Ὁνωράτος καί Οὐρβανός ἐπίσκοποι εἶπον· Κᾀκεῖνο ἡμῖν ἐνετάλη, ἐπειδή ἐκ τοῦ πλησίον ἀδελφοί ἡμῶν δύο ἐπίσκοποι τῆς Νουμιδίας χειροτονῆσαι ἐτόλμησαν ἱερέα, κρίνατε μή γενέσθαι χειροτονίας ἐπισκόπων, εἰ μή ἀπό δώδεκα. Αὐρήλιος ἐπίσκοπος εἶπεν· Ὁ ἀρχαῖος τύπος φυλαχθήσεται, ἵνα μή ἥττονες τριῶν τῶν ὁρισθέντων εἰς χειροτονίαν ἐπισκόπων ἀρκέσωσι· διότι ἐν Τριπόλει τυχόν καί ἐν Ἀρζουΐῃ δῆλον ὡς παρέγκεινται βάρβαρα ἔθνη· ἐν Τριπόλει δέ πέντε καί μόνοι εἰσίν, ὡς γινώσκετε, ἐπίσκοποι· καί δυνατόν ἐξ αὐτοῦ πολλάκις τοῦ ἀριθμοῦ τούς δύο ἀνάγκῃ τινί κατέχεσθαι. Δυσχερές γάρ ἐστιν ἐξ οἱουδήποτε ἀριθμοῦ πάντας δύνασθαι ἀπαντῆσαι· μή ὀφείλει τοῦτο αὐτό παρεμποδῶν εἶναι τῷ χρησίμῳ τῆς ἐκκλησίας· καί γάρ εἰς ταύτην τήν ἐκκλησίαν, εἰς ἣν κατηξίωσεν ἡ ὑμετέρα συνελθεῖν ἁγιωσύνη, συχνῶς καί σχεδόν κατά Κυριακήν χειροτονουμένους ἔχομεν. Μή ἄρα δύναμαι συνεχῶς δώδεκα ἤ δέκα, ἤ οὐχί πολύ ἐλάττους συγκαλεῖν ἐπισκόπους; δύο δέ γείτονας προσζεῦξαι εὐχερές ἐστι τῇ ἐμῇ βραχύτητι. Διό ὁρᾷ σύν ἐμοί ἡ ὑμετέρα ἀγάπη, τοῦτο αὐτό μή δύνασθαι παραφυλαχθῆναι.
Δύο ἐπισκόπους φασί χειροτονῆσαι ἱερέα∙ ἱερέα δέ τόν ἐπίσκοπον λέγει∙ πρεσβύτερον γάρ καί εἷς ἐπίσκοπος χειροτονεῖ, κατά τόν δεύτερον κανόνα τῶν ἁγίων Ἀποστόλων∙ καί ἀξιοῦσι ὁρισθῆναι, ὑπό δώδεκα χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπον. Αὐρήλιος δέ τόν ἀρχαῖον τύπον δεῖν φυλάττεσθαι ἀπεκρίθη, τύπον τόν κανόνα λέγων, καί τρεῖς ἐπισκόπους εἰς ἐπισκόπου χειροτονίαν ἀρκεῖν ἀπεφήνατο. Ἐπήγαγε δέ καί αἰτίας, ἐν Ἀρζουΐῃ, φάμενος, παράκειται βάρβαρα ἔθνη, ὥστε διά τοῦτο δυσχέρειαν εἶναι συνέρχεσθαι τούς ἐπισκόπους∙ ἐν Τριπόλει δέ πέντε εἰσίν ἐπίσκοποι, Τρίπολιν, τήν ἐν Ἀφρικῇ λέγων, καί συμβαίνει τινάς τῶν πέντε ὑπό τινος ἀνάγκης κωλύεσθαι συνελθεῖν. Τοῦτο οὖν, φησιν, οὐκ ὀφείλει ἐμπόδιον εἶναι τῷ χρησίμῳ τῆς ἐκκλησίας, τοὐτέστι τῇ τῶν ἐπισκόπων χειροτονίᾳ∙ χρήσιμον γάρ τῇ ἐκκλησίᾳ, ἤτοι τοῖς πιστοῖς, ἡ τῶν ἐπισκόπων χειροτονία, ἀντί τοῦ, χρειώδης, ἀναγκαία. Τοῦτο οὖν, τό ὑπό πολλῶν χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπον, ὁρᾶτε φησίν, ὅτι οὐ δύναται φυλαχθῆναι. Δύο ἐπίσκοποι ἐχειροτόνησαν εἰς Νουμιδίαν ἐπίσκοπον∙ τόν γάρ ἱερέα ἐνταῦθα, εἰς ἐπίσκοπον ὑποληπτέον, διότι ἱερεύς καί παρά μόνου ἑνός χειροτονεῖται ἐπισκόπου, κατά τόν β΄ κανόνα τῶν ἁγίων Ἀποστόλων. Ἐζήτησαν οὖν Ὁνωράτος καί Οὐρβανός οἱ ἐπίσκοποι, καθὼς ἐνετάλθησαν, μηκέτι ὑπό δύο ἐπισκόπων χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπον, ἀλλ’ ὑπό δώδεκα∙ καί ἀπελογήσατο ὁ Αὐρήλιος, ὀφείλειν φυλάττεσθαι τόν ἀρχαῖον τύπον, ἤτοι τόν κανόνα, καί ἀρκεῖν εἰς ἐπισκόπου χειροτονίαν ἐπισκόπους τρεῖς∙ ὅτι πολλάκις δυσχερές ἐστι, φησί, πολλούς συνελθεῖν∙ καί ἵνα μή γένηται τοῦτο ἐμποδὼν τῷ χρησίμῳ τῆς ἐκκλησίας, ἤγουν τῇ χειροτονίᾳ τῶν ἐπισκόπων, ὀφείλει παρά τριῶν καί μόνων ἐπισκόπων χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπος, ἤγουν παρά τοῦ μητροπολίτου καί παρ’ ἑτέρων δύο. Οὕτω γάρ εὐχερής ἔσται ἡ τῶν ἐπισκόπων χειροτονία. Σημείωσαι οὖν ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι οὐκ ἐξ ἀνάγκης παρά τριῶν ἐπισκόπων ἐπαρχεωτῶν χειροτονεῖται ἐπίσκοπος, ἀλλά παρά τοῦ μητροπολίτου καί ἑτέρων δύο, κᾂν μή ὦσιν οὗτοι ἐπαρχεῶται. Ὁ δέ μητροπολίτης Ἐφέσου ἐκεῖνος κυρός Χριστόφορος εἰς Καλόην χειροτονήσας ἐπίσκοπον κατά ταύτην τήν βασιλίδα τῶν πόλεων χωρίς παρουσίας οἱουδήτινος ἐπαρχεώτου, ᾐτιάθη παραλόγως, ὡς ἐμοί δοκεῖ. Εἶπον γάρ τινες ὀφείλειν τόν μητροπολίτην μετά ἐπαρχεωτῶν τό ἐλάχιστον δύο τάς χειροτονίας ποιεῖν τῶν ἐπισκόπων, ὥσπερ καί τάς ψήφους. Μή ἐλάττους τριῶν ἐπισκόπων εἰς χειροτονίαν ἐπισκόπου ἀρκείτωσαν. Πάντες μέν, εἰ δυνατόν, οἱ τῆς ἐπαρχίας ἐπίσκοποι ὀφείλουσι μετά γνώμης τοῦ μητροπολίτου συνέρχεσθαι, καί τούς ἐπισκόπους ψηφίζεσθαι∙ εἰ δέ μή δυνατόν πάντας συνελθεῖν διά τινα ἀνάγκην, κᾂν τρεῖς τό ἐλάχιστον δεῖ παρεῖναι, συμψήφων γινομένων καί τῶν ἀπόντων διά γραμμάτων. *Στο Πηδάλιο, ο 49ος κανόνας, και ειδικότερα το γ΄ εδάφιο της α΄ πργφ.: «Ὁ ἀρχαῖος τύπος φυλαχθήσεται, ἵνα μή ἥττονες τριῶν τῶν ὁρισθέντων εἰς χειροτονίαν ἐπισκόπων ἀρκέσωσι», αντιστοιχεί στον 58ο κανόνα (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Πρέπει νά φυλάττεται ὁ παλαιός κανὼν τῶν Ἀποστόλων, καί τῶν καθεξῆς συνόδων, καί μάλιστα ὁ δ΄ τῆς α΄, εἰς τήν ὁποίαν ὑπόσχεται νά ἀκολουθῇ αὕτη ἡ σύνοδος ἐν τῷ α΄ αὐτῆς κανόνι, καθὼς διορίζει ὁ παρών Κανών. Ἵνα ὀλιγώτεροι ἀπό τρεῖς Ἀρχιερεῖς, ἄλλον Ἀρχιερέα νά μή χειροτονοῦσι διά τῆς τῶν ἱερῶν εὐχῶν τελεσιουργίας.1 Ὅρα καί τόν α΄ Ἀποστολικόν. 1Πιθανώτερον εἶναι, ὅτι, νά λέγῃ ὁ Κανὼν οὗτος περί τῆς διά τῶν εὐχῶν τελειώσεως τοῦ Ἐπισκόπου, ἤ περί ψήφου. Διά τί ἀναφέρουσι τά πρακτικά τῆς συνόδου ταύτης ὅτι αἱ τοιαῦται χειροτονίαι ἐγένοντο ἐν Κυριακῇ, ὅτε λειτουργία ἐγένετο, καθ’ ἧν ἐχειροτονοῦντο οἱ ἄξιοι. Δέν εἶναι ὅμως ἄτοπον νά νοήσωμεν, ὅτι καί περί ψήφου λέγει∙ ὁ γάρ ἀκόλουθος Κανὼν λέγει, ὅτι καί τρεῖς μόνοι ψηφίζουσιν Ἐπίσκοπον.
