Δεῖ αἰτῆσαι ἔτι μήν, ἵνα ὁρίσαι καταξιώσωσιν, ὥστε, ἐάν τινες ἐν ἐκκλησίᾳ οἱανδήποτε αἰτίαν ἀποστολικῷ δικαίῳ τῷ ταῖς ἐκκλησίαις ἐπικειμένῳ, γυμνάσαι θελήσωσι, καί ἴσως ἡ τομή τῶν κληρικῶν τῷ ἐνί μέρει ἀπαρέσοι, μή ἐξεῖναι πρός δικαστήριον εἰς μαρτυρίαν προκαλεῖσθαι τόν κληρικόν ἐκεῖνον, τόν πρότερον τό αὐτό πρᾶγμα σκοπήσαντα, ἤ καί σκοπουμένῳ παρατυχόντα· καί ἵνα μηδέ προσώπῳ τις προσήκων ἐκκλησιαστικῷ ἐναχθῇ περί τοῦ ὀφείλειν μαρτυρεῖν.
Ἔτι ἀναφοράν βουλεύονται ποιῆσαι πρός τούς βασιλεῖς, ὥστε, ἐάν τινες ἐν ἐκκλησίᾳ, ἤγουν ἐν κλήρῳ ἐκκλησιαστικῷ τεταγμένοι, οἱανδήποτε αἰτίαν, ἤτοι δίκην, ὑπόθεσιν, γυμνάσωσιν ἀποστολικῷ δικαίῳ τῷ ταῖς ἐκκλησίαις ἐπικειμένῳ, ἤτοι ὡρισμένῳ, διατεταγμένῳ, τοὐτέστι παρά τῇ ἐκκλησίᾳ δικάσωνται∙ ὁ γάρ θεσπέσιος Ἀπόστολος Παῦλος, Κορινθίοις γράφων, φησί∙ Τολμᾷ τις ὑμῶν πρᾶγμα ἔχων κρίνεσθαι ἐπί τῶν ἀδίκων, καί οὐχί ἐπί τῶν ἁγίων; τοῦτο οὖν ἀποστολικῷ δικαίῳ, φησί, προσήκειν ταῖς ἐκκλησίαις, ὡς τοῦ Ἀποστόλου τοῦτο διαταξαμένου. Ἐάν οὖν κληρικοί, φησι, δικασθῶσι παρά τῇ ἐκκλησίᾳ, καί ἀπαρέσῃ ἑνί μέρει ἡ τομή τῶν δικαζομένων, ἤτοι ἡ τέμνουσα τήν δίκην ἀπόφασις, ἵνα μή ἐξῇ τινι τῶν μερῶν ἕλκειν εἰς τό τῆς ἐκκλήτου δικαστήριον πρός μαρτυρίαν τόν δοκιμάσαντα πρότερον τήν ὑπόθεσιν, ἤ καί κρινομένης παρατυχόντα, καί ἵνα μηδέ τις προσήκων, Τοὐτέστιν, ᾠκειωμένος ἐκ συγγενείας ἤ ἄλλως ἐκκλησιαστικῷ τινι, ἕλκηται εἰς μαρτυρίαν. Τινές γάρ ἀπηρίθμηνται καί τοῖς πολιτικοῖς νόμοις ἐξκουσευόμενοι, ὥστε μή ἄκοντες μαρτυρεῖν, ὡς ἐν βιβλίῳ εὕρηται κα΄, τίτλῳ α΄, κεφαλαίοις διαφόροις. Τινές κληρικοί δικάσαντες ὑπόθεσιν ἐκκλησιαστικήν ἀποστολικῷ δικαίῳ, Τοὐτέστιν ἀκολούθως τῷ ἀποστολικῷ ῥητῷ, τῷ φάσκοντι, Τολμᾷ τις ὑμῶν πρᾶγμα ἔχων κρίνεσθαι ἐπί τῶν ἀδίκων, καί οὐχί ἐπί τῶν ἁγίων, ἤ καί παρατυχόντες ἐπί κρίσει ἐκκλησιαστικῇ, εἵλκοντο παρά τοῦ ἀπαρεσκομένου μέρους ἐκ τῶν δικασαμένων εἰς τόν ἐκκλητάριον δικαστήν χάριν μαρτυρίας∙ Ἔδοξεν οὖν τοῖς Πατράσιν, ἵνα τά περί τούτου ἀνενέγκωσι τοῖς βασιλεῦσιν, ἐφ’ ᾧ ὁρίσαι αὐτούς, μηδέν τι τοιοῦτον γενέσθαι ποτέ∙ ἀλλά μηδέ τινα προσήκοντα κατά γένος ἤ ἄλλως πως ἐκκλησιαστικῷ τινι ἕλκεσθαι εἰς μαρτυρίαν. Καί ὁ μέν κανὼν ἐν τούτοις. Ἡμεῖς δέ ἐμέλλομεν γράψαι τινά περί τῶν δικασάντων, καί περί τῶν προσῳκειωμένων τοῖς κληρικοῖς, πότε ὀφείλουσιν ἕλκεσθαι, καί πότε μή. Ὅτι δέ οὐκ ἔστι θέσπισμα ὁ κανών, ἀλλά συμβουλή χάριν τοῦ ὑπομνησθῆναι περί τούτων τούς βασιλεῖς, ὁρισμός δέ οὐκ ἐξηνέχθη, παρήκαμεν τά πολλά. Ἐσημειωσάμεθα δέ ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος τοῦτο καί μόνον, ὅτι τά δικαστικά ὀφφίκια τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀρχόντων καί ἡ παροῦσα σύνοδος ἐπεγίνωσκεν, ἀπό τοῦ λέγειν κληρικούς διαιτῆσαι ὑποθέσει τινί. Κληρικός πρᾶγμα δικάσας, εἰ ἀπαρέσοι, μή καλείσθω περί αὐτοῦ πρός μαρτυρίαν εἰς δικαστήριον∙ καί ὅλως ἐκκλησιαστικόν πρόσωπον μή ἐναγέσθω περί τοῦ ὀφείλειν μαρτυρεῖν. Ἐάν τινες παρά τινι τῶν κληρικῶν δικασθῆναι ἡρετίσαντο, καί τά τῆς ὑποθέσεως ἀνεκάλυψαν, εἶτα ἐπί τῇ διαγνώσει αὐτοῦ ἀπηρέσθησαν, καί ἀπῆλθον εἰς τό πρόσφορον αὐτοῖς δικαστήριον, οὐ καλέσουσιν εἰς μαρτυρίαν τόν δικάσαντα κληρικόν, τό μέν, ὡς ἐξκουσατευόμενον ἀπό τοῦ νόμου, καί μή ἀναγκαζόμενον ἀκουσίως μαρτυρεῖν∙ οἱ γάρ εἰς ἱεράν λειτουργίαν ἀπησχολημένοι, ἄκοντες οὐ μαρτυροῦσι∙ τό δέ, καί ὡς κωλυόμενον, ἐν ᾧ προσελήφθη πράγματι παρά τῶν μερῶν δικαστής, μαρτυρεῖν. *Στο Πηδάλιο, ο 59ος κανόνας αντιστοιχεί στον 68ο κανόνα (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος προστάζει ὅτι οἱ Χριστιανοί νά κρίνωνται εἰς τά ἐσωτερικά τῆς ἐκκλησίας κριτήρια, καί ὄχι εἰς τά ἐξωτερικά, λέγων, τολμᾷ τις ὑμῶν κρίνεσθαι ἐπί τῶν ἀδίκων, καί οὐχί ἐπί τῶν ἁγίων; κατά τοῦτο λοιπόν τό Ἀποστολικόν δίκαιον καί προνόμιον, ἐάν κληρικοί τινες κρίνωσιν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ κᾀμμίαν ὑπόθεσιν, εἰς τήν ἀπόφασιν δέ τούτων δέν εὐχαριστηθῇ τό ἕν μέρος ἀπό τά κρινόμενα, ζητεῖ ὁ παρών Κανών νά ὁρίσουν οἱ Βασιλεῖς, ὅτι νά μήν ἔχῃ ἄδειαν ὁ μή εὐχαριστηθείς ἐκεῖνος, νά καλῇ εἰς ἄλλο κριτήριον τόν κρίναντα τήν ὑπόθεσιν, ἤ παρευρεθέντα ἐν τῇ κρίσει κληρικόν, διά νά μαρτυρῇ περί τούτου, ἀλλ’ οὐδέ ἄλλον τινά, συγγενῆ ὄντα τοῦ Κληρικοῦ, νά τραβίζῃ εἰς μαρτυρίαν. Ἕνα μέν, διότι οἱ Ἱερωμένοι, καί Κληρικοί, χωρίς νά θέλουν, δέν μαρτυροῦν∙ ἄλλο δέ, διά τί εἶναι ἐμποδισμένον ἐκεῖνος ὁποῦ ἔκρινεν ἕνα πρᾶγμα, νά μαρτυρῇ περί αὐτοῦ.1 Ὅρα καί τόν οε΄ Ἀποστολικόν. 1Καί οἱ πολιτικοί δέ νόμοι ἐν βιβλ. κα΄, τίτλ. α΄ ἀπαριθμοῦσι τινάς, οἱ ὁποῖοι χωρίς τό θέλημά τους νά μή μαρτυροῦν.
