Ἡ δέ ἐγκαταλειφθεῖσα παρά τοῦ ἀνδρός, κατά τήν ἐμήν γνώμην, μένειν ὀφείλει. Εἴ γάρ ὁ Κύριος εἶπεν, ὅτι ἐάν τις καταλίπῃ τήν γυναῖκα ἐκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτήν μοιχᾶσθαι, ἐκ τοῦ μοιχαλίδα αὐτήν ὀνομάσαι, ἀπέκλεισεν αὐτήν τῆς πρός ἕτερον κοινωνίας. Πῶς γάρ δύναται ὁ μέν ἀνήρ ὑπεύθυνος εἶναι, ὡς μοιχείας αἴτιος, ἡ δέ γυνή ἀνέγκλητος εἶναι, ἡ μοιχαλίς παρά Κυρίου, διά τήν πρός ἕτερον ἄνδρα κοινωνίαν, προσαγορευθεῖσα;
Τήν παρά τοῦ ἀνδρὁς ἀπολυθεῖσαν γυναῖκα ἀπαιτεῖσθαι λέγει ἄζυγα μένειν, ἤ ἑτέρῳ συνοικοῦσαν, μοιχαλίδα λογίζεσθαι∙ καί τήν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν παράγει, εἰπόντος∙ Ὁ ἀπολύσας τήν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτήν μοιχᾶσθαι∙ ὥστε, φησίν, ἐκ τοῦ μοιχαλίδα αὐτήν παρά τοῦ Κυρίου ὀνομασθῆναι, κεκώλυται αὐτῇ ἡ πρός ἕτερον ἄνδρα συμβίωσις. Ἐπεί γάρ ὁ ἀνήρ ὑπεύθυνός ἐστιν, ὡς ποιῶν αὐτήν μοιχᾶσθαι, πάντως καί ἡ γυνή ὡς μοιχευομένη κατακριθήσεται, ὅτι καί μοιχαλίς παρά τοῦ Κυρίου ὠνόμασται. Ὡς ἔοικεν, ἐρωτηθείς ὁ ἅγιος, εἰ ὀφείλει νομίμῳ ἀνδρί συνάπτεσθαι ἡ παραλόγως διαζυγεῖσα τοῦ οἰκείου ἀνδρός, εἶπεν, ἐπεί ὁ Κύριος ἀπεφήνατο μοιχαλίδα εἶναι τήν καταλειφθεῖσαν παρεκτός πορνείας ὑπό τοῦ οἰκείου ἀνδρός, πάντως ἐάν ἑτέρῳ συζευχθῇ, ὀφείλει ἡ τοιαύτη, γυνή ἡσυχάζειν, καί ἑτέρῳ μή συναφθῆναι∙ κατασκευάζων δέ τόν οἰκεῖον λόγον, προστίθησιν, ὅτι, κᾂν οὐ δέδωκεν αὐτή τήν αἰτίαν τῆς ἐγκαταλείψεως, ἀλλ᾽ ὁ ἀνήρ, ὅμως καί αὐτή, εἰ μή καρτερήσει τήν παράλογον διάζευξιν, καί ἀνακαλέσεται τόν οἰκεῖον ὁμόζυγον, καί ἑτέρῳ συναφθῇ, ὡς μοιχαλίς κατακριθήσεται∙ τόν ἄνδρα δέ ταύτης ὑπεύθυνον εἶναι φησἰν, ὡς γενόμενον αἴτιον τῆς μοιχείας. Καί ὁ μἑν κανὼν ἐν τούτοις. Σύ δέ ἀνάγνωθι τόν πη΄ κανόνα καί τόν Ϟγ΄ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καί τά παρ᾽ ἡμῶν ἐν τούτοις γραφέντα περί τῶν ἐγκαταλειψασῶν τούς οἰκείους ἄνδρας, καί τό ἐναντίον. Ἐρωτήσει δέ τις, ποίᾳ εὐθύνῃ ὑπόκειται ὁ ἀνήρ τῆς καταλειφθείσης γυναικός ἀνευλόγως, καί ἑτέρῳ συμβιωσάσης; Λύσις. Τινές εἶπον τῷ περί μοιχείας ἐγκλήματι εἶναι τοῦτον ὑπεύθυνον∙ ἐμοί δέ οὐ δοκεῖ. Ἐπεί γάρ παρά τῷ θελήματι τῆς γυναικός πρόκειται τό συζυγῆναι αὐτήν ἑτέρῳ, καί οὕτω μοιχευθῆναι, καί τό καρτερῆσαι, καί μή γενέσθαι μοιχείαν, πῶς ὁ ἀνήρ μέν μοιχεύσας, ὡς μοιχός κολασθήσεται; Οἶμαι οὖν, ὅτι ὡς μέν μοιχός οὐ κολασθήσεται, γενήσεται δέ ἐπ᾽ αὐτῷ ὡς ἀνευλόγως πέμψαντι διαζύγιον κατά τό ια΄ κεφ., τῆς ρλδ΄ Ἰουστινιανείου νεαρᾶς, ἤτοι τό δ΄ κεφ., τοῦ ζ΄ τίτλου, τοῦ κη΄ βιβλίου, ἔχον οὕτως∙ Ἐπειδή τινες τόν ἡμέτερον παραβαίνειν σπουδάζουσι νόμον, ἐν ᾧ ἰδικῶς τάς αἰτίας ἀπηριθμησάμεθα, ἐξ ὧν μόνων διαζύγιον δύναται πέμπεσθαι ἤ ἐκ τοῦ ἀνδρός, ἤ ἐκ τῆς γυναικός, κελεύομεν παρ’ ἐκείνας τάς αἰτίας μηδένί τρόπῳ διαζύγια γίνεσθαι, ἤ ἐῤῥῶσθαι τά γινόμενα, ἤ κατά συναίνεσιν τούς γάμους διαλύειν, καί συγχωρεῖν ἀλλήλοις τά ἁμαρτήματα. Εἰ δέ παρά τάς ἀφ’ ἡμῶν διωρισμένας αἰτίας τολμήσουσί τινες διαλύειν τόν γάμον, κελεύομεν, εἰ μέν κατιόντας ἔχοιεν, εἴτε ἐξ αὐτοῦ εἰτε ἐξ ἄλλου γάμου, τάς οὐσίας αὐτῶν ἐκείνοις δίδοσθαι κατά τήν τῶν νόμων τάξιν, καί τόν τε ἀνδρα καί τήν γυναῖκα εἰς μοναστήριον ἐμβάλλεσθαι ἐπί πάντα τόν τῆς ζωῆς αὐτῶν χρόνον∙ καί ἐκ τῆς ἐκάστου περιουσίας ἀνά τέσσαρας οὐγγίας τοῖς μοναστηρίοις, ἐν οἷς ἐμβάλλονται, ἀφορίζεσθαι, τοῦ ἀνδρός δηλονότι μηδέ χρῆσιν ἔχοντος τοῦ διδομένου τοῖς παισί μέρους. Εἰ δέ κατιόντας μή ἔχοιεν, ἀλλ᾽ ἀνιόντες εὑρίσκονται, τό τρίτον μέρος τῆς οὐσίας λαμβάνειν αὐτούς, εἰ μή τῇ ἀσεβείᾳ τῆς λύσεως τοῦ γάμου συνῄνεσαν, τά δέ δύο μέρη τοῖς μοναστηρίοις, ἐν οἷς ἕκαστος ἐμβάλλεται, ἀφορίζεσθαι. Εἱ δέ μήτε κατιόντες, μήτε ἀνιόντες εἶεν, ἤ καί εἰ οἱ ἀνιόντες συνῄνεσαν τῷ γεγονότι, κελεύομεν πᾶσαν τήν οὐσίαν τοῖς μοναστηρίοις, ἐν οἷς ἐνεβλήθησαν, δίδοσθαι, ἵνα μή διά ταύτης τῆς περινοίας καί τό τοῦ Θεοῦ κρίμα καταφρονηθῇ, καί ὁ ἡμέτερος νόμος παραβαθῇ. Ἀλλά καί τούς ὑπουργοῦντας ταῖς τοιαύταις λύσεσι τῶν γάμων, ἤ τά τοιαῦτα ἀθέμιτα συμβόλαια συντιθέντας, ταῖς εἰς σῶμα ποιναῖς ὑποβάλλεσθαι κελεύομεν, καί εἰς ἐξορίαν πέμπεσθαι. Εἰ δέ οἱ τόν γάμον λύειν ἐπιχειρήσαντες βουληθῶσι πάλιν ἑαυτούς συζευγνύναι, πρίν ἐμβληθῶσι μοναστηρίοις, ἄδειαν αὐτοῖς δίδομεν τοῦτο ποιεῖν, καί τάς προειρημένας ποινάς συγχωροῦμεν αὐτοῖς, καί τάς ἰδίας περιουσίας ἔχειν, καί οὕτω πρός ἀλλήλους ζῇν, ὡς ἂν εἰ μηδέν τοιοῦτον ἡμαρτημένον ἐτύγχανε∙ τοῦ ἑνός δέ βουλομένου τόν γάμον ἀνακαλέσασθαι, εἰ μή συναινέσει τό ἕτερον πρόσωπον, κατά τοῦ μή βουλυμένου κρατεῖν τάς ποινάς. Ταῦτα δέ πάντα φυλάττεσθαι κελεύομεν ἔν τε τῇ βασιλίδι ταύτῃ πόλει, καί ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, διά τε τοῦ κόμητος τῶν πριβάτων, καί τῆς τῶν Παλατίνων σχολῆς, καί τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἀρχόντων, καί τῶν τάξεων αὐτῶν, εἰδότων αὐτῶν, ὡς εἰ ῥᾳθυμήσουσι τοιούτου τινός ἁμαρτανομένου, καί μή ταῦτα πάντα παραφυλάξουσι, καί ἐξορίαν καί δήμευσιν ὑποστήσονται. Ταῦτα δέ αὐτά κελεύομεν παραφυλάττειν καί τούς κατά τόπον ὁσιωτάτους ἐπισκόπους, ὥστε προνοίᾳ αὐτῶν τά παραδιδόμενα πρόσωπα ἐν μοναστηρίοις ἐμβάλλεσθαι, καί ἐκ τῶν πραγμάτων αὐτῶν τά παρ᾽ ἡμῶν διορισθέντα τοῖς μοναστηρίοις παρέχεσθαι. Ἡ παρ᾿ ἀνδρός ἀφεθεῖσα, μενέτω οὕτως. Εἰ γάρ μοιχᾶται, κατά τόν τοῦ Κυρίου λόγον, τῆς πρός ἕτερον κλείεται κοινωνίας. Εἰ τήν ἀπολελυμένην γαμήσας μοιχᾶται, μᾶλλόν ἐστιν ἡ γυνή μοιχαλίς, ἡ καί τόν ἄνδρα διά τῆς πρός αὐτήν κοινωνίας μοιχόν καθιστῶσα∙ καί διά τοῦτο μένειν ὀφείλει παρά τοῦ ἀνδρός ἀφεθεῖσα ἐν ἀγαμίᾳ. Διορίζει ὁ παρών κανών, ὅτι ἐκείνη ἡ γυναῖκα ὁποῦ ἀφεθῇ ἀπό τόν ἄνδρα τῆς, χωρίς λόγου πορνείας, νά μήν ὑπανδρεύεται μέ ἄλλον, κατά τήν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν, τήν λέγουσαν, ὅτι ὁ ἀπολύσας τήν γυναῖκα αὐτοῦ, παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτήν μοιχᾶσθαι. Ὀνομάσας γάρ αὐτήν ὁ Κύριος μοιχαλίδα, φανερόν, ὅτι τήν ἐμπόδισεν ἀπό τό νά πάρῃ ἄλλον ἄνδρα. Ἐπειδή, ἂν ὁ ἄνδρας της ᾖναι ὑπόδικος, διά τί ἔκαμεν αὐτήν νά μοιχευθῇ, παίρνουσα ἄλλον, φανερόν ὅτι καί αὐτή δευτεροϋπανδρουμένη, ὑπόδικος εἶναι. Διά τί μοιχᾶται, ἔτι ζῶντος τοῦ πρώτου ἀνδρός της. Καθ’ ὅ καί μοιχαλίς παρά τοῦ Κυρίου, ὡς εἴπομεν, ὠνομάσθη.
