Ἐπίσκοπον, ἤ πρεσβύτερον, αἱρετικῶν δεξαμένους βάπτισμα ἤ θυσίαν, καθαιρεῖσθαι προστάττομεν. Τίς γάρ συμφώνησις Χριστῷ πρός Βελίαρ; ἤ τίς μερίς πιστῷ μετά ἀπίστου;
Τούς αἱρετικούς, καί τάς ἐκείνων τελετάς ὑπό τῶν ὀρθοδόξων βδελύττεσθαι χρή∙ μᾶλλον δέ ἐλέγχεσθαι καί νουθετεῖσθαι παρά τῶν ἐπισκόπων, καί πρεσβυτέρων, μήποτε συνῶσι, καί ἐπιστρέψωσιν. Εἰ δέ τις ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβύτερος, τόν ὑπ’ ἐκείνων βαπτισθέντα δέξοιτο, ἤ προσαγωγήν τινα παρ’ ἐκείνων εἰς θυσίαν προσαγομένην λάβοι, καθαιρεθήσεται, ὡς ὑπόνοιαν διδούς, ἤ τά ὅμοια ἐκείνους φρονεῖν, ἤ τέως μή σπεύδειν πρός διόρθωσιν τῆς ἐκείνων κακοδοξίας∙ ὁ γάρ συνευδοκῶν ταῖς ἐκείνων τελεταῖς, πῶς ἄν δύναιτο διαβάλλειν αὐτάς, καί ἀποστῆναι τούτων συμβουλεύειν αὐτοῖς; Ὁ μέν παρών κανών τούς δεχομένους τά τῶν αἱρετικῶν βαπτίσματα, καί τάς θυσίας ἐπισκόπους, καί ἱερεῖς, διορίζεται καθαιρεῖσθαι. Ἡ δέ μεγάλη τῆς Κωνσταντινουπόλεως σύνοδος, διαφόρους ἱερωμένους ἰδόντας μόνον τά του αἱρετικοῦ ἐκείνου Εἰρηνικοῦ συγγράμματα, καί μή θριαμβεύσαντας, μηδέ καταπτύσαντας αὐτῶν, καθεῖλεν ἐννομώτατα. Βάπτισμα, καί θυσίαν αἱρετικῶν δεξάμενος ἱερεύς, ἀνίερος. Ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβύτερος, ὁ μή κακίζων τό παρά τῶν αἱρετικῶν γινόμενον βάπτισμα, ἀλλά καταδεχόμενος τοῦτο, ἤ τά προσαγόμενα παρ’ αὐτῶν εἰς θυσίαν παραδεχόμενος, καθαιρεῖται, διά τό μή ὑπεῖναι συμφώνησιν Χριστῷ πρός Βελίαρ, ἤ μερίδα τινά πιστῷ μετά ἀπίστου. Οἱ ὀρθόδοξοι Χριστιανοί πρέπει νά ἀποστρέφωνται τούς αἱρετικούς, καί τάς τῶν αἱρετικῶν τελετάς. Μᾶλλον δέ αὐτοί, οἱ αἱρετικοί δηλ. πρέπει νά ἐλέγχωνται καί νά νουθετῶνται ἀπό τούς Ἐπισκόπους καί Πρεσβυτέρους, μήπως ἤθελαν καταλάβουν καί ἐπιστρέψουν ἀπό τήν πλάνην των. Διά τοῦτο ὁ παρών Κανών διορίζει, ὅτι, ὅποιος Ἐπίσκοπος, ἤ Πρεσβύτερος, ἤθελεν ἀποδεχθῇ ὡς ὀρθόν καί ἀληθινόν τό βάπτισμα τῶν αἱρετικῶν1ἤ τήν παρ’ αὐτῶν προσαγομένην θυσίαν, ὁ τοιοῦτος, προστάζομεν νά καθαιρεθῇ. Ἐπειδή ποίαν συμφωνίαν ἔχει ὁ Χριστός μέ τόν διάβολον; ἤ ποίαν μερίδα ἔχει ὁ πιστός μέ τόν ἄπιστον; Διότι ἐκεῖνοι ὁποῦ δέχονται τά παρά τῶν αἱρετικῶν, ἤ τά ὅμοια φρονήματα ἐκείνων ἔχουσι καί αὐτοί, ἤ τό ὀλιγώτερον δέν ἔχουσι προθυμίαν νά ἐλευθερώνουν αὐτούς ἀπό τήν κακοδοξίαν των. Οἱ γάρ συνευδοκοῦντες εἰς τάς ἐκείνων τελετάς, πῶς δύνανται νά ἐλέγξουσιν αὐτούς διά νά παραιτήσουν τήν κακόδοξον καί πεπλανημένην των αἵρεσιν; 1Διά τοῦτο καί ὁ ἅγιος Ἱερομάρτυς Κυπριανός ὁ χρηματίσας Καρχηδόνος Ἐπίσκοπος, καί ὅλη ἡ περί αὐτόν σύνοδος τῶν ὀγδοήκοντα τεσσάρων Ἐπισκόπων, ἡ ἐν Καρχηδόνι συγκροτηθεῖσα, ἀκολουθοῦντες εἰς τόν παρόντα Ἀποστολικόν Κανόνα τόν ἀποβάλλοντα τό βάπτισμα τῶν αἱρετικῶν ἁπλῶς, ἀλλά καί εἰς τόν ξη΄ Ἀποστολικόν, τόν λέγοντα, ὅτι οἱ παρά τῶν αἱρετικῶν βαπτισθέντες, ἤ χειροτονηθέντες, δέν εἶναι δυνατόν, ταὐτόν εἰπεῖν, ἀδύνατον εἶναι, νά ᾖναι οὔτε Χριστιανοί, οὔτε κληρικοί, ἀκολουθοῦντες λέγω, εἰς τούς κανόνας τούτους, κανόνα ἐξέθεντο, διά τοῦ ὁποίου ἀποβάλλουσι τό βάπτισμα τῶν αἱρετικῶν, καί σχισματικῶν ὁμοῦ. Ἀποδεικνύοντες τοῦτο, καί ἐκ πολλῶν μέν καί ἄλλων γραφικῶν ῥητῶν, μάλιστα δέ ἐξ ἐκείνου τοῦ Ἀποστολικοῦ. Εἰς Κύριος, μία Πίστις, ἕν Βάπτισμα, (πρός Ἐφεσ. δ΄) εἰ γάρ φησι, μία εἶναι ἡ Καθολική Ἐκκλησία, καί ἕν εἶναι τό ἀληθές Βάπτισμα, πῶς ἠμπορεῖ νά ᾖναι ἀληθές Βάπτισμα τό τῶν αἱρετικῶν, καί σχισματικῶν εἰς καιρόν ὁποῦ αὐτοί δέν εἶναι μέσα εἰς τήν Καθολικήν Ἐκκλησίαν, ἀλλ’ ἐξεκόπησαν ἀπό αὐτήν διά τῆς αἱρέσεως; Εἰ δέ ἀληθές εἶναι τό βάπτισμα τῶν αἱρετικῶν καί σχισματικῶν, ἀληθές δέ εἶναι καί τό τῆς ὀρθοδόξου καί Καθολικῆς Ἐκκλησίας, λοιπόν δέν εἶναι ἕν Βάπτισμα, καθὼς ὁ Παῦλος βοᾷ, ἀλλά δύω. Ὅπερ ἐστίν ἀτοπώτατον. Προσθέτουσι δέ καί τοῦτο, ὅτι ἡ γνώμη αὕτη, τό νά μή δέχωνται τό βάπτισμα τῶν αἱρετικῶν, δέν εἶναι καινούρια καί πρόσφατος ἰδική τους, ἀλλά παλαιά, καί ἀπό τούς προγενεστέρους αὐτῶν δεδοκιμασμένη. Ταύτης τῆς συνόδου τόν κανόνα καί ἡ ἁγία Οἰκουμενική στ΄ σύνοδος (Κανόνι β΄) ἐπεσφράγισε. Καί ἀπό ἐκεῖ ὁποῦ ἦτο πρῶτον Κανὼν συνόδου τοπικῆς, καί μερικῆς, ἥδη ἐστί Κανών συνόδου Οἰκουμενικῆς, ὡς ὑπό ταύτης ἐπισφραγιζόμενος. Συμφώνως μέ τόν ἅγιον Κυπριανόν καί τήν περί αὐτόν σύνοδον, καί Φιρμιλιανός ὁ χρηματίσας ἔξαρχος τῆς ἐν Ἰκονίῳ συνόδου ὃν ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ α΄ κανόνι αὐτοῦ ἰδικόν του ὀνομάζει, ὡς Ἐπίσκοπον ὄντα Καισαρείας, ἀκυροῖ καί ἀποβάλλει τό βάπτισμα τῶν αἱρετικῶν. Γράφων γάρ πρός τόν ἅγιον Κυπριανόν, ταῦτα λέγει, «ἀλλά ποῖος ἂν καί ἔφθασεν εἰς τό ἄκρον τῆς τελειότητος καί σοφίας, ἐμπορεῖ νά διϊσχυρισθῇ, ἤ νά πιστεύσῃ, ὅτι μοναχή ἡ τῶν τριῶν ὀνομάτων τῆς ἁγίας Τριάδος ἐπίκλησις εἶναι ἀρκετή πρός ἄφεσιν τῶν πλημμελημάτων, καί πρός τόν ἁγιασμόν τοῦ βαπτίσματος, ἂν δέν εἶναι δηλαδή ὀρθόδοξος, καί ἐκεῖνος ὁποῦ βαπτίζει;». Ἀνάγνωθι τήν ἐπιστολήν ὅλην αὐτοῦ κειμένην ἐν τῷ περί τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις Πατριαρχευσάντων (βιβλ. α΄, κεφ. ιστ΄, παραγραφ. δ΄) ἀναγκαίαν οὖσαν πρός ταύτην τήν ὑπόθεσιν. Συνᾴδει εἰς τήν γνώμην ταύτην καί ὁ μέγας Βασίλειος, οὗ καί αὐτοῦ τούς Κανόνας ἐπεσφράγισεν ἡ Οἰκουμενική στ΄ σύνοδος (Καν. β΄) προθέμενος γάρ εἰς τόν α΄ αὐτοῦ Κανόνα νά εἰπῇ ποία βαπτίσματα εἶναι δεκτά, καί ποῖα ἄδεκτα, εἰς δύω ταῦτα μοιράζει, λέγωντας. Ὅ,τι τό μέν βάπτισμα τῶν αἱρετικῶν, ἤτοι τῶν παντελῶς χωρισμένων ἀπό τήν Ἐκκλησίαν, καί κατ’ αὐτήν τήν πίστιν διαφερόντων ἀπό τούς ὀρθοδόξους, καί ὧν ἡ διαφορά ἀποβλέπει παρευθύς εἰς τήν εἰς Θεόν πίστιν, ἐφάνη εὔλογον εἰς τούς ἀρχαίους παντελῶς νά ἀθετηθῇ. Τό δέ βάπτισμα τῶν σχισματικῶν, ἐφάνη μέν εὔλογον εἰς τήν περί τόν Κυπριανόν, καί Φιρμιλιανόν τόν ἰδικόν μας σύνοδον, νά ἀθετηθῇ καί αὐτό. Ὡσάν ὁποῦ οἱ σχισματικοί, οἱ καθαροί λέγω ὀνομαζόμενοι, καί ἐγκρατῖται, καί σακκοφόροι, καί ὑδροπαραστάται καί ἄλλοι, ἐχώρισαν κατά τήν ἀρχήν ἀπό τήν Ἐκκλησίαν, καί χωρισθέντες δέν εἶχον τήν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοῦ λόγου τους πλέον, ὡσάν ὁποῦ ἡ μετάδοσις αὐτῆς διεκόπη∙ ὅθεν ὡς λαϊκοί γενόμενοι, οὔτε χάρισμα εἶχον πνευματικόν, οὔτε εἶχον ἐξουσίαν νά βαπτίζουν, ἤ νά χειροτονοῦν, καί ἀκολούθως οἱ παρ’ αὐτῶν βαπτιζόμενοι, ὡς παρά λαϊκῶν βαπτιζόμενοι, ἐπρόσταξαν νά βαπτίζωνται μέ τό ἀληθινόν τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας Βάπτισμα∙ ἀλλ’ ὅμως ἐπειδή καί ἐφάνη εὔλογον εἰς μερικούς Πατέρας τῆς Ἀσίας νά ᾖναι δεκτόν τό Βάπτισμα τῶν σχισματικῶν διά κᾂποιαν οἰκονομίαν τῶν πολλῶν, ἂς εἶναι δεκτόν. Σημείωσαι δέ, ὅτι τό βάπτισμα τῶν σχισματικῶν ὁποῦ εἰς τόν α΄ Κανόνα του δέχεται, εἰς τόν μζ΄ κανόνα του τό ἀθετεῖ, λέγωντας, ἡμεῖς μέ ἕνα λόγον, τούς καθαρούς, καί ἐγκρατῖτας, καί σακκοφόρους, ὅλους βαπτίζομεν. Εἰ δέ καί εἶναι ἀπηγορευμένον κοντά εἰς ἐσᾶς ὁ ἀναβαπτισμός, διά κᾂποιαν οἰκονομίαν, καθὼς εἶναι κοντά εἰς τούς Ῥωμαίους, ὅμως ὁ ἰδικός μας λόγος ἂς ἔχῃ δύναμιν νά ἀθετήσῃ δηλ. τό βάπτισμα τῶν τοιούτων. Ὅθεν ἂν τό βάπτισμα σχισματικῶν ἀθετεῖ ὁ μέγας Βασίλειος, μέ τό νά τούς ἔλειψεν τελειωτική χάρις, περιττόν εἶναι λοιπόν καί τό νά ζητῇ τινας ἂν πρέπῃ νά βαπτίζωμεν τούς αἱρετικούς. Ἐν δέ τῷ κ΄ κανόνι αὐτοῦ ἀποφασιστικά λέγει, ὅτι τούς αἱρετικούς οὐ δέχεται ἡ Ἐκκλησία, χωρίς νά βαπτίσῃ αὐτούς. Τήν αὐτήν γνώμην ἔχει καί ὁ μέγας Ἀθανάσιος, οὗ καί αὐτοῦ τούς λόγους ἡ Ἕκτη ἀπεσφράγισε σύνοδος. Λέγει γάρ ἐν τῷ τρίτῳ λόγῳ κατά Ἀρειανῶν. Οἱ Ἀρειανοί κινδυνεύουσι καί εἰς αὐτό τό πλήρωμα τοῦ μυστηρίου, λέγω τό βάπτισμα. Διότι ἀνίσως ἡ διά τοῦ βαπτίσματος τελείωσις δίδοται εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός, καί τοῦ Υἱοῦ, οἱ δέ Ἀρειανοί δέν λέγουσι Πατέρα ἀληθινόν, μέ τό νά ἀρνοῦνται τό ἐξ αὐτοῦ ὅμοιον τῆς οὐσίας, ἀρνοῦνται δέ καί τόν ἀληθινόν Υἱόν, καί ἄλλον ἀναπλάττοντες μέ τήν φαντασίαν τῶν ἐκ μή ὄντων κτιζόμενον, ὀνομάζουσι τοῦτον Υἱόν, πῶς τό παρ’ αὐτῶν διδόμενον βάπτισμα, δέν εἶναι τελείως ἀνωφελές, καί μάταιον; καί φαίνεται μέν κατά προσποίησιν, ὅτι εἶναι βάπτισμα ἀλλά τῇ ἀληθείᾳ δέν ἔχει κᾀμμίαν βοήθειαν πρός τήν πίστιν καί τήν εὐσέβειαν. Οὐ γάρ ὁ λέγων ἁπλῶς Κύριε, ἐκεῖνος δίδει καί ὀρθόν βάπτισμα, ἀλλ’ ἐκεῖνος ὁποῦ καί τήν ἐπίκλησιν τοῦ ὀνόματος λέγει, καί τήν πίστιν ἔχει ὀρθήν. Διά τοῦτο λοιπόν καί ὁ Σωτήρ δέν ἐπαρήγγειλεν εἰς τούς Ἀποστόλους νά βαπτίζωσι μόνον ἁπλῶς, ἀλλά πρῶτον τούς εἶπε νά μαθητεύσουν τούς μέλλοντας βαπτισθῆναι, καί ἔτζι νά βαπτίζουν εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός, καί τοῦ Υἱοῦ, καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διά νά γένῃ ὀρθή ἡ πίστις ἀπό τήν μάθησιν, καί μέ τήν ὀρθήν πίστιν νά προστεθῇ ἡ τελείωσις τοῦ βαπτίσματος. Διά τοῦτο καί ἄλλαι πολλαί αἱρέσεις, λέγουσι μέν τά ὀνόματα μόνον τῆς ἁγίας Τριάδος, ἀλλ’ ἐπειδή δέν φρονοῦσι ταῦτα ὀρθῶς, μηδέ τήν πίστιν ἔχουσιν ὑγιᾶ, ἀνωφελές ἔχουσι καί τό παρ’ αὐτῶν διδόμενον βάπτισμα, μέ τό νά ὑστερῆται τήν εὐσέβειαν. Ὥστε ὁποῦ ἀκολουθεῖ, ὅτι ὁ ῥαντιζόμενος ἀπό αὐτούς νά μολύνηται μᾶλλον μέ τήν ἀσέβειαν, παρά νά λυτρώνηται ἀπό αὐτήν. Λοιπόν καί οἱ τά Ἀρείου φρονοῦντες, κᾂν ἀναγινώσκωσι τά γεγραμμένα, καί λέγουσι τά ὀνόματα τῆς ἁγίας Τριάδος εἰς τό βάπτισμα αὐτῶν, ὅμως πλανοῦσι τούς λαμβάνοντας τό βάπτισμα παρ’ αὐτῶν, ἐπειδή εἶναι τῶν ἄλλων αἱρετικῶν ἀσεβέστεροι. Ἀλλά καί ὁ Θεολόγος Γρηγόριος συμφώνως μέ τούς προῤῥηθέντας ἁγίους λέγει ἐν τῷ εἰς τό ἅγιον βάπτισμα λόγῳ, πρός τούς Ἀρειανούς, ἤ καί Μακεδονιανούς ἀποτεινόμενος, ὄντας κατηχουμένους. Εἰ δέ ἀκόμη χωλαίνεις, καί δέν καταδέχεται τό τέλειον τῆς Θεότητος τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Πνεύματος, ζήτησαι ἄλλον νά σέ βαπτίση, ἤ μᾶλλον εἰπεῖν νά σέ πνίξῃ ἐν τῷ βαπτίσματι. Ἐπειδή καί ἐγὼ δέν ἔχω τήν ἄδειαν νά χωρίζω τήν Θεότητα τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Πνεύματος, ἀπό τήν Θεότητα τοῦ Πατρός, καί νά σέ κάμνω νεκρόν, εἰς τόν καιρόν ὁποῦ πρέπει νά σέ ἀναγεννήσω διά τοῦ βαπτίσματος. Ὥστε ὁποῦ, οὔτε τό χάρισμα τοῦ βαπτίσματος νά ἔχῃς, οὔτε τήν ἐλπίδα ὁποῦ γεννᾶται ἀπό τό βάπτισμα, μέ τό νά χάσῃς ἐν ταῖς ὀλίγαις συλλαβαῖς τοῦ ὁμοουσίου καί ὁμοιουσίου, τήν σωτηρίαν σου. Ἐπειδή ὅποιαν ἀπό τάς τρεῖς ὑποστάσεις ἤθελες καταβιβάσῃς ἀπό τό ἀξίωμα τῆς Θεότητος, ὅλην τήν ἁγίαν Τριάδα καταβιβάζεις ἀπό αὐτό, καί τόν ἑαυτόν σου ὑστερεῖς ἀπό τήν διά τοῦ βαπτίσματος τελείωσιν. Λέγει δέ καί ὁ Θεῖος Χρυσόστομος (ὁμιλ. εἰς τό ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος) ἂς μή σέ γελάσουν ὢ ἀκροατά τά τῶν αἱρετικῶν συστήματα, βάπτισμα γάρ ἔχουσιν, ἀλλ’ οὐ φώτισμα. Καί βαπτίζονται μέν κατά τό σῶμα, κατά δέν τήν ψυχήν, δέν φωτίζονται. Ἀλλά καί ὁ ἅγιος Λέων ἐν τῇ πρός Νικήταν ἐπιστολῇ, οὐδείς αἱρετικός, λέγει, ἁγιασμόν παρέχει διά τῶν μυστηρίων. Ὁ δέ Ἀμβρόσιος ἐν τῷ περί τῶν κατηχουμένων, τό τῶν δυσσεβῶν βάπτισμα, λέγει, οὐχ ἁγιάζει. Τούτων οὕτως εἰρημένων, δικαίως ἤθελεν ἀπορήσῃ τινάς, διατί ἡ ἁγία καί Οἰκουμενική β΄ σύνοδος εἰς τόν ζ΄ αὐτῆς Κανόνα, ἀλλά δή καί ἡ Οἰκουμενική στ΄ εἰς τόν ϟε΄ αὐτῆς, δέν ἀπέβαλον ὅλων τῶν αἱρετικῶν τό βάπτισμα, κατά τούς Ἀποστολικούς Κανόνας, καί τήν περί τόν ἅγιον Κυπριανόν σύνοδον, καί ὅλους τούς ἄλλους μεγάλους, καί θεοσόφους Πατέρας τούς προῤῥηθέντας, ὧν τά συγγράμματα, αὐτή ἡ ἰδία, ὡς εἴπομεν, Οἰκουμενική στ΄ ἐν τῷ β΄ Κανόνι αὐτῆς ἐπεσφράγισεν, ἀλλά ἄλλων μέν αἱρετικῶν ἐδέχθη τό βάπτισμα, ἄλλων δέ οὐχί; διά νά γένῃ εὔληπτος ἡ λύσις τῆς ἀπορίας ταύτης, εἶναι χρεία νά προηξεύρῃ τινάς, ὅτι δύω εἴδη κυβερνήσεως, καί διορθώσεως, φυλάττονται εἰς τήν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν. Τό ἐν εἶδος, ὀνομάζεται Ἀκρίβεια, τό δέ ἄλλο, ὀνομάζεται Οἰκονομία καί Συγκατάβασις. Μέ τά ὁποῖα κυβερνοῦσι τήν σωτηρίαν τῶν ψυχῶν οἱ τοῦ Πνεύματος οἰκονόμοι, πότε μέν μέ τό ἕνα, πότε δέ μέ τό ἄλλο. Λοιπόν οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι εἰς τούς προῤῥηθέντας Κανόνας των, καί οἱ μνημονευθέντες ἅπαντες ἅγιοι, ἐμεταχειρίσθησαν τήν Ἀκρίβειαν, καί διά τοῦτο ἀποβάλλουσι μέ τελειότητα τό βάπτισμα τῶν αἱρετικῶν∙ αἱ δέ δύω Οἰκουμενικαί σύνοδοι ἐμεταχειρίσθησαν τήν Οἰκονομίαν, καί τῶν μέν Ἀρειανῶν καί Μακεδονιανῶν τό βάπτισμα ἐδέχθηκαν καί ἄλλων∙ τῶν δέ Εὐνομιανῶν καί ἄλλων ἀκόμη, δέν ἐδέχθηκαν. Διότι, εἰς τούς καιρούς μάλιστα τῆς β΄ συνόδου, ἤκμαζαν οἱ Ἀρειανοί, καί Μακεδονιανοί, καί ὄχι μόνον ἦτον εἰς τό πλῆθος πολλοί, ἀλλά καί μεγάλας εἶχον δυνάμεις καί κοντά εἰς τούς βασιλεῖς, καί κοντά εἰς τούς ἄρχοντας, καί τήν σύγκλητον. Ὅθεν, ἕνα μέν διά νά τούς ἑλκύσουν εἰς τήν ὀρθοδοξίαν, καί νά τούς διορθώσωσιν εὐκολώτερα, ἄλλο δέ διά νά μή τύχῃ καί τούς ἐξαγριώσουν περισσότερον κατά τῆς Ἐκκλησίας, καί τῶν Χριστιανῶν, καί γένει χειρότερον τό κακόν, οἰκονόμησαν οὕτω τό πρᾶγμα, οἱ οἰκονομοῦντες τούς λόγους αὐτῶν ἐν κρίσει, οἱ Θεῖοι ἐκεῖνοι Πατέρες, καί ἐσυγκατέβηκαν νά δεχθοῦν τό βάπτισμα αὐτῶν. Ὅτι δέ, δέν λέγομεν ταῦτα προῖκα, καί μέ ψιλά λόγια, μάρτυρες εἰς τοῦτο εἶναι οἱ δύω μεγάλοι Πατέρες ὁ Βασίλειος λέγω, καί ὁ Γρηγόριος. Ὁ μέν γάρ μέγας Βασίλειος, φοβούμενος τάς βασιλικάς καί ἀρχοντικάς δυνάμεις τῶν πνευματομάχων, καί ὑποστελλόμενος μήπως ἐφορμήσουν κατά τῆς Ἐκκλησίας τῆς Καισαρείας, ἥτις τότε ἦτον ὁ μονοφυής φοῖνιξ τῆς ὀρθοδοξίας, ἐμεταχειρίσθη τήν οἰκονομίαν, καί μέχρις ἱκανοῦ καιροῦ δέν ὠνόμαζε φανερά Θεόν τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Ὁ δέ μέγας Γρηγόριος θέλωντας νά φανερώσῃ τάς δυνάμεις, καί τήν ἀγριότητα τῶν Ἀρειανῶν, καί Μακεδονιανῶν, εἰς αὐτόν τόν συντακτήριον λόγον ὁποῦ κάμνει πρός τούς ρν΄ Ἐπισκόπους αὐτῆς τῆς Οἰκουμενικῆς β΄ συνόδου, λέγει, περί αὐτῶν ταῦτα. Τῳόντι γάρ θῆρες δεινοί ἐπιπεπτώκασι τῇ Ἐκκλησίᾳ, οἱ μηδέ μετά τήν αἰθρίαν ἡμῶν φειδόμενοι, ἀλλ’ ἀναισχυντοῦντες εἶναι καί τοῦ καιροῦ δυνατώτεροι. Ἔνθα φανερόνει, ὅτι καί μ’ ὅλον ὁποῦ ὁ βασιλεύς ἦτον ὀρθόδοξος, μ’ ὅλον ὁποῦ ἐπαῤῥησιάσθη ἡ ὀρθοδοξία, καί σύνοδος ἐγένετο κατ’ αὐτῶν Οἰκουμενική, ὅμως ἐκεῖνοι ἀκόμη δεινοί καί ἄγριοι ἧτο κατά τῆς ὀρθοδοξίας, καί δυνατώτεροι ἀπό τούς Χριστιανούς. Εἶπε δέ καί ἀνωτέρω ὁ μέγας Βασίλειος, ὅτι τῶν Καθαρῶν, εἴτ’ οὖν Ναυτιανῶν τό βάπτισμα (τό ὁποῖον ἐδέχθη καί ἡ β΄ καί ἡ στ΄) ἐδέχθη διά οἰκονομίαν τῶν πολλῶν. Διότι ἂν ὁ λόγος οὗτος τῆς Οἰκονομίας δέν ἦτο, πῶς ἡ στ΄ σύνοδος δέν ἤθελεν ἐναντιώνεται, καί εἰς τόν ἑαυτόν της, καί εἰς τήν Οἰκουμενικήν β΄ σύνοδον, δεχομένη μέν αὐτή τό βάπτισμα τινῶν αἱρετικῶν, ἐπισφραγίζουσα δέ τούς Κανόνας τοῦ Βασιλείου, ὁ ὁποῖος εἰς τόν α΄ καί μζ΄ Κανόνα παντελῶς ἀθετεῖ τό τῶν αἱρετικῶν βάπτισμα; τάχα δέν ἀνεγίνωσκεν αὐτή τούς Κανόνας τοῦ Βασιλείου; ἤ διά τι νά μήν κάμῃ ἐξαίρεσιν, νά εἴπῃ, ὅτι ἐπισφραγίζει μέν ὅλους τούς ἄλλους Κανόνας του, ἔξω μόνον ἀπό τόν α΄ καί μζ΄; φανερόν εἶναι λοιπόν, ὅτι, ἀφῆκε νά νοοῦμεν ἡμεῖς, πῶς ὁ μέν μέγας Βασίλειος μεταχειρίζεται τήν Ἀκρίβειαν, αὐτή δέ, καί ἡ Οἰκουμενική β΄ ἐμεταχειρίσθησαν τήν Οἰκονομίαν, καί οὕτω δέν φαίνεται κᾀμμία ἀντίφασις, ἤ ἐναντιότης ἀνάμεσα των. Καί οὗτος μέν ὁ λόγος τῆς Οἰκονομίας εἶναι ἡ πρώτη καί κυριωτάτη αἰτία, διά τήν ὁποίαν αἱ σύνοδοι αὗται, ἄλλων μέν αἱρετικῶν ἐδέχθησαν τό βάπτισμα, καί ἄλλων ὄχι. Κοντά δέ εἰς τόν λόγον τῆς Οἰκονομίας ἐστάθη καί δευτέρα αἰτία, διά τήν ὁποίαν οὕτως ἐποίησαν. Αὕτη δέ εἶναι, διότι, ἐκεῖνοι μέν οἱ αἱρετικοί, τῶν ὁποίων ἐδέχθηκαν τό βάπτισμα, ἐφύλαττον ἀπαράλλακτον καί τό εἶδος, καί τήν ὕλην τοῦ βαπτίσματος τῶν ὀρθοδόξων, καί ἐβαπτίζοντο κατά τόν τύπον τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας. Ἐκεῖνοι δέ οἱ αἱρετικοί, τῶν ὁποίων τό βάπτισμα δέν ἐδέχθησαν, ἐπαραχάραξαν τήν τελετήν τοῦ βαπτίσματος καί διέφθειραν, ἤ τόν τρόπον τοῦ εἴδους, ταὐτόν εἰπεῖν τῶν ἐπικλήσεων, ἤ τήν χρῆσιν τῆς ὕλης, ταὐτόν εἰπεῖν τῶν καταδύσεων καί ἀναδύσεων. Καί ὅτι αὐτή ἐστάθη ἡ ἀφορμή, μάρτυρες ἀξιόπιστοι, πρῶτον αὐτά τά ἴδια λόγια τοῦ ζ΄ Κανόνος τῆς β΄ συνόδου. Διατί γάρ ἄλλο, τῶν μέν Εὐνομιανῶν καί Σαβελλιανῶν τό βάπτισμα δέν ἐδέχθη, τῶν δέ Ἀρειανῶν καί Μακεδονιανῶν ἐδέχθη, εἰς καιρόν ὁποῦ ἐπίσης, καί Εὐνομιανοί, καί Ἀρειανοί καί Μακεδονιανοί εἶναι παγχάλεποι αἱρετικοί; (καί γάρ ὁ Εὐνόμιος παρομοίως μέ τόν Ἄρειον ἐβλασφήμει εἰς τήν θεότητα τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ καί τοῦ Πατρός, λέγων αὐτόν κτίσμα τοῦ Πατρός, καί ὑπουργόν, καθὼς φαίνεται ἐν τῷ β΄ κατ’ Εὐνομίου λόγῳ τοῦ μεγάλου Βασιλείου. Καί παρομοίως μέ τόν Μακεδόνιον ἐβλασφήμει εἰς τήν θεότητα τοῦ Πνεύματος, λέγων αὐτό τρίτον εἶναι τῇ φύσει ἀπό τόν Πατέρα ὡς τοῦτο φαίνεται ἐν τῷ γ΄ κατ’ Εὐνομίου λόγῳ τοῦ αὐτοῦ Βασιλείου) καί οἱ Σαβελλιανοί καί Ἀρειανοί, εἶναι ἰσοδύναμοι κατά τάς αἱρέσεις, κατά τόν θεολόγον Γρηγόριον, λέγοντα, ἴσον εἰς ἀσέβειαν, καί Σαβελλίως συνάψαι, καί Ἀρειανῶς διαστῆσαι, τό μέν, τῷ προσώπῳ τό δέ, ταῖς φύσεσι. Καί πάλιν, τό γάρ κακόν ἐν ἀμφοτέροις ὅμοιον, κᾂν ἐν τοῖς ἐναντίοις εὑρίσκηται. Καί ἡ μέν τοῦ Σαβελλίου δόξα εἰσάγει τόν Ἰουδαϊσμόν, κατά τόν ἱερόν Φώτιον, ἡ δέ τοῦ Ἀρείου, εἰσάγει τόν Ἑλληνισμόν; διά τι οὖν οἱ ἰσοδύναμοι ὄντες κατά τάς αἱρέσεις, δέν ἀπεδέχθησαν καί ἰσοδυνάμως ἀπό τήν σύνοδον; φανερόν εἶναι, ὅτι οἱ μέν Ἀρειανοί, καί Μακεδονιανοί ἐβαπτίζοντο ἀπαραλλάκτως, ὡς καί οἱ ὀρθόδοξοι, εἰς τρεῖς ἀναδύσεις καί καταδύσεις, καί εἰς τρεῖς ἐπικλήσεις τῆς ἁγίας Τριάδος, χωρίς νά παραχαράζουν οὔτε τό εἶδος τῶν ἐπικλήσεων, οὔτε τήν ὕλην τοῦ ὕδατος (διότι ἀγκαλά καί ὁ Ἀρειανός Οὐάλης νόμον ἔθετο νά γίνηται τό βάπτισμα εἰς μίαν κατάδυσιν, ὡς λέγει ὁ Δοσίθεος, σελ. 86 τῆς δωδεκαβίβλου, ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος οὐκ εἰσηκούσθη, οὐδέ ἐκυρώθη, ἀλλ’ ἠπράκτησε παρά τοῖς Ἀρειανοῖς. Ἐπειδή οὔτε μνείαν τούτου ὅλως ποιεῖται ὁ Κανών, ἐν οἷς ἀναφέρει τό τῶν Ἀρειανῶν βάπτισμα, οὔτε ὁ Ζωναρᾶς, ἤ ὁ Βαλσαμών, ἤ ὁ Ἀριστηνός, ἤ ὁ Ἀνώνυμος οἱ τῶν Κανόνων ἑρμηνευταί, τοῦτο λέγουσι. Καί ἀγκαλά μετήλλαξαν καί τάς ἐπικλήσεις τοῦ βαπτίσματος οἱ Ἀρειανοί, κατά τόν Κεδρινόν, καί τόν αὐτόν Δοσίθεον, λέγοντες εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός τοῦ μείζονος, καί τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἐλάττονος, καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος τοῦ ἥττονος, ἀλλ’ οὐχί πρό τῆς β΄ συνόδου ἐποίησαν ταύτην τήν μεταλλαγήν, ἀλλ’ ὕστερον, ὡς ὁ αὐτός λέγει Δοσίθεος). Οἱ δέ Εὐνομιανοί παραχαράξαντες τόν τρόπον τῆς ὕλης τοῦ βαπτίσματος, εἰς μίαν μόνον κατάδυσιν ἐβαπτίζοντο∙ ὡς αὐτά τά λόγια ἐπί λέξεως ἔχει τοῦ Κανόνος. Εὐνομιανούς γάρ φησι, τούς εἰς μίαν κατάδυσιν βαπτιζομένους κτλ. καθὼς καί οἱ Σαβελλιανοί τόν τρόπον τοῦ εἶδους τοῦ βαπτίσματος, ταὐτόν εἰπεῖν τάς τρεῖς ἐπικλήσεις διαφθείροντες, ἐδίδασκον, πῶς ὁ Πατήρ, καί ὁ Υἱός, καί τό Πνεῦμα εἶναι ἕνα πρόσωπον. Ὅτι δέ ἐβαπτίζοντο κατά τόν τύπον τοῦ τῆς Ἐκκλησίας βαπτίσματος οἱ αἱρετικοί ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τό βάπτισμα ἡ σύνοδος ἐδέχθη, μάρτυς εἶναι καί ὁ ἑρμηνεύς τῶν Κανόνων Ζωναρᾶς∙ Ἀναπτύσσων γάρ τόν ζ΄ τῆς β΄ συνόδου Κανόνα, τάδε φησίν ἐπί λέξεως∙ Οὐκ ἀναβαπτίζονται οὖν οὗτοι, ὅτι περί τό ἅγιον βάπτισμα κατ’ οὐδέν ἡμῖν διαφέρονται, ἀλλ’ ἐπίσης τοῖς ὀρθοδόξοις βαπτίζονται. Ὅτι δέ ἐκ τοῦ ἐναντίου, οὐ κατά τόν τύπον τοῦ τῆς Ἐκκλησίας βαπτίσματος, ἐβαπτίζοντο οἱ αἱρετικοί ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων οὐκ ἐδέχθη τό βάπτισμα, μάρτυς πάλιν ὁ αὐτός Ζωναρᾶς, λέγων. Τούτους τοίνυν, καί τούς ἄλλους πάντας αἱρετικούς, βαπτίζεσθαι οἱ ἱεροί Πατέρες ἐθέσπισαν. Ἤ γάρ οὐκ ἔτυχον τοῦ θείου βαπτίσματος, ἤ τυχόντες, οὐκ ὀρθῶς, οὐδέ κατά τόν τύπον τῆς ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, αὐτοῦ ἔτυχον. Λοιπόν, διότι μέν οἱ αἱρετικοί ἐκεῖνοι ἐφύλαττον τόν τύπον τοῦ Ἀποστολικοῦ βαπτίσματος, οἱ Κανόνες τῶν δύω συνόδων ἐκείνων, τούς ἐδέχθησαν ὡς βεβαπτισμένους. Ἀλλ’ οὐ διά τοῦτο μόνον, ἀλλά καί διά οἰκονομίαν, ὡς εἴπομεν. Ὅτι ἂν τούς ἔλειπεν ἡ οἰκονομία βεβαιότατα δέν ἤθελαν σταθῇ ἐνάντιοι τῶν Ἀποστολικῶν Κανόνων, ὁποῦ προστάσσουν τό ἐναντίον, τοὐτέστι νά μή δεχώμεθα τό τῶν αἱρετικῶν βάπτισμα. Ὅλη τούτη ἡ θεωρία, ὁποῦ ἕως τώρα ἐκάμαμεν ἐδῶ, δέν εἶναι περιττή, μάλιστα εἶναι καί ἀναγκαιοτάτη, ἁπλῶς μέν διά κάθε καιρόν, μάλιστα δέ τήν σήμερον, διά τήν μεγάλην λογοτριβήν, καί πολλήν ἀμφισβήτησιν, ὁποῦ γίνεται διά τό τῶν Λατίνων βάπτισμα, ὄχι μοναχά ἀναμεταξύ ἡμῶν, καί τῶν Λατίνων, ἀλλά καί μεταξύ ἡμῶν, καί τῶν Λατινοφρόνων. Λοιπόν ἀκολουθοῦντες εἰς τά εἰρημένα, ἐπειδή ὁ τόπος τοῦ Ἀποστολικοῦ Κανόνος τό ἀπαιτεῖ, λέγομεν, ὅτι τό τῶν Λατίνων βάπτισμα εἶναι ψευδώνυμον βάπτισμα. Καί διά τοῦτο, οὔτε κατά τόν λόγον τῆς ἀκριβείας εἶναι δεκτόν, οὔτε κατά τόν λόγον τῆς οἰκονομίας. Δέν εἶναι δεκτόν κατά τόν λόγον τῆς ἀκριβείας, α΄. διατί εἶναι αἱρετικοί. Ὅτι δέ οἱ Λατῖνοι εἶναι αἱρετικοί, δέν εἶναι κᾀμμία χρεία ἐπί τοῦ παρόντος νά κάμωμεν κᾀμμίαν ἀπόδειξιν. Αὐτό γάρ τοῦτο, ὁποῦ τόσον μῖσος καί τόσην ἀποστροφήν ἔχομεν ἤδη τόσους αἰῶνας πρός αὐτούς, εἶναι μία φανερά ἀπόδειξις, ὅτι ὡς αἱρετικούς τούς βδελυττόμεθα, ὅτι λογῆς δηλαδή καί τούς Ἀρειανούς, ἤ Σαβελλιανούς, ἤ πνευματομάχους Μακεδονιανούς. Μά ἀνίσως τινάς ἀγαπᾷ νά καταλάβῃ καί ἀπό βιβλία τάς αἱρέσεις των, αὐτάς θέλει τάς εὕρῃ ὅλας μέν, εἰς τά βιβλία τοῦ ἁγιωτάτου Πατριάρχου Ἱεροσολύμων κυροῦ Δοσιθέου τοῦ παπομάστιγος, μέ τάς σοφωτάτας ἀναιρέσεις των. Πλήν ἱκανήν εἴδησιν ἠμπορεῖ νά λάβῃ καί ἀπό τό βιβλιάριον τοῦ σοφοῦ Μηνιάτου, τό ἐπιγραφόμενον Πέτρα σκανδάλου ἀρκοῦσι δέ ὅσα περί αὐτῶν ὁ ἅγιος Μάρκος ὁ Ἐφέσου ἐν τῇ Φλωρεντία (συνελεύσει κε΄). Παρρησίᾳ εἶπεν οὕτως ἡμεῖς δι’ οὐδέν ἄλλο ἀπεσχίσθημεν τῶν Λατίνων, ἀλ’ ἤ ὅτι εἰσίν, οὐ μόνον σχισματικοί, ἀλλά καί αἱρετικοί. Δι’ ὅ οὐδέ πρέπει ὅλως ἐνωθῆναι αὐτοῖς. Καί ὁ μέγας δέ Ἐκκλησιάρχης Σίλβεστρος (τμήμ. θ΄, κεφ. ε΄) ἔλεγεν. Ἡ τῶν Λατίνων διαφορά, αἵρεσίς ἐστι, καί οὕτως εἶχον αὐτήν οἱ πρό ἡμῶν. Λοιπόν ὄντας ὁμολογούμενον, πὼς οἱ Λατῖνοι εἶναι παμπάλαιοι αἱρετικοί, ἐν πρώτοις εὐθύς ἀπό τοῦτο εἶναι ἀβάπτιστοι, κατά τόν μέγα Βασίλειον ἀνωτέρω, καί τούς πρό αὐτοῦ ἁγίους, Κυπριανόν, καί Φιρμιλιανόν. Διατί λαϊκοί γενόμενοι, μέ τό νά ἐξεκόπησαν ἀπό τήν ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν, δέν ἔχουσι πλέον μέ λόγου τους τήν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διά τῆς ὁποίας οἱ ὀρθόδοξοι Ἱερεῖς τελειώνουσι τά μυστήρια. Ἕν τοῦτο ἐπιχείρημα, τό ὁποῖον, τόσον εἶναι ἰσχυρόν καί ἀναντίρρητον, ὅσον εἶναι ἰσχυροί καί ἀναντίρρητοι οἱ Κανόνες τοῦ μεγάλου Βασιλείου, καί τοῦ ἱερομάρτυρος Κυπριανοῡ, ὡσάν ὁποῦ ἔλαβον, καί ἔχουν μάλιστα τό κῦρος ἀπό τήν ἁγίαν καί Οἰκουμενικήν στ΄ σύνοδον.Β΄. Οἱ Λατῖνοι εἶναι ἀβάπτιστοι, διατί δέν φυλάττουσι τάς τρεῖς καταδύσεις εἰς τόν βαπτιζόμενον, καθὼς ἄνωθεν ἡ ὀρθόδοξος Ἐκκλησία παρά τῶν ἁγίων Ἀποστόλων παρέλαβεν. Οἱ προγενέστεροι Λατῖνοι καινοτομήσαντες πρῶτοι τό Ἀποστολικόν βάπτισμα, ἐπίχυσιν ἐμεταχειρίζοντο, ἤγουν ὀλίγον τι ἐπί τῆς κορυφῆς τοῦ παιδός χύνοντες. Τό ὁποῖον εἰσέτι καί νῦν εἰς κἄποιους τόπους ἐνεργεῖται. Οἱ δέ περισσότεροι μέ δέσμην ἀπό τρίχας χοίρου, τρεῖς φοραῖς ῥίπτουσιν ὀλίγας ῥανίδας νεροῦ εἰς τοῦ βρέφους τό μέτωπον. Εἰς ἄλλους δέ τόπους, καθὼς ἡμῖν ἀνήγγειλεν, ἐκεῖθέν τις πρός ἡμᾶς ἐπιστρέψας, ὀλίγον τι βαμπάκι (καθένας δέ ἠξεύρει πόσον νερόν ἠμπορεῖ νά σηκώσῃ τό βαμπάκι) ὀλίγοντι βαμπάκι, λέγει, βουτήσαντες εἰς τό ὕδωρ, χρίουσι μέ ἐκεῖνο τό παιδίον, καί τό βαπτίζουσι. Λοιπόν ἀβάπτιστοι οἱ Λατῖνοι, διατί δέν κάνουσι τάς τρεῖς καταδύσεις, καί ἀναδύσεις, κατά τήν Ἀποστολικήν παράδοσιν. Περί τούτων τῶν τριῶν καταδύσεων, πόσον εἶναι ἀναγκαῖαι καί ἀπαραίτητοι εἰς τελείωσιν τοῦ βαπτίσματος, δέν λέγομεν. Ὅποιος ἀγαπᾷ, ἂς ἀναγνώσῃ, ἀλλά κατά πᾶσαν ἀνάγκην ἂς ἀναγνώσῃ, τό ἐγχειρίδιον τοῦ πολυμαθεστάτου, καί σοφωτάτου Εὐστρατίου τοῦ Ἀργέντου. Ἀλλά καί ἡμεῖς εἰς τόν ν΄ Ἀποστολικόν Κανόνα θέλομεν εἰπῆ, ὅσα ἡ νῦν χρεία ἀπαιτεῖ. Εἰ δέ καί τις ἐξ αὐτῶν τῶν Λατίνων, ἤ καί τῶν Λατινοφρόνων, ἤθελε προβάλλῃ τάς τρεῖς ἐπικλήσεις τῆς ἁγίας Τριάδος, δέν πρέπει νά καμόνηται πῶς ἀλησμόνησεν ἐκεῖνα ὁποῦ ἤκουσεν ἀνωτέρω ἀπό τόν ἱερόν Φιρμιλιανόν, καί ἀπό τόν μέγαν Ἀθανάσιον∙ ἤγουν πῶς εἶναι ἀργά δηλαδή καί ἀνενέργητα τά ὑπέρθεα ἐκεῖνα ὀνόματα, προφερόμενα ἀπό τῶν αἱρετικῶν τά στόματα. Διατί ἂν οὕτω δέν εἶναι, βεβαιότατα πρέπει νά πιστεύσωμεν, ὅτι καί τά κακογραΐδια κάμνουσι θαύματα, μέ τό νά ἐπάδουσι τά θεῖα ὀνόματα. Ὅταν λοιπόν οἱ Λατῖνοι, καί ὡς αἱρετικοί βάπτισμα δέν δύνανται νά τελειώσουν, διά τί ἀπώλεσαν τήν τελεταρχικήν χάριν, καί κοντά εἰς τοῦτο, ἔτι καί τό Ἀποστολικόν ἀνέτρεψαν βάπτισμα τῶν τριῶν καταδύσεων. Λοιπόν λέγω, ἐκεῖνοι ὁποῦ δέχονται τό τῶν Λατίνων ῥάντισμα, ἂς τό στοχασθοῦν τί ἔχουν νά ἀποκριθοῦν εἰς τήν αὐθεντίαν τοῦ παρόντος Ἀποστολικοῦ Κανόνος, καί ἔτι τοῦ ἑξῆς μζ΄; ἠξεύρω τί προβάλλουσιν οἱ ἄμισθοι δεφένσορες τοῦ Λατινικοῦ ψευδοβαπτίσματος. Προβάλλουσι γάρ ὅτι μέ μῦρον ἐσυνείθισεν ἡ Ἐκκλησία μας νά δέχηται τούς ἀπό Λατίνων ἐπιστρέφοντας. Καί εὑρίσκεται καί κάποια διατύπωσις, ὁποῦ διαλαμβάνει τί λογῆς νά τούς δεχώμεθα. Καί πρός ταῦτα ἁπλᾶ καί δίκαια ἀποκρινόμεθα ταῦτα. Ὅτι φθάνει, ὁποῦ ὁμολογεῖς, πῶς μέ μῦρον τούς ἐδέχετο. Λοιπόν εἶναι αἱρετικοί. Διά τί γάρ μέ μῦρον, ἂν δέν ἦσαν αἱρετικοί; λοιπόν ὄντων ὁμολογουμένως αἱρετικῶν, δέν εἶναι πιθανόν, ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἡ ὀρθόδοξος καί Ἀποστολική, ἤθελεν ἐπίτηδες νά ἀθετῇ τούς Ἀποστολικούς τούτους Κανόνας, καί τούς συνοδικούς ὁποῦ προεσημειώσαμεν. Ἀλλά καθὼς φαίνεται, καί καθὼς εἶναι πρέπον νά πιστεύσωμεν, κᾂποιαν τινά μεγάλην οἰκονομίαν ἠθέλησε νά μεταχειρισθῇ εἰς τούς Λατίνους ἡ Ἐκκλησία, ἔχουσα καί παράδειγμα εἰς τόν σκοπόν της τήν μεγάλην ἐκείνην καί ἁγίαν Οἰκουμενικήν σύνοδον τήν δευτέραν. Οἰκονόμισε γάρ ἡ β΄ σύνοδος, ὡς εἴπομεν, καί ἐδέχθη τό βάπτισμα τῶν Ἀρειανῶν, καί Μακεδονιανῶν, μέ σκοπόν καί ἐλπίδα τῆς ἐκείνων ἐπιστροφῆς τε καί ἐπιγνώσεως, καί διά νά μή γένουν ἀγριώτεροι θῆρες κατά τῆς Ἐκκλησίας ὡσάν ὁποῦ ἦσαν καί πλῆθος ὑπέρπολυ, καί δυνατοί κατά τά ἔξω πράγματα. Καί τοῦ σκοποῦ τούτου, καί τῆς ἐλπίδος ἐπέτυχον. Διότι μέν τήν οἰκονομίαν ταύτην καί ἡμερώτεροι ἐκεῖνοι πρός τούς ὀρθοδόξους ἐγένοντο, καί τόσον πρός τήν εὐσέβειαν ἐπεστράφησαν, ὥστε, ὁποῦ εἰς ὀλίγους χρόνους, ἤ τελείως ἐξέλιπον, ἤ πολλά ὀλίγοι ἔμειναν. Οἰκονόμησαν λοιπόν ὁμοίως καί οἱ πρό ἡμῶν, καί ἐδέχθησαν τό βάπτισμα τῶν Λατίνων, κατά τόν δεύτερον μάλιστα τρόπον. Διά τί ὁ παπισμός τότε ἤκμαζε, καί ὅλας τάς δυνάμεις τῶν τῆς Εὐρώπης βασιλέων εἶχεν εἰς τάς χεῖρας του, τό δέ βασίλειον τό ἰδικόν μας ἔπνεε τά λοίσθια. Ὅθεν ἦτον ἀνάγκη, ἂν ἡ οἰκονομία αὐτή δέν ἐγένετο, νά ἐγείρῃ τά Λατινικά γένη ὁ Πάπας κατά τῶν Ἀνατολικῶν, νά αἰχμαλωτίζουν, νά φονεύουν, καί ἄλλα μύρια εἰς αὐτούς νά κάμνουν δεινά. Ἀλλά τώρα ὁποῦ κακά τοιαῦτα δέν δύνανται εἰς ἡμᾶς νά κάμνουν, μέ τό νά ἐπέστησεν εἰς ἡμᾶς ἡ θεία πρόνοια φύλακα τοιοῦτον, ὁποῦ καί αὐτῶν ἐκείνων τῶν ἀγερώχων εἰς τέλος κατέβαλε τήν ὀφρῦν, τώρα λέγω, ὅπου τίποτες καθ’ ἡμῶν δέν ἰσχύει ἡ λύσσα τοῦ παπισμοῦ, τί πλέον οἰκονομία χρειάζεται; ἡ οἰκονομία γάρ ἔχει μέτρα καί ὅρια. Καί δέν εἶναι παντοτινή, καί ἀόριστος. Δι’ ὅ καί ὁ Θεοφύλακτος Βουλγαρίας λέγει. Ὁ κατ’ οἰκονομίαν ποιῶν τι, οὐχ ὡς ἁπλῶς καλόν, τοῦτο ποιεῖ, ἀλλ’ ὡς πρός καιρόν χρειῶδες (ἑρμηνεία εἰς τό ε΄ 11 τῆς πρός Γαλατ.) ἱκανῶς ᾠκονομήσαμεν, λέγει ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ πρός τόν Ἀθαν. ἐγκωμίῳ, μήτε τό ἀλλότριον προσλαμβάνοντες, καί τό ἡμέτερον φθείροντες, ὁ κακῶν ὄντως ἐστίν οἰκονόμων. Ἔτζι λέγω καί ἐγώ. Βέβαια κακή οἰκονομία εἶναι αὐτή, ὅταν διά μέσου αὐτῆς, οὔτε τούς Λατίνους ἠμποροῦμεν νά ἐπιστρέψωμεν, καί ἡμεῖς παραβαίνομεν τήν ἀκρίβειαν τῶν ἱερῶν Κανόνων, καί δεχόμεθα τῶν αἱρετικῶν τό ψευδοβάπτισμα. Οἰκονομητέον γάρ μή παρανομητέον, λέγει ὁ θεῖος Χρυσόστομος. Ὅτι δέ οἰκονομικῶς ἔγινεν ἡ διατύπωσις ἐκείνη, ἀπό τοῦτο εἶναι φανερόν, ὅτι ἕως τότε οἱ Ἀνατολικοί ἐβάπτιζον τούς ἐπιστρέφοντας Δυτικούς∙ καθὼς αὐτό μαρτυρεῖ ἡ ἐν Λατερανῷ τῆς Ῥώμης τοπική σύνοδος, γενομένη κατά τό ᾳσιε΄ ἔτος ἀπό Χριστοῦ. Λέγει γάρ αὐτή εἰς τόν δ΄ Κανόνα της, ὅτι οἱ Ἀνατολικοί δέν ἐλειτούργουν, ἐκεῖ ὁποῦ ἤθελε λειτουργήσῃ πρότερον Δυτικός, ἂν δέν ἔκαμνον πρῶτον ἁγιασμόν, πρός καθαρισμόν. Καί ἔπειτα λέγει, ὅτι αὐτοί οἱ Ἀνατολικοί ἀνεβάπτιζον καί τούς προσερχομένους τῇ ἀνατολικῇ Ἐκκλησίᾳ, ὡς μή ἔχοντες δηλαδή βάπτισμα ἅγιον καί Ἀποστολικόν. Ὅρα Δοσιθ. σελ. 8, 24 τῆς δωδεκαβίβλου. Λοιπόν, ὅταν ἕως τότε, κατά τήν μαρτυρίαν τῶν ἰδίων ἐχθρῶν, οἱ Ἀνατολικοί τούς ἐβάπτιζον, δῆλον, ὅτι διά μεγάλην οἰκονομίαν ὕστερον ἐμεταχειρίσθηκαν τόν τοῦ μύρου τρόπον, ἐπειδή δέν συνέφερεν εἰς τήν ἐσχάτην ἀσθένειαν τοῦ ἡμετέρου γένους, νά ἐξάψουν ἐπιπλέον τήν μανίαν τοῦ παπισμοῦ, καί μέ τοῦτο ἀκόμη, ὡσάν ὁποῦ τότε κατήργησαν καί ἄκυρα ἐποίησαν τά ἐν τῇ Φλωρεντία κακῶς γενόμενα, καί πολύς διά ταῦτα ἦτον ὁ Λατινικός βρασμός. Ὥστε, τῆς οἰκονομίας παρελθούσης, ἡ ἀκρίβεια, καί οἱ Ἀποστολικοί Κανόνες, πρέπει νά ἔχουν τόν τόπον τους.
