Εἴ τις ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβύτερος, μή τρία βαπτίσματα μιᾶς μυήσεως ἐπιτελέσῃ, ἀλλ᾿ ἓν βάπτισμα, τό εἰς τόν θάνατον τοῦ Κυρίου διδόμενον, καθαιρείσθω. Οὐ γάρ εἶπεν ὁ Κύριος, εἰς τόν θάνατόν μου βαπτίσατε· ἀλλά, Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τά ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτούς εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος.
Τρία βαπτίσματα ἐνταῦθα τάς τρεῖς καταδύσεις φησίν ὁ κανών, ἐν μιᾷ μυήσει, ἤτοι ἐν ἑνί βαπτίσματι. Ὥστε τόν βαπτίζοντα ἑκάστῃ τῶν καταδύσεων ἕν τῆς ἁγίας Τριάδος ἐπιλέγειν ὄνομα. Τό γάρ ἅπαξ καταδύειν τόν βαπτιζόμενον εἰς τήν ἱεράν κολυμβήθραν, καί εἰς τόν θάνατον τοῦ Κυρίου τήν μίαν ἐπιφημίζειν κατάδυσιν, ἀσεβές ἐστι∙ καί ὁ οὕτω βαπτίζων, καθαιρεθήσεται. Καί οὗτος ὁ κανών τῆς αὐτῆς δυνάμεώς ἐστι∙ διορίζεται γάρ διά τριῶν μέν καταδύσεων τήν μύησιν ἐπιτελεῖσθαι τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἤγουν εἰς ὄνομα Πατρός, Υἱοῦ, καί ἁγίου Πνεύματος∙ ἅπαξ δέ βαπτίζειν, διά τό ἑνιαῖον τῆς θεότητος, καί τό τριττόν τῶν ὑποστάσεων, ἤ διά τόν ἐν τῷ σταυρῷ θάνατον τοῦ Χριστοῦ, καί τήν τριήμερον τούτου ἀνάστασιν. Φησί γάρ καί ὁ Ἀπόστολος∙ Εἰς τόν θάνατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθημεν. Τά δέ βαπτίσματα ἐνταῦθα ἀντί καταδύσεων ὑποληπτέον μοι. Τόν μέν τοι διά μιᾶς καταδύσεως εἰς τόν θάνατον τοῦ Κυρίου βαπτίζοντα, καθαιρεῖσθαί φησιν ὁ κανών, ὡς παρά τήν του Κυρίου διδαχήν ποιοῦντα, καί προφανῶς ἀσεβοῦντα. Ὁ μή τρισί μυῶν καταδύσεσιν, ἀλλά μιᾷ, εἰς τόν τοῦ Κυρίου θάνατον, (ὃ μή εἶπεν ὁ Κύριος), ἀνίερος. Τοῦ Κυρίου εἰπόντος βαπτίζειν εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός, καί τοῦ Υἱοῦ, καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἴτις ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβύτερος, ἐναντιωθῇ τῷ δεσποτικῷ προστάγματι, καί εἰς μίαν κατάδυσιν βαπτίσει, ὡς τοῦ βαπτίσματος τόν τοῦ Κυρίου καταγγέλλοντος θάνατον, καθαιρεθήσεται. Τρία εἶναι τά ἀναγκαιότατα, καί πάντῃ πάντως ἀπαραίτητα ἐν τῷ μυστηρίῳ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Νερόν ἡγιασμένον. Κατάδυσις τριτή καί ἀνάδυσις ἐν τῷ ὕδατι∙ καί Ἐπίκλησις τῶν τριῶν ὑπερθέων ὑποστάσεων. Εἰς τόν ἀνώτερον μθ΄ Κανόνα οἱ θεῖοι Ἀπόστολοι περί τῶν τριῶν ἐπικλήσεων ἐπρόσταξαν καί ἐδίδαξαν, ποῖα νά λέγωμεν ὀνόματα, καί μέ ποίαν τάξιν. Εἰς δέ τόν παρόντα ν΄ διαττάττουσιν ἀκολούθως περί τῶν τριῶν καταδύσεων, καί ἀναδύσεων. Ὡσάν ὁποῦ, ὡς εἴπομεν, εἶναι ἀναγκαῖαι1 κατά τά ἁπλῶς λεγόμενα ἀναγκαῖα, καί συστατικαί τοῦ ἀληθοῦς καί ὀρθοδόξου βαπτίσματος. Καί χωρίς αὐτά, ὄχι μόνον δέν συνίσταται τό βάπτισμα, ἀλλ’ οὐδέ ὅλως βάπτισμα ἠμπορεῖ νά ὀνομάζηται. Διότι ἂν τό, βαπτίζω θέλει νά εἴπῃ κοινότερον βουτῶ, λοιπόν ἀπό τάς καταδύσεις τάς ἐν τῷ ὕδατι, ταὐτόν εἰπεῖν ἀπό τά τρία βουτήματα, ἤ βαπτίσματα, βούτημα καί βάπτισμα ὀνομάζεται, καί ὄχι ἀπό ἄλλο τι. Ἀλλ’ ἴδωμεν καί τί ἐπί τῆς λήξεως διορίζουν οἱ Ἀπόστολοι. Ὅποιος Ἐπίσκοπος, ἤ Πρεσβύτερος ἐν τῷ ἑνί μυστηρίῳ τοῦ βαπτίσματος, δέν ἐπιτελέσει τρία βαπτίσματα, ἤ τρεῖς καταδύσεις, ἀλλά μίαν μόνον κατάδυσιν, γινομένην τάχα εἰς τόν ἕνα θάνατον τοῦ Κυρίου, ἂς καθῄρεται (ὅρα τόν Ἀποστολικόν τοῦτον Κανόνα προφητικῶς ἀνατρέποντα τόν Εὐνόμιον, τόν πρῶτον ἐν τῷ βαπτίσματι ἐπινοήσαντα τήν μίαν κατάδυσιν, ὡς προείπομεν, ἴσως δέ καί ἄλλοι αἱρετικοί τοῦτο ἐποίουν ἐν τῷ καιρῷ τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων). Ἐπειδή, δέν εἶπεν ὁ Κύριος εἰς ἡμᾶς τούς Ἀποστόλους του, ὅταν μᾶς ἔστελλεν εἰς τό κήρυγμα. Εἰς τόν θάνατόν μου βαπτίζετε. Ὄχι∙ ἀλλά μᾶς εἶπε. Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τά ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτούς εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός, καί τοῦ Υἱοῦ, καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἤτοι βαπτίζετε αὐτούς εἰς τρεῖς καταδύσεις καί ἀναδύσεις, καί εἰς κάθε μίαν κατάδυσιν, ἕν ἕκαστον ὄνομα ἐπιλέγετε τῆς ἁγίας Τριάδος. Διότι μέ τήν μίαν μέν κατάδυσιν καί ἀνάδυσιν, οὔτε ὁ τριημερονύκτιος θάνατος τοῦ Σωτῆρος ἐναργῶς παριστάνεται, οὔτε τό μυστήριον καί ἡ θεογνωσία τῆς ἁγίας Τριάδος ὁλότελα φανεροῦται. Ὅθεν καί τό τοιοῦτον βάπτισμα, ὡς ἔρημον ὂν καί τῆς θεολογίας, καί τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας, ἀσεβέστατόν ἐστι καί κακοδοξότατον. Μέ τάς τρεῖς καταδύσεις καί ἀναδύσεις, καί ἡ εἰς τήν ἁγίαν Τριάδα πίστις σαφῶς καταγγέλεται, καί ὁ τριημερονύκτιος θάνατος καί ταφή καί ἀνάστασις τοῦ Σωτῆρος ἐν ταὐτῷ εἰκονίζεται. Καί ἀκολούθως, διά τούτων τό ἡμέτερον βάπτισμα συνέχει ἐν αὐτῷ τά δύω πρώτιστα τῆς καθ’ ἡμᾶς ὀρθοδόξου πίστεως δόγματα, τῆς Θεολογίας λέγω τῆς ζωοποιοῦ Τριάδος, καί τῆς ἐνσάρκου τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰκονομίας. 1Εἶναι δόγμα ἀναντίῤῥητον τῆς Ὀρθοδόξου ἡμῶν πίστεως, ὅτι ὁ θάνατος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐστάθη ἕνα ἀναγκαῖον μέσον διά τήν σωτηρίαν ὅλου τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, καί διά τήν καταλλαγήν τοῦ ἀνθρώπου πρός τόν Θεόν. Διότι χωρίς αὐτόν δέν ἧτο δυνατόν νά φιλιωθῇ ποτέ μέ τόν Θεόν ὁ ἄνθρωπος, ἀλλά ἦτον ἀνάγκη νά μένῃ εἰς τούς αἰῶνας ἐχθρός αὐτοῦ ἀδιάλλακτος. Καί τοῦτο δηλῶν ὁ Παῦλος ἔλεγεν «Ἐχθροί ὄντες, κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ διά τοῦ θανάτου τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ» (Ρωμ.ε΄). Ὅθεν καί διά νά ἐνεργῆται πάντοτε ἡ μνήμη τῆς ἀρρήτου ταύτης εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ πρός τόν ἄνθρωπον, καί διά νά ἐνεργῆται εἰς τό ἑξῆς πάντοτε ἡ ἐκ τοῦ θανάτου τούτου σωτηρία τῶν ἀνθρώπων, τόσον αὐτός ὁ τόν θάνατον τοῦτον ὑπομείνας σαρκί, καί τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἀρχηγός Κύριος, ὄσον καί οἱ θεσπέσιοι αὐτοῦ Μαθηταί, καί ὅλοι οἱ θεοφόροι Πατέρες διετάξαντο, νά γίνεται ἀναγκαίως καί ἀπαραιτήτως ὁ τύπος καί ἡ εἰκὼν τοῦ θανάτου τούτου εἰς κάθε μυστήριον, καί εἰς κάθε ἱεροπραξίαν καί ἁγιστείαν τῆς Ἐκκλησίας μας. Ἀλλά κατ’ ἐξοχῆς τρόπον, ὁ τύπος τοῦ Δεσποτικοῦ θανάτου, εἰς τό μυστήριον ἐνεργεῖται τοῦ Βαπτίσματος, διά τῶν ἐν αὐτῷ τελουμένων τριῶν καταδύσεων. Εἶπα κατ’ ἐξοχήν, ἐπειδή εἰς ὅλα τά ἄλλα, ἐκτός τοῦ ἀνθρώπου, γίνεται ὁ τύπος τοῦ Κυριακοῦ θανάτου. Ἀλλ’ εἰς τόν ἅγιον Βάπτισμα, αὐτός ἐν αὐτῷ ἐνεργεῖ τόν τοῦ Κυρίου θάνατον ὁ ἄνθρωπος. Τοὐτέστιν αὐτός ὁ βαπτιζόμενος τυπικῶς ἀποθνῄσκει καί συνθάπτεται τῷ Χριστῷ ἐν τῷ ὕδατι τοῦ Βαπτίσματος. Καί μάρτυς ὁ Ἀπόστολος Παῦλος λέγων «ὅσοι εἰς Χριστόν ἐβαπτίσθημεν, εἰς τόν θάνατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθημεν, συνετάφημεν οὖν αὐτῷ διά τοῦ βαπτίσματος εἰς τόν θάνατον» (Ρωμ. στ΄ 9). Λοιπόν διά νά γίνηται εἰς ἡμᾶς τό ὁμοίωμα τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ καί τῆς τριημέρου ταφῆς αὐτοῦ, ἐξ ἀνάγκης πρέπει νά γίνωνται αἱ τρεῖς καταδύσεις. Εἰ δέ ἀλλέως ἀδύνατον. Καί ἄκουσον πόσον εἶναι σύμφωνος μέ τήν θείαν γραφήν καί μέ τούς Κανόνας τῶν Ἀποστόλων περί τῆς ἀνάγκης τῶν καταδύσεων, καί ἡ τῶν Πατέρων παράδοσις. Αὐτίκα γάρ τοῖς Ἀποστόλοις σύγχρονος καί κρυφιομύστης Διονύσιος μέ τήν συνηθισμένην του μεγαλόδοξον φράσιν ταῦτα θεηγορεῖ∙ «Τόν οὖν ἱερῶς βαπτιζόμενον ἡ συμβολική διδασκαλία μυσταγωγεῖ, ταῖς ἐν τῷ ὕδατι τρισί καταδύσεσι, τόν θεαρχικόν τῆς τριημερονύκτου ταφῆς Ἰησοῦ τοῦ ζωοδότου μιμεῖσθαι θάνατον». Καί πάλιν∙ «Οἰκείως ἡ δι’ ὕδατος ὁλική κάλυψις εἰς τήν τοῦ θανάτου καί τοῦ τῆς ταφῆς ἀειδοῦς εἰκόνα παρείληπται». Καί ἀλλαχοῦ, «τρίς μέν οὖν αὐτόν (τόν κατηχούμενον δηλ.) ὁ ἱεράρχης βαπτίζει ταῖς τρισί τοῦ τελουμένου καταδύσεσι καί ἀναδύσεσι τήν τριττήν τῆς θείας μακαριότητος ἐπιβοήσας ὑπόστασιν». Κύριλλος ὁ Ἱεροσολύμων ἐν τοῖς κατηχητικοῖς. Καί ἐνταῦθα διά συμβόλου τήν τριήμερον τοῦ Χριστοῦ αἰνιττόμενος ταφήν. Καθάπερ γάρ ὁ Σωτήρ ἡμῶν τρεῖς ἡμέρας, καί τρεῖς νύκτας ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς γῆς ἐποίησεν, οὕτω καί ἡμεῖς ἐν τῇ πρώτῃ ἀναδύσει, τήν πρώτην ἐμιμεῖσθε τοῦ Χριστοῦ, ἐν τῇ γῇ ἡμέραν, ἐν δέ τῇ καταδύσει, τήν νύκτα. Καί πάλιν, ὥσπερ ὁ Ἰησοῦς τάς οἰκουμενικάς ἁμαρτίας ἀναλαβὼν ἀπέθανεν, ἵνα θανατώσας τήν ἁμαρτίαν, ἀναστήσῃ σε ἐν δικαιοσύνῃ. Οὕτω καί σύ καταβάς εἰς τό ὕδωρ, καί τρόπον τινά συνταφείς ὥσπερ ἐκεῖνος ἐν τῇ πέτρᾳ, ἐγείρεται ἐν καινότητι ζωῆς περιπατῶν. Καί αὖθις ἐπί τήν ἁγίαν τοῦ Θείου Βαπτίσματος ἐχειραγωγεῖσθε Κολυμβήθραν, ὡς ὁ Χριστός ἀπό τοῦ Σταυροῦ ἐπί τό προκείμενον μνῆμα. Καί πάλιν ὥσπερ ὁ Χριστός ἐν τῷ Ἰορδάνῃ λουσάμενος ποταμῷ, καί τῶν φώτων τῆς θεότητος μεταδούς τοῖς ὕδασιν, ἀνέβαινεν ἐκ τούτων, καί Πνεύματος ἁγίου ἐπιφοίτησις οὐσιώδης αὐτῷ ἐγίνετο, τῷ ὁμοίῳ ἐπαναπαυομένου τοῦ ὁμοίου. Οὕτω καί ἡμῖν ἀναβεβηκόσιν ἀπό τῆς Κολυμβήθρας τῶν ἱερῶν ναμάτων, ἐδόθη χρῖσμα τό ἀντίτυπον, οὗ ἐχρίσθη Χριστός. Ἀθανάσιος ὁ πολύτλας ἑρμηνεύων τό Ἀποστολικόν ἐκεῖνο, σύμφυτοι γεγόναμεν τῶν ὁμοιώματι τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Σύμφυτοι γεγόναμεν ἤγουν μέτοχοι, ὥσπερ τό σῶμα τό Δεσποτικόν ταφέν ἐν τῇ γῇ, ἔφυσε σωτηρίαν τῷ κόσμῳ. Οὕτω καί τό ἡμῶν σῶμα ταφέν ἐν τῷ Βαπτίσματι ἔφυσε δικαιοσύνην ἡμῖν αὐτοῖς. Τό δέ ὁμοίωμα οὕτως ἔχει. Ὥσπερ ὁ Χριστός ἀπέθανε, καί τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀνέστη. Οὕτω καί ἡμεῖς ἐν τῷ Βαπτίσματι θνήσκοντες ἀνιστάμεθα. Τό γάρ καταδύσαι τό παιδίον ἐν τῇ Κολυμβήθρᾳ τρίτον καί ἀναδύσαι, τοῦτο δηλοῖ τόν θάνατον καί τήν τριήμερον ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ. Βασίλειος ἐν τρισίν οὖν καταδύσεσι καί ἰσαρίθμοις ταῖς ἐπικλήσεσει, τό μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος τελειοῦται. Ἵνα καί ὁ τοῦ θανάτου τύπος ἐξεικονισθῇ, καί τῇ παραδόσει τῆς θεογνωσίας τάς ψυχάς φωτισθῶμεν οἱ βαπτιζόμενοι. Καί ἀλλαχοῦ ἕν οἴδαμεν τό σωτήριον Βάπτισμα, ἐπειδή εἷς ἐστιν ὁ ὑπέρ τοῦ κόσμου θάνατος, καί μία ἡ ἐκ τῶν νεκρῶν ἀνάστασις, ὧν τύπος ἐστί τό Βάπτισμα. Καί πάλιν∙ Πῶς οὖν κατορθοῦμεν τήν εἰς ᾄδου κατάβασιν; μιμούμενοι τήν ταφήν τοῦ Χριστοῦ. Οἰονεί γάρ ἐνθάπτεται ἐν τῷ ὕδατι τῶν βαπτιζομένων τά σώματα. Καί κατωτέρω τό μέν οὖν ὕδωρ, τοῦ θανάτου τήν εἰκόνα παρέχει, τό δέ πνεῦμα, τήν ζωοποιόν ἐνίησι δύναμιν. Ὁ Νύσσης Γρηγόριος ἐν τῷ κατηχητικῷ∙ ἡ δέ εἰς τό ὕδωρ κάθοδος, καί τό τρίς ἐν αὐτῷ γενέσθαι τόν ἄνθρωπον, ἕτερον ἐμπεριέχει μυστήριον… Καί αὖθις ὁ τοίνυν Θεός ἡμῶν καί Σωτήρ τήν ὑπέρ ἡμῶν οἰκονομίαν πληρῶν, τό τέταρτον ὑπῆλθε στοιχεῖον τήν γῆν, ἡμεῖς δέ Βάπτισμα παραλαμβάνοντες εἰς μίμησιν τοῦ Κυρίου, καί διδασκάλου καί καθηγεμόνος ἡμῶν, εἰς γῆν μέν οὐ θαπτόμεθα, ἐπί δέ τό συγγενές τῆς γῆς στοιχεῖον τό ὕδωρ ἐρχόμενοι, ἐκείνῳ ἑαυτούς ἐγκρύπτομεν, ὡς ὁ Σωτήρ τῇ γῇ, καί τρίτον τοῦτο ποιήσαντες, τήν τριήμερον ἑαυτοῖς τῆς ἀναστάσεως χάριν ἐξεικονίζομεν. Ὁ Χρυσόστομος (ὁμιλ. κδ΄ εἰς τόν Ἰωάν.) τίς ὁ λόγος τοῦ Βαπτίσματος; Θεῖα τελεῖται ἐν αὐτῷ σύμβολα, τάχος, καί νέκρωσις, καί ἀνάστασις, καί ζωή. Καί ταῦτα ὁμοῦ γίνεται πάντα. Καθάπερ γάρ ἔν τινι τάφῳ τῷ ὕδατι καταδυόντων ἡμῶν τάς κεφαλάς, ὁ παλαιός ἄνθρωπος θάπτεται, καί καταδύς κάτω κρύπτεται ὅλος καθάπαξ, εἶτα ἀνανευόντων ἡμῶν, ὁ καινός ἄνεισι πάλιν. Καί αὔθις (ὁμιλ. μ΄ τῆς α΄ Κορινθ.). Καί τό βαπτίζεσθαι καί καταδύεσθαι, εἶτα ἀνανεύειν, τῆς εἰς ᾄδου καταβάσεως ἐστι σύμβολον καί τῆς ἐκεῖθεν ἀνόδου. Δι’ ὃ καί τάφον τό Βάπτισμα ὁ Παῦλος καλεῖ λέγων. Συνετάφημεν οὖν αὐτῷ διά τοῦ Βαπτίσματος. Καί πάλιν, ὅπερ ἐστίν ἡ μήτρα τῷ ἐμβρύῳ τοῦτο τῷ πιστῷ τό ὕδωρ. Ἐν γάρ τῷ ὕδατι διαπλάττεται καί μορφοῦται. Ὁ Δαμασκηνός Ἰωάννης διά τῶν τριῶν καταδύσεων, τάς τρεῖς ἡμέρας τῆς τοῦ Κυρίου ταφῆς σημαίνει τό Βάπτισμα. Ἀλλά τί φέρω εἰς μαρτυρίαν τούς παλαιούς καί ἡμετέρους πατέρας πρός σύστασιν τῆς ἀνάγκης τῶν ἐν τῷ Βαπτίσματι καταδύσεων; ἂς ἀναγνώσῃ ὅποιος ἀγαπᾷ τόν σοφόν ἄνδρα, καί τῶν Λατίνων θεολόγον Κορδέριον, καί θέλῃ ἰδῇ αὐτόν ἐν τῷ περί Βαπτίσματος αὐτοῦ λόγῳ, πῶς ἀνατρέπει τήν πονηράν γνώμην τοῦ Ἀκυνάτου Θωμᾶ, ὁποῦ δοξάζει ὅτι εἶναι πρᾶγμα ἀδιάφορον τό νά γένῃ τό Βάπτισμα μέ τάς τρεῖς καταδύσεις, ἤ νά μή γένῃ. Καί πῶς ἀποφασίζει νά φυλάττωνται ἀπαραλλάκτως αἱ τρεῖς καταδύσεις, καί ἀναδύσεις, κατά τήν διάταξιν τοῦ Βαπτίσματος τῆς Ἀνατολικῆς ἡμῶν Ἐκκλησίας. Ἀλλά γάρ καί αὐτό τό ὄνομα τῶν κολυμβηθρῶν, μέσα εἰς τάς ὁποίας ἐβαπτίζοντο, καί ἐκολύμβουν οἱ βαπτιζόμενοι, ἠμπορεῖ δι’ ἑαυτοῦ μόνον νά παραστήσῃ τήν ἀνάγκη τῶν καταδύσεων, χωρίς ἄλλας πολλάς ἀποδείξεις. Ὅθεν ἐν ταῖς διαταγαῖς τῶν Ἀποστόλων γέγραπται βιβλ. ζ΄, κεφ. με΄, ὅτι εἰς τό ὕδωρ καταβαίνει ὁ βαπτιζόμενος. Καί πάλιν∙ ἔστι τοίνυν τό μέν Βάπτισμα εἰς τόν θάνατον τοῦ Κυρίου διδόμενον∙ τό δέ ὕδωρ, ἀντί τῆς ταφῆς∙ τό ἔλαιον, ἀντί τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Ἡ σφραγίς, ἀντί τοῦ Σταυροῦ. Τό μῦρον, βεβαίωσις τῆς ὁμολογίας… Ἡ κατάδυσις, τό συναποθανεῖν. Ἡ ἀνάδυσις, τό συναναστῆναι (βιβλ. γ΄, ιζ΄). Δι’ ὅ καί κατά τήν νύκτα τοῦ μεγάλου Σαββάτου ἦτο καί εἶναι ἕως τήν σήμερον συνήθεια νά βαπτίζωνται οἱ κατηχούμενοι, καθὼς τοῦτο δηλοῦσι καί αἱ Ἀποστολικαί αὗται διαταγαί βιβλ. ε΄, κεφ. ιθ΄ καί ὁ με΄ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ Κανών. Καί ὁ λόγος ἐστί, διατί ἡ νύξ τούτου τοῦ μεγάλου Σαββάτου εἶναι μέσον τῆς ταφῆς καί τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου, κατά τόν Βαλσαμῶνα, καί Ζωναρᾶν, ὧν τύπος εἶναι αἱ τοῦ Βαπτίσματος καταδύσεις καί ἀναδύσεις. Ἵνα δηλ. ὁ βαπτιζόμενος, μή μόνον συνθάπτεται, καί συνανίσταται τῷ Χριστῷ κατά τάς καταδύσεις καί ἀναδύσεις τοῦ Βαπτίσματος, ἀλλά καί κατά τόν αὐτόν καιρόν. Ἐν δέ τῷ λεξικῷ Φραντζίσκου τοῦ Πιβάτου εἶναι γεγραμμένον, ὅτι ὁ ἅγιος Ὄθων διά τριῶν καταδύσεων ἐβάπτιζε. Φοβούμενος δέ λέγει, μήπως οἱ Λατῖνοι ἀθετήσαντες τούς Ἀποστολικούς θεσμούς τούς ἐπί τοῦ Βαπτίσματος διαταχθέντες, ὕβριν εἰς αὐτούς προξενήσουσιν, ἐπρόσταξε νά κατασκευασθοῦν κολυμβῆθραι ἐκ μαρμάρων, καί νά στερεωθοῦν μέσα εἰς τάς Ἐκκλησίας, ἐξέχουσαι ἀπό τήν γῆν ἕως ἕνα γόνατον, διά νά ἠμποροῦν μέσα εἰς αὐτάς νά καταδύωνται μέ εὐρυχωρίαν τά βαπτιζόμενα νήπια. Ὅθεν καί ἐν τῇ κατά Βενετίαν Ἐκκλησίᾳ τοῦ ἁγίου Μάρκου τοιαύτη Κολυμβήθρα εὑρίσκεται ἕως τήν σήμερον, εἰς καταισχύνην τῶν Παπιστῶν. Ἀλλά δή καί ὁ Πάπας Πελάγειος συμφώνως ἀποφαίνεται. Ὅτι, ἀναγκαίως χρειάζονται αἱ τρεῖς καταδύσεις εἰς τό ἅγιον Βάπτισμα. Ἐκ πάντων οὖν τῶν εἰρημένων τούτων ποῖον συμπέρασμα ἕπεται; ὅτι ἐπειδή αἱ τρεῖς καταδύσεις καί ἀναδύσεις ἀναγκαῖαί εἰσιν ἐν τῷ βαπτίσματι, διά νά εἰκονισθῇ δι’ αὐτῶν ὁ τριημερονύκτιος θάνατος, καί ταφή καί Ἀνάστασις τοῦ Σωτῆρος, ἐν οἷς ἡ σωτηρία, καί ἄφεσις, καί καταλλαγή δίδοται παρά Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις. Ἄρα τό Λατινικόν ῥάντισμα τῶν καταδύσεων καί ἀναδύσεων ὄν ἔρημον καί τύπου τοῦ τριημερονυκτίου θανάτου, καί τῆς ταφῆς, καί Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου ὑπάρχει. Εἰ δέ τούτων, δῆλόν ἐστι καί ὁμολογούμενον, ὅτι, καί ἔρημον πάσης χάριτός ἐστι καί ἁγιασμοῦ, καί ἀφέσεως ἁμαρτιῶν. Εἰ δέ οἱ Λατῖνοι ἀνθίστανται, ὅτι τό ἑαυτῶν ῥάντισμα διά τῶν ἐπικλήσεων τῆς ἁγίας Τριάδος παρεκτικόν ἐστιν ἁγιασμοῦ καί χάριτος, ἂς μάθωσιν, ὅτι δέν τελειοῦται τό Βάπτισμα διά μόνων τῶν τῆς Τριάδος ἐπικλήσεων, ἀλλά δεῖται ἀναγκαίως καί τοῦ τύπου τοῦ θανάτου, καί τῆς ταφῆς καί ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου. Ἐπειδή οὔτε μόνο ἡ εἰς τήν Τριάδα πίστις σώζει τόν βαπτιζόμενον, ἀλλά σύν αὐτῇ ἀναγκαία ὑπάρχει καί ἡ εἰς τόν θάνατον τοῦ Μεσίου πίστις, καί οὕτω δι’ ἀμφοτέρων ἐντός τῆς σωτηρίας καί μακαριότητος γίνεται οὗτος «Ἐν τρισί γάρ καταδύσεσι (καλόν γάρ τό τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐπαναλαβεῖν) καί ἰσαρίθμοις ταῖς ἐπικλήσεσι, τό μυστήριον τοῦ βαπτίσματος τελειοῦται ἵνα καί ὁ τοῦ θανάτου τύπος ἐξεικονισθῇ, καί τῇ παραδόσει τῆς θεογνωσίας τάς ψυχάς φωτισθῶμεν οἱ βαπτιζόμενοι». Σημείωσαι ὅμως ὅτι, καθὼς λέγομεν πῶς εἶναι αἱρετικόν καί ἄδεκτον τό Βάπτισμα τῶν Λατίνων, διά τά εἰρημένα, οὕτω πρέπει καί ἡμεῖς οἱ ὀρθόδοξοι νά προσέχωμεν καλῶς εἰς τό ἰδικόν μας, νά μήν γίνεται μέσα εἰς λεκάνας καί σκαφίδια, μέσα εἰς τά ὁποίας, μόλις ὀλίγον τι μέρος τῶν ποδῶν τῶν βαπτιζομένων παιδίων βουτᾶται. Καί ἀφίνω νά λέγω, πῶς καί πολλάκις περιτρέπονται καί τά σκαφίδια ἐκεῖνα, καί χύνεται τό ἁγίασμα. Ὅθεν ἂν ἐλέγχωμεν τούς Λατίνους, πῶς ἠθέτησαν τό Ἀποστολικόν Βάπτισμα, πρέπει ἐκ τοῦ ἐναντίου ἡμεῖς νά ἔχωμεν τό ἰδικόν μας ἀκίνδυνον καί ἀνεπίληπτον. Καί περί τούτου, καθὼς καί διά τά ἄλλα πάντα, ἡ φροντίς καί τό χρέος ἐπίκειται εἰς τούς ποιμένας τῶν ψυχῶν. Ἡμεῖς ὡς τόσον, κάμνομεν τοῦ σκοποῦ τό ἔργον, καί φωνάζομεν, διδόντες τήν εἴδησιν. Αὐτοί δέ τά ἑαυτῶν σκοπείτωσαν, ὡς λόγον ἀποδώσοντες. Προσθέττομεν ἀκόμη καί τοῦτο, ὅτι ἀνίσως κατά τόν μέγαν τῆς Θεσσαλονίκης Γρηγόριον, ὁ Κύριος τήν εἰς ᾄδου κάθοδόν τε καί ἀνάβασιν προϋποδείξας ἡμῖν διά τοῦ κατ’ αὐτόν βαπτίσματος, τοῖς πιστοῖς τελεῖν, ἔπειτα τοῦτο παρέδωκεν εἰς σωτηρίαν (λόγ. β΄ περί βαπτίσματος). Ἐπειδή τό ὀρθόδοξον βάπτισμα, δέν εἶναι τύπος μόνης τῆς ταφῆς τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου, ὡς εἶπεν ὁ Ἀπόστολος, καί οἱ ἄλλοι Πατέρες, ἀλλά ἀκόμη καί τῆς εἰς ᾄδου καταβάσεως τῆς ψυχῆς του, ὡς εἶπεν ἀνωτέρω ὁ Βασίλειος, καί ὁ Χρυσόστομος, ἵνα, κατ’ αὐτόν πάλιν τόν Γρηγόριον, διά μέν τοῦ τύπου τῆς ταφῆς τοῦ Χριστοῦ, τό σῶμα θεουργηθῇ τοῦ βαπτιζομένου∙ διά δέ τοῦ τύπου τῆς εἰς ᾄδου καταβάσεως, θεωθῇ ἡ ψυχή του∙ λοιπόν, καθὼς τά σπέρματα καί φυτά, ἐάν δέν φυτευθοῦν βαθέως εἰς τήν γῆν, ἀλλά μείνουν ἐπάνω εἰς τήν ἐπιφάνειαν, δέν δύνανται νά βλαστήσουν, καί νά καρποφορήσουν, ἀλλά, ἤ ξηραίνονται, ἤ καταπατοῦνται, ἤ διαρπάζονται ἀπό τά πετεινά. Τοιουτοτρόπως, καί οἱ δυστυχεῖς Λατῖνοι. Ἐπειδή καί δέν γίνονται σύμφυτοι κατά τόν Ἀπόστολον, ἤτοι δέν συμφυτεύονται μαζή μέ τόν Χριστόν, ὡς φυτά ἐν τῷ βαπτίσματι. Τοῦτο γάρ δηλοῖ τό, σύμφυτοι, κατά τόν Βασίλειον, λέγοντα∙ Συνταφέντες τῷ Χριστῷ, οὐ νεκρότητος φθοράν ἐκδεχόμεθα, ταφήν δέ, καί ὥσπερ φυτείαν σπερμάτων μιμούμεθα. Καί πάλιν συμφυτευθέντες ἐν τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου, πάντως συνεγειρόμεθα. Τῆς γάρ φυτείας τό ἀκολούθως σημαινόμενον τοιοῦτον (λόγ. α΄ περί βαπτίσματος σελ. 656. τοῦ β΄ τομ.) Καί μάλιστα διά τί καί ὁ Κύριος, μέ τό φυτόν καί σπέρμα τοῦ σίτου παρωμοίασε τόν ἑαυτόν του, καί τήν ταφήν του, μέ τήν τοῦ σίτου φύτευσιν εἰπών, ἐάν ὁ κόκκος πεσὼν εἰς τήν γῆν ἀποθάνῃ, ἤτοι φυτευθῇ καί ἐνταφιασθῇ (Ἰωάν. ιβ΄ 24) πολύν καρπόν φέρει. Ἐπειδή λέγω καί οἱ Λατῖνοι δέν συμφυτεύονται μέ τόν διφυῆ κόκκον Χριστόν ἐν τῷ ὕδατι τοῦ βαπτίσματος, διά τοῦτο, οὔτε τό σῶμα αὐτῶν θεουργεῖται, οὔτε ἡ ψυχή, καί ἁπλῶς εἰπεῖν, νά βλαστήσουν σωτηρίαν δέν ἠμποροῦν, ἀλλά ξηραίνονται καί ἀπολλύονται.
