτῆς, διά τά σωτηριώδη τοῦ Χριστοῦ πάθη. Ζήτει καί τήν η΄ πρᾶξιν τῶν πρακτικῶν τῆς δ΄ συνόδου, καί μάθε, ὅτι ἀπό ἀρεσκείας Μαξίμου ἐπισκόπου Αντιοχείας, καί Ἰουβεναλίου ἐπισκόπου Ἱεροσολύμων, ἔδοξε τόν μέν Ἀντιοχείας ἔχειν τάς δύο Φοινίκας, καί τήν Ἀραβίαν∙ τόν δέ Ἱεροσολύμων τάς τρεῖς Παλαιστίνας∙ καί τότε μέν οὕτως ὡρίσθη Αἰγύπτου, καί Λιβύης, καί Πενταπόλεως, ὁ Αλεξανδρείας ἐχέτω τήν ἐξουσίαν καί ὁ Ῥώμης, τῶν ὑπό Ῥώμην∙ καί ὁ ἐν Ἀντιοχεία, καί οἱ λοιποί, τῶν οἰκείων. Εἰ δέ τις ἐπίσκοπος τῆς τοῦ μητροπολίτου δίχα γένηται γνώμης, μή ἔστω ἐπίσκοπος∙ ἐπί δέ τήν τῶν πολλῶν ψῆφον, γινομένην κατά κανόνα, εἱ τρεῖς τινες ἀντιλέγοιεν, εἶεν ἀβέβαιοι. Ἕκαστος τῶν πατριαρχῶν τοῖς ἰδίοις προνομίοις ἀρκεῖσθαι ὀφείλει, καί μή τινα τούτων ἐπαρχίαν ἑτέραν, οὐκ οὖσαν ἄνωθεν καί ἐξ ἀρχῆς ὑπό τήν αὐτοῦ χεῖρα, ὑφαρπάζειν∙ τοῦτο γάρ τύφος ἐστί κοσμικῆς ἐξουσίας. Δεῖ δέ καί τούς ἐπισκόπους ἑκάστης ἐπαρχίας τόν ἑαυτῶν πρῶτον ἐπιγινώσκειν, ἤγουν τόν ἐν τῇ μητροπόλει προεστῶτα ἐπίσκοπον, καί δίχα γνώμης αὐτοῦ ἐπίσκοπον μή ψηφίζεσθαι∙ εἰ δέ καί ψηφίσωνταί τινα παρά γνώμην αὐτοῦ, τόν τοιοῦτον μή εἶναι ἐπίσκοπον. Εἰ δέ γνώμῃ τοῦ μητροπολίτου οἱ ἐπίσκοποι συνελθόντες ἐπί τῷ ψῆφον ποιήσασθαι, εἰς τήν αὐτήν καί μίαν οὐ συνέλθωσι πάντες γνώμην, ἀλλά δι’ οἰκείαν φιλονεικίαν, τινές ἀντιλέγωσιν, ἡ τῶν πλειόνων κρατείτω ψῆφος. Καί ζήτει τῆς ἐν Ἐφέσῳ συνόδου κανόνα ὄγδοον, Ἀποστόλων κανόνα λδ΄, συνόδου Ἀντιοχείας κανόνα στ΄ καί γ΄ καί συνόδου Σαρδικῆς κανόνα τρίτον. 1 Ὁ παρών Κανών διορίζεται, ὅτι νά φυλάττωνται τά παλαιά ἔθη τῶν τριῶν Πατριαρχῶν, τοῦ Ἀλεξανδρείας μέν κυρίως καί κατά α΄ λόγον. Τοῦ Ἀντιοχείας δέ, κατά δεύτερον λόγον καί τοῦ Ῥώμης συνεπτυγμένως καί περιληπτικῶς (περί δέ τοῦ Ἱεροσολύμων ἰδιαιτέρως καί ξεχωριστά φησίν ἡ παροῦσα σύνοδος ἐν τῷ ζ΄ αὐτῆς Κανόνι, καί περί τοῦ Κωνσταντινουπόλεώς φησιν ἡ β΄ τῷ γ΄ Κανόνι), ὥστε ὁποῦ, ὁ μέν Πατριάρχης (τόν ὁποῖον Ἐπίσκοπον ὀνομάζει ἐδῶ, μέ τό νά μήν ἦτον ἀκόμη συνήθεια νά ὀνομάζεται τινάς με τό τοῦ Πατριάρχου ὄνομα)2 τῆς Ἀλεξανδρείας, νά ἔχῃ τήν ἐξουσίαν τῶν Ἐπισκόπων καί Μητροπολιτῶν τῆς Αἰγύπτου, καί Λιβύης, καί Πενταπόλεως. Καθὼς καί εἰς τόν Ῥώμης Πατριάρχην ἡ αὐτή συνήθεια ἐπεκράτησε3 νά ἔχῃ τήν ἐξουσίαν καί προεδρίαν πάντων τῶν ἐσπερίων Ἐπισκόπων τε καί Μητροπολιτῶν. Ὁμοίως δέ καί ὁ τῆς Ἀντιοχείας Πατριάρχης νά ἔχῃ τήν ἐξουσίαν τῶν Ἐπισκόπων καί Μητροπολιτῶν τῆς Συρίας, Κοίλης Συρίας, Κιλικίας ἑκατέρας, Μεσοποταμίας, καί πασῶν τῶν ἄλλων ὑποκειμένων αὐτῷ διοικήσεων.4 Οὐ μόνον δέ τά προνόμια τῶν Πατριαρχῶν τούτων ὁ παρών Κανών προστάζει νά σώζωνται. Ἀλλά ἀκόμη καί τά προνόμια τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, καί ἐκκλησιῶν τῶν ὑποκειμένων εἰς τούς Μητροπολίτας. Τόσον τούς Πατριάρχας ὄντας, ὅσον καί τούς μή ὑποκειμένους Πατριάρχαις, τότε καί νῦν, δηλ. τούς αὐτοκεφάλους, οἷον Ἀσίας, Πόντου, Θρᾴκης, Κύπρου, Ἀφρικῆς, καί τῶν ἄλλων (ἀγκαλά καί ἄλλοι λέγουσιν, ὅτι, ἄλλας ἐπαρχίας ὀνομάζει ὁ Κανὼν ἐδῶ, συνεπτυγμένως τάς διοικήσεις τάς ὑποκειμένας τοῖς ἄλλοις δυσί Πατριάρχαις τῷ Κωνσταντινουπόλεως, καί τῷ Ἱεροσολύμων καί Μητροπολίτας νά ὀνομάζῃ μόνον τούς Πατριάρχας. Ἀλλ’ ἡ πρώτη ἑρμηνεία κρείττων ἐστί, καί ὅρα τόν Δοσίθεον ἐν τῇ Δωδεκαβίβλ. σελ. 117, 123). Ὥστε ὁποῦ κᾀνένα πρᾶγμα ἀναφερόμενον εἰς ἐκκλησιαστικήν διοίκησιν νά μή γίνεται, χωρίς τήν Γνώμην αὐτῶν. Ἐπειδή δέ τό μεγαλύτερον καί κυριώτερον πάντων τῶν ἐκκλησιαστικῶν εἶναι ἡ χειροτονία, διά τοῦτο ἀκολούθως ἐπιφέρει ὁ Κανών, ὅτι ὅποιος ἤθελε γένῃ Ἐπίσκοπος χωρίς τήν γνώμην τοῦ ἐδικοῦ τοῦ Μητροπολίτου, ὥρισεν ἡ μεγάλη Σύνοδος αὕτη, ὁ τοιοῦτος νά μήν εἶναι Ἐπίσκοπος. (Διότι, ἂν καί τό πλῆθος τῶν Ἐπισκόπων ἐψήφιζε τόν Ἐπίσκοπον, ἡ ἐπικύρωσις ὅμως τῆς ψήφου ἔπρεπε νά γένῃ ἀπό τόν Μητροπολίτην, καί ὅποιον ἐκεῖνος ἐδοκίμαζεν, ἔπρεπε νά γένῃ Ἐπίσκοπος καί ὅρα τήν ὑποσημ. τοῦ δ΄ κανόνος τῆς παρούσης α΄). Πλήν ἂν κοινῶς ὅλοι ψηφίσουν τινά εἰς ἐπισκοπήν κατά κανόνας ἐκκλησιαστικούς, δύω δέ, ἤ καί τρεῖς ἀντιλέγουσιν, ὄχι εὐλόγως, καί δικαίως, ἀλλά φιλονείκως, καί κατά πεισμονήν, ἡ ψῆφος τῶν περισσοτέρων νά ὑπερνικᾷ.5 Καθὼς καί ὁ ιθ΄ Κανὼν διορίζεται τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ. Ὁ δέ ιγ΄ τῆς ἐν Καρθαγ. λέγει, ὅτι ἐάν ἀπό τούς συμψηφισμένους, καί ὑπογράψαντας, ὕστερον ἐναντιωθῇ τινάς εἰς τήν ἰδίαν του ὁμολογίαν, καί ὑπογραφήν, αὐτός ἑαυτόν θέλει ἀποστερήσει τῆς τοῦ Ἐπισκόπου τιμῆς. Ἀνάγνωθι καί τήν ἑρμηνείαν τοῦ λδ΄ Ἀποστολικοῦ. 1Ἡ αἰτία ὁποῦ ἐξεδόθη ἀπό τήν σύνοδον ὁ παρών Κανών εἶναι αὕτη. Συνήθεια ἦτον εἰς τούς ἐπισκόπους τῆς Αἰγύπτου, καί Λιβύης, καί Πενταπόλεως νά ἔχουσι πρῶτον τόν Ἀλεξανδρείας καί χωρίς τῆς ἐκείνου γνώμης νά μή πράττουσι κᾀνένα ἐκκλησιαστικόν. Ὡς ὁ Ἐπιφάνιος αἱρέσει ξα΄ φησί. Ταύτην τήν ἐξουσίαν μεταχειριζόμενος, καί ἱερομάρτυς Πέτρος ὁ τῆς Ἀλεξανδρείας Ἐπίσκοπος ἐκάθῃρε τόν Μελίτιον Ἐπίσκοπον Λυκοπόλεως ἐν Θηβαϊδι, ὡς μαρτυρεῖ ὁ μέγας Ἀθανάσιος ἐν τῇ β΄ αὐτοῦ ἀπολογίᾳ. Σημειοῖ δέ προσέτι ὁ αὐτός ἅγιος ὅτι πρό τοῦ Πέτρου, ἐπειδή εἰς τήν Πεντάπολιν τῆς ἄνω Λιβύης μερικοί Ἐπίσκοποι ἐδέχθηκαν τήν γνώμην τοῦ Σαβελλίου, καί τόσον ἴσχυσαν τά ἐκείνου νόθα δόγματα, ὥστε μόλις ἐκηρύττετο εἰς τάς ἐκκλησίας ὁ υἱός τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο μαθὼν Διονύσιος ὁ Ἀλεξανδρείας, ἀπέστειλε πρέσβεις πρός αὐτούς ἵνα μεταφέρουν αὐτούς εἰς τό ὀρθόδοξον δόγμα τῆς ἐκκλησίας∙ ἐκ τούτων δή φανερόν γίνεται, ὅτι ὁ Ἀλεξανδρείας, καί πρό τῆς πρώτης ταύτης συνόδου εἶχε τά Πατριαρχικά προνόμια, καί ἐξ Ἀρχαίου ἔθους (ὅπερ μάλιστα ἐκράτησεν ἀπό τόν λδ΄ Ἀποστολικόν, λέγοντα, ὅτι οἱ Ἐπίσκοποι ἑκάστου πρέπει νά γνωρίζουν ἕνα πρῶτον καί τά ἑξῆς) ἐξουσίαν εἶχε ὄχι μόνον νά διοικῇ τά ἐκκλησιαστικά τῶν ἐκεῖσε ἐπαρχιῶν, καί διοικήσεων ἀλλά καί νά καθαιρῇ Ἐπισκόπους, καί Μητροπολίτας, ἐκείνου τοῦ κλίματος. Ἐπειδή δέ ὁ ῥηθείς Μελίτιος καθαιρεθείς ὑπό τοῦ Ἀλεξανδρείας, ἐπεχείρησε νά βιάσῃ τό τοιοῦτον ἔθος, καί νά τολμᾷ νά χειροτονῇ ἄλλους Ἐπισκόπους εἰς τήν διοίκησιν τῆς Ἀλεξανδρείας, διά τοῦτο ἡ παροῦσα αὕτη ἐν Νικαίᾳ σύνοδος ἀνανέωσε διά τοῦ παρόντος Κανόνος τό ἀρχαῖον ἔθος, καί πάλιν ἐπεσφράγισε νά ἔχῃ ὁ Ἀλεξανδρείας τήν ἐξουσίαν πάντων τῶν ἐν Αἰγύπτῳ καί τά ἑξῆς. Καί κατά ταύτην τήν ἔννοιαν ἐξέλαβον τόν ἀνά χεῖρας Κανόνα οἱ ἐξ Αἰγύπτου Ἐπίσκοποι, κατά τήν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον, πράξει τετάρτῃ (Δοσίθεος ἐν τῇ δωδεκαβίβλ.) ἡ ἐξουσία δέ αὔτη δηλοῦται καί ἐν τῷ λ΄ καν. τῆς δ΄.2Τό γάρ ὄνομα Πατριάρχης πρῶτον ἤρξατο λέγεσθαι ἐν τοῖς χρόνοις Θεοδοσίου τοῦ μικροῦ. Τῶν γάρ Πατριαρχῶν πρότερον λεγομένων ἰδιαιτέρως Ἐπισκόπων τῶν Ἀποστολικῶν θρόνων. Ὁ Θεοδόσιος οὗτος πρῶτον ὠνόμασε τόν Ῥώμης Πατριάρχην, καί τόν Θεῖον Χρυσόστομον, ὡς τοῦτο δηλοῖ ὁ Σωκράτης βιβλ. ζ΄, κεφ. λα΄ ἐρρέθη δέ τό ὄνομα τοῦτο καί ἐν τῇ Χαλκιδόνι Συνόδῳ καί μάλιστα ὑπό τοῦ Ἰουστινιανοῦ ὠνομάσθησαν Πατριάρχαι οἱ Πατριάρχαι. Σημαίνει δέ δύο τινά τό ὄνομα τοῦτο ἤ τούς Ἐπισκόπους ὁποῦ ἔγιναν ἔφοροι, καί ἔξαρχοι ἔντισιν ἐπαρχίαις, καί διοικήσεσιν ἀπό κοινήν σύνοδον, καθὼς ἔκαμε τοῦτο ἡ οἰκουμενική Δευτέρα σύνοδος, κατά τόν Σωκράτην βιβλ. ε΄, κεφ. η΄ ἀπό τούς ὁποίους ἕνας ἦτον, καί ὁ Νύσσης Γρηγόριος ὑποκείμενος τῷ Καισαρείας. Ὠνομάσθησαν δέ οὗτοι μέ τοῦτο τό ὄνομα Πατριάρχαι οὐκ ἀπό τῆς ὑπεροχῆς τῶν θρόνων, ἀλλ’ ἀπό τῆς συνοδικῆς ψήφου.Ἵνα ἔχωσι περισσοτέραν ἰσχύν πρός καταφύτευσιν, καί ἐκρίζωσιν. Καθ’ ὃ καί ἴσοι ἦσαν τοῖς ἄλλοις Πατριάρχαις. Δι’ ὃ καί ὁ Νύσσης πρός τόν Φλαβιανόν Ἀντιοχείας γράφων, κατά τοῦ Καισαρείας τοῦ αὐτόν καταφρονήσαντος, ἔλεγεν. Ἤ κατά τήν ἱερωσύνην τό ἀξίωμα κρίνοιτο, ἴση παρά τῆς συνόδου, καί μία γέγονεν ἀμφοτέρων ἡμῶν ἡ προνομία, μᾶλλον δέ ἡ φροντίς τῆς τῶν κοινῶν διορθώσεως ἐν τῷ ἶσον ἔχειν. Ἢ σημαίνῃ κυρίως τούς Ἐπισκόπους ἔχοντας τήν πρώτην τιμήν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἀπό τῆς ὑπεροχῆς τῶν οἰκείων θρόνων καί τό πρῶτον ἀξίωμα, οὐ προσωπικόν ὂν ὡς τό ἐκείνων. Ἀλλ’ ἀνῆκον τοῖς ἐκείνων θρόνοις κατά διαδοχήν. Οἵτινες πέντε ἦσαν, ὁ Ῥώμης. Ὁ Κωνσταντινουπόλεως. Ὁ Ἀλεξανδρείας. Ὁ Ἀντιοχείας. Καί ὁ Ἱεροσολύμων. Οἱ ὁποῖοι καί ὠνομάσθησαν κατά ἀκροστιχίδα οἰκουμένης Κάραι. Τό μέν γάρ Κ. δηλοῖ, Κωνσταντινουπόλεως. Τό δέ Α. Ἀλεξανδρείας. Τό δέ Ρ. Ῥώμης. Τό Α. Ἀντιοχείας. Καί τό Ι. Ἱεροσολύμων. Ἐπειδή δέ ὁ πρῶτος ἀφηνίασεν, ἔμεινε πρῶτος, ὁ Κωνσταντινουπόλεως. Προσετέθη δέ ὕστερον καί Πέμπτος ὁ τῆς μεγάλης Μοσχοβίας. Ἀλλά καί οὗτος οὔκ ἔστι νῦν. Εἰ δέ καί ὁ Ἀντιοχείας Πέτρος γράφων πρός τόν Ἀκυληΐας εἶπεν, ὅτι μόνος αὐτός ἰδικῶς ἐλέγετο Πατριάρχης, ᾧ συνῆσε καί ὁ Βαλσαμών, ἀλλ’ ὅμως οὐ βλέπομεν τί λέγουσιν οἱ Ἐπίσκοποι περί ἑαυτῶν, ἀλλά τί περί αὐτῶν λέγει ἡ καθολική ἐκκλησία. Ὠνόμασε δέ καί τόν Ἐφέσου ὁ Διονύσιος, καί Τιμόθεος ὁ Αἴλουρος, Πατριάρχην, ἀλλ’ ἠθέτησεν ἡ δ΄ σύνοδος τούτο. Ὠνόμασε καί Θεόδωρος ὁ ἱστορικός τόν Θεσσαλονίκης Πατριάρχην. Ἀλλ’ οὕτως αὐτόν προσείρηκεν. Ἤ κατά τόν λόγον τῶν ἐξάρχων, ὡς ἐποίησεν ἡ β΄ ὡς εἴπομεν, ἤ ὡς ἄλλοι λέγουσι, διά τάς πολλάς Ἐπισκοπάς ὁποῦ εἶχεν εἰς τεσσαράκοντά που πληθυνομένας (Δοσίθεος ἐν τῇ Δωδεκαβίβλ.).3Οὐκ ὀρθῶς ἑρμηνεύουσι τόν παρόντα κανόνα οἱ ἀπό τῆς Ῥωμαϊκῆς ἐκκλησίας ὁρμώμενοι. Ὅθεν ὁ Πάπας Φίληξ διαφερόμενος πρός τόν Κωνσταντινουπόλεως Ἀκάκιον, διαφθείρας εἶπεν, ὅτι ὁ Ῥώμης ἐπίσκοπος ἐν ἑκάστῃ συνόδῳ ἔχει τό κῦρος, ὡς ὁ Κανὼν (ὁ παρών δηλ.) βούλεται τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου. Καί πρό αὐτοῦ ὁ τοῦ Λέοντος τοποτηρητής Πασχασῖνος ἀντεστραμμένως προέφερε τόν αὐτόν Κανόνα ἐν τῇ δ΄ συνόδῳ. Ἡμεῖς ὅμως ἐξ αὐτῶν τῶν ῥημάτων τοῦ κανόνος εὑρίσκομεν τό ἀληθινόν νόημα τῆς συνόδου ταύτης. Λέγομεν λοιπόν, ὅτι ἐπειδή ὁ Μελίτιος παρέτρεψε τά δίκαια τοῦ Ἐπισκόπου Ἀλεξανδρείας, ὡς εἴπομεν, ἔδωκεν αἰτίαν εἰς τήν σύνοδον ταύτην νά ἐκθέσουν τόν παρόντα κανόνα, καί νά διωρίσουν ὄχι κᾀνένα νέον, ἀλλά μόνον νά ἐπικυρώσουν τάς τάξεις ὁποῦ ἐσώζοντο ἐκ παλαιᾶς συνηθείας, ὄχι μόνον εἰς τούς Πατριάρχας, ἀλλά καί εἰς τούς Μητροπολίτας καί ὄχι μόνον ἐν ταῖς χειροτονίαις, τάς ὁποίας παρέτρεπεν ὁ Μελίτιος, ἀλλά καί ἐν παντί ἄλλῳ δικαιώματι, ὁποῦ ἀνήκει τοῖς Πατριάρχαις, καί Μητροπολίταις κατά τάς ὑποκειμένας αὐτοῖς ἐκκλησίας. Τούτων προϋποτεθέντων, λέγει ὁ Κανών. Τά ἀρχαῖα ἔθη κρατείτω, τά ἐν Αἰγύπτῳ καί Λιβύῃ καί Πενταπόλει. Ὥστε τόν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Ἐπίσκοπον πάντων τούτων ἔχειν τήν ἐξουσίαν. Ἐπειδή καί ἐν τῷ Ῥώμῃ Ἐπισκόπῳ τοῦτο σύνηθές έστι. Ἕνθα σημείωσαι, ὅτι ἡ τοῦτο Ἀντωνυμία, δέν ἀναφέρεται εἰς ἄλλο, πάρεξ εἰς τό ἔθος. Ὁποῦ θέλει νά εἰπῇ Κοινότερον. Καθώς καί εἰς τόν Ῥώμης Ἐπίσκοπον ἡ αὐτή συνήθεια ἐπεκράτησε. Ποία; Τό νά ἔχῃ τήν ἔξουσίαν πάντων τῶν ὑποκειμένων αὐτῷ. Καθώς γάρ ἔχει τήν αὐτήν συνήθειαν, ὁ Ῥώμης μέ τόν Ἀλεξανδρείας, τοιουτοτρόπως ἔχει τήν ἔξουσίαν τήν αὐτήν μέ ἐκεῖνον. Ὅτι δέ τοῦτό ἐστι τό νόημα τοῦ Κανόνος. Συμμαρτυρεῖ καί ἡ Ἀραβική τῶν αὐτῶν κανόνων μετάφρασις, ἤτοι ἡ Ἀλεξανδρινή ἔκδοσις, συμμαρτυρεῖ καί ὁ Αἰγύπτιος Ἰωσήφ ὁ ἀρχαῖος ἑρμηνευτής τῶν κανόνων τῆς Συνόδου ταύτης. Συμμαρτυρεῖ ἡ εἰς τό Λατινικόν μετάφρασις Διονυσίου τοῦ μικροῦ. Συμμαρτυρεῖ ἡ ἔκδοσις Ἰσιδώρου τοῦ Μερκάντορος. Καί τέλος πάντων, συμμαρτυρεῖ ἡ μετάφρασις Ῥουφίνου Πρεσβυτέρου Ἀκυληΐας. Λοιπόν, ἐπειδή οὕτως ἔχει τό ἀληθές, καί ἡ διοίκησις τῆς Ῥώμης εἶναι περιωρισμένη ὡς καί τοῦ Ἀλεξανδρείας, μάτην φαντάζονται νά ἔχουν οἱ Ῥωμάνοι ἐκ τοῦ κανόνος τούτου ἀπεριόριστον ἐξουσίαν εἰς ὅλον τον κόσμον. Σημείωσαι δέ ὅτι μέ τό να ἦτον ἀκέραια τά πρεσβεῖα τῆς Ῥώμης δέν τά ἀνακαίνισεν ὁ παρών κανών. Εἰ δέ καί δέν ἦτον, τό αὐτό ὁποῦ εἶπε περί τοῦ Ἀλεξανδρείας, ἤθελεν εἰπῇ καί περί τοῦ Ῥώμης (Δοσίθεος ἐν τῇ Δωδεκαβίβλ.).4Σημείωσαι ὅτι τά πρεσβεῖα, καί προνόμια τοῦ Ῥώμης, Ἀλεξανδρείας καί Ἀντιοχείας ὁποῦ λέγει ἐδῶ ὁ Κανών, δέν εἶναι Μητροπολιτικά, καθὼς εἰπόν τινες, ἀλλά Πατριαρχικά. Διά τί καί ὁ Βαλσαμών, καί ὁ Ἀνώνυμος τῶν κανόνων ἑρμηνευτής, περί Πατριαρχῶν λέγουσι τούς κανόνας ὁμιλεῖν. Ἀλλά καί Ἰωάννης ὁ Ἀντιοχεύς ἐν τῇ συλλογῇ τῶν κανόνων, καί Ἰωάννης ὁ σχολαστικός ἐν τῷ νομοκάνονι τόν παρόντα κανόνα ὑποθέμενοι. Ἀλλά δή καί τόν ζ΄ καί τῆς β΄ τον β΄, καί τόν η΄ τῆς γ΄ ἐπιγράφουσι. Περί τῆς ὁρισθείσης τοῖς Πατριάρχαις ἐκ τῶν κανόνων τιμῆς, καί ἡ παράφρασις τοῦ Αἰγυπτίου Ἰωσήφ ἡ εἰς τόν παρόντα Κανόνα τό αὐτό λέγει. Καί ἡ ἀπό τοῦ Ἀραβικοῦ ἔκδοσις τῶν Μελχιτῶν, τόν Ἀλεξανδρείας ἐνταῦθα, καί Ῥώμης Πατριάρχας καλεῖ (Δοσίθεος αὐτόθι.) Μόνοι δέ οἱ Πατριάρχαι εἶχον προνόμιον τό νά φοροῦν σάκκους, φαινόλια διά πολυσταυρίων, καί στιχάρια μετά Γραμμάτων καί τριγωνίων, καί ὄχι ἄλλοι, κατά τόν Βαλσαμῶνα. (σελ. 449. τοῦ Γιούρις) (ἀγκαλά καί νά ἐδόθησαν κατά τόν Ζωναρᾶν, μόνα τά διά πολυσταυρίων φαινόλια καί εἰς τόν Καισαρείας, Καππαδοκίας, Ἐφέσου, Θεσσαλονίκης, καί Κορίνθου, καί ὅρα τήν ὑποσημ. τοῦ θ΄ τῆς δ΄). Ἐλειτούργουν δέ τρίς μόνον τοῦ ἐνιαυτοῦ με τούς σάκκους τῇ Κυριακῇ τοῦ Πάσχα, τῇ Πεντηκοστῇ, καί τῇ Χριστοῦ γεννήσει, κατά τόν Χωματεινόν Δημήτριον (σελ. 318. τοῦ Γιοῦρ.). Ὁρίζεται δέ ὁ Πατριάρχης ἀπό τόν Λέοντα καί Κωνσταντῖνον τούς Βασιλεῖς οὕτω. Πατριάρχης ἐστίν εἰκὼν Ζῶσα Χριστοῦ καί ἔμψυχος, δι’ ἔργων καί λόγων ἐν ἑαυτῇ χαρακτηρίζουσα τήν ἀλήθειαν. Τέλος τῷ Πατριάρχῃ ἡ τῶν καταπεπιστευμένων αὐτῷ ψυχῶν Σωτηρία, καί τό ζῆν μέν Χριστῷ, ἐσταυρῶσθαι δέ κόσμῳ. Ἴδιον δέ τοῦ Πατριάρχου, τό εἶναι διδακτικόν, καί πρός πάντας τούς ὑψηλούς τε καί ταπεινούς ἀστενοχωρήτως συνεξισοῦσθαι. (Τίτλ. γ΄ τῆς ἐκλογ. τῶν νόμ. σελ. 84. τοῦ β΄ βιβλ. τοῦ Γιοῦρ.).5Σημείωσαι, καθὼς λέγει Φιλόθεος ὁ Πατριάρχης, ὅτι ἡ σύνοδος ἐδῶ τό κατά κανόνα εἶπε, καί τό, ἂν φιλονείκως ἀντιλέγουσιν. Ἐπειδή λέγει, δέν εἶπεν ἡ σύνοδος ἂν γένῃ ψῆφος πολλῶν ἁπλῶς, ἀλλά κατά κανόνα, οὐδέ ἂν ἀντιλέγουσιν ἁπλῶς, ἀλλά φιλονείκως καί πεισματικῶς, ὥστε ἐάν, ἀφιλονείκως καί ὀρθῶς ἀντιλέγουσιν, οὐδέ οἱ δύω βέβαια πρέπει νά παραβλεφθοῦν, ὅταν μάλιστα ἡ ψῆφος δέν εἶναι κανονική.
