Ἐν πάσαις ταῖς τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς τῶν νηστειῶν ἡμέραις, παρεκτός σαββάτου, καί Κυριακῆς, καί τῆς ἁγίας τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἡμέρας, γινέσθω ἡ τῶν προηγιασμένων ἱερά λειτουργία.
Αἱ τῶν νηστειῶν ἡμέραι, πένθος εἶναι ἐτάχθησαν καί κατανύξεως, εἰς ἐξίλασμα τῶν ἑκάστου σφαλμάτων. Τό δέ τῷ Θεῷ προσάγειν θυσίας, πανηγυρίζειν ἐστί· τό δέ πανηγυρίζειν, χαρμονῆς ἐστι. Καί πῶς ἐνταυτῷ τις πενθεῖν δύναται καί διακεχύσθαι; Διά τοῦτο ἐν μέν ταῖς ἄλλαις τῆς Τεσσαρακοστῆς ἡμέραις, ἡ τῶν προηγιασμένων γίνεται λειτουργία, οὐ τότε γινομένης τῆς ἀναιμάκτου θυσίας, ἀλλά τῆς ἤδη προσαχθείσης καί τελεσθείσης, αὖθις προσαγομένης. Κατά δέ τά σάββατα, καί τάς Κυριακάς, ἐπεί ἐν ταύταις νηστεύειν ἀπηγόρευται, ἐνδέδοται καί θυσίαν προσφέρειν, καί τελείαν λειτουργεῖν λειτουργίαν. Ὁμοίως καί κατά τήν ἡμέραν τοῦ Εὐαγγελισμοῦν· τιμῶμεν γάρ αὐτήν, ὡς ἀρχήν καί κεφάλαιον τῆς σωτηρίας ἡμῶν, καί πανηγυρίζομεν ἐν αὐτῇ. Διό οὐδέ μνήμας ἁγίων ἐπιτελεῖν συγκεχώρηται ἐν ταῖς τῶν νηστειῶν ἡμέραις, εἰ μή ἐν σαββάτῳ, καί Κυριακῇ, κατά τόν να΄ κανόνα τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου· καί αἱ μνῆμαι γάρ τῶν ἁγίων χαρμόσυνοι. Ἐν δέ ταῖς τῶν νηστειῶν ἡμέραις, πενθεῖν, ἀλλ’ οὐ χαίρειν χρεών. Αἱ τῶν νηστειῶν ἡμέραι, πένθους εἶναι ἐτάχθησαν, καί κατανύξεως, εἰς ἐξίλασμα τῶν ἑκάστου σφαλμάτων· τό δέ προσάγειν τῷ Θεῷ θυσίαν, πανηγυρίζειν ἐστί· τό δέν πανηγυρίζειν οὐδέν τι ἄλλο ἐστίν ἤ χαρμονή. Πῶς οὖν ἐνταὐτῷ δύναταί τις πενθεῖν καί διακεχύσθαι; Διά τοῦτο ὥρισαν οἱ Πατέρες, μή γίνεσθαι θυσίαν δι’ ὅλης τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς, ἄνευ σαββάτου, καί Κυριακῆς, καί τῆς ἡμέρας τοῦ Εὐαγγελισμοῦ· ἐν ταύταις γάρ πανηγυρίζειν, ἀλλ’ οὐ πενθεῖν, ἤ νηστεύειν, ἤ γόνυ κάμπτειν προστετάγμεθα. Τήν δέ λειτουργίαν τῶν προηγιασμένων, ἀναίμακτον θυσίαν οὐ λέγομεν, ἀλλά προσαγωγήν τῆς ἥδη προσαχθείσης καί τελεσθείσης θυσίας, καί τελείας ἱεροτελεστίας. Νομίζω δέ, ὅτι, καί τά ἀκριβῆ τῶν μοναστηρίων, διά τόν παρόντα κανόνα, πρό τῆς Τυροφάγου ψάλλουσι καί ἀναγινώσκουσι τούς κανόνας καί τά μαρτύρια τῶν κατά τήν ὅλην Τεσσαρακοστήν προβαινουσῶν ἑορτῶν καί μνημῶν ἁγίων. Σημείωσαι οὖν καί ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι κυρίως μία ἐστί τεσσαρακονθήμερος· εἰ γάρ ἐπεγινώσκετο καί ἑτέρα, ὡρίσθη ἄν καί ἐν ἐκείνῃ μή γίνεσθαι τήν ἱεροτελεστίαν διά τελείας θυσίας, ἀλλά διά προηγιασμένης, καθώς ὡρίσθη τοῦτο γίνεσθαι καί ἐν τῇ Τεσσαρακοστῇσ\] τοῦ μεγάλου Πάσχα. Δι’ ὅλης τῆς Τεσσαρακοστῆς, δίχα Κυριακῆς καί σαββάτου, καί τῆς ἡμέρας τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, τα προαγιασθέντα προσάγεται. Ἠ αἰτία, δι’ ἥν ἐν ὅλῃ τῇ Τεσσαρακοστῇ, ἄνευ σαββάτου καί τῆς Κυριακῆς, καί τῆς ἡμέρας τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ἄρτος οὐ προσφέρεται, ἀλλά προηγιασμένα τελοῦνται, ἐγράφη, κατά τό ἡμῖν ἐγχωροῦν, ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ ἐννάτῳ κανόνι τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου. Αἱ ἡμέραι τῆς ἁγίας μ΄ ἡμέραι πένθους εἶναι καί κατανύξεως, τό δέ νά προσφέρεται θυσία τελεία πρός τόν Θεόν, καί μάλιστα ἐν ταῖς μνήμαις τῶν ἁγίων, πανηγύρεως, καί χαρᾶς, καί ἑορτῆς ὑπόθεσις νομίζεται παρά τοῖς πολλοῖς. Δι’ ὅ καί συνηθίζουν νά συνευωχοῦνται εἰς αὐτήν∙ ἐναντία δέ εἶναι ἀναμεταξύ των πένθος, καί ἑορτή. Διά τοῦτο προστάζει ὁ παρών Κανών, εἰς μέν τάς ἄλλας ἡμέρας τῆς μ΄ νά γίνεται ἡ τῶν προηγιασμένων λειτουργία,1 ταὐτόν εἰπεῖν ἡ τῆς τελειωμένης, καί προσφερθείσης θυσίας δευτέρα προσφορά. Εἰς δέ τά Σάββατα, καί τάς Κυριακάς, ὡς ἡμέρας ἱλαρωτέρας, καί μή νηστίμους, ὁμοίως καί εἰς τήν ἡμέραν τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ὡς οὖσαν ἀρχήν τῆς σωτηρίας ἡμῶν καί κεφάλαιον, καί ἀκολούθως ἑορτήν, καί πανήγυριν, συγχωρεῖ νά τελῆται θυσία, καί λειτουργία τελεία. 1Σημείωσαι ὅτι ἡ προηγιασμένη λειτουργία δέν εἶναι Γρηγορίου τοῦ Διαλόγου, καθ’ ὅτι ἐκεῖνος Ἑλληνικήν γλῶσσαν δέν ἤξευρε, κατά τήν κθ΄ ἐπιστολήν τοῦ στ΄ βιβλ. αὐτοῦ, καί καθ’ ὅτι ἐν τοῖς συγγράμμασιν αὐτοῦ αὕτη οὐχ εὑρίσκεται∙ ἀλλ’ εἶναι ἀπό τούς χρόνους τῶν διαδόχων τῶν Ἀποστόλων κατά τήν νστ΄ ἀπόκρισιν Συμεὼν τοῦ Θεσσαλονίκης. Καί πρό τῶν χρόνων τοῦ Διαλόγου, ὡς δείκνυται ἀπό τόν μθ΄ τῆς ἐν Λαοδικ. Καί μάλιστα ἀπό τήν συνήθειαν ὁποῦ ἦτον καί εἰς τήν Ἀνατολήν, καθὼς λέγει ὁ Βασίλειος ἐν τῇ πρός Καισαρίαν Πατρικίαν, καί εἰς τήν Δύσιν, καθὼς λέγει ὁ Ἱερώνυμος ἐν τῇ πρός Παμμάχιον, νά μεταλαμβάνουν οἱ Χριστιανοί εἰς τάς τετράδας καί παρασκευάς διά προηγιασμένου ἄρτου. Πρόδηλον γάρ, ὅτι οὗτοι μεταλαμβάνοντες, ἔλεγον κᾂποιας τινάς εὐχάς καί προτοῦ μεταλάβουν, καί ἀφ’ οὗ μεταλαμβάνον, αἱ ὁποῖαι, συντόμως εἰπεῖν, ἦτον ἡ τότε τῶν προηγιασμένων λειτουργία. Καί τοῦτο λέγει ὁ Ἀργέντης. Ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ ιδ΄ τῆς ἐν Λαοδικ. Μνημονεύομεν δέ τοῦ Διαλόγου ἐν τῇ ἀπολύσει τῆς προηγιασμένης, ἤ διά τί ὁ Διάλογος παραδούς τήν τοιαύτην λειτουργίαν εἰς τούς Ῥωμαίους ἐν ταῖς νηστίμοις ἡμέραις τῆς μ΄ κατά τόν Μαυρίκιον τόν ἱεροδιάκονον τῆς μεγάλης ἐκκλησίας τόν τά συναξάρια συγγράψαντα, καί κατά τόν Μεταφραστήν αὐτῶν Μάξιμον τόν Μαργούνιον, καί Μιχαήλ Κωνσταντινοπολίτην, ἔδωκε βουλήν καί εἰς τούς ἀνατολικούς νά τήν ἐπιτελοῦν καθ’ ἡμέραν ἐν τῇ μ΄ ὡς θέλουσί τινες (ὅρα τόν Δοσίθ. περί τῶν ἐν Ἱεροσολύμ. Πατριάρχευσ. σελ. 526), ἤ καί διά τί οὖσα πρότερον, παρά τοῦ Διαλόγου ὕστερον ἐκαλλωπίσθη, καί εἰς ἥν ὁρᾶται τώρα τάξιν ἐφέρθη. Ἐπενοήθη δέ ἀπό τούς Πατέρας ἡ προηγιασμένη, διά νά γίνωνται μέτοχοι καί εἰς τάς νηστίμους ἡμέρας τῆς ἀπό τῶν ἁγίων μυστηρίων ζωῆς οὐρανίου καί χάριτος. Διότι καί ὁ Βλάσταρις ἐν κεφ. ε΄, τοῦ στοιχ. τ΄ λέγει «καθὼς οἱ στρατιῶται ἐκεῖνοι ὁποῦ πολεμοῦν, ἀφ’ οὗ καταπαύσουν τόν πόλεμον, κατά τό ἑσπέρας τῆς ἡμέρας μεταλαμβάνουσιν ἀπό τήν προετοιμασμένην τροφήν καί φαγητόν, διά νά ἐνδυναμωθοῦν ἀπό αὐτόν, καί νά πολεμήσουν πάλιν τούς ἐχθρούς τήν ἐρχομένην ἡμέραν, τοιουτοτρόπως καί οἱ Χριστιανοί ἡμεῖς, πολεμοῦντες πρός τά πάθη καί τόν Διάβολον ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς μ΄ μεταλαμβάνομεν κατά τό ἑσπέρας τῆς ἡμέρας (οἱ ἄξιοι δηλ. καί προετοιμασμένοι) ἀπό τό σῶμα καί αἷμα τοῦ Κυρίου, τά προηγιασμένα ἀπό τό Σάββατον, καί Κυριακήν, διά νά ἐνδυναμωθῶμεν ἐξ αὐτῶν, καί νά πολεμήσωμεν πάλιν πρός τούς νοητούς ἐχθρούς γενναιότεροι (τοῦτο δέ οὐ λέγει ἀφ’ ἑαυτοῦ ὁ Βλάσταρις, ἀλλ’ ἀπό ἄλλου σχολίου παλαιοτέρου αὐτό μετέφρασεν, ὅπερ ἡμεῖς εὕρομεν) αὐτό τοῦτο διαλαμβάνουσι καί αἱ προηγιασμέναι αὐτῆς ταύτης εὐχαί». Ὅρα δέ ὅτι πρέπει κατά τό ἑσπέρας τῆς ἡμέρας νά τελῆται ἡ προηγιασμένη κατά τά τυπικά, καί τήν ἐν Καβιλώνῃ δυτικήν Σύνοδον∙ ὅθεν οἱ ἅμα πρωΐ ταύτην τελοῦντες, σφάλλουσι, καί ἂς διορθωθῶσι. Πῶς γάρ δύνανται νά λέγουν ἐν αὐτῇ πληρώσωμεν τήν ἐσπερινήν δέησιν ἡμῶν τῷ Κυρίῳ, ἥτις δέν εἶναι οὔτε μεσημβρινή; οὐ μόνον δέ κατά τάς δ΄ καί στ΄ ἀλλά καί κατά τάς β΄ καί γ΄ καί ε΄ ἀκωλύτως ὑπό τῶν βουλομένων ἡ προηγιασμένη γίνεται λειτουργία κατά τόν κανόνα τοῦτον. Οἱ δέ μή χρίοντες τόν ἅγιον ἄρτον μέ τό πανακήρατον αἷμα, ὡς ἐν τοῖς εὐχολογίοις διατάσσεται, καί οὔτε κεχρισμένον μή φυλάττοντες εἰς τό γένεσθαι δι’ αὐτῶν τήν προηγιασμένην, προφανῶς λατινοφρονοῦσι. Τῆς τῶν Λατίνων γάρ δυσσεβείας καί τοῦτό ἐστι, τό νά μεταδίδουν εἰς τούς λαϊκούς ἀπό ἕνα εἶδος, ἤτοι ἀπό τόν ἄρτον μόνον, τό μυστήριον τῆς εὐχαριστίας, ὡς ἡ ἐν Κωνσταντίᾳ τῆς Γερμανίας ἐν ἔτει ᾳυιδ΄ συγκροτηθεῖσα δυτική Σύνοδος παρανόμως ἐνομοθέτησε. Διά πόσας δέ αἰτίας ἐφυλάττετο προηγιασμένος ἄρτος, ὅρα τόν Εὐστράτιον Ἀργέντην σελ. 284 καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ ιδ΄ τῆς ἐν Λαοδικ. Ἐφυλάττετο δέ καί οἶνος προηγιασμένος ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ὡς μαρτυρεῖ καί ὁ Χρυσόστομος α΄ ἐπιστολή πρός Ἰννοκέντιον, καί ὁ Ἱερώνυμος ἐπιστολή δ΄ πρός Ῥουφῖνον, καί Γρηγόριος ὁ Θεολόγος ἐπιταφίῳ πρός Γοργονίαν, καί ἡ ἐν Τολήτῳ τοπική Σύνοδος, καί ἄλλοι. Ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ μθ΄ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ.
