Ἐπειδή μεμαθήκαμεν, ἔν τισι γυναικείοις μοναστηρίοις τάς μελλούσας τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου καταξιοῦσθαι σχήματος, πρότερον σηρικαῖς, καί παντοίαις στολαῖς, ἔτι μήν καί κοσμίοις, χρυσῷ καί λίθῳ πεποικιλμένοις, ὑπό τῶν προσαγόντων αὐτάς περιστέλλεσθαι, καί οὕτω τῷ θυσιαστηρίῳ προσιούσας, ἐκδιδύσκεσθαι τήν τοσαύτην τῆς ὕλης ἀμφίεσιν, παραχρῆμά τε γίνεσθαι ἐπ᾿ αὐταῖς τήν τοῦ σχήματος εὐλογίαν, καί τό μέλαν αὐτάς ἔνδυμα ἀμφιέννυσθαι· ὁρίζομεν, ὥστε μηκέτι ἀπό τοῦ νῦν τοῦτο γίνεσθαι· οὐδέ γάρ εὐαγές ὑπάρχει, τήν ἤδη διά τῆς οἰκείας προαιρέσεως ἀποθεμένην πᾶσαν τήν τοῦ βίου τερπνότητα, καί ἀσπασαμένην τήν κατά Θεόν πολιτείαν, καί βεβαιώσασαν ταύτην λογισμοῖς ἀκλινέσι καί οὕτω τῷ μοναστηρίῳ προσελθοῦσαν, αὖθις εἰς ἀνάμνησιν διά τοῦ τοιούτου φθαρτοῦ τε καί ῥέοντος κόσμου ἐλθεῖν, ὧν ἤδη ἐποιήσατο λήθην· ἐκ τούτου τε ἀμφίβολον καταστῆναι, καί τήν ψυχήν ἐκταραχθῆναι, δίκην κυμάτων ἐπικλυζόντων, καί τῇδε κἀκεῖσε περιστρεφόντων, ὡς μήτε δάκρυον ἔστιν ὅτε λοιπόν ἀφιεῖσαν, καί τήν ἐν τῇ καρδίᾳ διά τοῦ σώματος κατάνυξιν ἐπιδείξασθαι. Ἀλλ᾿ εἰ καί βραχύ τι, ὡς εἰκός, ἐκπηδήσειε δάκρυον, μή μᾶλλον τῆς διά τόν ἀσκητικόν ἀγῶνα διαθέσεως χάριν, ἤ διά τό τόν κόσμον, καί τά ἐν τῷ κόσμῳ καταλιπεῖν, παρά τοῖς ὁρῶσι τοῦτο προελθόν λογισθῆναι.
Κωλύει ὁ κανών, τάς κείρεσθαι μελλούσας κοσμεῖσθαι πρότερον στολαῖς λαμπροτέραις, χρυσοῖς τε καί λίθοις, καί οὕτω τῷ θυσιαστηρίῳ προσάγεσθαι· κἀκεῖ τήν μέν φλυαρίαν ἐκείνην ἐκδύεσθαι, ἐνδύεσθαι δέ τά μοναχικά ἄμφια, καί τήν ἐπ’ αὐταῖς εὐλογίαν γίνεσθαι· καί ὁρίζει, μηκέτι τοῦτο γίνεσθαι· ἥτις γάρ ἑκουσίως, φησίν, ἀπέθετο τά βιωτικά, καί ἠσπάσατο τήν κατά Θεόν πολιτείαν, καί τῷ μοναστηρίῳ προσῆλθεν, αὕτη εἰς ἀνάμνησιν αὖθις ἔρχεται τῆς κοσμικῆς ὕλης τε καί τερπνότητος, διά τοῦ κοσμεῖσθαι τοῖς φθαρτοῖς καί ῥέουσι κόσμοις καί ἐκταράσσεται τήν ψυχήν, τῆς μνήμης τῶν ἡδέων τοῦ κόσμου ἐπεγειρομένης, καί δίκην κυμάτων καταβαπτιζούσης αὐτήν· καί τοσοῦτον, ὡς μηδέ κατάνυξιν αὐτῇ τότε προσγίνεσθαι, ἥν τεκμηριοῦσι τά δάκρυα· εἰ δέ καί δακρύσει, φησί, κᾀκεῖνο τοῖς ὁρῶσιν ἀμφίβολον κρίνεται, τῶν πλειόνων διά τήν τοῦ κόσμου στέρησιν, καί τῶν ἡδέων αὐτοῦ, λογιζομένων δακρύειν αὐτήν. Ὅπερ οἱ θεῖοι Πατέρες ἔμαθον τότε εἰς τά γυναικεῖα γίνεσθαι μοναστήρια, καί θεαρέστως ἐκώλυσαν, τοῦτο νῦν γίνεται παρά τοῖς κελλιωτικοῖς, καί μάλιστα μοναστρίαις. Τήν γάρ μέλλουσαν ἀποκείρεσθαι στολίζουσι νυμφικῶς μετ’ ἐνδυμάτων πολυτελῶν, καί κοσμίων χρυσῷ καί λίθοις πεποικιλμένων, κατ’ αὐτήν σχεδόν τήν ὥραν τῆς ἀποκάρσεως, καί ἐν τῷ ναῷ ταύτην οὕτω κεκοσμημένην εἰσάγουσι. Τοῦ δέ καιροῦ ἐπιστάντος τῆς ἀποκάρσεως, τήν μέν ματαίαν ἐκείνην ἐνδυμασίαν, καί τήν πολυτελῆ στολήν ἐκ τῆς νυμφευομένης ἀπεκδιδύσκουσιν, ἔνδυμα δέ μέλαν ταύτῃ περιτιθέασι. Τοῦτο οὖν γίνεσθαι, ἡ ἁγία ἐκώλυσε σύνοδος, ὡς προτρεπτικόν κοσμικῆς ἐπιθυμίας, καί παρά τῶν βλεπόντων καταγινωσκόμενον. Ὡς ἔοικε δέ, οὐ δι’ ἄλλο τι παρορᾶται τό τοιοῦτον σωτηριῶδες θέσπισμα, ἀλλ’ ἤ διά τό μή ἐπάγεσθαι κόλασιν τοῖς τούτου καταφρονηταῖς. Ἐμοί δέ δοκεῖ, ὅτι πάντες οἱ τούς κανόνας παραβαίνοντες, κατά τό δοκοῦν τῷ ἐγχωρίῳ ἐπισκόπῳ, τιμωρηθήσονται· κᾂν οὐκ ἐξεφωνήθη παρά τῶν κανόνων ἔν τισι τό εἶδος τῶν ἐπιτιμίων. Οὐκ ἀμφιάσουσιν οἱ γονεῖς σηρικοῖς τήν προελομένην μονάσαι, καί οὕτω τό σχῆμα περιθήσουσιν· ἀνάμνησις γάρ τοῦτο τοῦ ῥέοντος κόσμου. Μανθάνοντες οἱ Πατέρες, ὥς τινες τῶν γυναικῶν τοῦ μοναδικοῦ καταξιοῦσθαι μέλλουσαι σχήματος, πρότερον σηρικά ἱμάτια ἐνδιδύσκονται, καί παντοίαν ἄλλην στολήν, χρυσῷ καί λίθοις πεποικιλμένην, ὑπό τῶν προσαγόντων αὐτάς, καί οὕτω κεκοσμημέναι πολυτελῶς, τῷ θυσιαστηρίῳ προσάγονται· εἶτα τήν τοσαύτης ὕλης ἀμφίασιν ἀποδυόμεναι, παραχρῆμα τήν τοῦ σχήματος εὐλογίαν δέχονται, καί τό μέλαν ἔνδυμα ἀμφιέννυνται· προστάττουσι μή τοῦτο ἀπό τοῦ νῦν γίνεσθαι. Οὐδέ γάρ εὐαγές, οὐδέ ὅσιον, τό τήν ἥδη διά τῆς οἰκείας προαιρέσεως ἀπορρίψασαν πᾶσαν τήν τοῦ βίου τερπνότητα, καί τήν κατά Θεόν πολιτείαν ἀσπασαμένην, καί λογισμοῖς ταύτην ἀπεριτρέπτως βεβαιώσασαν, καί οὕτω τῷ μοναστηρίῳ προσελθοῦσαν, αὖθις εἰς ἀνάμνησιν διά τοῦ τοιούτου φθαρτοῦ καί ῥέοντος κόσμου ἐλθεῖν, ὧν ἤδη ἐποιήσατο λήθην, καί τήν ψυχήν, δίκην κυμάτων ἐπικλυζόντων, ἐκταραχθῆναι, καί τῇ δέ κἀκεῖσε περιστρέφειν αὐτήν, ὡς μηδέ δάκρυον ἐπαφεῖναι, καί τήν ἐν τῇ καρδίᾳ κατάνυξιν ἐπιδείξασθαι. Ἐμποδίζει ὁ παρών Κανών τό νά στολίζωνται αἱ γυναῖκες, ὁποῦ μέλλουν νά γένουν μοναχαί μέ μεταξωτά φορέματα, καί μέ ἄλλα κόσμια χρυσίου, καί λίθων πολυτίμων, καί ἔτζι ἐστολισμέναι νά πλησιάζουν πρός τό ἅγιον βῆμα τῆς ἐκκλησίας τῶν γυναικείων Μοναστηρίων, καί ἐκεῖ, νά ἐκδύωνται μέν τά τοιαῦτα μάταια στολίδια, παρευθύς δέ νά ἐνδύωνται τά μαῦρα τῶν Μοναχῶν φορέματα, καί τήν εὐλογίαν τοῦ σχήματος νά λαμβάνουσι. Διότι δέν εἶναι πρέπον, ἡ γυνή ἐκείνη, ὁποῦ πρότερον ἐξ οἰκείας προαιρέσεως ἀπέῤῥιψε κάθε ἡδονήν τοῦ βίου, καί ἠγάπησε τήν κατά Θεόν πολιτείαν, καί μέ λογισμούς στερεούς ἐβεβαίωσε τήν προαίρεσίν της ταύτην, καί ἔτζι στερεά ἐπῆγεν εἰς τό μοναστήριον, πάλιν νά ἔρχεται εἰς ἐνθύμησιν μέ τά τοιαῦτα στολίδια, ἐκείνων ὁποῦ κατεφρόνησε προλαβόντως καί ἀλησμόνησε,1 καί ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλά καί ἐκ τῶν στολιδίων τούτων, νά ταραχθῇ ἡ ψυχή της, μέ τό νά ἀσηκωθοῦν κατ’ αὐτῆς αἱ κοσμικαί φαντασίαι, ὡσάν κύματα, ὥστε ὁποῦ μήτε δάκρυον λοιπόν νά τήν ἀφήσουν νά εὐγάλῃ, ὅταν κουρεύεται, καί μέ αὐτό νά δείξῃ τήν τῆς καρδίας κατάνυξιν. Εἰ δέ καί ὀλίγον δάκρυον ἤθελεν εὐγάλει, τυχόν, νά νομίζεται ἀπό τούς βλέποντας, ὅτι τό εὔγαλεν, ὄχι τόσον διά τί ἠξιώθη τοῦ ἀγγελικοῦ σχήματος, ὅσον διά τί ἀφῆκε τόν κόσμον, καί τά ἐν κόσμῳ. 1Ἀπό τά λόγια ταῦτα τοῦ κανόνος συμπεραίνομεν, ὅτι ἡ ἀλησμονησία αὕτη διά τινος χρονοτριβῆς ἐν τῷ Μοναστηρίῳ, καί δοκιμῆς ἐγίνετο, καί ἀκολούθως∙ ὅτι καί τότε οἱ Μοναχοί, καί Μονάζουσαι μέ τά κοσμικά φορέματα ἔκαμναν τήν δοκιμήν, καί ὄχι μέ ῥασοφορίαν. Τά μαῦρα γάρ φορέματα, λέγει, μετά τό προσελθεῖν τῷ Μοναστηρίῳ ἐνεδύοντο∙ φανερώτερον δέ γίνεται τοῦτο ἀπό ρλε΄ τῆς ἐν Καρθαγ. Ὅρα καί τόν α΄ τοῦ Νικολάου περί τούτου. Καί σημείωσαι κατά τόν Παχυμέρην ἐν τῇ εἰς τόν ἅγιον Διονύσιον παραφράσει, ὅτι τό μαῦρον φόρεμα τῶν μοναχῶν δηλοῖ, ὅτι μοναχικῶς αὐτοί πολιτεύονται, συμμαζόμενοι εἰς τόν ἑαυτόν τους, καθὼς καί τό μαῦρον χρῶμα συμμαζόνει τήν ὄψιν εἰς ἑαυτό. Ἡ μοναχική τάξις μοναχῶς πολιτεύεται∙ τοῦτο γάρ δηλοῖ καί τό ἀμφιεννύμενον μέλαν. Διό καί ὁ θεῖος Ἀθανάσιος ἐν τῷ περί Παρθενίας λέγει, ὁ ἐπενδύτης σου μέλας, μή βεβαμμένος ἐν βαφῇ, ἀλλ’ αὐτοφυής ἰδιόχροος, ὄχι μόνα δέ τά μαῦρα οἰκεῖα εἶναι εἰς τούς μοναχούς, ἀλλά καί τά φαιά, τά ὁποῖα δέν εἶναι οὔτε πολύ μαῦρα, οὔτε πολύ ἄσπρα, ἀλλά σύνθετα ἀπό μαῦρον, καί ἄσπρον, δι’ ὃ καί ὁ Χρυσόστομος ἐν τῷ περί παρθενίας, οὐκ ἐν φαιοῖς ἱματίοις καί χρώμασιν ἡ παρθενία. Δηλοῖ δέ τοῦτο καί Ζώσιμος ὁ ἱστορικός∙ τό δέ Μαῦρον χρῶμα δηλοῖ ἀκόμη καί τό πένθος καί λύπην ὁποῦ πρέπει νά ἔχῃ ὁ Μοναχός. Οἱ γάρ λυπούμενοι καί πενθοῦντες διά τινας συγγενεῖς των ἀποθανόντας, συνηθίζουσι νά μαυροφοροῦν. Ἐπειδή δέ ἀναφέραμεν διά τά μοναχικά φορέματα, καλόν εἶναι ἐδῶ νά ἑρμηνεύσωμεν καί τι δηλοῖ τό καθ’ ἕνα. Ὁ μέν οὖν χιτὼν (ὁ ὅποιος ἦτον ὡσάν εἰς εἶδος ὑποκαμίσου, ὅ νῦν ἐσώρασον καλεῖται καί Ζωστικόν) δηλοῖ τόν χιτῶνα τῆς ἀγαλλιάσεως, καί τήν θείαν δικαιοσύνην, ἥν ἐνδύεται ὁ Μοναχός ἀντί τῶν δερματίνων χιτώνων, καί ἀντί τῆς γυμνώσεως τοῦ Ἀδάμ, κατά τό Εὐχολόγιον, καί τόν Θεσσαλονίκης Συμεών. Τό παλλίον (τό ὁποῖον ἦτον φόρεμα καί περιβολαῖον, ὡσάν εἰς εἶδος τοῦ νῦν καλουμένου Ἐπανωράσου, ἤ μανδοράσου, καθὼς καί ὁ Θεσσαλονίκης Συμεὼν περιβόλαιον τό ὀνομάζει, καί ὁ Ἀββᾶ Ἰσαάκ λέγων, ἕλιξον τό παλλίον σου, φόρεμα τό θέλει νά ἦτον, καί ὄχι καθὼς οἱ τωρινοί μοναχοί τό παλλίον ἀποβαλόντες ἀντί τούτου, τό καλούμενον παραμάνδυ μεταχειρίζονται, εἰς καιρόν ὁποῦ τό ὄνομα τοῦ παραμανδύου δηλοῖ φόρεμα, καί ὡσάν δεύτερον μανδύαν (διά τοῦτο, ὡς φαίνεται, καί τό εὐχολόγιον μανδύαν ὀνομάζει τό μικρόν σχῆμα) καί ὄχι τό σπιθαμιαῖον αὐτό τετράγωνον, ὁποῦ τώρα φοροῦν οἱ μικρόσχημοι ὀπίσω εἰς ταῖς πλάταις). Τό παλλίον, λέγω, δηλοῖ τήν στολήν τῆς ἀφθαρσίας καί σεμνότητος, καί τήν θείαν σκέπην καί περιβολήν, κατά τό εὐχολόγιον, καί τόν Θεσσαλονίκης Συμεών. Ἡ ζώνη δερματίνη οὖσα, καί σφίγγουσα τήν μέσην, ὅπου εἰσί τά νεφρά καί τό ἐπιθυμητικόν, δηλοῖ τήν νέκρωσιν τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν, καί τήν σωφροσύνην, καί τό νά ᾖναι ἕτοιμος εἰς τάς Διακονίας ὁ Μοναχός, κατά τό Εὐχολόγιον, Συμεών, Κύριλλον Ἱεροσολύμων, Δωρόθεον, καί Σωζομενόν (βιβλ. γ΄, κεφ. ιγ)∙ τά σανδάλια καί παπούτζια δηλοῦν πῶς πρέπει ὁ Μοναχός νά τρέχῃ ἐτοίμως τήν στράταν τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, χωρίς νά σκοντάβῃ, ἀλλά νά πατῇ ἐπάνω τῶν νοητῶν ὄψεων. Καί ὅτι καθὼς τά παπούτζια εἶναι ὑποκείμενα εἰς τό λοιπόν σῶμα, ἔτζι καί τό σῶμα πρέπει νά ᾖναι ὑποκείμενον εἰς τήν ψυχήν, κατά τό Εὐχολόγιον, τόν Συμεών, καί τόν Ἱεροσολύμων Κύριλλον. Ταῦτα μέν εἶναι τά ἄμφια τοῦ Μικροσχήμου, καί Σταυροφόρου∙ ὁ δέ Μεγαλόσχημος καί ταῦτα τά τρία φορέματα ἔχει παραπάνω τό Κουκούλιον, τόν Ἀνάλαβον, καί τόν Μανδύαν. Δηλοῖ δέ τό μέν Κουκούλιον τήν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου, κατά τό Εὐχολόγιον, τήν τῆς θείας χάριτος ἐπισκίασιν, τήν ἀποβάλλουσαν τά του κόσμου νοήματα, κατά τόν Συμεών, καί Κύριλλον Ἱεροσολύμων, τήν ἀκακίαν, καί ταπείνωσιν. Ὅτι καί τά ἄκακα νήπια τοιαῦτα φοροῦσι Κουκούλια, κατά τόν Σωζομενόν καί Δωρόθεον. Ὁ δέ Ἀνάλαβος (ὅς τις καί ἀναβολεύς ὀνομάζεται ἀπό τόν Σωζομενόν ἐκ δερμάτων ἐστί κατά τόν Συμεών, ἤδη δέ καλεῖται Πολυσταύριον) δηλοῖ ὅτι ἀναλαμβάνει τόν σταυρόν τοῦ Κυρίου ὁ Μοναχός, καί ἀκολουθεῖ αὐτῷ, κατά τό Εὐχολόγιον, καί τόν Συμεών, καί τόν Δωρόθεον∙ ἔχων δέ ἔμπροσθεν καί ὄπισθεν σταυρούς, δηλοῖ κατά τόν Ἱεροσολύμων Κύριλλον, ὅτι καί ὁ κόσμος πρέπει νά σταυρώνεται εἰς τόν Μοναχόν, μέ τήν ἀπ’ αὐτοῦ ἀναχώρησιν∙ καί ὁ Μοναχός εἰς τόν κόσμον, μέ τήν πρός αὐτόν ἀπροσπάθειαν κατά τό, ἐμοί κόσμος ἐσταύρωται, κᾀγῴ τῷ κόσμῳ. Ὁ δέ Σωζομενός λέγει ὅτι σφίγγοντας αὐτό ταῖς ὠμοπλάταις δηλοῖ, ὅτι πρέπει ὁ Μοναχός νά ᾖναι ἕτοιμος εἰς Διακονίαν, ὁ δέ Μανδύας (τόν ὁποῖον ἀχειρίδωτον χιτῶνα ὁ Σωζομενός ὀνομάζει, Κολόβιον δέ ὁ Δωρόθεος) περιεκτικός ὢν ὅλων τῶν ἄλλων, δηλοῖ ὅτι ὁ Μοναχός εὑρίσκεται τειλιγμένος εἰς τόν μανδύαν του, ὡσάν μέσα εἰς τάφον κατά τόν Συμεών. Ὁ δέ Σωζομενός, καί ὁ Δωρόθεος λέγουσιν, ὅτι αὐτός, μή ἔχων μανίκια καί χέρια, δηλοῖ, ὅτι ὁ μοναχός δέν πρέπει νά ἀσηκόνῃ χέρι εἴς τινα, μήτε νά πράττῃ τι τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου. Τό δέ ἅπλωμα τοῦ μανδύου δηλοῖ τό πτερωτικόν τῶν ἀγγέλων, κατά τόν Ἱεροσολύμων Κύριλλον. Ὅτι ἀγγελικόν καλεῖται τό σχῆμα τῶν μοναχῶν, αἱ δέ τέσσαρες γωνίαι τοῦ μανδύου δηλοῦσι τάς δ΄ γενικάς ἀρετάς, φρόνησιν, σωφροσύνην, δικαιοσύνην, καί ἀνδρείαν∙ εἶχε δέ καί κόκκινον σημάδι ὁ μανδύας, τό ὁποῖον σημαίνει κατά τόν Ἀββᾶν Δωρόθεον, ὅτι οἱ καλόγηροι γνωρίζονται δι’ αὐτοῦ καί εἶναι στρατιῶται τοῦ οὐρανίου Βασιλέως. Ὅτι δέ ὁ μανδύας μόνον εἶναι τοῦ μεγαλοσχήμου, τό λέγει ὁ Θεσσαλονίκης Συμεών. Φησί γάρ οὗτος (κεφ. σογ΄), τελευταῖον δέ, ὡς περιεκτικόν πάντων περιβάλλεται τόν μανδύαν. Ἐν ᾧ καί τρανώτερόν φησιν ὁ ἱερεύς. «Ὁ ἀδελφός ἡμῶν ὁ δεῖνα ἔλαβε τό μέγα καί ἀγγελικόν σχῆμα»∙ ἀγκαλά καί τό Εὐχολόγιον ὁλότελα περί μανδύου τοῦ μεγαλοσχήμου δέν ἀναφέρει. Τό δέ Καλιμαύχιον, καί τό Ἐπανωκαλίμαυχον εὐλογίαν ξεχωριστήν δέν ἔχουν. Τινές δέ τήν εὐλογίαν τοῦ Κουκουλίου λέγουν καί εἰς τό Καλιμαύχιον τοῦ σταυροφόρου. Τούτων οὕτως εἰρημένων, πρέπει ὁ ἱερεύς, ἀντί τοῦ σπιθαμιαίου ἐκείνου παραμανδύου, νά εὐλογῇ τό ἐπανώρασον, καί νά τό δίδη νά τό φορῇ ὁ ὑπ’ αὐτοῦ κουρευόμενος μοναχός. Ἵνα μή, ὅταν δίδῃ τό ἐπανώρασον, καταγελάστως εὐχῆς καί εὐλογίας ἀπορῇ. Εἰ δέ τις καί τό σπιθαμιαῖον ἐκεῖνο θέλει νά φορῇ ἐπάνωθεν τοῦ ἐσωράσου ἀντί σταυροῦ, δέν εἶναι, φαίνεταί μοι, κᾀνένα ἄτοπον.
