Περί τῶν ἀκοινωνήτων γενομένων, εἴτε τῶν ἐν κλήρῳ, εἴτε τῶν ἐν λαϊκῷ τάγματι, ὑπό τῶν καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἐπισκόπων, κρατείτω ἡ γνώμη, κατά τόν κανόνα τόν διαγορεύοντα, τούς ὑφ᾿ ἑτέρων ἀποβληθέντας ὑφ᾿ ἑτέρων μή προσίεσθαι. Ἐξεταζέσθω δέ, μή μικροψυχίᾳ, ἤ φιλονεικίᾳ, ἤ τινι τοιαύτῃ ἀηδίᾳ τοῦ ἐπισκόπου, ἀποσυνάγωγοι γεγένηνται. Ἵνα οὖν τοῦτο τήν πρέπουσαν ἐξέτασιν λαμβάνοι, καλῶς ἔχειν ἔδοξεν, ἑκάστου ἐνιαυτοῦ, καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν δίς τοῦ ἔτους συνόδους γίνεσθαι· ἵνα κοινῇ πάντων τῶν ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας ἐπί τό αὐτό συναγομένων, τά τοιαῦτα ζητήματα ἐξετάζηται, καί οὕτως οἱ ὁμολογουμένως προσκεκρουκότες τῷ ἐπισκόπῳ, κατά λόγον ἀκοινώνητοι παρά πᾶσιν εἶναι δόξωσι, μέχρις ἂν τῷ κοινῷ τῶν ἐπισκόπων δόξῃ τήν φιλανθρωποτέραν ὑπέρ αὐτῶν ἐκθέσαι ψῆφον. Αἱ δέ σύνοδοι γινέσθωσαν, μία μέν πρό τῆς Τεσσαρακοστῆς, ἵνα πάσης μικροψυχίας ἀναιρουμένης, τό δῶρον καθαρόν προσφέρηται τῷ Θεῷ· δευτέρα δέ, περί τόν τοῦ μετοπώρου καιρόν.
Καί τῶν ἁγίων Ἀποστόλων διάφοροι κανόνες διαλαμβάνουσι, μή δέχεσθαι παρά τινων τούς παρά τῶν ἰδίων ἐπισκόπων ἀφορισθέντας. Ἐπεί δέ τινας ἀφορίζεσθαι μή δικαίως συμβαίνει, διά θυμόν ἴσως, καί μικροψυχίαν τοῦ ἀφορίσαντος, ἤ δι’ ἐμπάθειάν τινα, ἥν καί ἀηδίαν ὠνόμασε, διά τοῦτο τόν παρόντα κανόνα οἱ ἱεροί Πατέρες ἐξέθεντο, ἐξετάζεσθαι διαταξάμενοι τούς ἀφορισμούς, ὅταν δηλαδή οἱ ἀφωρισμένοι αἱτιῶνται τούς ἀφορίσαντας, ὡς παρά τό δίκαιον ἀφορισθέντες. Τήν δέ ἐξέτασιν παρά τῶν ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας γίνεσθαι, ἤ πάντων, ἤ τῶν πλειόνων, εἴ τινας μή συνιέναι τοῖς λοιποῖς συμβαίνει δι’ ἀσθένειαν ἴσως, ἤ ἀναγκαίαν ἀποδημίαν, ἤ ἄλλην ἀπαραίτητον αἰτίαν. Γίνεσθαι δέ συνόδους καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν ὡρίσαντο δίς τοῦ ἐνιαυτοῦ, ὅπερ καί τοῖς ἁγίοις Ἀποστόλοις κεκανόνισται. Ἀλλ’ οἱ μέν κατά τήν τετάρτην ἑβδομάδα τῆς Πεντηκοστῆς, τήν μίαν γίνεσθαι τῶν συνόδων διετάξαντο∙ τήν δέ ἑτέραν, κατά τόν Ὑπερβερεταῖον μῆνα, ἤγουν τόν Ὀκτώβριον. Οἱ δέ τῆς συνόδου ταύτης ἅγιοι Πατέρες τόν μέν καιρόν ἐνήλλαξαν, ἀντί τῆς τετάρτης ἑβδομάδος τῆς Πεντηκοστῆς πρό τῆς Τεσσαρακοστῆς ὁρίσαντες τήν σύνοδον γίνεσθαι∙ καί τήν αἰτίαν ἐπήγαγον, ἵνα, φασί, πᾶσα μικροψυχία περιαιρῆται∙ ὁ γάρ νομίζων μή προσηκόντως ἀφορισθῆναι, πάντως λυπεῖσθαι μέλλει κατά τοῦ ἀφορίσαντος∙ καί ὁ ἀφορίσας δέ, ἀκούων μή εὐγνωμόνως δεχόμενον τόν ἀφορισθέντα τό ἐπιτίμιον, ἀλλά καταγογγύζοντα αὐτοῦ, οὐκ ἀπαθῶς πρός αὐτόν διακείσεται. Οὕτω δέ πρός ἀλλήλους έχόντων αὐτῶν, πῶς ἄν προσενεχθείη τό δῶρον καθαρῶς τῷ Θεῷ; διά τοῦτο πρό τῆς Τεσσαρακοστῆς ᾠκονομήθη τήν μίαν σύνοδον γίνεσθαι, τήν δέ λοιπήν, κατά τό μετόπωρον∙ καί ὁ Ὀκτώβριος δέ μήν τοῦ μετοπώρου ἐστίν. Ἐν δέ ταῖς συνόδοις ταύταις ἐξετάζεσθαι τά τοιαῦτα ζητήματα διετάξαντο∙ καί οἱ ὁμολογουμένως, καί μή ἀμφιβόλως προσκεκρουκότες, εἰκός γάρ ἀρνεῖσθαι τόν ἐπιτιμηθέντα τό παρά τοῦ ἐπισκόπου αὐτῷ ἐπεγκαλούμενον ἁμάρτημα, κατά λόγον, ἤγουν δικαίως ἀκοινώνητοι ἔσονται παρά πᾶσι, μέχρις ἄν κοινῶς τοῖς ἐπισκόποις δόξῃ φιλανθρωπότερόν τι περί αὐτῶν ἀποφήνασθαι. Ἀλλ’ εἴποι τις ἄν, πῶς οὐχί τῷ ἀφορίσαντι ἀνετέθη παρά τοῦ κανόνος ἡ ψῆφος, ἡ ὑπέρ τοῦ ἀφορισθέντος, ἀλλά τῷ κοινῷ τῶν ἐπισκόπων; τοῦτο δέ οἶμαι εἰρῆσθαι, ὅταν ὁ ἀφορίσας σκληρύνηται, καί μή θέλῃ μετά καιρόν λύσαι τοῦ ἐπιτιμίου τόν ἄνθρωπον, ἤ ἑάν ἴσως ὁ ἀφορίσας τελευτήσῃ, μή λύσας τόν ἐπιτιμηθέντα. Τότε γάρ ἐξέσται τῇ συνόδῳ, εἰ συνίδῃ τόν καιρόν τοῦ ἐπιτιμίου ἀρκοῦντα, καί τήν μετάνοιαν τοῦ ἐπιτιμηθέντος ἀνάλογον τῷ ἁμαρτήματι, ψηφίσασθαι ὑπέρ αὐτοῦ, και λύσαι τῷ ἀνθρώπῳ τό ἐπιτίμιον, κᾂν ὁ ἐπίσκοπος αὐτοῦ ἄτεγκτος μένῃ καί ἀνένδοτος, κᾂν ἀπεβίου τυχόν. Ὁ μέν οὖν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων τριακοστός ἕβδομος κανών, καί ὁ παρών, δίς τοῦ ἔτους διατάττονται γίνεσθαι συνόδους∙ ὁ δέ ὄγδοος τῆς οἰκουμενικῆς στ΄ συνόδου, καινίσας τοῦτο, ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ διορίζεται, ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ γίνεσθαι σύνοδον, ἀπό τοῦ Πάσχα μέχρις ὅλου τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός, ἐν τόπῳ, ὅν ὁ τῆς μητροπόλεως ὁρίσῃ ἀρχιερεύς. Τούς δέ μή συνερχομένους ἐπισκόπους, ὑγιαίνοντας, καί ἐνδημοῦντας ταῖς αὐτῶν πόλεσι, καί μή τινα ἑτέραν ἀσχολίαν εὔλογον καί ἀπαραίτητον ἔχοντας, ἁδελφικῶς ἐπιπλήττεσθαι, ἤγουν μετά πραότητος ἐπιτιμᾶσθαι. Νῦν δέ τό τῶν συνόδων τούτων πάντῃ καταπεφρόνηται, ὡς μηδέποτε γίνεσθαι. Περί ἐπιτιμήσεως τῶν μή ἀπαντησάντων ἑν ταῖς συνόδοις, ἀνάγνωθι τῆς ἐν Καρθαγένῃ κανόνα οστ΄. Τούς παρά τινων ἐπισκόπων ἀφορισθέντας, καί μή λυθέντας, ὡρίσθη μή παρ’ ἑτέρων δέχεσθαι, Επεί δέ, φησίν, εἰκός ἐστι λέγειν τόν ἀφορισθέντα, ἀδίκως ἀφορισθῆναι, ἤ καί τελευτῆσαι τόν ἀφορίσαντα, παρακελεύεται ὁ κανών, καθώς καί ἄλλοι κανόνες διωρίσαντο, δίς τοῦ ἔτους συνέρχεσθαι πάντας τούς ἐπισκόπους παρά τῷ πρώτῳ αὐτῶν, ἐφ’ ᾧ λύεσθαι τά περί τῶν ἀκοινωνήτων ἀμφίβολα, καί λοιπά ἐκκλησιαστικά ζητήματα∙ ἀηδία δε ὠνομάσθη ἐνταῦθα ἡ ἐμπάθεια. Τά μέντοι περιεχόμενα τῷ παρόντι κανόνι περί τῶν ἐτησίων συνόδων ἀγωνιστικώτερον, οὐ διελήφθησαν παρ’ ἡμῶν ἐνταυθοῖ, ὡς μή ἐνεργοῦντα, καί ὅτι ἀπό τοῦ η΄ κανόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλῳ συνόδου, ὡσαύτως καί ἀπό Ἰουστινιανείου νεαρᾶς, ἤτοι τοῦ κ΄ καί κα΄ κεφαλαίου, τοῦ α΄ τίτλου, τοῦ γ΄ βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, ὥρισται ἅπαξ συνέρχεσθαι τούς ἐπισκόπους∙ καί ἀνάγνωθι τά τοιαῦτα κεφάλαια. Ζήτει καί τόν λζ΄ κανόνα τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, καί τόν ιδ΄ κανόνα τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου. Ἀνάγνωθι καί τό η΄ κεφάλαιον, τοῦ η΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Οἱ ἐξ ἑτέρων ἀφοριζόμενοι, ὑφ’ ἑτέρων μή προσδεχέσθωσαν, πλήν εἰ μή διά μικροψυχίαν, ἤ φιλονεικίαν, ἤ τι τοιοῦτον, ὁ ἀφορισμός γέγονε∙ τούτου γάρ ἕνεκεν ἔδοξε δίς τοῦ ἔτους καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν σύνοδον γίνεσθαι∙ μίαν μέν πρό τῆς Τεσσαρακοστῆς, ἑτέραν δέ περί τό μετόπωρον. Δεῖ, κατά τήν παροιμίαν, τόν τρώσαντα ἐπαγαγεῖν καί τήν ἴασιν∙ καί μή τόν ὑπό τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἀφορισθέντα, ὑφ’ ἑτέρων παραδεχθῆναι ἀνεξετάστως οὕτω, καί χωρίς συζητήσεως∙ ἀλλά τήν αἰτίαν τοῦ ἀφορισμοῦ κατασκέψασθαι, μήποτε οὐκ εὐλόγως ἐπηνέχθη ὁ ἀφορισμός∙ οὐκ ἐκ μικροψυχίας, ἤ φιλονεικίας, ἤ ἑτέρας τινός ἀηδίας τοῦ ἐπισκόπου. Ἵνα γοῦν μήτε οἱ ἀφοριζόμενοι, ὡς ἔτυχεν, ἀφορίζωνται, μήτε οἱ ἀφορίζοντες αὐτούς ἐπίσκοποι καταφρονῶνται, ἑτέρων τούτους ἐπισκόπων παραδεχομένων ἀνεξετάστως, δίς τοῦ ἔτους καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν σύνοδον γίνεσθαι τῆ ἁγίᾳ ταύτῃ συνόδῳ ἔδοξεν∙ ἵνα, κοινῇ γνώμῃ πάντων τῶν ἐπισκόπων τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, πᾶν ζήτημα ἐκκλησιαστικόν, καί πᾶσα ἀμφιβολία λύηται, καθώς καί ὁ λζ΄ κανών τῶν ἁγίων Ἀποστόλων διαγορεύει∙ πλήν, ὡς ἐκεῖσε ἐγράψαμεν, ὁ ὄγδοος κανών τῆς ἐν Τρούλῳ ἕκτης συνόδου, καί ὁ ἕκτος τῆς ἐν Νικαίᾳ τό δεύτερον, διά τήν συντριβήν, καί τό ἐνδεῶς ἔχειν πρός ὁδοιπορίαν τούς συναθροιζομένους ἐπισκόπους, ἅπαξ τοῦ ἑνιαυτοῦ σύνοδον γίνεσθαι διετάξαντο εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν, ἔνθα ἄν ὁ τῆς μητροπόλεως δοκιμάσῃ ἐπίσκοπος, ἀνά μέσον τῆς ἁγίας τοῦ Πάσχα ἑορτῆς, καί τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός. Διορίζεται ὁ παρών Κανών ταῦτα, διά τούς κληρικούς, καί λαϊκούς ὁποῦ ἀφωρίσθησαν ἀπό τούς Ἐπισκόπους ἑκάστης ἐπαρχίας, ἂς κρατῇ καί ἂς μένῃ βεβαία ἡ γνώμη ἡ οὖσα νομοθετημένη, καθὼς ὁ Κανὼν (ὁ λβ΄ τῶν Ἀποστόλων δηλ. ἤ καί ὁ ιβ΄) ὁ παλαιός ἐκεῖνος διορίζεται, ὅτι δηλ. νά μή δέχονται εἰς κοινωνίαν ἀπό ἄλλους Ἐπισκόπους, οἱ ὑπό ἄλλων Ἐπισκόπων ἀφορισθέντες. Ὅμως ἂς γίνεται ἐξέτασις μήπως οἱ ἀφορισθέντες αὐτοί, ἀφωρίσθησαν διά κᾀμμίαν μικροψυχίαν, ἤ φιλονεικίαν, ἤ ἄλλην τινά ἐμπάθειαν τοῦ Ἐπισκόπου. Ὅθεν διά νά λαμβάνῃ τοῦτο τήν πρέπουσαν ἐξέτασιν, καί τά τοιαῦτα ἄλλα ζητήματα, ἐφάνη εὔλογον νά γίνωνται σύνοδοι τοπικαί δύω φοραῖς τόν χρόνον εἰς κάθε ἐπαρχίαν, καί νά συνάγωνται ὅλοι κοινῶς οἱ Ἐπίσκοποι νά τά θεωροῦν. Καί ἔτζι ἀφ’ οὗ γένῃ ἡ τοιαύτη ἐξέτασις, οἱ φανερῶς ἁμαρτάνοντες εἰς τόν Ἐπίσκοπον, καί μέ δίκαιον τρόπον ἀφορισθέντες παρ’ αὐτοῦ νά μένουν ἀφωρισμένοι, κατά τόν τοῦ ἀκολούθου καί δικαίου λόγον, καί ἀπό ὅλους τούς ἄλλους Ἐπισκόπους. Ἕως ὅτου φανῇ εὔλογον εἰς τήν κοινότητα τῶν Ἐπισκόπων νά δώσουσιν ἀπόφασιν φιλανθρωποτέραν διά τούς ἀφορισθέντας αὐτούς. Ἐάν γάρ ὁ ἀφορίσας αὐτούς, θετέον, σκληρύνηται, καί μετά καιρόν δέν θέλῃ νά τούς λύσῃ ἀπό τόν ἀφορισμόν, ἤ καί ἐάν ἀποθάνῃ, εἶναι ἄδεια εἰς τήν σύνοδον ἀφ’ οὗ γνωρίσῃ ἀρκετόν τόν καιρόν τοῦ ἐπιτιμίου, νά λύῃ τούτους ἀπό αὐτό. Αἱ σύνοδοι δέ αὕται ἂς γίνωνται, μία μέν πρό τῆς τεσσαρακοστῆς, ἵνα διαλυομένης κάθε μικροψυχίας καί σφάλματος ὁποῦ ἤ ὁ Ἀρχιερεύς ἔκαμε πρός τόν κλῆρον, καί τόν λαόν ἤ ἀντιστρόφως ὁ κλῆρος, καί ὁ λαός πρός τόν ἀρχιερέα, προσφερθῇ εἰς τόν Θεόν καθαρόν, καί ἄμωμον τῆς νηστείας τό δῶρον. Ἡ δευτέρα δέ ἂς γίνεται εἰς τόν τοῦ φθινοπώρου καιρόν. Ἀνάγνωθι καί τόν λβ΄ καί λζ΄ Ἀποστολικόν.
