Ὅτι οὐ δεῖ μετά δυό ἑβδομάδας τῆς Τεσσαρακοστῆς δέχεσθαι εἰς τό φώτισμα.
Ἐν τῷ μεγάλῳ σαββάτῳ ἐξ ἔθους ἡ ἐκκλησία ποιεῖν βαπτίσματα παρέλαβεν, ὅτι τό βάπτισμα, τῆς ταφῆς καί τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου τύπος ἐστί∙ τό δέ σάββατον ἐκεῖνο μέσον ἐστί τῆς ταφῆς καί τῆς ἀναστάσεως. Τούς οὖν ἐτοιμαζομένους φωτισθῆναι ἐν τῷ μεγάλῳ σαββάτῳ, δεῖ τήν πᾶσαν Τεσσαρακοστήν νηστεύειν τε καί προκαθαίρεσθαι δι’ ἀσκήσεως, καί οὕτω προσιέναι τῷ φωτίσματι. Εἰ δέ τις μετά τήν δευτέραν ἑβδομάδα προσέλθῃ βαπτισθησόμενος, οὐ δεῖ αὐτόν προσδέχεσθαι εἰς τό βάπτισμα κατά τό Πάσχα, ὡς μή ὅλην τήν Τεσσαρακοστήν νηστεύσαντα, μετά ταῦτα δέ βαπτισθήσεται∙ τό γάρ, οὐ δεῖ δέχεσθαι, οὐκ ἀδιαστίκτως, ἀλλά κατά τό μέγα σάββατον νοητέον. Τό ἅγιον βάπτισμα, τῆς ταφῆς καί τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου τύπος ἐστί∙ διό καί νενομοθέτηται ἐν τῷ μεγάλῳ σαββάτῳ τελεῖσθαι τά βαπτίσματα, ὡς μεσιτεύοντι τήν Κυριακήν ταφήν καί ἀνάστασιν. Τούς οὖν μέλλοντας φωτισθῆναι κατά τό μέγα σάββατον, δεῖ τήν πᾶσαν Τεσσαρακοστήν προκαθαίρεσθαι διά νηστείας καί ἀσκήσεως. Εἰ δέ τις μετά τήν δευτέραν ἑβδομάδα προσέλθῃ κατηχηθησόμενος, καί βαπτισθησόμενος κατά τό Πάσχα, οὐ προσδεχθήσεται, ὡς μή ὅλην τήν Τεσσαρακοστήν νηστεύσας∙ καί τότε μέν διά τήν τοιαύτην αἰτίαν οὐ προσδεχθήσεται∙ μετά ταῦτα δέ κατά κανόνας ἑτοιμασθείς, βαπτισθήσεται. Τό γάρ, οὐ δεῖ δέχεσθαι, οὐκ ἀδιαστίκτως νοητέον, ἀλλά κατά τό μέγα σάββατον. Οὐ δεῖ μετά δύο τῆς Τεσσαρακοστῆς ἑβδομάδας εἰς τό φώτισμα δέχεσθαι∙ ὀφείλουσι καί γάρ ἀπ’ ἀρχῆς αὐτῆς νηστεύειν. Ὁ κανών οὗτος διττῶς δύναται νοηθῆναι∙ ἤ ὅτι οἱ μετά παραδρομήν δύο ἑβδομάδων τῆς Τεσσαρακοστῆς προσερχόμενοι τῇ πίστει, καί ἀρξάμενοι νηστεύειν, οὐκ ἀξιωθήσονται τοῦ βαπτίσματος ἐν τῷ μεγάλῳ σαββάτῳ, ὡς καί οἱ ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς τῆς Τεσσαρακοστῆς τήν ἄσκησιν ἐνδειξάμενοι, καί ἀρκούντως νηστεύσαντες∙ ἤ ὅτι, ἐάν πρό τῆς Τεσσαρακοστῆς προσῆλθόν τινες τῇ πίστει, καί ἤρξαντο νηστεύειν, εἶτα πρό τοῦ ἀξιωθῆναι τοῦ βαπτίσματος, ἐπέστη ἡ Τεσσαρακοστή, οὐκ ἀναμενοῦσι τό μέγα σάββατον ἐπί τῷ φωτισθῆναι∙ καθώς καί οἱ ἀπ’ ἀρχῆς αὐτῆς τῆς Τεσσαρακοστῆς νηστεύειν ἀρξάμενοι. Ἀλλ’ ἄχρι μέν δύο ἑβδομάδων, εἰ ἱκανῶς ἐνήστευσαν, ἀξιωθήσονται τοῦ βαπτίσματος∙ εἰ δ’ οὐκ ἔδοξαν αὐτάρκως νηστεῦσαι μετά παραδρομήν δύο ἑβδομάδων τῆς Τεσσαρακοστῆς, οὐ φωτισθήσονται, ἀλλ’ ἀναμενοῦσι καί αὐτοί, μετά τῶν μελλόντων τῷ μεγάλῳ βαπτισθῆναι σαββάτῳ∙ ὡς ἐκείνων μόνων ὄντων δεκτῶν, τῶν ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς τῆς Τεσσαρακοστῆς νηστευόντων, οἷα τῆς αὐτῶν ἀσκήσεως τελείας οὔσης, καί οὐκ ἀπεσχεδιασμένης. Ἐπειδή ἡ νύξ1 τοῦ μεγάλου Σαββάτου, μέσον εἶναι τῆς ταφῆς, καί τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου, μετέχουσα ἐν μέρει καί ἀπό τάς δύω, τῶν ὁποίων τύπος εἶναι αἱ τρεῖς ἀναδύσεις, καί καταδύσεις αἱ ἐν τῷ βαπτίσματι γινόμεναι. Διά τοῦτο ἐπεκράτησε συνήθεια εἰς τήν ἐκκλησίαν νά βαπτίζῃ ἐν τῇ νυκτί ταύτῃ τούς κατηχουμένους. Ἵνα, ὄχι μόνον κατά τάς ἀναδύσεις, καί καταδύσεις συνθάπτωνται, καί συνανιστῶνται μέ τόν Χριστόν οἱ βαπτιζόμενοι, ἀλλά καί κατ’ αὐτόν τόν καιρόν (περί οὗ ὅρα τήν ὑποσημείωσιν τοῦ ν΄ Ἀποστολικοῦ), διά τοῦτο ὁ παρών Κανών διορίζει, ὅτι ἐκεῖνοι ὁποῦ μέλλουν νά βαπτισθοῦν κατά τήν νύκτα ταύτην τοῦ μεγάλου Σαββάτου, πρέπει νά προετοιμάζωνται καί νά προκαθαρίζωνται ὅλην τήν Τεσσαρακοστήν διά νηστείας, καί προσευχῆς, καί τῆς ἄλλης ἀσκήσεως. Ὅστις δέ μετά δύω ἑβδομάδας τῆς μ΄ προσέλθῃ διά νά βαπτισθῇ, οὗτος νά μή δέχεται εἰς τό νά βαπτίζεται, κατά τό μέγα Σάββατον δηλ. ἐπειδή δέν προετοιμάσθη εἰς ὅλην τήν Τεσσαρακοστήν, ἀλλά μετά ταῦτα θέλει βαπτισθῇ.2 1Εἶπα προσδιωρισμένως, ὅτι ἡ νύξ τοῦ μεγάλου Σαββάτου μέσον εἶναι τῆς ταφῆς καί τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου, καί οὐχί τό μέγα Σάββατον, ὡς εἶπον παχυμερῶς, καί ὁλικῶς, ὅ,τε Ζωναρᾶς, καί ὁ Βαλσαμών. Διά τί ἡ μέν ἡμέρα τοῦ μεγάλου Σαββάτου καθαράν περιέχει τήν ταφήν τοῦ Κυρίου, ἡ δέ Κυριακή τῆς λαμπρᾶς, καθαράν τήν ἀνάστασιν. Ἡ δέ νύξ τοῦ μεγάλου Σαββάτου μεσιτεύουσα καί εἰς τάς δύω, ἐν μέρει περιέχει ταύτας. «Διά τοῦτο καί ἡ ἐν Καβιλόνῃ δυτική τοπική σύνοδος περί ἱερουργίας διαιρέσει α΄ καί κανόνι, οὗ ἡ ἀρχή, εἰώθασι, διορίζει, ὅτι εἰς μέν τάς ἄλλας ὅλας ἡμέρας τῶν νηστειῶν νά γίνεται ἡ λειτουργία περί τάς ὥρας τοῦ ἐσπερινοῦ, τῷ δέ μεγάλῳ σαββάτῳ νά γίνεται εἰς τάς ἀρχάς τῆς νυκτός». Ἀλλά καί τά τυπικά ὅλα μέ μεγάλην διαστολήν καί παρατήρησιν, λέγουσιν, ὅτι πρέπει νά ἔχῃ ἀκρίβειαν ὁ ἐκκλησιάρχης, ἵνα, ὅταν ἀπολύσῃ ἡ λειτουργία τοῦ μεγάλου Σαββάτου, ὑπάρχῃ β΄ ὥρα τῆς νυκτός. Καί διά τί εἰς ὅλας τάς ἄλλας ἡμέρας τῆς νηστείας νά γίνεται ἡ λειτουργία τό ἑσπέρας, τῷ δέ μεγάλῳ Σαββάτῳ νά γίνεται τήν νύκτα; βέβαια, καί διά τί ἀναγινώσκεται τό Εὐαγγέλιον, περιέχον, τό, Ὀψέ Σαββάτων, καί ἁπλῶς προοιμιάζων τήν ἀνάστασιν, καί διά νά μεταλάβουν ἐν αὐτῇ οἱ βαπτισθέντες τότε. Ὅθεν καί αἱ Ἀποστολικαί Διαταγαί, βιβλ. ε΄, κεφ. ιθ΄ προβαίνουσαι εἰς τό ἔμπροσθεν, ὁρίζουν νά βαπτίζωνται οἱ κατηχούμενοι ἀκόμη νυκτότερα∙ λέγουσι γάρ περί τῆς νυκτός τῆς Λαμπρᾶς. «Ἐν τῇ διανυκτερεύσει ὑμῶν ἀναγινώσκοντες τόν νόμον, μέχρις ἀλεκτρυόνων κραυγῆς, καί βαπτίσαντες ὑμῶν τούς κατηχουμένους, καί ἀναγνώσαντες τό Εὐαγγέλιον, καί προσλαλήσαντες τῷ λαῷ παύασθε τοῦ πένθους ὑμῶν». Δι’ ὅ καί ὁ Θεολόγος Γρηγόριος εἰς τό πάσχα, καί ὁ Δαμασκηνός παρά τοῦ Γρηγορίου λαβών, σωτήριον ὀνομάζουσι τήν νύκτα τοῦ μεγάλου Σαββάτου, διά τούς ἐν ταύτῃ βαπτιζομένους. «Καί φωταυγή, καί προάγγελον τῆς λαμπροφόρου ἡμέρας». Διά τά πολλά φῶτα τῶν φωτιζομένων. «Ὡς ὄντως ἱερά καί πανέορτος αὕτη ἡ σωτήριος νύξ καί φωταυγής», κ.τ.λ.2Περί τούτου ὅρα τήν ὑποσημείωσιν τοῦ β΄ τῆς α΄.
