Ὅτι οὐ δεῖ ἐν ταῖς κώμαις καί ἐν ταῖς χώραις καθίστασθαι ἐπισκόπους, ἀλλά περιοδευτάς· τούς μέν τοι ἤδη προκατασταθέντας, μηδέν πράττειν ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου τοῦ ἐν τῇ πόλει· ὡσαύτως δέ καί τούς πρεσβυτέρους μηδέν πράττειν ἄνευ τῆς γνώμης τοῦ ἐπισκόπου.
Τό ἀρχιερατικόν ἀξίωμα ἔντιμόν ἐστί∙ τό δέ ἐν κώμῃ, ἤ ἐν χώρᾳ, ἔνθα μή πόλις ἐστί, μηδέ πλῆθος ἀνθρώπων, γίνεσθαι ἐπισκόπους, εὐκαταφρόνητον τήν ἀρχιερωσύνην ποιεῖ. Διό καί ὁ κανών οὗτος κωλύει τοῦτο, ὃ καί ὁ ἕκτος κανών τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου διετάξατο∙ γίνεσθαι δέ περιοδευτάς ἐν κώμαις καί χώραις, διακελεύεται. Περιοδευταί δέ λέγονται, διά τό περιέρχεσθαι καί καταρτίζειν τούς πιστούς, μή ἔχοντας καθέδραν οἰκείαν. Εἰ δέ τινες, φησί, πρό τοῦ κανόνος κατεστάθησαν ἐν τοῖς τοιούτοις τόποις ἐπίσκοποι, μηδέ πραττέτωσαν ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως, δι’ οὗ ἐχειροτονήθησαν. Καί οἱ πρεσβύτεροι δέ, φησί, μηδέν ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου πραττέτωσαν. Ἄλλοι μέν κανόνες ἐν ταῖς κώμαις καί ἐν τοῖς χωρίοις χωρεπισκόπους καί πρεσβυτέρους καθίσταθαι διωρίσαντο∙ ὁ δέ παρών κανών περιοδευτάς παρακελεύεται γίνεσθαι, καί μή ἐπισκόπους, ἵνα μή γένηται εὐκαταφρόνητος ἡ ἀρχιερωσύνη, ὡς μή ἐχούσης τῆς χώρας, ἐν ᾗ ἐχειροτονήθη ὁ ἐπίσκοπος, πλῆθος ἀνθρώπων εἰς τιμήν τοῦ Θεοῦ καί τῆς ἀρχιερωσύνης. Εἰ δέ τινες, φησί, πρό τοῦ κανόνος κατεστάθησαν ἐν τοῖς τοιούτοις τόποις ἐπίσκοποι, μή ἐκβληθήτωσαν, ἀλλ’ ἔστωσαν ἐνεργοῦντες τά πάντα μετά εἰδήσεως τοῦ χειροτονήσαντος αὐτούς μητροπολίτου. Ἀλλά καί οἱ πρεσβύτεροι, φησί, μηδέν ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου πραττέτωσαν. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου, εἴποι τις, τῆς ἐννοίας τούτου καταστοχαζόμενος, ὡς, ἐπεί ἀτιμία τοῦ Θεοῦ καί τῆς ἀρχιερωσύνης ἐστί τό προΐστασθαι τόν ἐπίσκοπον λαοῦ ὀλίγου, κἀντεῦθεν εἶναι εὐκαταφρόνητον∙ πολλῷ πλέον οὐκ ἐσται πρός τιμήν τοῦ Θεοῦ τό πεζῆ βαδίζειν ἀρχιερέα διά πενίαν καί στερεῖσθαι τῶν ἀναγκαίων. Ὅθεν καί τό ψηφίζεσθαι ἐπισκόπους εἰς ἐκκλησίας ἀνατολικάς, εἰς ἃς μέτριοι πάνυ εὑρίσκονται Χριστιανοί, οὐκ ἀσφαλές. Περιοδευταί δέ εἰσιν οἱ σήμερον προβαλλόμενοι παρά τῶν ἐπισκόπων ἔξαρχοι∙ οὗτοι γάρ περιοδεύουσι καί ἐπιτηροῦσι τά ψυχικά σφάλματα, καί καταρτίζουσι τούς πιστούς. Ἀνάγνωθι καί τόν στ΄ κανόνα τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου. Εἰς κώμην, ἤ εἰς χωρίον, ἐπίσκοπος οὐ καθίσταται, ἀλλά περιοδευτής∙ εἰ δέ τις κατέστη, μή τι διοικείτω, τοῦ ἐπισκόπου δίχα τῆς πόλεως. Ἐν κώμῃ τινί, ἤ καί βραχείᾳ πόλει, ἐν ᾗ καί εἷς πρεσβύτερος ἐπαρκεῖ, οὐκ ἀναγκαῖον ἐπίσκοπον γίνεσθαι, ἵνα μή τό τοῦ ἐπισκόπου κατευτελίζηται ὄνομα∙ ἀλλά περιοδευτάς, οὓς καί ἐξάρχους σήμερον ὠνομάζουσιν, εἰς διόρθωσιν τῶν ψυχικῶν σφαλμάτων στέλλεσθαι ἐν αὐταῖς. Εἰ δέ τινες προεγένοντο, τῆς τιμῆς μέν μή μετακινείσθωσαν, μηδέν δέ τι ἐπισκοπικόν διοικείτωσαν, δίχα γνώμης τοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως, ᾗ ὑπόκεινται αὗται. Διά νά μήν καταφρονῆται τό ἀξίωμα τοῦ Ἐπισκόπου, προστάζει ὁ παρών Κανών, ὅτι δέν πρέπει νά γίνωνται Ἐπίσκοποι εἰς χωρία, καί πόλεις μικράς, ἀλλά μόνον περιοδευταί, ἤτοι ἔξαρχοι, ταὐτόν εἰπεῖν Χωρεπίσκοποι.1 Ὅσοι δέ Ἐπίσκοποι ἕως τώρα ἐχειροτονήθησαν εἰς τοιαύτας μικράς πόλεις, οὗτοι χωρίς τήν γνώμην τοῦ ἐν τῇ πόλει, καί κυρίου Ἐπισκόπου, νά μή κάμνουσι τίποτε. Ἀλλ’ οὐδέ οἱ Πρεσβύτεροι πρέπει νά ἐνεργῶσι τό οἱονοῦν χωρίς τήν ἄδειαν τοῦ Ἀρχιερέως. Ὅρα καί τόν λθ΄ Ἀποστολικόν, καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ η΄ τῆς α΄. 1Ὁ μέν Ζωναρᾶς, καί Βαλσαμών Περιοδευταί θέλουν νά ὀνομάζωνται ἐκ τοῦ περιοδεύειν, καί περιέρχεσθαι εἰς τό νά καταρτίζωσι τούς πιστούς, μή ἔχοντες ἐδικήν τους καθέδραν εἰς ἕνα τόπον. Ὁ δέ Χρύσανθος Ἱεροσολύμων ἐν τῷ συνταγματίῳ λέγει, ὅτι ὀνομάζονται ἀπό τοῦ περιοδεύω, ἤτοι θεραπεύω, καί ἰατρεύω. Ἔχει γάρ τό περιοδεύω καί σημασίαν τοιαύτην. Ὥστε κατ’ αὐτόν Περιοδευταί, θέλει νά εἰπῇ θεραπευταί, καί ἰατροί τῶν ψυχικῶν νοσημάτων. Τινές μέν οὖν θέλουσιν, ὅτι οἱ Περιοδευταί οὗτοι νά ᾖναι ἄλλοι ἀπό τούς χωρεπισκόπους. Ἐπειδή καί ὁ Γεννάδιος Κωνσταντινουπόλεως ἐν τῇ ἐγκυκλίω ἐπιστολῇ διηρημένον ἀπό τόν Χωρεπίσκοπον γράφει τόν Περιοδευτήν, λέγων∙ Πάντα τόν ὁντιναοῦν ἁλισκόμενον ἐπί τῷ τοιούτῳ, Ἐπίσκοπον, ἤ Χωρεπίσκοπον, ἤ Περιοδευτήν κ.τ.λ. καί ἡ δεκάτη πρᾶξις τῆς ἐν Χαλκηδ. συνόδου, σελ. 174 τῆς συλλογῆς τῶν συνόδων, Πρεσβύτερος λέγει ὅτι εἶναι ὁ Περιοδευτής. Κατηγοροῦσι γάρ ἐν αὐτῇ τόν Ἴβαν τινές, ὅτι ἐχειροτόνησε Βαλέντιόν τινα Πρεσβύτερον, καί Περιοδευτήν. Ἄλλοι δέ θέλουσι ὅτι οἱ Χωρεπίσκοποι νά ᾖναι οἱ αὐτοί μέ τούς Περιοδευτάς, καθ’ ὅτι ἀπό τούς Χωρεπισκόπους, ἄλλοι μέν ἦτον Πρεσβύτεροι μόνον, ἄλλο δέ εἶχον καί χειροτονίαν Ἐπισκόπου.
