Διό ἐπειδή ἐν τῇ ἀνωτέρω συνόδῳ ὁρισθέν μέμνηται ἅμα ἐμοί ἡ ὑμετέρα ὁμοψυχία, ὥστε τούς παρά τοῖς Δονατισταῖς μικρούς βαπτιζομένους, καί μηδέπω δυναμένους γινώσκειν τῆς πλάνης αὐτῶν τόν ὄλεθρον, μετά τό εἰς κεῖραν λογισμοῦ δεκτικήν παραγενέσθαι, ἐπιγνωσθείσης τῆς ἀληθείας, τήν φαυλότητα ἐκείνων βδελυττομένους, πρός τήν καθολικήν τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαν, τήν ἀνά πάντα τόν κόσμον διακεχυμένην, τάξει ἀρχαίᾳ διά τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν ἀναδεχθῆναι τούς τοιούτους ἐκ τοῦ τῆς πλάνης ὀνόματος μή ὀφείλειν ἐμποδίζεσθαι εἰς τάξιν κληρώσεως, ὁπόταν τήν ἀληθινήν ἐκκλησίαν ἰδίαν ἑαυτῶν ἐλογίσαντο τῇ πίστει προσερχόμενοι, καί ἐν αὐτῇ τῷ Χριστῷ πιστεύσαντες, τῆς Τριάδος τά ἁγιάσματα ὑπεδέξαντο· ἅτινα πάντα ἀληθῆ καί ἅγια καί θεῖα εἶναι δῆλόν ἐστι, καί ἐν τούτοις πᾶσαν τήν τῆς ψυχῆς ἐλπίδα ὑπάρχειν. Κᾂν εἰ τά μάλιστα οὖν καί ἡ τῶν αἱρετικῶν προληφθεῖσα τόλμα, τῷ ὀνόματι τῆς ἀληθείας ἐναντιούμενά τινα παραδιδόναι προπετεύεται, ταῦτα ἐπειδή ἁπλᾶ εἰσιν, ὡς διδάσκει ὁ ἅγιος Ἀπόστολος λέγων, Εἷς Θεός, μία πίστις, ἓν βάπτισμα· καί τό ὀφεῖλον προσάπαξ δίδοσθαι, ἐπαναληφθῆναι οὐκ ἔξεστιν, ἀναθεματιζομένου τοῦ τῆς πλάνης ὀνόματος, διά τῆς ἐπιθέσεως τῆς χειρός ἀναδεχθῶσιν εἰς τήν μίαν ἐκκλησίαν, τήν, ὡς εἴρηται, περιστεράν, καί μόνην μητέρα τῶν Χριστιανῶν, ἐν ᾗ πάντα τά ἁγιάσματα σωτηριωδῶς αἰώνια καί ζωτικά παραλαμβάνονται· ἅτινα τοῖς ἐπιμένουσιν ἐν τῇ αἱρέσει, μεγάλην τῆς καταδίκης τήν τιμωρίαν πορίζουσιν, ἵνα, ὅπερ ἦν αὐτοῖς ἐν τῇ ἀληθείᾳ πρός τήν αἰώνιον ζωήν ἀκολουθητέον φωτεινότερον, τοῦτο γένηται αὐτοῖς ἐν τῇ πλάνῃ σκοτεινότερον καί πλέον καταδεδικασμένον· ὅπερ τινές ἔφυγον, καί τῆς ἐκκλησίας τῆς καθολικῆς μητρός τά εὐθύτατα ἐπιγνόντες, πάντα ἐκεῖνα τά ἅγια μυστήρια φίλτρῳ τῆς ἀληθείας ἐπίστευσαν καί ὑπεδέξαντο. Τοῖς οὖν τοιούτοις, ὅταν δοκιμή χρηστοῦ βίου προσέλθῃ, ἀναμφιβόλως καί κλῆρος πρός ὑπουργίαν τῶν ἁγίων προσκυρωθήσεται· καί μάλιστα ἐν τῇ τοσαύτῃ τῶν πραγμάτων ἀνάγκῃ, οὐδείς ἐστιν ὁ μή τοῦτο παραχωρῶν. Εἰ δέ τινες τοῦ αὐτοῦ δόγματος κληρικοί, μετά τοῦ πλήθους καί τῶν τιμῶν αὐτῶν πρός ἡμᾶς ἐλθεῖν ποθήσουσιν, οἵτινες τῷ ἔρωτι τῆς τιμῆς συμβουλεύουσι πρός ζωήν, καί κατέχουσι πρός σωτηρίαν, ἀλλά τοῦτο καταλειπτέον κρίνω τῇ μείζονι κατανοήσει, ψηφισομένων τῶν προλεχθέντων ἀδελφῶν, ἵνα τῇ συνετωτέρᾳ αὐτῶν βουλῇ τῆς ἡμετέρας ἀναφορᾶς τόν λόγον διαγνῶσι, καί ἡμᾶς βεβαιῶσαι καταξιώσωσιν εἰς τό ὀφεῖλον περί τούτου τοῦ πράγματος παρ᾽ ἡμῶν τυπωθῆναι. Μόνον δέ περί τῶν ἐν νηπιότητι βαπτισθέντων ἀρκούμεθα, ἵνα, εἰ ἀρέσκει αὐτοῖς, τῇ ἡμετέρᾳ συναινέσωσι προαιρέσει περί τοῦ χειροτονεῖσθαι τούτους. Πάντα τοίνυν ἃ ἀνωτέρω συνηγάγομεν παρά τοῖς ἁγιωτάτοις ἐπισκόποις, πρακτέα εἶναι δικαιοῖ ἅμα ἐμοί ἡ ἔντιμος ὑμῶν ἀδελφότης.
Δονάτος τις τό ὄνομα, αἱρέσεως γέγονεν ἀρχηγός, μή ἄλλως τῶν θείων μυστηρίων μεταλαμβάνειν διδάξας, εἰ μή τις ὀστοῦν κατέχων ἐν τῇ χειρί, τοῦτο πρότερον ἀσπάζοιτο, καί οὕτω μεταλαμβάνειν∙ οἱ οὖν ἐκείνου αἱρεσιῶται, Δονατισταί ὠνομάζοντο. Περί τούτων οὖν, ὡς ἐν τῷ μζ΄ κανόνι τῆς συνόδου ταύτης εἴρηται, ἔδοξε τοῖς Πατράσιν ἐρωτῆσαι, εἰ τά νήπια αὐτῶν βαπτιζόμενα παρά τῶν γονέων αὐτῶν, Δονατιστῶν ὄντων, εἶτα προσερχόμενα τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ, δεῖ προσδέχεσθαι καί ἐν κλήρῳ τάττειν, ἤ μή; Τοῦτο οὖν καί πάλιν ἡ σύνοδος εἰσάγει, καί δίδωσι γνώμην, ὥστε τούς παρά τοῖς Δονατισταῖς ἐν νηπιότητι βαπτιζομένους, ὡς μή δύνασθαι τότε γινώσκειν τῆς πλάνης τόν ὄλεθρον, ὅτε εἰς ἡλικίαν ἔλθωσι δεκτικήν λογισμοῦ, τοὐτέστι φρονήσεως, ὥστε δύνασθαι νοῆσαι τήν ἀλήθειαν, καί μισῆσαι τήν ἐκείνων φαυλότητα, ἐάν τῇ ἐκκλησίᾳ προσέλθωσιν, ἀναδέχεσθαι τούτους διά τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν κατά τινα τάξιν καί τύπον ἀρχαῖον, καί μή ἐμποδίζεσθαι εἰς τό κληρωθῆναι πιστεύσαντας καθαρῶς τῷ Χριστῷ, καί ὑποδεξαμένους τῆς ἁγίας Τριάδος τά ἁγιάσματα, ἤτοι τά δῶρα τά θεῖα, ἅτινά εἰσι τό σῶμα καί τό αἷμα τοῦ ἑνός τῆς ἁγίας Τριάδος, καί ἀληθῆ καί ἅγια εἰσί, παραδοθέντα ἡμῖν παρά τοῦ Σωτῆρος, ὃς παρά τοῦ Πατρός ἀπεστάλη εἰς σωτηρίαν ἡμῶν, ἁγιαζόμενα δέ τῇ ἐπιφοιτήσει τοῦ ἁγίου Πνεύματος∙ οὕτω γάρ τῆς Τριάδος λογίζονται ἁγιάσματα. Ὅταν οὖν, φασι, πιστεύσωσι καί τά ἅγια δέξωνται, ἐάν καί ὁ βίος αὐτῶν δοκιμασθείς χρηστός εὑρεθῇ, καί κληρωθήσονται. Περί ταύτης οὖν τῆς ὑποθέσεως τῶν νηπίων ἐζήτησαν καί παρά τοῦ πάπα, καί παρά τοῦ Μεδιολάνων μαθεῖν, εἰ ἀρέσκονται τῇ γνώμῃ αὐτῶν. Εἰ δέ τινες, φασί, κληρικοί τῶν Δονατιστῶν, μετά τοῦ παρ’ αὐτοῖς λαοῦ καί τῶν τιμῶν αὐτῶν, ἤγουν τῶν βαθμῶν αὐτῶν, θελήσουσι μετελθεῖν πρός τήν ὀρθόδοξον πίστιν, οἵτινες κληρικοί θέλοντες καί παρά τοῖς ὀρθοδόξοις διαμένειν ἐν τῇ τιμῇ αὐτῶν, συμβουλεύσουσι τῷ ὑπ’ αὐτούς λαῷ πρός ζωήν καί σωτηρίαν, τί ποιητέον ἐπ’ αὐτοῖς; Ἀλλά τοῦτό, φασι, λυθήσεται παρά τῶν προλεχθέντων ἀδελφῶν, ὥστε καί ἡμᾶς βεβαιῶσαι, τί ὀφείλομεν περί τούτου ποιεῖν. Δονάτος τις τό ὄνομα, αἱρέσεως γέγονεν ἀρχηγός, μή ἄλλως τῶν θείων μυστηρίων μεταλαμβάνειν διδάξας, εἰ μή τις ὀστοῦν κατέχων ἐν τῇ χειρί, τοῦτο πρότερον ἀσπάζοιτο, καί οὕτω μεταλαμβάνειν∙ οἱ οὖν ἐκείνου αἱρεσιῶται, Δονατισταί ὠνομάζοντο. Περί τούτων οὖν, ὡς ἐν τῷ μζ΄ κανόνι τῆς συνόδου ταύτης εἴρηται, ἔδοξε τοῖς Πατράσιν ἐρωτῆσαι, εἰ τά νήπια αὐτῶν βαπτιζόμενα παρά τῶν γονέων αὐτῶν, Δονατιστῶν ὄντων, εἶτα προσερχόμενα τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ, δεῖ προσδέχεσθαι καί ἐν κλήρῳ τάττειν, ἤ μή; Τοῦτο οὖν καί πάλιν ἡ σύνοδος εἰσάγει, καί δίδωσι γνώμην, ὥστε τούς παρά τοῖς Δονατισταῖς ἐν νηπιότητι βαπτιζομένους, ὡς μή δύνασθαι τότε γινώσκειν τῆς πλάνης τόν ὄλεθρον, ὅτε εἰς ἡλικίαν ἔλθωσι δεκτικήν λογισμοῦ, τοὐτέστι φρονήσεως, ὥστε δύνασθαι νοῆσαι τήν ἀλήθειαν, καί μισῆσαι τήν ἐκείνων φαυλότητα, ἐάν τῇ ἐκκλησίᾳ προσέλθωσιν, ἀναδέχεσθαι τούτους διά τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν κατά τινα τάξιν καί τύπον ἀρχαῖον, καί μή ἐμποδίζεσθαι εἰς τό κληρωθῆναι πιστεύσαντας καθαρῶς τῷ Χριστῷ, καί ὑποδεξαμένους τῆς ἁγίας Τριάδος τά ἁγιάσματα, ἤτοι τά δῶρα τά θεῖα, ἅτινά εἰσι τό σῶμα καί τό αἷμα τοῦ ἑνός τῆς ἁγίας Τριάδος, καί ἀληθῆ καί ἅγια εἰσί, παραδοθέντα ἡμῖν παρά τοῦ Σωτῆρος, ὃς παρά τοῦ Πατρός ἀπεστάλη εἰς σωτηρίαν ἡμῶν, ἁγιαζόμενα δέ τῇ ἐπιφοιτήσει τοῦ ἁγίου Πνεύματος∙ οὕτω γάρ τῆς Τριάδος λογίζονται ἁγιάσματα. Ὅταν οὖν, φασι, πιστεύσωσι καί τά ἅγια δέξωνται, ἐάν καί ὁ βίος αὐτῶν δοκιμασθείς χρηστός εὑρεθῇ, καί κληρωθήσονται. Περί ταύτης οὖν τῆς ὑποθέσεως τῶν νηπίων ἐζήτησαν καί παρά τοῦ πάπα, καί παρά τοῦ Μεδιολάνων μαθεῖν, εἰ ἀρέσκονται τῇ γνώμῃ αὐτῶν. Εἰ δέ τινες, φασί, κληρικοί τῶν Δονατιστῶν, μετά τοῦ παρ’ αὐτοῖς λαοῦ καί τῶν τιμῶν αὐτῶν, ἤγουν τῶν βαθμῶν αὐτῶν, θελήσουσι μετελθεῖν πρός τήν ὀρθόδοξον πίστιν, οἵτινες κληρικοί θέλοντες καί παρά τοῖς ὀρθοδόξοις διαμένειν ἐν τῇ τιμῇ αὐτῶν, συμβουλεύσουσι τῷ ὑπ’ αὐτούς λαῷ πρός ζωήν καί σωτηρίαν, τί ποιητέον ἐπ’ αὐτοῖς; Ἀλλά τοῦτό, φασι, λυθήσεται παρά τῶν προλεχθέντων ἀδελφῶν, ὥστε καί ἡμᾶς βεβαιῶσαι, τί ὀφείλομεν περί τούτου ποιεῖν. Διά τήν ἔνδειαν οἱ τοῖς Δονατισταῖς νήπιοι βαπτισθέντες, εἰ μεταμεληθέντες, καί ἀναθέματι τήν αἵρεσιν παραπέμψαντες, καί ἄλλως ἐπάξιοί εἰσι, χειροτονείσθωσαν. Οὗτοι νήπιοι βαπτισθέντες παρά τῶν Δονατιστῶν, καί τῇ οἰκείᾳ γνώμῃ μηδέν ἁμαρτήσαντες, ἐάν τήν ἰδίαν αἵρεσιν ἀναθεματίσωσι καί τῇ καθολικῇ προσέλθωσιν ἐκκλησίᾳ, ἔχωσι δέ καί βίον ἄμεμπτον, εἰς ἱερατικούς βαθμούς προβιβασθήσονται, διά τό ἐνδεῶς ἔχειν τήν Ἀφρικήν κληρικῶν. *Στο Πηδάλιο, ο 57ος κανόνας, και ειδικότερα το τμήμα αυτού: «ὥστε τούς παρά τοῖς Δονατισταῖς μικρούς βαπτιζομένους, καί μηδέπω δυναμένους γινώσκειν τῆς πλάνης αὐτῶν τόν ὄλεθρον, μετά τό εἰς κεῖραν λογισμοῦ δεκτικήν παραγενέσθαι, ἐπιγνωσθείσης τῆς ἀληθείας, τήν φαυλότητα ἐκείνων βδελυττομένους, πρός τήν καθολικήν τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαν, τήν ἀνά πάντα τόν κόσμον διακεχυμένην, τάξει ἀρχαίᾳ διά τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν ἀναδεχθῆναι τούς τοιούτους ἐκ τοῦ τῆς πλάνης ὀνόματος μή ὀφείλειν ἐμποδίζεσθαι εἰς τάξιν κληρώσεως, ὁπόταν τήν ἀληθινήν ἐκκλησίαν ἰδίαν ἑαυτῶν ἐλογίσαντο τῇ πίστει προσερχόμενοι, καί ἐν αὐτῇ τῷ Χριστῷ πιστεύσαντες, τῆς Τριάδος τά ἁγιάσματα ὑπεδέξαντο· ἅτινα πάντα ἀληθῆ καί ἅγια καί θεῖα εἶναι δῆλόν ἐστι, καί ἐν τούτοις πᾶσαν τήν τῆς ψυχῆς ἐλπίδα ὑπάρχειν. Κᾂν εἰ τά μάλιστα οὖν καί ἡ τῶν αἱρετικῶν προληφθεῖσα τόλμα, τῷ ὀνόματι τῆς ἀληθείας ἐναντιούμενά τινα παραδιδόναι προπετεύεται, ταῦτα ἐπειδή ἁπλᾶ εἰσιν, ὡς διδάσκει ὁ ἅγιος Ἀπόστολος λέγων, Εἷς Θεός, μία πίστις, ἓν βάπτισμα· καί τό ὀφεῖλον προσάπαξ δίδοσθαι, ἐπαναληφθῆναι οὐκ ἔξεστιν, ἀναθεματιζομένου τοῦ τῆς πλάνης ὀνόματος, διά τῆς ἐπιθέσεως τῆς χειρός ἀναδεχθῶσιν εἰς τήν μίαν ἐκκλησίαν, τήν, ὡς εἴρηται, περιστεράν, καί μόνην μητέρα τῶν Χριστιανῶν, ἐν ᾗ πάντα τά ἁγιάσματα σωτηριωδῶς αἰώνια καί ζωτικά παριλαμβάνονται· ἅτινα τοῖς ἐπιμένουσιν ἐν τῇ αἱρέσει, μεγάλην τῆς καταδίκης τήν τιμωρίαν πορίζουσιν, ἵνα, ὅπερ ἦν αὐτοῖς ἐν τῇ ἀληθείᾳ πρός τήν αἰώνιον ζωήν ἀκολουθητέον φωτεινότερον, τοῦτο γένηται αὐτοῖς ἐν τῇ πλάνῃ σκοτεινότερον καί πλέον καταδεδικασμένον· ὅπερ τινές ἔφυγον, καί τῆς ἐκκλησίας τῆς καθολικῆς μητρός τά εὐθύτατα ἐπιγνόντες, πάντα ἐκεῖνα τά ἅγια μυστήρια φίλτρῳ τῆς ἀληθείας ἐπίστευσαν καί ὑπεδέξαντο. Τοῖς οὖν τοιούτοις, ὅταν δοκιμή χρηστοῦ βίου προσέλθῃ, ἀναμφιβόλως καί κλῆρος πρός ὑπουργίαν τῶν ἁγίων προσκυρωθήσεται· καί μάλιστα ἐν τῇ τοσαύτῃ τῶν πραγμάτων ἀνάγκῃ, οὐδείς ἐστιν ὁ μή τοῦτο παραχωρῶν. Εἰ δέ τινες τοῦ αὐτοῦ δόγματος κληρικοί, μετά τοῦ πλήθους καί τῶν τιμῶν αὐτῶν πρός ἡμᾶς ἐλθεῖν ποθήσουσιν, οἵτινες τῷ ἔρωτι τῆς τιμῆς συμβουλεύουσι πρός ζωήν, καί κατέχουσι πρός σωτηρίαν, ἀλλά τοῦτο καταλειπτέον κρίνω τῇ μείζονι κατανοήσει, ψηφισομένων τῶν προλεχθέντων ἀδελφῶν, ἵνα τῇ συνετωτέρᾳ αὐτῶν βουλῇ τῆς ἡμετέρας ἀναφορᾶς τόν λόγον διαγνῶσι, καί ἡμᾶς βεβαιῶσαι καταξιώσωσιν εἰς τό ὀφεῖλον περί τούτου τοῦ πράγματος παρ᾽ ἡμῶν τυπωθῆναι. Μόνον δέ περί τῶν ἐν νηπιότητι βαπτισθέντων ἀρκούμεθα, ἵνα, εἰ ἀρέσκει αὐτοῖς, τῇ ἡμετέρᾳ συναινέσωσι προαιρέσει περί τοῦ χειροτονεῖσθαι τούτους», αντιστοιχεί στον 66ο κανόνα (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Ὁ παρών Κανών ὁρίζει, ὅτι ἀνίσως οἱ ὑπό τούς Δονατιστάς ἐν τῇ νηπιότητι βαπτιζόμενοι, ἀφ’ οὗ ἔλθουν εἰς ἡλικίαν καί διάκρισιν, γνωρίσουν μέν τήν ἀλήθειαν τῆς ὀρθοδοξίας, μισήσουν δέ τήν κακοδοξίαν. Οὗτοι, λέγω, ὡσάν ὁποῦ ἐβαπτίσθησαν εἰς τό βάπτισμα τό κατά τήν παράδοσιν δηλ. τελούμενον τῶν ὀρθοδόξων, (ὅπερ ἐστίν ἕν, καθὼς λέγει ὁ Παῦλος) δέν πρέπει νά δευτεροβαπτίζωνται. Ἀλλά νά ἀναθεματίζωσι τήν αἵρεσιν τοῦ Δονάτου, καί οὕτω μετά τήν ἐπίθεσιν τῆς χειρός τοῦ Ἀρχιερέως, ἤ Ἱερέως κατά τήν παλαιάν τάξιν τῆς ἐκκλησίας, (ὅρα τόν η΄ τῆς α΄) νά δέχωνται εἰς τήν καθολικήν ἐκκλησίαν, τήν ἐξηπλωμένην εἰς ὅλον τόν κόσμον, τήν κοινήν μητέρα πάντων τῶν Χριστιανῶν, καί μίαν τελείαν περιστεράν τοῦ Χριστοῦ, κατά τό ᾆσμα. Ἐάν δέ οἱ οὕτω προσδεχθέντες, δείξωσι καί ζωήν ἐνάρετον, ἀξίαν χειροτονίας καί κλήρου, πρέπει ἀναμφιβόλως καί νά χειροτονῶνται. Πρῶτον μέν ὅτι δέν πρέπει νά ἐμποδισθοῦν ἀπό τόν Κλῆρον, ἐπειδή καί ἦσαν πρότερον αἱρετικοί. Τήν αἵρεσιν γάρ ἀποστραφέντες, ἐγνώρισαν ἐδικήν των τήν καθολικήν καί ἀληθινήν ἐκκλησίαν, ἐπίστευσαν ὀρθοδόξως εἰς τόν Χριστόν, καί ὡς ἀληθῆ καί ἅγια ἐδέχθηκαν μετά πόθου καί ἀγάπης ἀψευδοῦς τά ἁγιάσματα τῆς Τριάδος,1 ἤτοι τά ἄχραντα μυστήρια, εἰς τά ὁποῖα κρέμαται ὅλη ἡ τῆς ψυχῆς ἐλπίς καί σωτηρία. Καί εἰς μέν τούς ἐπιμένοντας εἰς τήν αἵρεσιν, σκότος καί καταδίκη περισσότερα ταῦτα γίνονται, εἰς δέ τούς ὀρθοδόξους φῶς καί ζωή αἰώνιος, (ἀγκαλά καί ἡ τῶν αἱρετικῶν τόλμη καί φατρία αὐθαδιάζει νά παραδίδῃ τάχα καί αὐτή μυστήρια τινά, ἤ ἐναντία εἰς τό ὄνομα τῆς ἀληθείας, ἤ ἔχοντα μέν ὄνομα ἀληθείας, κατά τό πρᾶγμα δέ ὄντα ψευδῆ, καί θείας χάριτος ἔρημα)∙ δεύτερον δέ πρέπει οὗτοι νά χειροτονοῦνται καί διά τήν μεγάλην ἀνάγκην καί ἔνδειαν ὁποῦ ἔχει ἡ Ἀφρική ἀπό Ἱερωμένους καί Κληρικούς.2 Ἀνίσως δέ οἱ τῶν Δονατιστῶν Κληρικοί, καί Ἱερεῖς, θελήσουν νά ἔλθουν εἰς τήν ὀρθοδοξίαν μέ τούς ὑποκειμένους αὐτοῖς λαούς, καί μέ τά κληρικάτα των, οἵτινες μάλιστα διά νά ἔχουσι ταῦτα, καί ἐν τῇ ὀρθοδοξία, συμβουλεύουσι τούς λαούς νά ἐπιστραφῶσιν. Ἄν, λέγω, τοῦτο γένῃ, τί ποιητέον; ἀλλά τοῦτο, ἐπιφέρει ὁ κανών, ἔχει νά σαφηνισθῇ εἰς ἡμᾶς μετά ταῦτα ἀπό τόν Πάπαν Ἀναστάσιον, καί Βενέριον Μεδιολάνων.3 Ἠμεῖς δέ μόνον ἀρκούμεθα κατά τό παρόν νά μᾶς φανερώσουν οἱ αὐτοί, ἂν τούς ἀρέσκῃ νά χειροτονοῦνται οἱ ἀπό Δονατιστῶν ἐπιστρέφοντες. Ὅρα καί τόν νε΄ τῆς παρούσης. Τόν μστ΄ καί μζ΄ καί ξη΄ Ἀποστολικόν. 1Ἁγιάσματα τῆς Τριάδος καλεῖ ὁ κανών, καί πάντα μέν τά ἑπτά μυστήρια, κατ’ ἐξοχῆς δέ τρόπον, τό Σῶμα καί Αἷμα τοῦ Κυρίου, καθ’ ὅτι διά τῆς κοινῆς ἐνεργείας τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὁ ἄρτος καί ὁ οἶνος ἁγιαζόμενα, μετουσιοῦνται, ὁ μέν ἄρτος εἰς Σῶμα Χριστοῦ, ὁ δέ οἶνος εἰς Αἷμα Χριστοῦ. Διό καί ὁ θεολογικώτατος Μάρκος ὁ Ἐφέσου ὑπεραπολογεῖται διά τούς ἱερεῖς ἐκείνους, οἵτινες, ὅταν ἐκοινώνουν τούς Χριστιανούς, ἔλεγον, λάβετε Πνεῦμα ἅγιον (παρά Μελετίῳ Συρίγου) ἀποδεικνύων ὅτι καλῶς τοῦτο λέγουσιν. Εἰ γάρ καί τό λαμβανόμενον Σῶμα καί Αἷμα τοῦ Υἱοῦ ἐστι τῷ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως, καί οὐχί τοῦ Πατρός, ἤ τοῦ Πνεύματος. Ἀλλ’ ἐπειδή ἀδιαίρετός ἐστιν ὁ Υἱός τοῦ Πατρός, καί τοῦ Πνεύματος, τῷ λόγῳ τῆς οὐσίας καί ἐνεργείας, ἀκολούθως καί οἱ ταῦτα λαμβάνοντες, καί Πνεῦμα λαμβάνουσιν ἅγιον, ἤτοι τήν κοινήν χάριν καί ἐνέργειαν, τήν ἐν Πατρί θεωρουμένην, καί Υἱῷ, καί ἁγίῳ Πνεύματι, ἥτις κατά τούς θεολόγους πρός τά ἐκτός ἅπαντα τῆς ἁγίας Τριάδος, εἰ καί ἡ αὐτή ἐστι καί ἀδιάφορος. Ἑξαιρέτως ὅμως ἀνατίθεται τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κατά τόν Κορέσσιον. Καθ’ ὅτι αὕτη, εἰ καί ἐκ τοῦ Πατρός μέν ὡς ἐκ προκαταρκτικοῦ αἰτίου ὁρμᾶται, διά τοῦ Υἱοῦ δέ πρόεισιν∙ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι ὅμως αὕτη προφαίνεται, καί ἀμέσως τῇ Κτίσει μεταδίδοται. Δι’ ὅ καί τελειοῦν τά πάντα τό Πνεῦμα τό ἅγιον λέγεται, κατά τούς αὐτούς θεολόγους, καί μάλιστα κατά τόν Θεσσαλονίκης Μέγαν Γρηγόριον.2Τόση μεγάλη ἔνδεια κληρικῶν ἦτον εἰς τήν Ἀφρικήν, ὥστε ὁποῦ, καθὼς ἀναγινώσκομεν εἰς τά πρακτικά τῆς παρούσης συνόδου, οὐδέ ἕνας Διάκονος, κᾂν καί ἀγράμματος, εἰς μερικάς ἐκκλησίας δέν εὑρίσκετο, πόσῳ μᾶλλον Πρεσβύτεροι, ἤ Ἐπίσκοποι, διά τήν ὁποίαν ἔνδειαν ἐθρήνουν, καί ἐλυποῦντο καθημερινῶς οἱ Χριστιανοί, καί ἀκολούθως διά τούς θρήνους πάλιν αὐτῶν, ἐσυγκατέβη οἰκονομικῶς ἡ σύνοδος καί ἐδέχθη τάς χειροτονίας τῶν Δονατιστῶν.3Οὗτοι γάρ ἦτον ὁποῦ ἔκαμαν σύνοδον εἰς τήν Ἰταλίαν καί ἐμπόδισαν τό νά δέχωνται αἱ χειροτονίαι τῶν Δονατιστῶν ὡς καί ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς συνόδου ταύτης δηλοῦται, καί ἐν τῷ οζ΄ κανόνι αὐτῆς.
