Εἴ τις λαϊκός τήν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐκβαλὼν ἑτέραν λάβοι, ἤ παρ᾿ ἄλλου ἀπολελυμένην, ἀφοριζέσθω.1 (ΠΗΔΑΛΙΟΝ)
Ἐάν δέ μή ἐκβάλῃ τήν ἑαυτοῦ γυναῖκά τις, ἔχων δέ ταύτην παρ’ ἑαυτῷ, ἑτέρα συμφθείροιτο, κατά μέν τόν ἀκριβῆ λόγον μοιχείαν τολμᾷ∙ ὥσπερ καί ἡ γυνή, ἐάν ἀνδρί συζῶσα, ἑτέρῳ μιγῇ∙ κατά δέ τόν πολιτικόν νόμον, ὡς ὁ πορνεύων κρίνεται. ᾫ καί ὁ μέγας Βασίλειος ἑπόμενος, ταῦτά φησι∙ Εἰ ἀνήρ γυναικί συνοικῶν, μεθ’ ἑτέρας γένηται, πόρνον κρίνομεν τόν τοιοῦτον, καί πλέον αὐτόν παρατείνομεν ἐν τοῖς ἐπιτιμίοις∙ οὐ μέν τοι ἔχομεν κανόνα τῷ τῆς μοιχείας αὐτόν ὑπάγειν ἐγκλήματι, ἐάν εἰς ἐλευθέραν γάμου ἡ ἁμαρτία γένηται∙ ὥστε ἡ μέν γυνή, ἀπό πορνείας ἐπανιόντα τόν ἄνδρα αὐτῆς παραδέξεται∙ ὁ δέ ἀνήρ τήν μιανθεῖσαν, τῶν οἴκων αὐτοῦ ἀποπέμψει∙ τούτων δέ ὁ λόγος οὐ ῥᾴδιος∙ ἡ δέ συνήθεια οὕτω κεκράτηκεν. Ὁ δέ τήν ἐξ ἀνδρός ἀναιτίως ἀπολελυμένην εἰσοικιζόμενος, μοιχός ἐστιν ἄντικρυς, κατά τήν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν, τήν λέγουσαν∙ Καί ὁ ἀπολελυμένην γαμήσας, μοιχᾶται. Ὁ ἐκβαλών τήν ἑαυτοῦ γυναῖκα παραλόγως, οὐ δύναται λαβεῖν ἑτέραν, μᾶλλον μέν οὖν καί ἀφορισθήσεται. Καί ὁ ἐλευθέραν δέ μή λαβών, ἀλλά ἀπολελυμένην, (ἐστί δέ ἀπολελυμένη, ἡ μή κατά νόμον διαζυγεῖσα τοῦ οἰκείου ἀνδρός), κᾂν ὡς μοιχός κατακρίνηται, κατά τόν τοῦ Κυρίου λόγον, τόν φάσκοντα∙ Καί ὁ ἀπολελυμένην γαμήσας, μοιχᾶται, ἀφορίζεται. Ὥστε παρά τοῖς κανόσι μοιχοῦ καί πόρνου ἐκκλησιαστικόν ἐπιτίμιον ὁ ἀφορισμός ἐστι, καθά τινες λέγουσιν∙ ἐμοί δέ οὐ δοκεῖ∙ καί ἀνάγνωθι τούς κανόνας τοῦ ἁγίου Βασιλείου, διαφοράν εἰσάγοντας πόρνου καί μοιχοῦ. Ἔσο δέ εἰδώς, ὅτι ὁ μέν ἀνήρ, ἔτι τοῦ συνοικεσίου συνισταμένου, συμφθειρόμενος μεθ’ ἑτέρας γυναικός ἐλευθέρας, πορνείαν οὐ μοιχείαν ἁμαρτάνει, οὐ μήν καί μετά ὑπάνδρου∙ τότε γάρ ὡς μοιχός τιμωρεῖται. Ἡ δέ γυνή ἑτέρῳ οἱωδήτινι συμφθαρεῖσα, συνεστῶτος τοῦ γάμου, ὡς μοιχαλίς τιμωρεῖται∙ καί ταῦτα μέν οὕτως. Ἡ δέ Ἰουστινιάνειος νεαρά, ἡ κειμένη ἐν βιβλίῳ τῶν βασιλικῶν κη΄, τίτ. ζ΄, φησίν, ὡς εἰ καί ἠδύνατο πρώην ἑκάτερος τῶν ὁμοζύγων, καθ’ ὃν ἠβούλετο τρόπον, διαζύγιον στέλλειν∙ ἔλεγε γάρ ὁ ἀνήρ∙ Γύναι πράττε τά σά∙ καί ἡ γυνή∙ Ἄνερ, πράττε τά σά∙ ἀλλ’ ἐφεξῆς ἀπό ῥητῶν αἰτιῶν διαζύγιον γίνεται∙ ἐγράφησαν δέ καί ἐν τῇ νεαρᾷ αἱ τοιαῦται αἰτίαι. Πλήν καί τό παλαιόν οὐκ ἐγίνετο αὐτονόμως τό διαζύγιον, ἀλλά μετά δικαστικῆς διαγνώσεως∙ ὁ γοῦν γαμήσας τήν μή οὕτως ἀπολυθεῖσαν, ἐμοιχᾶτο. Τήν οἰκείαν ἐκβάλλων ὁ κοσμικός, καί ἄγων ἑτέραν, ἤ ἀπολελυμένην, ἀφοριστέος. Ἐπειδή καί ὁ Κύριος διέταξεν εἰς τό Εὐαγγέλιον, ὅτι ὃς ἂν ἀπολύσῃ τήν γυναῖκα αὐτοῦ, παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτήν μοιχᾶσθαι. Καί ὃς ἂν ἀπολελυμένην γαμήσῃ μοιχᾶται. Διά τοῦτο καί οἱ θεῖοι Ἀπόστολοι ἀκολουθοῦντες τήν διάταξιν τοῦ Κυρίου, λέγουσιν εἰς τόν παρόντα αὐτῶν κανόνα. Ὅποιος λαϊκός ἤθελε χωρίσῃ τήν γυναῖκα του χωρίς λόγου πορνείας, ἤγουν μοιχείας, (ὁ γάρ Εὐαγγελιστής ἀντί μοιχείας ἐνταῦθα, τήν πορνείαν ἐξέλαβε. Καί ὅρα περί τούτου τόν δ΄ τοῦ Νύσσης∙) καί πάρῃ ἄλλην ἐλευθέραν γάμου, ἂς ἀφορίζεται. Ὁμοίως ἂς ἀφορίζεται, καί ἐάν ἀφ’ οὗ χωρισθῇ ἀπό τήν γυναῖκα του χωρίς αἰτίαν πορνείας, πάρῃ ἄλλην γυναῖκα χωρισμένην καί αὐτήν οὖσα ἀπό τόν ἄνδρα της, χωρίς λόγου πορνείας, ἤγουν μοιχείας. Ταῦτα δέ ὁποῦ εἴπομεν διά τόν ἄνδρα, πρέπει νά νοοῦνται καί διά τήν γυναῖκα ἐκείνην, ὁποῦ ἀφήσῃ τόν ἄνδρα τῆς ἄνευ λόγου πορνείας, καί πάρῃ ἄλλον. Ὅποιος δέ ἄνδρας, ἤ γυναῖκα, χωρισθοῦν ἄνευ εὐλόγου αἰτίας, καί δευτεροϋπανδρευθοῦν, ὡς μοιχοί πρέπει νά κανονίζωνται ἑπτά χρόνους νά μήν κοινωνήσουν, κατά τόν πζ΄ τῆς στ΄, τόν κ΄ τῆς ἐν Ἀγκύρ. καί τόν οζ΄ καί λζ΄ Βασιλείου. Ἀνάγνωθι καί τόν ριγ΄ τῆς ἐν Καρθαγέν. ὁρίζοντα, ὅτι ἂν τά ἀνδρόγυνα χωρισθοῦν ἄνευ πορνείας, ἤ πρέπει νά μένουν ἀνύπανδρα, ἤ πρέπει νά διαλλαγοῦν καί νά ἑνωθοῦν, ὡς λέγει τοῦτο καί ὁ Παῦλος α΄ Κορινθ. ζ΄. 1Ἡ μέν ἀκρίβεια, καί ἡ τοῦ Κυρίου ἀπόφασις, ἐξίσου θέλει μήτε ὁ ἄνδρας νά χωρίζῃ τήν γυναῖκα του, μήτε ἡ γυναῖκα τόν ἄνδρα της. Ἐπίσης γάρ ὁ Κύριος καί διά τόν ἄνδρα, καί διά τήν γυναῖκα εἶπεν∙ «Ὃς ἂν ἀπολύσῃ τήν γυναῖκα αὐτοῦ, καί γαμήσῃ ἄλλην, μοιχᾶται ἐπ’ αὐτήν». Καί ἐάν γυνή ἀπολύσῃ τόν ἄνδρα αὐτῆς, καί γαμηθῇ ἄλλῳ μοιχᾶται (Μάρκ. ι΄. 11) χωρίς νά προσθέσῃ τό παρεκτός λόγου πορνείας ἤ ἐπί τοῦ ἀνδρός μόνον, ἤ ἐπί τῆς γυναικός μόνον. Ἀλλ’ ἀφῆκε τοῦτο νά τό νοοῦμεν ἡμεῖς ἀδιαφόρως καί εἰς τούς δύω. Ἡ δέ τῆς Ἐκκλησίας συνήθεια, εἰς μέν τόν ἄνδρα δίδει τήν ἐξουσίαν νά χωρίζῃ τήν γυναῖκα του εὑρών αὐτήν πορνευομένην, ἤ μοιχευομένην, ἡ δέ γυναῖκα νά μήν χωρίζῃ τόν ἄνδρα κᾂν εὕρῃ αὐτόν πορνεύοντα, ἤ μοιχεύοντα. Εἰ δέ καί ἤθελε τόν χωρίσῃ ἐπί λόγῳ πορνείας ἤ μοιχείας, καί ἐκεῖνος μήν ὑποφέρωντας ὑπανδρευθῇ μέ δευτέραν γυναῖκα, ἡ μέν χωρήσασα αὐτόν πρώτη γυναῖκα, ἐκείνη ἔχει τήν ἁμαρτίαν τοῦ τοιούτου χωρισμοῦ, ὁ δέ ἄνδρας εἶναι ἄξιος συγχωρήσεως, διά τί ἐδευτεροϋπανδρεύθη, καί ἡ δευτέρα αὐτοῦ γυνή δέν κατακρίνεται ὡς μοιχαλίς. Ταύτην τήν συνήθειαν, ἥτις ἀπό τόν Ῥωμαϊκόν καί πολιτικόν νόμον ἐπροχώρησεν εἰς τήν Ἐκκλησίαν, δέν ἀποδέχεται ὁ Θεολόγος Γρηγόριος. Λέγει γάρ∙ (Λόγῳ τῷ εἰς τό ῥητόν τοῦ Εὐαγγελίου, ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τούς λόγους τούτους). Τούς πολλούς καί κοινολαΐτας ἀνθρώπους βλέπω σφαλερῶς νοοῦντας διά τήν σωφροσύνην. Καί τόν νόμον ὁποῦ ἔχουσι περί αὐτῆς, τόν βλέπω ἄνισον, καί ἀνώμαλον. Ἐπειδή, διά ποίαν ἀφορμήν ὁ νόμος αὐτός τήν μέν γυναῖκα παιδεύει, ἂν πορνεύση, εἰς δέ τόν ἄνδρα δίδει ἄδειαν νά πορνεύη; καί ἂν μέν ἡ γυνή ἐπιβουλευθῇ τήν κοίτην τοῦ ἀνδρός, κρίνεται ὡς μοιχαλίς, ἂν δέ ὁ ἄνδρας ἔχωντας τήν γυναῖκά του, πορνεύση μέ ἄλλας γυναῖκας, εἶναι ἀνεύθυνος; δέν δέχομαι τήν νομοθεσίαν αὐτήν, δέν ἐπαινῶ τήν συνήθειαν. Ἄνδρες ἦτον ἐκεῖνοι ὁποῦ ἔκαμαν τόν νόμον αὐτόν, καί διά τοῦτο μόνον κατά τῶν γυναικῶν ἐνομοθέτησαν. Ἐπειδή αὐτοί οἱ ἴδιοι νομοθέται τοῦ πολιτικοῦ τούτου νόμου, εἰς μέν τούς Πατέρας, ἐνομοθέτησαν νά ᾖναι τά τέκνα ὑπεξούσια, τό δέ ἀσθενέστερον μέρος, ἤτοι τήν μητέρα, γυναῖκα οὖσαν ἀσθενῆ, ἄφησαν ἀνεπιμέλητον, μή νομοθετήσαντες νά ᾖναι τά τέκνα καί εἰς αὐτήν ὑπεξούσια. Ὁ Θεός δέν ἐνομοθέτησεν ἔτζι. Ἀλλά λέγει, τίμα τόν Πατέρα σου καί τήν Μητέρα σου, ἥτις ἐστίν ἐντολή πρώτη ἐν ἀπαγγελείαις, ἵνα εὖ σοι γένηται. (Ματθ. ιε΄, Μάρκ. ζ΄, δευτερ. ν΄, ε΄, Ἔξοδ. κ΄, Ἐκκλησ. γ΄). Καί ὁ κακολογῶν Πατέρα ἤ Μητέρα θανάτῳ τελευτάτω. Ἐξίσου καί ἐπί τοῦ πατρός καί ἐπί τῆς μητρός, καί τήν ὑπακοήν ἐτίμησε, καί τήν ὕβριν ἐπαίδευσε. Καί εὐλογία πατρός στηρίζει οἴκους τέκνων, κατάρα δέ μητρός ἐκριζοῖ θεμέλια. Βλέπετε τήν ἰσότητα τῆς νομοθεσίας; ἕνας εἶναι ὁ ποιητής τοῦ ἀνδρός καί τῆς γυναικός. Ἕνα χῶμα εἶναι καί οἱ δύω. Ἕνας νόμος εἶναι καί εἰς τούς δύω. Μία ἀνάστασις. Ἐξίσου ἀπό τόν ἄνδρα, καί ἀπό τήν γυναῖκα ἐγεννήθημεν. Καί ἕν χρέος ἀπό τά τέκνα εἰς τούς γονεῖς χρεωστεῖται. Πῶς λοιπόν σύ ὁ νομοθέτης ἄνδρας, ζητεῖς σωφροσύνην ἀπό τήν γυναῖκα, σύ δέ οὐ σωφρονεῖς; πῶς ζητεῖς ἐκεῖνο ὁποῦ δέν δίδεις; πῶς ἔχωντας σῶμα ὅμοιον μέ τό τῆς γυναικός, ἀνομοίως νομοθετεῖς; εἰ δέ καί στοχάζεσαι τά ἐπί τῆς παρακοῆς κακά, ἥμαρτεν ἡ γυνή; ἀλλ’ ἥμαρτε καί ὁ Ἀδάμ. Καί τούς δύω ὁ ὄφις ἠπάτησε, καί οὔτε ἡ γυνή εὑρέθη ἀσθενεστέρα εἰς τό νά ἀπατηθῇ, οὔτε ὁ ἄνδρας δυνατώτερος εἰς τό νά μήν ἀπατηθῇ. Εἰ δέ καί στοχάζεσαι τά ἐπί τῆς ἀναπλάσεως καλά, ἤξευρε ὅτι ὁ Χριστός καί τούς δύω ἔσωσε μέ τά πάθη του. Ἐγινε διά τόν ἄνδρα σάρξ; ἀλλά καί διά τήν γυναῖκα. Ἀπέθανε διά τόν ἄνδρα; ἀλλά καί ἡ γυνή μέ τόν θάνατον αὐτοῦ σώζεται. Νομίζεις ἴσως ὅτι ἐτίμησε τόν ἄνδρα, ἐπειδή ἐγεννήθη ἀπό τό σπέρμα τοῦ Δαβίδ; ἀλλά καί ἀπό τήν Παρθένον γεννηθείς ἐτίμησε τήν γυναῖκα. Ἔσονται λέγει, οἱ δύω εἰς σάρκα μίαν, καί ἡ μία σάρξ λοιπόν πρέπει νά ἔχῃ τήν ὁμοτιμίαν. Ὁ δέ Παῦλος καί εἰς τόν ἄνδρα τήν σωφροσύνην νομοθετεῖ∙ μέ ποῖον τρόπον; τό μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστί, ἐγὼ δέ λέγω εἰς Χριστόν, καί εἰς τήν Ἐκκλησίαν (Ἐφεσ. ε΄) καλόν εἶναι εἰς τήν γυναῖκα νά ἐντρέπηται τόν Χριστόν, διά μέσου τῆς ἐντροπῆς ὁποῦ δείχνει εἰς τόν ἄνδρα της; καλόν εἶναι καί εἰς τόν ἄνδρα νά μήν ἀτιμάζῃ τήν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ, διά μέσου τῆς ἀτιμίας ὅπου κάμνει εἰς τήν γυναῖκα του, πορνεύοντας ἄλλην. Ὁμοίως δέ καί ὁ Χρυσόστομος αὐτό τοῦτο μαρτυρεῖ, ἐν τῇ ε΄ ὁμιλ. τῆς α΄ πρός Θεσσαλ. παρακαλῶ, λέγει, ἂς φυλαττώμεθα ἀπό τήν ἁμαρτίαν ταύτην. Διά τί καθὼς ἡμεῖς οἱ ἄνδρες παιδεύομεν τάς γυναῖκας μας, ὅταν προδώσουν τήν τιμήν των εἰς ἄλλους. Ἔτζι καί ἡμᾶς παιδεύουν, ἂν ὄχι οἱ νόμοι τῶν Ῥωμαίων, ἀλλ’ ὁ Θεός, ὅταν προδώσωμεν τήν τιμή τῶν γυναικῶν μας, καί πορνεύσωμεν μέ ἄλλας. Ἐπειδή καί τοῦτο, δηλαδή ἡ τῶν ἀνδρῶν ἁμαρτία μέ ἄλλην, μοιχεία εἶναι. Μοιχεία γάρ εἶναι, ὄχι μόνον τό νά μοιχευθῇ ἀπό ἄλλον ἡ ὕπανδρος γυνή, ἀλλά καί τό νά μοιχεύσῃ ἄλλην ὁ ὑπανδρευμένος ἀνήρ. Πρόσεχε ἀκριβῶς εἰς τοῦτο ὁποῦ σοῦ λέγω… Δέν εἶναι μοιχεία τοῦτο μοναχά τό νά ἁμαρτήσουν οἱ ὑπανδρευόμενοι ἄνδρες εἰς γυναῖκα ὕπανδρον ξένην, ἀλλά καί τό νά ἁμαρτήσουν εἰς γυναῖκα ἀνύπανδρον, καί τοῦτο ὁμοίως μοιχεία εἶναι. Διά τί, ἂν καί ἡ γυναῖκα ἐκείνη μέ τήν ὁποίαν ἁμαρτήσουν δέν εἶναι δεδεμένη μέ ἄνδρα, ἀλλά σύ ὁ ἁμαρτάνων εἶσαι δεδεμένος μέ γυναῖκα. Καί διά τοῦτο τόν νόμον ἐπαρέβης, καί ἀδίκησες τήν ἰδίαν σου σάρκα. Διά τί γάρ ἐσύ παιδεύεις τήν γυναῖκά σου; κᾂν καί ἤθελε πορνευθῇ μέ ἐλεύθερον ἄνδρα; βέβαια διά τί εἶναι μοιχεία, καί μέ ὅλον ὁποῦ ὁ πορνεύσας αὐτήν, δέν ἔχει γυναῖκα, ἀλλά διά τί ἡ γυναῖκά σου εἶναι δεδεμένη μέ ἄνδρα. Λοιπόν καί ἐσύ, ἐπειδή εἶσαι δεδεμένος μέ γυναῖκα, ὅταν πορνεύσῃς μέ ἐλευθέραν γυναῖκα, μοιχεία ὁμοίως εἶναι καί ἡ ἐδική σου αὕτη πορνεία. Ὁ ἀπολύσας λέγει ὁ Κύριος, τήν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτήν μοιχευθῆναι. Καί ὁ ἀπολελυμένην γαμῶν, μοιχᾶται. Καί ἂν τοῦτο ἔτζι ᾖναι, δέν μοιχεύει πολλῷ μᾶλλον ἐκεῖνος ὁποῦ ἔχωντας τήν γυναῖκα του, μέ ἐλευθέραν γυναῖκα συμφθείρεται; ναί. Φανερόν εἰς τόν κάθε ἕνα. Ὄχι μόνον δέ ὁ Γρηγόριος. καί ὁ Χρυσόστομος, ἀλλά καί αὐτός ὁ Βασίλειος δέ ὑποφέρει νά ἀκολουθῇ εἰς τήν συνήθειαν αὐτήν, ἥτις ἀθετεῖ τήν παραδεδομένην ὑπό τοῦ Θεοῦ ἐντολήν, τόσον εἰς ἄλλα μέρη ὅσον καί εἰς τόν ιβ΄ ὅρον τῶν ἠθικῶν του. Λέγει δέ καί εἰς τόν λε΄ αὐτοῦ Κανόνα. Ὅταν ἡ γυναῖκα ἀφήσῃ τόν ἄνδρα της, πρέπει νά ἐξετάζωμεν διά ποίαν αἰτίαν τόν ἄφησε, καί εἰ μέν φανῇ ὅτι ἡ γυνή ἀλόγως, καί χωρίς αἰτίαν ἀφῆκεν αὐτόν, ὁ μέν ἄνδρας νά ᾖναι ἄξιος συγχωρήσεως, ἡ δέ γυνή, Κανόνος καί ἐπιτιμίου, ὡς αἰτία γινομένη τοῦ κακοῦ. Εὔλογος δέ αἰτία τοῦ χωρισμοῦ τοῦ ἀνδρογύνου ἄλλη κᾀμμία δέν εἶναι, εἰμή ἡ πορνεία, ἤ ἡ μοιχεία τοῦ ἀνδρός καί τῆς γυναικός. Ἀλλά καί ἡ ριζ΄ Ἰουστινιάνειος Νεαρά κειμένη ἐν βιβλ. τῶν βασιλικῶν κη΄, τιτλ. ζ΄ διορίζει, ὅτι ἐάν ὁ ἄνδρας ἔχῃ γυναῖκα ἄλλην, ἤ εἰς τήν πόλιν ὁποῦ εὑρίσκεται, ἤ εἰς τόν ὀσπήτιόν του, καί συμφθείρεται μέ αὐτήν, ἡ δέ γνησία γυνή του ἤθελε τοῦ εἰπῇ νά ἀπέχῃ ἀπό ἐκείνη, καί ἐκεῖνος δέν θέλει νά ἀπέχῃ, δίδεται ἄδεια νά λυθῇ ὁ γάμος διά τήν ζηλοτυπίαν τῆς γυναικός. Ἀπό τήν ὁποίαν ταύτην ζηλοτυπίαν, ἄλλαι μέν γυναῖκες τρώγουν φαρμάκι καί θανατώνονται, ἄλλαι χάνουσι τάς φρένας των, ἄλλαι ἐγκρεμνίζονται, καί ἄλλαι ἄλλα ἀτοπώτατα πράττουν. Καθὼς τά τοιαῦτα παραδείγματα ἀκολουθοῦν καθημερινῶς εἰς κάθε σχεδόν πόλιν, καί νῆσον, καί χωρίον. Διά τί, καθὼς εἶναι μεστός ζήλου ὁ θυμός τοῦ ἀνδρός διά τήν μοιχευθεῖσαν γυναῖκα του, ὡς λέγει ὁ Σολομὼν (παροιμ. στ΄ 31) καί οὐ φείσεται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως. Οὐκ ἀνταλλάξεται οὐδένός λύτρου τήν ἔχθραν, οὐδ’ οὐμή διαλυθῇ πολλῶν δώρων. Τοιουτοτρόπως (ἵνα μή λέγω καί περισσότερον) μεστός ζήλου εἶναι καί ὁ θυμός, ἤτοι ἡ καρδία τῆς γυναικός, διά τόν πορνεύοντα ἄνδρα της. Πλήν σημείωσαι ὅτι, ἀγκαλά καί ὁ Κύριος ἐσυγχώρησε νά χωρίζωνται οἱ ἄνδρες ἀπό τάς γυναῖκας των ἐπί λόγῳ πορνείας∙ ἤτοι μοιχείας∙ ὁ Ἀρχιερεύς ὅμως δέν πρέπει νά δίδῃ ἄδειαν εἰς αὐτούς καί νά δευτεροϋπανδρεύωνται. Ἀλλά νά τούς ἀφίνῃ ἔτζι χωρισμένους εἰς πολύ διάστημα καιρῶν, ἕως ὁποῦ τό πορνεῦσαν, ἤτοι μοιχευθέν μέρος, νά μετανοήσῃ, νά προσπέση, καί νά κάμῃ ὑπόσχεσιν ὅτι εἰς τό ἑξῆς νά φυλάξῃ τήν τιμήν τοῦ ἄλλου μέρους, καί οὕτω πάλιν νά ἐνόνωνται. Διά τί καί ὁ Κύριος δέν ἐσυγχώρησε νά χωρίζωνται ἁπλῶς διά μόνην τήν μοιχείαν. Ἀλλά κυρίως μέν καί κατά πρῶτον λόγον διά τόν ζῆλον, ὁποῦ ἀκολουθεῖ ἀπό τήν τοιαύτην μοιχείαν, καί διά τόν φόνον ὁποῦ ἐκ τοῦ ζήλου ἀκολουθεῖ. Κατά δέ δεύτερον λόγον, καί διά τήν σύγχυσιν καί νόθευσιν τῶν γενῶν, ὁποῦ ἕπεται ἐκ τῆς τοιαύτης μοιχείας, ὡς λέγει ὁ Θεολόγος Γρηγόριος. Ὥστε καθὼς λέγει ὁ Ζωναρᾶς ἐν Ἑρμηνείᾳ τοῦ θ΄ καί κα΄ Κανόνος τοῦ Βασιλείου, δέν ἀναγκάζεται μέν ὁ ἀνήρ, ἐάν δέν θέλῃ, εἰς τό νά ἔχῃ τήν μοιχαλίδα γυναῖκα του, ἀλλ’ ἐάν θέλῃ, ἀποκριματίστως ἔχει ταύτην, καί συνοικεῖ μέ αὐτήν. Τί λέγω ἀποκριματίστως; ἐπαινετός καί φρονιμώτατος εἶναι ὁ ἄνδρας ἐκεῖνος, ὁποῦ δεχθῇ πάλιν τήν γυναῖκα του, καί πορνεύσασαν, (ἐπί ὑποσχέσει ὅμως νά μήν ἁμαρτήσῃ εἰς τό ἑξῆς) διά δύο αἴτια. Πρῶτον διά τήν ἀγάπην καί συμπάθειαν ὁποῦ δείχνει εἰς τήν ἰδίαν σάρκα του, λέγω δή τήν ἑαυτοῦ γυναῖκα. Μιμούμενος αὐτόν τόν Δεσπότην τῶν ἁπάντων Θεόν, ὅστις καί μοιχαλίδα οὗσαν πρότερον τήν ἀνθρωπίνην φύσιν, καί πορνεύουσαν εἰς τά εἴδωλα, κατεδέχθη νά τήν κάμῃ νύμφην του διά τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας, καί νά τήν σώσῃ διά τῆς μετανοίας και τῆς μετ’ αὐτοῦ ἑνώσεως. Καί καθὼς φρονίμου ἀνδρός ἴδιον εἶναι, ὅταν πληγωθῇ κᾀνένα του μέλος νά μήν τό ἀποκόπτῃ, ἀλλά νά σπουδάζῃ νά τό ἰατρεύῃ: ἔτζι φρονίμου ἀνδρός ἴδιον εἶναι ὅταν ἁμαρτήσῃ τό ἴδιον μέλος του, ὁποῦ εἶναι ἡ γυνή, νά μήν τό χωρίζῃ, ἀλλά νά ἐπιμελῆται μᾶλλον νά τό θεραπεύσῃ διά τῆς μετανοίας καί ἐπιστροφῆς. Καί δεύτερον, διά τι ἡ τοιαύτη ἀκαθαρσία ὁποῦ μεταξύ τοῦ ἀνδρογύνου ἠκολούθησε, κατά παραχώρησιν Θεοῦ, καί ἐξ αἰτίας προτέρων ἁμαρτιῶν αὐτῶν ἠκολούθησε (Καί ἂς ἐξετάζῃ ὁ καθείς τήν συνείδησίν του, καί θέλει εὕρῃ τόν λόγον μας ἀληθῆ). Ὅθεν καί τά δύω μέρη πρέπει νά ὑπομένουν ἕνας τόν ἄλλον, καί ὄχι νά ἀποχωρίζονται. Καί ἂν ὁ Ἀπόστολος λέγει ὁ πιστός ἄνδρας πρέπει νά συνοικῇ μέ τήν ἄπιστον γυναῖκα, καί ἀντιστρόφως ἡ πιστή γυνή μέ τόν ἄπιστον ἄνδρα, διά τήν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας ἀμφοτέρων. Τί γάρ οἶδας, λέγει, ἄνερ, εἰ τήν γυναῖκα σώσεις, καί τι οἶδας γύναι, εἰ τόν ἄνδρα σώσεις; πόσον μᾶλλον πρέπει νά συνοικῇ, καί νά μή χωρίζηται τό ἀνδρόγυνον, καί πορνείας ἀκολουθησάσης, εἰς καιρόν ὁποῦ δέν τό χωρίζει ἡ χείρων πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν ἀσέβεια; ταῦτα δέ ὁποῦ εἴπομεν περί τοῦ ἀνδρός, νοοῦνται παρομοίως καί περί τῆς γυναικός. Εἰ δέ καί ὁ παροιμιαστής λέγει «Ὁ κατέχων μοιχαλίδα ἄφρων καί ἀσεβής», τό ῥητόν τοῦτο τῆς σκληρότητος καί ἀποτομίας τοῦ παλαιοῦ νόμου εἶναι, καί ὄχι τῆς ἐπιεικείας καί χρηστότητος τοῦ γλυκυτάτου νόμου τοῦ Εὐαγγελίου. Μᾶλλον δέ καί αὐτή ἡ παλαιά γραφή, μέ τό στόμα τοῦ Μαλαχίου λέγει «Γυναῖκα νεότητός σου μή ἐγκαταλίπῃς, ἀλλά ἐάν μισήσας ἐξαποστείλῃς, καλύψει ἀσέβεια τά ἐνθυμήματά σου, λέγει Κύριος Παντοκράτωρ» (Μαχαλ. β΄, 15, 16). Ἂν δέ εἰς ὅλον τόν ὕστερον, δέν ᾖναι τρόπος, οὔτε καμία μηχανή, νά ἐνωθῇ εἰς τό ἑξῆς τό ἀνδρόγυνον, τό μέν ἀθῶον μέρος ἐξ ἀνάγκης μεγάλης ἠμπορεῖ νά δευτεροπανδρευθῇ, ἀλλ’ ὄχι ποτέ καί τό πορνεῦσαν μέρος, καί αἴτιον γινόμενον τοῦ τοιούτου χωρισμοῦ. Τοῦτο γάρ ἀντί τῶν β΄ ὑμεναίων, καί γαμηλίων δᾴδων, πρέπει μᾶλλον νά θρηνῇ καί νά κλαίῃ διά τήν ἁμαρτίαν του, καί εἰς σκότος λύπης, καί χηρείας ζωντανῆς καί εὑρίσκηται, ὅτι οὕς ὁ Θεός συνέζευξεν αὐτό διεχώρισεν. Τί λέγω; καί ζημίαν τῶν ὑπαρχόντων του πρέπει νά λαμβάνῃ τό μέρος ἐκεῖνο, ὁποῦ ἔγινεν αἴτιον τοῦ χωρισμοῦ, καθὼς οἱ βασιλικοί νόμοι προστάζουσι, κατά τόν Χρυσόστομον (λόγ. εἰς τό, γυνή δέδεται νόμῳ κτ΄), τό δέ νά μήν ὑπανδρεύηται τό μοιχευθέν μέρος τοῦ ἀνδρογύνου, συμπεραίνεται καί ἀπό τήν λη΄ Νεαράν τοῦ Λέοντος. Προστάζει γάρ αὕτη, ὅτι ὁ μέν ἄνδρας τῆς μοιχευθείσης νά πέρνῃ τήν προῖκα της, ἡ δέ μοιχευθεῖσα νά βάλλεται εἰς Μοναστήριον, καί νά ἀναγκάζηται καί χωρίς νά θέλῃ εἰς τό νά γίνηται Μοναχή. Ὅσα δέ πράγματα εἶχε παράνω ἀπό τήν προῖκα της, νά τά διαμοιράζουν τά παιδία της καί τό Μοναστήριον της. Ἢ ἂν δέν ἔχῃ παιδία, νά τά πέρνουν οἱ γονεῖς της καί συγγενεῖς. Καί ἡ ριζ΄ Νεαρά τοῦ Ἰουστινιανοῦ προστάζει, ὅτι ἐάν ὁ ἀνήρ τῆς διά τήν μοιχείαν ἐν Μοναστηρίῳ φυλλαττομένης ἀποθάνῃ ἀνάμεσα εἰς τούς δύω χρόνους πρό τοῦ νά τήν πάρη πάλιν, αὐτή νά γίνεται καλογραία. (Καί ὄχι δηλ. νά δευτεροϋπανδρεύεται). Ὅτι δέ εἶναι συγκεχωρημένον νά λαμβάνῃ πάλιν ὁ ἄνδρας τήν μοιχευθεῖσαν γυναῖκα του; μάρτυρες, ἔνθα μέν ὁ Ἀρμενόπουλος (βιβλ. στ΄, τιτλ. β΄) ἔνθα δέ ὁ ἱερός Φώτιος (τιτλ. α΄, κεφ. β΄) λέγων. Ἡ ρλδ΄ Νεαρά τοῦ Ἰουστινιανοῦ (τεθεῖσα ἐν βιβλ. κη΄ τῶν βασιλικῶν, κατά τόν Βαλσαμῶνα) διορίζει, ὅτι, δύναται ὁ ἀνήρ νά ἀναλάβῃ τήν μοιχευθεῖσαν γυναῖκα του ἀνάμεσα εἰς δύω χρόνους, ἀφ’ οὗ ἐμοιχεύθη, καί καταδικασθεῖσα ἐβάλθη εἰς Μοναστήριον διά τήν μοιχείαν, καί νά συνοικῇ μέ αὐτήν, ἔχει κάθε ἐξουσίαν καί ἄδειαν, χωρίς νά φοβῆται τελείως κᾀνένα κίνδυνον διά τοῦτο, καί χωρίς νά βλάπτηται ὁ γάμος ἀπό τήν προλαβοῦσαν ἁμαρτίαν, καί χωρισμόν. Λέγει δέ ἐν τῷ περί παρθενίας καί ὁ μέγας Βασίλειος, ὅτι ἐάν ἡ ἀφεθεῖσα γυνή ἀπό τόν ἄνδρα της μετανοήσῃ καί διορθώσῃ τήν αἰτίαν διά τήν ὁποία ἀφεθῇ, πρέπει νά εὐσπλαγχνίζηται ὁ ἀνήρ διά τήν διόρθωσιν της, καί νά λαμβάνῃ πάλιν αὐτήν, ὡς ἴδιόν του μέλος. Ἀλλά καί ὁ ϟγ΄τῆς στ΄ Κανὼν συγχωρεῖ, ἐάν προαιρεῖται νά λαμβάνῃ πάλιν τήν ἰδίαν γυναῖκα του ὁ στρατιώτης, κᾂν αὐτή ἐπῆρεν ἄλλον ἄνδρα, διά τήν πολυχρόνιον ἐκείνου ξενιτείαν. Ὁμοίως καί ὁ η΄ τῆς ἐν Νεοκαισαρ. φαίνεται ὅτι συγχωρεῖ τόν ἱερέα, ἐάν θέλῃ, νά συζῇ μέ τήν μοιχευθεῖσαν γυναῖκα του, νά καθαιρῆται ὅμως. Σημείωσαι δέ ὅτι δέν ἠμπορεῖ κάθε ἕνας νά κινήσῃ ἀγωγήν περί μοιχείας, ἀλλά μόνον πέντε πρόσωπα διωρισμένα, καί αὐτά νά ᾖναι οἰκειότατα τῆς γυναικός καί ἐγγύτατα. Δηλαδή Πατήρ, ἀδελφός, θεῖος ἀπό Πατρός, καί θεῖος ἀπό μητρός. Ἐξαιρέτως δέ καί μάλιστα πάντων ὁ ἄνδρας της. Συνισταμένου δέ τοῦ γάμου, ἄλλος τις δέν συγχωρεῖται νά κινήσῃ τήν τοιαύτην ἀγωγήν, πάρεξ μόνος ὁ ἄνδρας τῆς γυναικός διά πέντε μαρτύρων, μαρτυρούντων ἐν φόβῳ Θεοῦ, ὅτι, εἶδον αὐτήν ἐπ’ αὐτοφόρῳ μοιχευομένην. Κινεῖται δέ ἡ περί μοιχείας ἀγωγή ἀνάμεσα εἰς πέντε χρόνους, καί ὄχι εἰς περισσοτέρους, Ἀρμενόπουλ. βιβλ. α΄, τιτλ. γ΄, κοντά δέ εἰς ταῦτα πάντα πρέπει νά ᾖναι γνωστόν εἰς ὅλους ὅτι οἱ πολιτικοί νόμοι καί βασιλικοί δέν συγχωροῦσί ποτέ εἰς τούς ἄνδρας νά θανατώσουν τάς γυναῖκας αὐτῶν, κᾂν καί πιάσωσιν αὐτάς μοιχαλίδας. Ὅθεν κάκιστα ποιοῦσιν οἱ θανατώνοντες, ἤ τάς γυναῖκας αὐτῶν, ἤ τάς ἀδελφάς, καί θυγατέρας, καί συγγενίδας, ἐπειδή καί ἐπορνεύθησαν ἤ ἐμοιχεύθησαν. Λοιπόν, ἐπειδή ἐκ πάντων ὧν εἴπομεν συμπεραίνεται, ὅτι, δέν πρέπει νά χωρίζωνται τά ἀνδρόγυνα, διά τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νά ὑπομένῃ τό ἕνα μέρος τοῦ ἀνδρογύνου τό ἄλλο, κατά τόν Θεολόγον Γρηγόριον. Καί τόσον ἡ γυναῖκα πρέπει νά ὑποφέρῃ τόν ἄνδρα, κᾂν ὑβρίζῃ, κᾂν δέρνη αὐτήν, κᾂν ἐξοδεύη τήν προῖκα της, κᾂν ὅτι ἄλλο τῆς κάμῃ, ὅσον καί ὁ ἄνδρας τήν γυναῖκα, κᾂν καί δαιμονίζεται, κατά τόν δ΄ Τιμοθέου, κᾂν ἄλλα ἐλαττώματα πάθη, καί ἀσθενείας ἔχῃ, κατά τόν Χρυσόστομον (λόγ. εἰς τό, γυνή δέδεται νόμῳ κ.τ.λ.) καί ἂν οἱ βασιλικοί νόμοι καί ἐξωτερικοί, διά πολλάς αἰτίας συγχωροῦσι νά χωρίζωνται τά ἀνδρόγυνα, ἀλλ’ ὁ Χρυσόστομος (αὐτόθι) ἐναντιούμενος εἰς αὐτούς, λέγει «Ὅτι δέν ἔχει νά μᾶς κρίνῃ ὁ Θεός κατά τούς νόμους αὐτούς, ἀλλά κατά τούς νόμους ὁποῦ αὐτός ἐνομοθέτησε περί τοῦ γάμου. Μία μόνη εὔλογος αἰτία χωρισμοῦ εἶναι ἡ ἀπό τῶν νόμων διορισμένη, κατά τόν Λέοντα, καί Κωνσταντῖνον τούς βασιλεῖς, ὅταν τό ἕν μέρος ἐπιβουλεύσῃ τήν ζωήν τοῦ ἄλλου. (τιτλ. ιγ΄ τῆς ἐκλογ. τῶν νομ.). Χωρίζεται προσέτι τό ἀνδρόγυνον εὐλόγως, ὅταν τό ἕν μέρος εἶναι ὀρθόδοξον, καί τό ἄλλο αἱρετικόν, κατά τόν οβ΄ τῆς στ΄, ὅταν ᾖναι συγγένεια ἐξ αἵματος, ἤ ἐξ ἀγχιστείας, κατά τόν νδ΄ τῆς αὐτῆς, ἤ ἐκ τοῦ Βαπτίσματος, κατά τόν νγ΄ τῆς αὐτῆς. Καί ὅταν ὁ αὐθέντης τοῦ ἀνδρογύνου δέν θέλῃ νά συναινέση εἰς τόν γάμον του, κατά τόν μ΄, μα΄ καί μβ΄ Βασιλείου. Τόν τύπον δέ τοῦ Διαζυγίου Γράμματος ὅρα ἐν τῷ τέλει τῆς βίβλου».
