Λείπεται πρός τούτοις τό θυμοειδές τῆς ψυχῆς προθεῖναι εἰς ἐξέτασιν, ὅταν παρασφαλεῖσα τῆς ἀγαθῆς τοῦ θυμοῦ χρήσεως, εἰς ἁμαρτίαν ἐκπέσῃ. Πολλῶν δέ ὄντων τῶν κατά θυμόν εἰς ἁμαρτίαν ἐνεργουμένων καί πάντων κακῶν, ἤρεσέ πως τοῖς Πατράσιν ἡμῶν, ἐν τοῖς ἄλλοις μή λίαν ἀκριβολογεῖσθαι, μηδέ πολλῆς ἄξιον ἡγεῖσθαι σπουδῆς τό θεραπεύειν πάντα τά ἐκ τοῦ θυμοῦ παραπτώματα, καίτοι γε τῆς Γραφῆς οὐ μόνον τήν ψιλήν ἀπαγορευούσης πληγήν, ἀλλά καί πᾶσαν λοιδορίαν ἤ βλασφημίαν καί εἴ τι ἄλλο τοιοῦτον ὁ θυμός ἀπεργάζεται, μόνου δέ τοῦ κατά φόνον ἄγους τήν παραφυλακήν ἐποιήσαντο διά τῶν ἐπιτιμίων. Διῄρηται δέ τό τοιοῦτον κακόν τῇ διαφορᾷ τοῦ ἑκουσίου τε καί ἀκουσίου. Ἐν οἷς ἑκούσιος μέν ἐστι φόνος, πρῶτον μέν ὁ ἐκ παρασκευῆς τετολμημένος τοῦ εἰς αὐτό τοῦτο εὐτρεπισαμένου, ὅπως ἂν τό ἄγος ἐργάσηται. Ἔπειτα δέ κᾀκεῖνος ἐν τοῖς ἑκουσίοις ἐνομίσθη, ὅταν τις ἐν συμπλοκῇ καί μάχῃ, τύπτων τε καί τυπτόμενος, ἐνέγκῃ κατά τινος καιρίαν τήν διά τῆς χειρός πληγήν. Ὁ γάρ ἅπαξ τῷ θυμῷ κρατηθείς καί τῇ ὁρμῇ τῆς ὀργῆς χαριζόμενος, οὐδέν ἂν παρά τόν καιρόν τοῦ πάθους τῶν ἀνακόψαι τό κακόν δυναμένων ἐπί νοῦν λάβοι∙ ὥστε καί τό ἐκ τῆς συμπλοκῆς ἀποτέλεσμα τοῦ φόνου εἰς ἔργον προαιρέσεως, οὐκ εἰς ἀποτυχίαν ἀνάγεται. Οἱ δέ ἀκούσιοι φανερά ἔχουσι τά γνωρίσματα, ὅταν τις πρός ἐτερόν τι τήν σπουδήν ἔχων ἐξ ἀποτυχίας τι τῶν ἀνηκέστων δράσῃ. Ἐπί τούτων τοίνυν, ὁ μέν ἑκούσιος φόνος εἰς τριπλασίονα χρόνον παρατείνεται τοῖς δι᾿ ἐπιστροφῆς θεραπευομένοις τό ἑκούσιον ἄγος. Τρίς ἐννέα γάρ εἰσιν ἐνιαυτοί, καθ᾿ ἕκαστον βαθμόν τῆς ἐννεάδος τῶν ἐτῶν ὁρισθείσης, ὥστε ἐν μέν τῷ παντελεῖ ἀφορισμῷ ἐννεατῆ χρόνον διαγενέσθαι ἀπειργόμενον τῆς Ἐκκλησίας, ἄλλα δέ τοσοῦτα ἔτη ἐν τῇ ἀκροάσει παραμεῖναι, μόνης τῆς τῶν διδασκάλων καί τῆς τῶν Γραφῶν ἀκροάσεως ἀξιούμενον, ἐν ἐπιστροφῇ προσευχόμενον, οὕτως ἐλθεῖν ἐπί τήν μετουσίαν τοῦ ἁγιάσματος. Δηλονότι, καί ἐπί τοῦ τοιούτου ἡ αὐτή παρατήρησις ἔσται παρά τοῦ οἰκονομοῦντος τήν Ἐκκλησίαν καί πρός τόν λόγον τῆς ἐπιστροφῆς συντμηθήσεται αὐτῷ καί ἡ τοῦ ἐπιτιμίου παράτασις, ὥστε, ἀντί ἐννέα ἐτῶν ἐφ᾿ ἑκάστῳ βαθμῷ, ὀκτὼ ἤ ἑπτά ἤ ἕξ ἤ πέντε μόνα γενέσθαι, εἴπερ τό μέγεθος τῆς ἐπιστροφῆς νικῴη τόν χρόνον καί ὑπερβάλλοιτο τῇ σπουδῇ τῆς διορθώσεως τούς ἐν τῇ μακρᾷ προθεσμίᾳ ῥαθυμότερον ἑαυτούς ἀπό τῆς κηλίδος καθαίροντας. Τό δέ ἀκούσιον, συγγνωστόν μέν, οὐ μήν ἐπαινετόν ἐκρίθη. Τοῦτο δέ εἶπον, ὥστε δῆλον γενέσθαι ὅτι, κᾂν ἀκουσίως τις γένηται ἐν τῷ τοῦ φόνου μιάσματι, ὡς ἤδη βέβηλον αὐτό ὑπό τοῦ ἄγους γενόμενον, ἀπόβλητον ἱερατικῆς χάριτος ὁ Κανόνας ἀπεφήνατο. Ὅσος δέ ἐστίν ἐπί τῇ ψιλῇ πορνείᾳ τοῦ καθαρσίου ὁ χρόνος, τοσοῦτος καί ἐπί τῶν ἀκουσίως πεφονευκότων ἐδοκιμάσθη καλῶς ἔχειν∙ δηλαδή καί ἐν τούτῳ τῆς προαιρέσεως τοῦ μετανοοῦντος δοκιμαζομένης, ὥστε, εἰ ἀξιόπιστος γένοιτο ἡ ἐπιστροφή, μή πάντως παραφυλαχθῆναι τόν ἀριθμόν τῶν ἐτῶν, ἀλλά διά συντομίας ἀγαγεῖν αὐτόν εἰς τήν τῆς Ἐκκλησίας ἀποκατάστασιν καί εἰς τήν τοῦ ἀγαθοῦ μετουσίαν. Εἰ δέ τις μέν, μή πληρώσας τόν χρόνον τόν ἐκ τῶν κανόνων ἀφωρισμένον, ἐξοδεύοι τοῦ βίου, κελεύει ἡ τῶν Πατέρων φιλανθρωπία, μετασχόντα τῶν ἁγιασμάτων, μή κενόν τοῦ ἐφοδίου πρός τήν ἐσχάτην ἐκείνην καί μακράν ἀποδημίαν ἐκπεμφθῆναι∙ εἰ δέ μετασχὼν τοῦ ἁγιάσματος πάλιν είς τήν ζωήν ἐπανέλθοι, ἀναμένειν τόν τεταγμένον χρόνον, ἐν ἐκείνῳ τῷ βαθμῷ γενόμενον, ἐν ᾧ ἦν πρό τῆς κατά ἀνάγκην αὐτῷ δοθείσης κοινωνίας.
Εἰπὼν περί δύο ψυχικῶν δυνάμεων ὁ ἅγιος, προστίθησιν ἄρτι καί τήν λοιπήν, ἥτις ἐστί τό θυμοειδές. Καί πολλά μέν εἶναί φησι τά ἐκ τοῦ θυμοῦ τικτόμενα ἁμαρτήματα, οἷον πληγάς, ὕβρεις, λοιδορίας, βλασφημίας∙ ἀλλά κᾂν πάντα ταῦτα, φησί, τῇ Γραφῇ ἀπηγόρευται, ὅμως ἤρεσέ πως τοῖς Πατράσιν ἡμῶν, ἐν τοῖς ἄλλοις μή λίαν ἀκριβολογεῖσθαι∙ μόνον δέ τό τοῦ φόνου μίασμα ἐπιτιμίων ἠξίωσαν. Τό δέ τοῦ φόνου ἁμάρτημα διαιρεῖται εἰς ἑκούσιον καί ἀκούσιον∙ καί ἔστιν ἑκούσιος φόνος, ὁ ἐκ παρασκευῆς, ἤγουν ἐκ μελέτης τετολμημένος, πρός ὅν τις παρεσκευάσθη καί ἠτοιμάσθη∙ ἑκούσιον δέ λέγει, καί τόν μή ἐκ μελέτης μέν, ἐν συμπλοκῇ δέ καί φιλονεικίᾳ γενόμενον, ὅτε τις πλήξει τόν ἀνθιστάμενον, ἐν καιρίῳ τοῦ σώματος μέρει. Ἀκούσιον δέ φόνον ὁρίζεται, ὅτε ἄλλο τι ποιῆσαι βουλόμενός τις, οἷον θηρίον ἀμύναθαι, ἤ κατασεῖσαι δένδρου καρπόν, ἄνθρωπον παριόντα μή προϊδὼν πλήξει, καί ὁ πληγείς θανεῖται. Τῷ μέν οὖν ἑκουσίῳ φόνῳ, εἴκοσι καί ἑπτά ἔτη ὁρίζεται τόν τοῦ ἐπιτιμίου καιρόν, καί εἰς τρεῖς μοίρας αὐτόν διαιρεῖ, ὥστε μοῖραν ἑκάστην, ἐννέα ἔχειν ἐνιαυτούς∙ πανταχοῦ δέ τήν ἐξουσίαν τοῦ συντεμεῖν τόν τῶν ἐπιτιμίων καιρόν, τῷ οἰκονομοῦντι τόν ἐν μετανοίᾳ γενόμενον δίδωσιν, εἰ βλέπει τόν μετανοοῦντα, δαψιλεῖς τούς τῆς μετανοίας καρπούς ἐνδεικνύμενον. Ὁ δέ ἀκούσιος, φησί, φόνος, συγγνωστός μέν ἐκρίθη, οὐ μήν ἐπαινετός, ἤγουν οὐκ ἀναίτιος, ὥστε καί πάντῃ εἶναι ἀνεπιτίμητον. Κᾂν γοῦν ἑκουσίως τις φονεύσῃ ἄνθρωπον, οὔτε ἱερωσύνης τεύξεται, καί ἀπόβλητος ταύτης, ὡς τῷ φόνῳ μιανθείς, ἔσεται. Χρόνον δέ τῷ ἐπιτιμίῳ τοῦ ἀκουσίου φόνου λέγει τετάχθαι, ὅσος καί τῇ ψιλῇ πορνείᾳ ἐτάχθη∙ ἔστι δ’ οὗτος κατά τοῦτον τόν ἅγιον, ἔτη ἐννέα∙ ψιλήν δέ πορνείαν, τήν εἰς γυναῖκα μή ἔχουσαν ἅνδρα ὠνόμασε. Τά δέ ἑξῆς δῆλα∙ καί τά τοῦ πέμπτου κανόνος ὁμοίως μηδεμιᾶς δεόμενα ἑρμηνείας. Περί τῶν ἐπιτιμίων τῶν ἁμαρτημάτων τοῦ τρίτου, ἤτοι τοῦ θυμικοῦ μέρους τῆς ψυχῆς, ὁ παρών κανών διορίζει, λέγων∙ ὅτι τά μέν ἄλλα ἁμαρτήματα ὁποῦ γεννῶνται ἀπό τό θυμικόν μέρος, οἱ πατέρες δέν ἔκριναν εὔλογον νά τά λεπτολογήσουν πολύ, καί ἀκολούθως τόσον πολλά δέν ἐσπούδασαν νά τά ἰατρεύσουν μέ ἐπιτίμια (καί μ’ ὅλον ὁποῦ ἡ ἁγία γραφή ἐμποδίζει, ὄχι μόνον καί τό ψιλόν κτύπημα, ἀλλά καί κάθε λοιδορίαν, καί βλασφημίαν, καί ὅ,τι ἄλλο τοιοῦτον γέννημα τοῦ θυμοῦ), ἀλλά μόνον τόν φόνον ἰκανοποίησαν. Διαιρεῖται δέ ὁ φόνος εἰς δύω, καί ἄλλος μέν εἶναι θεληματικός, καί ἑκούσιος, ἄλλος δέ ἀκούσιος, καί χωρίς θελήματος. Καί θεληματικός μέν φόνος εἶναι ἐκεῖνος, ὅταν φονεύσῃ τινάς μέ μελέτην, καί προετοιμασίαν. Θεληματικός φόνος ἀκόμη εἶναι, καί ὅταν τινάς μαχόμενος μέ ἄλλον, καί κτυπῶντας, καί κτυπόμενος, δώσει εἰς κᾀνένα καίριον, καί κινδυνῶδες μέρος θανατηφόρον βάρεμα. Διότι ἐκεῖνος ὁποῦ μίαν φοράν κυριευθῇ ἀπό τόν θυμόν, δέν συλλογίζεται πλέον, οὔτε κινδυνῶδες μέρος, οὔτε ἀκίνδυνον. Ὅθεν καί ὁ ἐκ τῆς τοιαύτης μάχης γεννηθείς φόνος, προαιρετικός, καί θεληματικός εἶναι, καί ὄχι ἀκούσιος. Τοῦ δέ ἀκουσίου φόνου σημάδια εἶναι, ὅταν ἄλλο τι σπουδάζωντας νά κάμῃ τινάς, τύχη χωρίς νά θέλῃ, καί κάμην φόνον. Καθώς, λόγου χάριν, ἐάν ῥίπτωντας τινάς πέτραν εἰς δένδρον διά νά τινάξῃ τόν καρπόν, τύχη καί ἀπεράσῃ ἄνθρωπος ἐκεῖθεν καί τόν φονεύσῃ. Λοιπόν ὁ θεληματικῶς φονεύσας, εἰς τρίς ἐννέα, ἤτοι εἰς εἴκοσι ἑπτά χρόνους κανονίζεται, ἐννέα μέν χρόνους, μέ τούς προσκλαίοντας, ἔξω τῆς θύρας τοῦ Νάρθηκος στεκόμενος, ἐννέα δέ μέ τούς ἀκροωμένους τῶν θείων γραφῶν, καί ἐννέα μέ τούς ὑποπίπτοντας καί οὕτω νά μεταλαμβάνῃ. Πλήν ὁ Πνευματικός ἰατρός κατά τήν πρόθυμον μετάνοιαν τοῦ φονεύσαντος, ἔτζι πρέπει νά ὀλιγοστεύῃ καί τούς χρόνους τοῦ τοιούτου ἐπιτιμίου, ὥστε ὁποῦ τούς ἐννέα χρόνους τῆς κάθε τάξεως, τῆς προσκλαύσεως δηλαδή, καί ἀκροάσεως, καί ὑποπτώσεως, νά συντέμνῃ εἰς ὀκτώ, ἤ ἑπτά ἤ ἕξι, ἤ καί πέντε μόνον, ἂν ὁ φονεύσας δηλαδή μέ τό μέγεθος τῆς μετανοίας του νικᾷ τήν πολυκαιρίαν τῶν ἐπιτιμίων, καί ὀλιγοχρονιώτερα κανονιζόμενος, κάμνῃ καρπούς τῆς μετανοίας περισσοτέρους ἀπό τούς πολυχρονιώτερα κανονιζομένους. Ὁ δέ ἀκουσίως φονεύσας, συγγνωστός μέν εἶναι, μά ὄχι καί ἐπαινετός. Ἀπόβλητος ὅμως ὁ τοιοῦτος καί ἀπό τήν Ἱερωσύνην ἐστί (ἤτοι ὅποιος φονεύσῃ, κᾂν στανικῶς, καί ἀκουσίως, Λαϊκός μέν ὤν, οὐ γίνεται Ἱερεύς, Ἱερεύς δέ ὤν, καθαιρεῖται), καί ἐννέα χρόνους κατά τόν πόρνον κανονίζεται. Ἐάν δέ καί τούτου ἡ μετάνοια ᾖναι γνησία, καί πρόθυμος, ὀλιγοχρονιώτερα θέλει κανονίσει αὐτόν ὁ Πνευματικός καί συντομώτερα θέλει συγχωρήσει εἰς αὐτόν νά μεταλάβῃ. Σημείωσαι ὅμως, ὅτι, ἄν τινας ἐκ τῶν μετανοούντων κινδυνεύῃ νά ἀποθάνη, πρό τοῦ νά τελειώσῃ τούς χρόνους τοῦ κανόνος του, οὗτος συγχωρεῖται ἀπό τήν φιλανθρωπίαν τῶν Πατέρων νά μεταλαμβάνῃ, διά νά μή μείνῃ ἔρημος ἀπό τό ἐφόδιον τῶν μυστηρίων, τό ὁποῖον μεγάλως συμβάλλει πρός τό μακρόν ἐκεῖνο διά τοῦ θανάτου ταξείδιον. Εἰ δέ πάλιν ὑγιάνῃ, νά μένῃ ἀκοινώνητος, ἀκολουθῶν τούς χρόνους τοῦ ἐπιτιμίου, ἀπό ἐκεῖ ὁποῦ τούς ἄφησε πρό τοῦ νά μεταλάβῃ. Ὅρα τόν ξστ΄ Ἀποστολικόν, τόν ιβ΄ καί ιγ΄ τῆς α΄ καί τήν Ἰχνογραφίαν τοῦ Ναοῦ.
