Περί τοῦ τόμου τῶν δυτικῶν, καί τούς ἐν Ἀντιοχείᾳ ἀπεδεξάμεθα, τούς μίαν ὁμολογοῦντας Πατρός καί Υἱοῦ καί Ἁγίου Πνεύματος Θεότητα.
Κωνστάντιος ὁ Βασιλεύς, ὁ υἱός τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, ἀρειανίσας, ἔσπευδέν ἀνατρέψαι τήν πρώτην σύνοδον. Τοῦτο ὁ τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης πάπας ἀνήνεγκε πρός Κώνσταντα, τόν ἀδελφόν τοῦ Κωνσταντίου· ὁ δέ, πόλεμον ἠπείλησε διά γραμμάτων τῷ ἀδελφῷ, εἰ μή παύσαιτο τήν ὀρθήν πίστιν σαλεύων, Ἔδοξεν οὖν τοῖς βασιλεῦσιν ἀμφοῖν, σύνοδον γενέσθαι, κἀκείνην διαγνωμονῆσαι περί τῶν ἐν Νικαίᾳ ἀποφασισθέντων. Συνῃθροίσθησαν οὖν ἐν Σαρδικῇ ἐπίσκοποι τριακόσιοι τεσσσαράκοντα καί εἷς, οἵ καί ὅρον ἐξέθεντο, βεβαιοῦντα τό ἅγιον σύμβολον τῶν ἐν Νικαίᾳ Πατέρων, καί τούς τά ἐναντία φρονοῦντας ἀποκηρύττοντα. Τόμον οὖν τῶν δυτικῶν, τόν ὅρον τοῦτον φησίν ἡ δευτέρα σύνοδος· ὅν δεξαμένους καί τούς ἐν Ἀντιοχείᾳ ἀπεδέξατο. Δυτικούς δέ τούς ἐν Σαρδικῇ ἀθροισθέντας φησίν ἐπισκόπους. Σαρδική δέ ἐστιν ἡ νῦν λεγομένη Τριάδιτζα. Τόμον δέ εἶπε τῶν δυτικῶν, ὅτι μόνοι οἱ δυτικοί ἐπίσκοποι τοῦτον ἐξέθεντο· οἱ γάρ ἐξ ἑῴας Ο΄ ὄντες, ἔλεγον· ὡς, εἰ μή τοῦ συνεδρίου ἐξέλθωσιν ὁ ἅγιος Παῦλος ὁ ὁμολογητής, καί ὁ μέγας Ἀθανάσιος, οὐ κοινωνήσωσι τῇ συνόδῳ. Τοῦτο δέ ποιῆσαι μή ἀνασχομένων τῶν δυτικῶν, αὐτίκα ἀπέστησαν τῆς συνόδου οἱ τῆς ἑῴας ἐπίσκοποι· διό καί μόνοι οἱ δυτικοί τόν τῆς Νικαίας ὅρον ἐβεβαίωσαν, καί ἀνεθεμάτισαν τό ἀνόμοιον, καί τῶν ἑῴων ἐπισκόπων κατεψηφίσαντο. Σημείωσαι δέ ἀπό τῶν ἐντός ἱστορηθέντων, ὅτι ἡ ἐν Σαρδικῇ σύνοδος πρό τῆς δευτέρας γέγονε συνόδου. Καί οὗτος ὁ κανών ἰδικός ἐστιν. Ἱστόρηται γάρ, ὅτι Κωνστάντιος ὁ βασιλεύς, ὁ υἱός τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, ἀρειανίσας, ἔσπευδέν ἀνατρέψαι τήν πρώτην σύνοδον. Μαθών δέ τοῦτο Κώνστας ὁ ἀδελφός αὐτοῦ, τῶν ἑσπερίων κυριεύων μερῶν, ἠπείλησε διά γραφῶν πόλεμον τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, εἰ μή παύσαιτο τήν ὀρθήν πίστιν σαλεύειν. Ἔδοξεν οὖν τοῖς βασιλεῦσι, συνελθεῖν ἐν Σαρδικῇ, ἤτοι τῇ Τριαδίτζῃ, τούς ἐπισκόπους, καί διαγνωμονῆσαι περί τῶν ἐν Νικαίᾳ δογματισθέντων. Συναθροισθέντων οὖν τριακοσίων τεσσαράκοντα πρός τῷ ἑνί ἐπισκόπων, ἐβεβαιώθη τό ἅγιον σύμβολον τῶν ἐν Νικαίᾳ Πατέρων· καί οἱ μή οὕτω φρονοῦντες ἀνεθεματίσθησαν. Τόμον οὖν τῶν δυτικῶν τόν ὅρον τοῦτόν φησιν ἡ β΄ σύνοδος, τόν καί παρά τῶν Ἀντιοχέων δεχθέντα· τόμον δέ εἶπε τῶν δυτικῶν, ὅτι μόνοι οἱ δυτικοί ἐπίσκοποι τοῦτον ἐξέθεντο· οἱ γάρ ἐξ ἑῴας Ο΄ ὄντες ἔλεγον· ὡς, εἰ μή τοῦ συνεδρίου ἐξέλθωσιν ὁ ἅγιος Παῦλος ὁ ὁμολογητής, καί ὁ μέγας Ἀθανάσιος, οὐ κοινωνήσουσι τῇ συνόδῳ. Τοῦτο δέ ποιῆσαι μή ἀνασχομένων τῶν δυτικῶν, αὐτίκα ἀπέστησαν τῆς συνόδου οἱ τῆς ἑῴας ἐπίσκοποι· διό καί μόνοι οἱ δυτικοί τόν τῆς Νικαίας ὅρον ἐβεβαίωσαν, καί ἀνεθεμάτισαν τό ἀνόμοιον, καί τῶν ἑῴων ἐπισκόπων κατεψηφίσαντο. Σημείωσαι δέ ἀπό τῶν ἐντός ἱστορηθέντων, ὅτι ἡ ἐν Σαρδικῇ σύνοδος πρό τῆς β΄ γέγονε συνόδου. Ὁ Πατέρα, καί Υἱόν, καί ἅγιον Πνεῦμα ὁμοούσια παρεγγυῶν τῶν δυτικῶν τόμος, εὐαπόδεκτος. Σαφής. Ὁ Κανὼν οὗτος ἰδικός ἐστι καί μερικός. Λέγει γάρ, ὅτι, καθὼς ἀπεδεξάμεθα τόν τόμον τῶν δυτικῶν, δηλαδή τόν ὅρον τόν βεβαιοῦντα μέν τό ἅγιον σύμβολον τῶν ἐν Νικαίᾳ Πατέρων, ἀναθεματίζοντα δέ πάντας τούς φρονοῦντας τό ἐναντίον, τόν ὁποῖον ἐξέθεντο οἱ Δυτικοί Πατέρες οἱ ἐν τῇ Σαρδικῇ συναχθέντες.1 Οὕτω παρομοίως ἀπεδεξάμεθα καί τόν ὅρον τῆς πίστεως τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ συνελθόντων.2 Οἵτινες ὁμολογοῦσι μίαν θεότητα Πατρός, καί Υἱοῦ, καί Ἁγίου Πνεύματος, παρομοίως δηλαδή μέ τούς ἐν Νικαίᾳ συνελθόντας Πατέρας. 1Ἡ αἰτία ὁποῦ ἐγένετο ὁ τόμος οὗτος, ὡς ἐν συντόμῳ ἐστίν αὕτη. Ἐπειδή ἔμαθον Κωνστάντιος, καί Κώνστας οἱ Βασιλεῖς, ὅτι οἱ περί τόν Εὐσέβιον ταράττουσι τάς ἐκκλησίας, καί ὅτι ἐκάθῃραν τόν μέγαν Ἀθανάσιον, καί Παῦλον Κωνσταντινουπόλεως, ἐπρόσταξαν νά συναχθῇ Σύνοδος ἐν τῇ Σαρδικῇ τῇ Ἰλλυρικῇ πόλει, τόσον Δυτικῶν Πατέρων, ὅσον καί Ἀνατολικῶν∙ οἱ μέν οὖν Ἀνατολικοί ἀπερχόμενοι εἰς τήν Σύνοδον ἔγραψαν ἀπό Φιλιππουπόλεως εἰς τούς Δυτικούς νά μή συγκαθίσουν εἰς τήν Σύνοδον τόν Ἀθανάσιον καί Παῦλον ὡς καθῃρημένους. Ἦσαν γάρ ἐχθροί τοῦ ὁμοουσίου∙ οἱ δέ Δυτικοί ἀντέγραψαν αὐτοῖς, ὅτι οὐ γινώσκουσιν αὐτούς καθῃρημένους, ἤ πταίστας. Ταῦτα μαθόντες οἱ Ἀνατολικοί ἀνεχώρησαν ἀπό τήν Σύνοδον, καί ἐπέστρεψαν εἰς τήν Φιλιππούπολιν∙ οἱ δέ Δυτικοί μόνοι μείναντες, τήν σύνοδον ἐτέλεσαν, ἀθωώσαντες μέν τόν Ἀθανάσιον, καί Παῦλον, βεβαιώσαντες δέ καί τήν ἐν Νικαίᾳ πίστιν, καί μηδέν προσθέντες ἤ ἀφαιρέσαντες. Ταύτην λοιπόν τήν ἔκθεσιν καί βεβαίωσιν τῆς πίστεως, τόμον τῶν Δυτικῶν μόνων, καί οὐχί τῶν Ἀνατολικῶν ὡς ἀναχωρησάντων, ὀνομάζει ὁ παρών Κανών.2Ὁ Σωκράτης βιβλ. β΄, κεφ. ι΄, διηγεῖται ὅτι οἱ περί τόν Νικομηδείας Εὐσέβιον ἐν τῇ κατά Ἀντιόχειαν συνόδῳ τῇ ἐπί Κωνσταντίνου συγκροτηθείσῃ, τελείως μέν δέν ἐκατηγόρησαν τήν ἐν Νικαίᾳ πίστιν, κατ’ ἄλλο δέ ὕφος, καί φράσιν, ὅρον πίστεως συνέθεντο, εἰς τήν ὁποίαν φαίνονται, ὅτι ὁμολογοῦσι μίαν θεότητα τοῦ Πατρός, καί τοῦ Υἱοῦ, καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἥτις πίστις αὐτόθι κεῖται παρά τῷ Σωκράτει. Τοῦτον λοιπόν τόν ὅρον τῆς πίστεως λέγει ὁ παρών Κανών, ὅτι ἀπεδέχθη ἡ σύνοδος (ἀγκαλά καί ὑπούλως οὗτος νά συνετέθη τό πρῶτον παρά τῶν Εὐσεβιανῶν, ἕως ὁποῦ ἀπό ὀλίγον ὀλίγον, νά ἑλκύσωσι τούς πολλούς εἰς τήν δόξαν τῶν Ἀρειανῶν, καθὼς αὐτόθι λέγει ὁ ἴδιος Σωκράτης) τόν ὁποῖον ὅρον καί τόμον καί ὁ Θεοδώρητος βιβλ. ε΄, κεφ. θ΄, ἀναφέρει. Ἐν γάρ τῇ Συνοδική ἐπιστολῇ, ὁποῦ ἡ παροῦσα β΄ Σύνοδος ἐπιστέλλει εἰς τούς Ῥωμαίους, μνείαν τούτου ποιεῖται, τάδε ἐπί λέξεως λέγουσα. «Τά μέν οὖν κατά τήν πίστιν τήν παρ’ ἡμῶν ἀνυποστόλως κηρυττομένην, ὡς ἐν κεφαλαίῳ τοιαῦτα. Περί ὧν καί ἐπί πλεῖον ψυχαγωγηθῆναι δυνήσεσθε τῷ τε ἐν Ἀντιοχείᾳ τόμῳ παρά τῆς ἐκεῖ συνελθούσης Συνόδου γεγενημένῳ καταξιώσαντες ἐντυχεῖν. Καί τῷ πέρυσιν ἐν Κωνσταντινουπόλει παρά τῆς οἰκουμενικῆς ἐκτεθέντι Συνόδου, ἐν οἷς πλατύτερον τήν πίστιν ὡμολογήσαμεν. Ὥσπερ οὖν οἱ κε΄ κανόνες τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ ἐδέχθησαν, οὕτω καί ὁ ἀνωτέρω τῆς πίστεως ὅρος αὐτῆς ὡς ὀρθῶς ἔχων (καίτοι ὑπούλως) ὑπό τῆς β΄ Συνόδου ταύτης ἀποδοχῆς ἠξιώθη».
