Τοῖς δέ καθυποκριναμένοις, κατά τόν ἐπιληπτευσάμενον Δαβίδ, ἵνα μή ἀποθάνῃ οὐκ ὄντα ἐπίληπτον, καί μή γυμνῶς ἀπογραψαμένοις τά πρός ἄρνησιν, ἀλλά διαπαίξασι κατά πολλήν στενοχωρίαν, ὡς ἂν παιδία βουλευτικά ἔμφρονα ἐν παιδίοις ἄφροσι, τάς τῶς ἐχθρῶν ἐπιβουλάς, ἤτοι ὡς διελθόντες βωμούς, ἤτοι ὡς χειρογραφήσαντες, ἤτοι ὡς ἀνθ᾿ ἑαυτῶν βαλόντες ἐθνικούς, εἰ καί τισιν αὐτῶν συνεχώρησάν τινες τῶν ὁμολογησάντων, ὡς ἤκουσα, ἐπεί μάλιστα κατά πολλήν εὐλάβειαν ἐξέφυγον αὐτόχειρες γενέσθαι τοῦ πυρός καί τῆς ἀναθυμιάσεως τῶν ἀκαθάρτων δαιμόνων, ἐπεί τοίνυν ἔλαθεν αὐτούς ἀνοίᾳ, τοῦτο πράξαντας ὅμως, ἑξάμηνος αὐτοῖς ἐπιτεθήσεται τῆς ἐν μετανοίᾳ ἐπιστροφῆς. Οὕτω γάρ μᾶλλον καί αὐτοί ὠφεληθήσονται, καταμελετῶντες τό προφητικόν ῥητόν καί λέγοντες· Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱός καί ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχή ἐπί τοῦ ὤμου αὐτοῦ καί καλεῖται τό ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς Ἄγγελος, ὅσπερ, ὡς ἴστε, ἐν τῷ ἕκτῳ μηνί τῆς συλλήψεως τοῦ ἑτέρου παιδίου, τοῦ προκηρύξαντος πρό προσώπου τῆς εἰσόδου αὐτοῦ μετάνοιαν είς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, συνελήφθη καί αὐτός κηρύξαι μετάνοιαν. Καί γάρ καί τῶν ἁμφοτέρων ἀκούομεν ἐν πρώτοις κηρυσσόντων οὐ μόνον περί μετανοίας, ἀλλά καί περί βασιλείας οὐρανῶν, ἥτις καθὼς μεμαθήκαμεν, ἐντός ἡμῶν ἐστι, τῷ ἐγγύς ἡμῶν εἶναι τό ῥῆμα, ὃ πιστεύομεν ἐν τῷ στόματι ἑαυτῶν καί ἐν τῇ καρδίᾳ ἑαυτῶν. Περί ἧς καί αὐτοί ὑπομνησθέντες, μαθήσονται ὁμολογεῖν ἐν τῷ στόματι ἑαυτῶν, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, πιστεύοντες ἐν τῇ καρδίᾳ ἑαυτῶν, ὅτι ὁ Θεός αὐτόν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, ἅτε δή ἀκούοντες, ὅτι καρδίᾳ μέν πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δέ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν.
Εἰ δέ τινες ὑπεκρίθησαν μέν προσιέναι τοῖς βωμοῖς, ἤτοι γράψαι, ὅτι ἀρνοῦνται τήν πίστιν, οὐ γυμνῶς δέ τά πρός ἄρνησιν ἔγραψαν, ἀντί τοῦ, οὐκ ἀπαρακαλύπτως, οὐ φανερῶς, ἀλλά διά τινος μεθόδου διέπαιξαν τούς βιάζοντας αὐτούς, ὡς ὁ Δαυίδ, ὅτε τόν ἐπίληπτον ὑπεκρίθη φεύγων τόν Σαούλ, καί πρός τούς ἀλλοφύλους γενόμενος, καί οὕτω τόν θάνατον διαπέφευγε∙ διέπαιξαν δέ, φησι, τάς τῶν ἐχθρῶν ἐπιβουλάς, ὡς παιδία βουλευτικά, ἔμφρονα, φρόνιμα δηλαδή, καί συνετῶς βουλευόμενα, διαπαίζουσιν ἐν ἄφροσι παιδίοις∙ παιδίοις δέ ἔμφροσιν ἀπεικάζει τούς ἀπατήσαντας τούς ἀσεβεῖς, καί δόξαντας μέν θύειν, μή θύσαντας δέ∙ ἔμφροσι μέν, ὡς τήν θυσίαν τέως ἐκκλίνοντας∙ παιδίοις δἑ, ὡς μή τέλειον καί ἀνδρῶδες ἐνδειξαμένους φρόνημα, καί γενναίως ἀντικαταστάντας τοῖς εἰδωλολάτραις, ἀλλ᾽ ὅλως συνθεμένους θύσαι, ἤ καί εἴ τινες ἀνθ᾽ ἑαυτῶν ὑπέβαλον ἐθνικούς, ἤγουν ἀπίστους, καί ἐκείνων θυσάντων, ἐνομίσθησαν αὐτοί τεθυκέναι, τοῖς τοιούτοις, φησίν, ἑξάμηνος καιρός ἐξαρκέσει εἰς μετάνοιαν∙ κᾂν γάρ οὐκ ἔθυσαν, ἀλλ᾽ ὅτι συνέθεντο θύσαι, ἤ ὅτι ἑτέρους ὑπέβαλον, καί ἔδοξαν αὐτοί θύσαι, ἐλογίσθησαν δεῖσθαι μετανοίας, εἰ καί τισιν αὐτῶν συνεχώρησάν τινες τῶν ὁμολογησάντων∙ τινές γάρ τῶν μαρτυρησάντων καί παθόντων ὑπέρ τῆς πίστεως συνεχώρησαν τοῖς διά μεθόδων, ὡς εἴρηται, μή θύσασι, καί ἐδέξαντο αὐτούς μετά τῶν πιστῶν, ὅτι ἐξἑφυγον πολυτρόπως τό θυσιάσαι τοῖς δαίμοσι∙ διά δέ τήν ἑξάμηνον προθεσμίαν, ἐμνήσθη καί τοῦ διά Γαβριήλ μηνύματος, τοῦ ἐν τῷ ἕκτῳ μηνί τῆς συλλήψεως τοῦ Προδρόμου, ἐν ᾧ συνελήφθη ὁ Κύριος. Ἐπιφέρει δέ καί ῥήματα ἀποστολικά. Εἰ δέ τινες ὑπεκρίθησαν μέν προσιέναι τοῖς βωμοῖς, ἤτοι γράψαι, ὅτι ἀρνοῦνται τήν πίστιν, οὐ γυμνῶς δέ καί φανερῶς τοῦτο ἐποίησαν, ἀλλά διά τινος μεθόδου διέπαιξαν τούς βιάζοντας αὐτούς, ὡς ὁ Δαβίδ, ὅτε τόν ἐπίληπτον ὑπεκρίθη, φεύγων τόν Σαούλ, καί πρός τούς ἀλλοφύλους γενόμενος, καί οὕτω τόν θάνατον διαπέφευγε∙ διέπαιξαν δέ τάς τῶν ἐχθρῶν ἐπιβουλάς, ὡς παιδία βουλευτικά, ἔμφρονα, διαπαίζουσιν ἄφρονας παῖδας∙ ἠπάτησαν γάρ τούς ἀσεβεῖς διά τό δόξαι μέν θύειν, μή θύσαι δέ∙ τυχόν γάρ ἀνθ᾽ ἑαυτῶν ὑπέβαλον ἐθνικούς ἤ ἀπίστους, καί δι᾽ ἐκείνων ἐνόμισαν τεθυκέναι∙ τοῖς τοιούτοις, φησίν, ἑξάμηνος καιρός ἀρκέσει εἰς μετάνοιαν∙ κᾂν γάρ οὐκ ἔθυσαν, ἀλλ᾽ ὅτι συνέθεντο θύσαι, ἤ ἑτέρους ὑπέβαλον, ἐλογίσθησαν δεῖσθαι μετανοίας, εἰ καί τισιν αὐτῶν συνεχώρησάν τινες τῶν μαρτυρησάντων ὑπέρ τῆς πίστεως. Ἀπεικάζει δέ τούτους παισί μέν, ὡς μή ἀνδρικὤς ἀντικαταστάντας τοῖς εἰδωλολάτραις, ἔμφροσι δέ, ὡς εὐμεθόδως τήν θυσίαν ἐκκλίναντας. Διορίζει ὁ παρών κανών, ὅτι ἐκεῖνοι ὁποῦ καθὼς ὁ Δαβίδ φεύγων τόν Σαούλ ὑπεκρίθη ἔμπροσθεν εἰς τόν Βασιλέα Ἀγχοῦς, ὅτι σεληνιάζεται, διά νά μή θανατωθῇ ἀπό αὐτόν, ἔτζι καί αὐτοί ἐκαμώθησαν πῶς ἐπλησίασαν εἰς τούς βωμούς τῶν εἰδώλων, ἤ πῶς ἔγραψαν νά ἀρνηθοῦν, ἤ ἔβαλον ἀντί διά λόγου των ἐθνικούς, καί ἐθυσίασαν, ὄχι ὅμως καί φανερῶς ἔγραψαν νά ἀρνηθοῦν τήν πίστιν, ἀλλά ὑπό πολλῆς στενοχωρίας βιαζόμενοι, μέ κᾂποιας μεθόδους ἐπερίπαιξαν τούς διώκτας, ὡσάν τά γνωστικά παιδία, ὁποῦ περιπαίζουν τά ἄγνωστα.1 Οὗτοι, λέγω, ἀγκαλά καί ἀπό μερικούς ἁγίους ὁμολογητάς ἐσυγχωρήθησαν, διά τάς μεθόδους ὁποῦ ἐμεταχειρίσθησαν νά μή θυσιάσουν οἱ ἴδιοι μέ τάς χεῖρας των εἰς τούς δαίμονας. Ἐπειδή ὅμως ἐν ἀφροσύνῃ τοῦτο ἔπραξαν, καί ἐνομίσθησαν ἀπό τούς ἀπίστους, ὅτι κατά τό φαινόμενον ἐθυσίασαν, κᾂν καί τῇ ἀληθείᾳ δέν ἐθυσίασαν. Πρέπει ἓξ μῆνας νά κανονίζωνται καί νά μετανοοῦν. Ἐπειδή δέ εἰς ἓξ μῆνας τήν μετάνοιαν αὐτῶν ἐδιώρισε, διά τοῦτο καί μόνον, ἀναφέρει προσφυέστατα τά ἑξῆς ῥητά, καί λέγει, ὅτι οἱ μετανοοῦντες αὐτοί εἰς τούς ἓξ μῆνας, πρέπει νά ἐνθυμοῦνται τόν Χριστόν, ὅστις εἰς τόν ἕκτον μῆνα τῆς συλλήψεως τοῦ Ἰωάννου, τοῦ κηρύξαντος μετάνοιαν, ἐσυλλήφθη κατά τό Εὐαγγέλιον, καί ἐκήρυξε καί αὐτός παρομοίως τήν μετάνοιαν. Συμφώνως γάρ ὁ Πρόδρομος, καί ὁ Χριστός ἐκήρυξαν, λέγοντες «μετανοεῖτε, ἤγγικε γάρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν». Ἑρμηνεύει δέ ὁ Ἅγιος ὅτι διά τοῦτο ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν εἶναι μέσα μας, ὡς εἶπεν ὁ Κύριος, καθ’ ὅτι, τό ῥῆμα ὁποῦ πιστεύομεν, ὡς λέγει ὁ Μωυσῆς, καί ὁ Παῦλος, εἶναι κοντά καί εἰς τό στόμα, καί εἰς τήν καρδίαν μας. Ὅθεν ἀκολούθως κατά τό ῥητόν τοῦτο, καί αὐτοί ὁποῦ ἐπίστευον μέν μέ τήν καρδίαν τόν Χριστόν, δέν ὡμολόγησαν δέ μέ τό στόμα αὐτόν, πρέπει νά μάθουν, ὅτι καί μέ τήν καρδίαν πρέπει νά πιστεύουν, καί μέ τό στόμα πρέπει νά ὁμολογοῦν, ὅτι εἶναι Κύριος, καί Θεός ὁ Ἰησοῦς, ἀκούοντες τοῦ Παύλου νά λέγῃ, «καρδίᾳ μέν πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δέ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν». 1Ἁρμοδιώτατα ὁ Ἅγιος ὀνομάζει τούς τοιούτους παιδία φρόνιμα. Φρόνιμα μέν, διά τί ἐγέλασαν τούς ἀσεβεῖς, καί τούς ἐνόμισαν πῶς ἐθυσίασαν, χωρίς τῇ ἀληθείᾳ νά θυσιάσουν. Παιδία δέ, διά τί δέν ἔδειξαν εἰς τήν πίστιν ἀνδρικόν, καί τέλειον φρόνημα, καθὼς ἔπρεπε, μήτε ἐναντιώθησαν γενναίως κατά τῶν εἰδωλολατρῶν.
