Ὥστε τούς ἀσθενοῦντας, οἵτινες ὑπέρ ἑαυτῶν ἀποκρίνεσθαι οὐ δύνανται, τότε βαπτίζεσθαι, ὅτε τῇ αὐτῶν προαιρέσει τήν περί αὐτῶν μαρτυρίαν καί κινδύνῳ ἰδίῳ εἴπωσι.
Τούς ἐκ νόσων, ἤ τινων συμπτωμάτων κακῶς ἔχοντας, ὥστε μή δύνασθαι ὁμιλεῖν, μηδ’ ἀποκρίνεσθαι ἐρωτωμένους, εἰ βούλοιντο βαπτισθῆναι, ἤ καί τόν νοῦν ἴσως βεβλαμμένους, ὡς μηδέ νοεῖν ἃ ἐρωτῶνται, τότε χρή βαπτίζειν, ὅτε προαίρεσιν δείξουσιν, ὅτι βούλονται βαπτισθῆναι, καί εἴπωσι κινδύνῳ ἰδίῳ ζητεῖν τό βάπτισμα, ὥστε εἰ μή τήν πίστιν φυλάξουσιν, αὐτούς κινδυνεύειν. Εἰ δέ μαρτυρεῖται, ὅτι καί πρό τῆς ἀσθενείας ἐζήτει τό βάπτισμα, ὑπερετίθετο δέ δι’ αἰτίας τινάς, καί τότε, κᾂν μή δύνηται ἀποκρίνεσθαι, βαπτισθήσεται. Τινές ἐζήτουν ἀπίστους τινάς βαπτισθῆναι κατά τάς τελευταίας αὐτῶν ἀναπνοάς, καί οὐκ εἰσηκούοντο, διά τό τούς ἀσθενοῦντας μή δύνασθαι δι’ ἑαυτῶν ὁμολογεῖν τάς τοῦ ἁγίου βαπτίσματος συνθήκας. Φασί γοῦν οἱ Πατέρες, ὅτι ἐάν οἱ ἀσθενοῦντες δείξωσι προαίρεσιν περί τοῦ ἐθέλειν αὐτούς βαπτισθῆναι, καί εἴπωσι κινδύνῳ ἰδίῳ, ζητεῖν τό βάπτισμα, ἀπαρεμποδίστως βαπτισθήσονται, δι’ ἑτέρων τάς ὁμολογίας ποιούμενοι∙ καί τοῦτο μέν, ὅτε τυχόν ἐν τῷ τελευτᾷν ἡ τοιαύτη τούτων προαίρεσις κατάδηλος γένηται. Εἰ δέ τότε μέν οὐδέν τι τοιοῦτον εἰπεῖν δύνανται διά τήν ἀνάγκην τῆς νόσου, μαρτυρεῖται δέ παρά τινων, ὡς οἱ τοιοῦτοι καί πρό τῆς μανίας τυχόν, ἤ τῆς ἄλλης κινδυνώδους νόσου, ὁλοψύχως προῃροῦντο βαπτισθῆναι ἐρωτῶ, βαπτισθήσονται, ἤ οὔ; Λύσις. Ἐμοί δοκεῖ, ὡς ἀπαρεμποδίστως βαπτισθήσονται διά τήν ἐν ὑγείᾳ ἀγαθήν προαίρεσιν αὐτῶν. Τούτων δέ οὕτως ἐχόντων, μή εἴπῃς, ὡς, ἐπεί ὁ παρὼν κανὼν διορίζεται ἐκείνους βαπτίζεσθαι τούς ἐνδειξαμένους προαίρεσιν ἀγαθήν πρό τῆς νόσου, ἤ κατ’ αὐτήν τήν νόσον, ἐξ ἀνάγκης ἐκεῖνοι καί ἀποκάρσεως ἀξιωθήσονται, οἱ κατά τόν καιρόν τῆς τελευτῆς, ἤ καί πρό τῆς τελευταίας ἀναπνοῆς, ἐνδειξάμενοι πρόθεσιν ἀποκάρσεως∙ οὗτοι γάρ τοῦ ἐπιτελευταίου ἐφοδίου τοῦ ἀγγελικοῦ σχήματος ἀδιαστίκτως ἀξιωθήσονται, ἐάν τέως αἴσθησιν τοῦ γινομένου ἔχωσι. Τοῖς μέν γάρ ὀρθοδόξοις, ὡς ἐλπίζουσι τήν μέλλουσαν κρίσιν τοῦ Θεοῦ, ἡ μετάνοια συνοῖκός ἐστι, καί πᾶς Χριστιανός κατά πρόληψιν ἔφεσιν ἔχει τοῦ συγχωρηθῆναι διά τῆς ἀποκάρσεως τάς ἁμαρτίας αὐτοῦ∙ τοῖς δέ ἀπίστοις οὐκ ἐξ ἀνάγκης ἑπομένη ἐστίν ἡ ἔφεσις τοῦ βαπτίσματος∙ μᾶλλον μέν οὖν κατά πρόληψιν λέγομεν ἔχειν αὐτούς ἔφεσιν μετά τῆς οἰκείας θρησκείας ἀποθανεῖν, καταγελᾷν δέ καί τοῦ θείου βαπτίσματος. Εἰ γοῦν οὐ δείκνυται τό θέλειν τούτους ἐν ὑγείᾳ ὄντας βαπτισθῆναι, ἤ κᾂν ἐν τῷ νοσηλεύεσθαι, οὐκ ἀξιωθήσονται τοῦ βαπτίσματος ὅτε τελευτῶσι. Τούτων οὕτως ἐχόντων, λέγω μετά θαῤῥους, διά τό τοῦ Θεοῦ ἄφατον ἔλεος, τούς ἀξιωθέντας τοῦ θείου καί ἀγγελικοῦ σχήματος ἀπολύεσθαι πάσης ἁμαρτίας καί παντός ῥύπου πρό τῆς ἀποκάρσεως ταύτης ἐπενεχθέντος αὐτοῖς, διά τήν τοῦ θείου βαπτίσματος δύναμιν ἔχειν τοιαύτην τελείωσιν∙ περί δέ τῶν μετά ταῦτα καλῶς καί παρά τῷ Θεῷ καί ἀνθρώποις αὐτούς ἀνακρίνεσθαι, ὥσπερ καί τούς μετά τό βάπτισμα ἁμαρτάνοντας. Χάριν δέ τῶν μή τελειωθέντων διά τοῦ θείου καί ἀγγελικοῦ μεγάλου σχήματος, ἀλλά μικροσχήμων ὄντων, τήν τοῦ Θεοῦ καί μόνην φιλανθρωπίαν ἐπικαλοῦμαι. Ὁ δι’ ἀσθένειαν μή ἀποκρινόμενος ὑπέρ ἑαυτοῦ, τότε βαπτιζέσθω, ὅταν τῇ αὐτοῦ προαιρέσει δῷ τήν μαρτυρίαν. Δεῖ τόν βαπτιζόμενον, τῆς χάριτος ἐπαισθάνεσθαι, καί τά μυστικῶς ἐρωτώμενα συνιέναι, καί ἀποκρίνεσθαι πρός αὐτά. Εἰ δέ τις τόν μή δυνάμενον ἀποκριθῆναι, ὡς ἀσθενοῦντα, ἀπαιτεῖ βαπτισθῆναι, τότε βαπτιζέσθω, ὅταν αὐτός ὁ τοῦτο ἀπαιτῶν κινδύνῳ ἰδίῳ διαμαρτύρηται τήν αὐτοῦ γνώμην Εἰ δέναι ἀκριβῶς τοῦ ἀσθενοῦντος, ὡς ἐπιζητεῖ τό βάπτισμα, καί ἐπιμένει ποθῶν. *Στο Πηδάλιο, ο 45ος κανόνας (πργφ.1) αντιστοιχεί στον 52ο κανόνα (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Ὁ παρών Κανών διορίζει, ὅτι ἐάν κατηχούμενοι ὄντες, ἀπό ἀσθένειάν τινα ἐπιάσθη ἡ φωνή των, καί ἐρωτώμενοι, ἐάν θέλουν νά βαπτισθοῦν, δέν δύνανται νά ἀποκριθοῦν διά τήν ἀσθένειαν, οὗτοι, λέγω, τότε νά βαπτίζωνται, ὅταν αὐτοί οἱ ἴδιοι δείξουν πῶς θέλουν νά βαπτισθοῦν μέ τήν ἐδικήν των προαίρεσιν. Καί πῶς μέ τόν ἐδικόν τους κίνδυνον ζητοῦσι τό ἅγιον βάπτισμα, ἂν δηλ. δέν φυλάξωσι τήν πίστιν, νά κινδυνεύουσιν. Οὕτως ἑρμηνεύουσι τόν κανόνα ὁ Ζωναρᾶς, ὁ Βαλσαμών, ὁ Ἀριστηνός, ὁ Ἀρμενόπουλος, τμημ. ε΄, ἐπιγρα. ι΄. Ἐμοί δέ μᾶλλον ἀρέσκει ἡ ἑρμηνεία ὁποῦ κάμνει εἰς τοῦτον ὁ Ἀνώνυμος ἑρμηνευτής, λέγων, ὅτι οἱ ἀπό ἀσθένειάν τινα μή δυνάμενοι νά ἀποκρίνωνται αὐτοί οἱ ἴδιοι μέ τό στόμα των, τάς ἱεράς ἀποκρίσεις ὁποῦ συνειθίζονται νά γίνωνται ἐν τῷ θείῳ βαπτίσματι. Τότε αὐτοί νά βαπτίζωνται, ὅταν οἱ ζητοῦντες αὐτούς βαπτισθῆναι, καί ὑπέρ αὐτῶν ἀποκριθῆναι ἀνάδοχοι, δώσουν μαρτυρίαν νά κινδυνεύουσιν αὐτοί ὕστερον, ἂν οἱ ἀσθενοῦντες ἐκεῖνοι δέν ἤθελαν μέ τήν προαίρεσίν των νά βαπτισθοῦν∙1 ἐάν δέ αὐτοί πρό τῆς ἀσθενείας ἐζήτουν τό βάπτισμα, διά τινας ὅμως αἰτίας ἀνέβαλον αὐτό, πρέπει νά βαπτίζωνται, ἐάν καί νά ἀποκριθῶσι τότε δέν δύνανται, κατά τόν Ζωναρᾶν. Ἀνάγνωθι καί τόν ιβ΄ τῆς ἐν Νεοκαισαρ. 1Πρέπει ὅμως, καθὼς φρονίμως λέγουσι τινές, ἐάν οἱ ἀσθενοῦντες δέν δύνανται νά ὁμιλήσουν, νά τούς φωνάζουν δυνατά οἱ μέλλοντες αὐτούς βαπτίσαι ἂν θέλουν νά βαπτισθοῦν, σφίγγοντες τά χέριά των, καί κάμνοντες διάφορα νεύματα εἰς ἐκείνους, ἕως ὅτου, ἤ μέ νεῦμα, ἤ μέ ἄλλο τι σημάδι νά δείξουν, ὅτι θέλουν τοῦτο ἐκ προαιρέσεως∙ αὐτό τό ἴδιον πρέπει νά γίνεται καί ἀπό τούς πνευματικούς καί ὅταν ἔχουν νά ἐξομολογήσουν τοιούτους ἀσθενεῖς. Ὅταν γάρ ἀπό αὐτούς λάβωσι κᾀνένα σημάδι ὅτι θέλουν νά ἐξομολογηθοῦν, πρέπει νά συγχωροῦν, νά τούς μεταλαμβάνουν διά τήν ἀνάγκην τῆς ἀσθενείας, κᾂν καί δι’ ἔργων δέν ἐξωμολογήθησαν, ἵνα μή ἀποθάνωσιν ἀκοινώνητοι.
