Ἡ ἐν τῇ χηρείᾳ ἐξουσίαν ἔχουσα ἑαυτῆς, συνοικεῖν ἀνέγκλητος, εἰ μηδείς ἐστιν ὁ διασπῶν τό συνοικέσιον, τοῦ ἀποστόλου εἰπόντος· Ἐάν δέ ἀποθάνῃ ὁ ἀνήρ, ἐλευθέρα ἐστίν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίῳ.
Χηρεύσασα γυνή καί μή οὖσα ὑπεξουσία γονεῦσιν, ὥστε χρήζειν τῆς ἐκείνων συναινέσεως ἐπί τῷ γάμῳ, ἀνέγκλητός ἐστι δεύτερον συναλλάξασα γάμον, εἰ μηδείς ἐστιν ὁ διασπῶν τό συνοικέσιον, Τοὐτέστιν, εἰ μή τινές εἰσιν ὑπεξουσίαν αὐτήν ἔχοντες, ἤτοι πατήρ, ἤ πάππος, οἱ καί διασπᾷν δύνανται τήν διά τοῦ γάμου συνάφειαν, μή συναινέσαντες ἐπ᾽ αὐτῷ. Ἐπιφέρει δέ ὁ ἅγιος μαρτυρίαν ἐξ ἀποστολικῶν ῥημάτων. Γυνή τις χηρεύσασα ἤθελεν ἑτέρῳ συζευχθῆναι ἀνδρί, καί οὐ παρεχωρεῖτο, ἤ καί συζευχθεῖσα ἐπετιμᾶτο. Ἠρωτήθη οὖν περί τούτου ὁ ἅγιος, καί ἀπεφήνατο, ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ἡ χήρα ἑτέρῳ συναφθῆναι ἀνδρί, ἐάν τέως αὐτεξουσία ἐστί∙ τοῦτο δέ κρατήσει εἰς μόνην δευτερογαμίαν∙ τριτογαμίαν γάρ ὁ ἅγιος οὐ παραχωρεῖ∙ ὥστε καλῶς ἡ γυνή ἡ χηρεύσασα ἵνα δευτερογαμήσῃ, καί δευτερογαμήσασα, οὐκ ἐπιτιμηθήσεται, εἴπερ οὐκ ἔστιν ὑπεξουσία∙ ἐάν γάρ ἐστιν ὑπεξουσία, ἐπεί ὁ ἔχων ταύτην ὑπεξουσίαν δύναται διασπᾶσαι τόν γάμον, ἐπιτιμηθήσεται καί αὕτη ὡς πορνεύσασα. Πλήν καί αἱ γυναῖκες αἱ δευτερογαμοῦσαι, τῷ ἐπιτιμίῳ τῶν δευτερογαμούντων ὑπόκεινται, καθὼς πολλάκις εἴπομεν. Ἀκούων δέ τοῦ ἁγίου λέγοντος ἔχειν ἐπ᾽ ἀδείας τήν χήραν ᾧ θέλει γαμεῖσθαι, μή εἴπῃς δύνασθαι αὐτήν ἀσεβεῖ, ἤ ἑτέρῳ τινί ἀναξίῳ τοῦ γένους αὐτῆς συνάπτεσθαι, ἀλλ᾽ εἰπέ ὀφείλειν αὐτήν κατά κανόνας καί νόμους δευτέρῳ ἀνδρί γαμεῖσθαι. Φησί γάρ τό α΄ κεφ., τοῦ δ΄ τίτλου, τοῦ κη΄ βιβλίου∙ Γάμος ἐστίν ἀνδρός καί γυναικός συνάφεια καί συγκλήρωσις τοῦ βίου παντός, θείου τε καί ἀνθρωπίνου κοινωνία. Καί ὁ λα΄ κανὼν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου, καί ὁ οβ΄ κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, κωλύουσι τούς ὀρθοδόξους μετά αἱρετικῶν συνάπτεσθαι∙ καί τό β΄ θέμα, τοῦ ζ΄ κεφ. τοῦ ε΄ τίτλου, τοῦ κη΄ βιβλίου φησίν. Οὐκ ἔῤῥωται ὁ γάμος τῆς θυγατρός ἤ ἐγγόνης τοῦ ἀξιωματικοῦ πρός ἀπελεύθερον, ἤ σκηνικόν, ἤ σκηνικοῦ υἱόν, ἤ σκηνικῆς. Ὁ δέ κραταιός καί ἅγιος ἡμῶν βασιλεύς διαφόρων συνοικέσια εὐγενῶν γυναικῶν συναφθεισῶν ἀνδράσι δυσγενέσι διέσπασε, καί τούς συναφθέντας μεγάλως ἐκόλασεν∙ οἷόν τι πεποίηκε καί εἰς τόν βασιλικόν γραμματικόν κύριον Θεόδωρον τόν Μεσσαρίτην, τοῦ σεβαστοῦ τοῦ Βρυεννίου τήν θυγατέρα χωρίς εἰδήσεως βασιλικῆς εἰς γυναῖκα λαβόντα. Τό μέντοι τῷ κανόνι προσκείμενον, καί λέγον, μόνον ἐν Κυρίῳ, προσετέθη διά τούς ἀπίστους∙ ἐν Κυρίῳ γάρ συναλλάττει γάμον ἡ μετά ὀρθοδόξου, οὐ μήν μετά αἱρετικοῦ συναφθεῖσα. Ἀνέγκλητος ἡ χήρα λαμβάνουσα. Αὐτεξουσία ἐστίν ἡ χήρα, τελευτῶντος τοῦ ἀνδρός αὐτῆς∙ διά τοῦτο, εἰ λάβῃ ἄνδρα, ἀνέγκλητός ἐστι, μόνον ἐν Κυρίῳ, κατά τόν Ἀπόστολον. Ἐάν χήρα τις αὐτεξουσία οὖσα, δευτερογαμήσῃ, ἀκατηγόρητος εἶναι. Καθὼς λέγει ὁ Παῦλος περί αὐτῆς, ὅτι, ἐάν ἀποθάνῃ ὁ ἄνδρας της, ἐλευθέρα εἶναι μέ ὅποιον θέλει νά δευτεροϋπανδρευθῇ, πλήν ἐν Κυρίῳ,1 δηλαδή ὄχι μέ ἄπιστον καί αἱρετικόν, ἤ καί συγγενῆ, κεκωλυμένον ἐκ τοῦ νόμου, ἀλλά μέ πιστόν καί ὀρθόδοξον, καί ἀκώλυτον ὄντα ὑπό τοῦ νόμου. Τό δέ, εἰ μηδείς ἐστιν ὁ διασπῶν τό συνοικέσιον, δηλοῖ ὅτι, ἐάν τινες ὑπεξουσίαν ἔχουσιν αὐτήν, πατήρ, ἤ πάππος, ἤ αὐθέντης, δύνανται νά διαλύσουν τόν γάμον της, ἀνίσως δέν θέλουν νά συναινέσουν εἰς αὐτόν.2 Ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ πβ΄ Ἀποστολικοῦ, καί τόν λη΄ τοῦ αὐτοῦ Βασιλείου. 1 Τό, μόνον ἐν Κυρίῳ, ἑρμηνεύων οὗτος ὁ Μέγας Βασίλειος (λόγ. περί Παρθενίας), λέγει, ὅτι δηλοῖ, πῶς ὁ γάμος πρέπει νά ἔχῃ προηγούμενον σκοπόν, ὄχι τό νά πληρώσουν οἱ ὑπανδρευόμενοι τό πάθος τῆς ἡδονῆς, καί τῆς σαρκικῆς των ἐπιθυμίας, ἀλλά τό νά ἔχουν βοήθειαν πνευματικήν ἕνας πρός τόν ἄλλον, διά νά ἀπεράσουν τήν ζωήν ταύτην, ἑπόμενον δέ σκοπόν ἔχει ὁ γάμος τήν παιδοποιΐαν∙ φέρει δέ εἰς παράδειγμα τόν λόγον ὁποῦ εἶπεν ὁ Θεός εἰς τόν Ἀδάμ πρό τοῦ νά πλασθῇ ἡ Εὔα τό, ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθόν κατ’ αὐτόν. Τό ὁποῖον φανερώνει τήν προηγουμένην τοῦ γάμου ψυχικήν καί πνευματικήν βοήθειαν. Ἀλλά καί ὁ Θεοδώρητος λέγει, ὅτι ὁ Θεός διά τοῦτο ἐπρόσταξε τόν λαβόντα γυναῖκα. «Τήν ἐπιθυμίαν τήν ἐκείνου κολάζων ἐκέλευσε, μή τῆς ἡδονῆς τό πάθος, ἀλλά τόν λογισμόν τῆς κοινωνίας ἡγήσασθαι» (σελ. 1537, τοῦ α΄ τόμ., τῆς πεντατ., Δευτερ. κα΄, 13).2Πρέπει ὅμως κατά τούς πολιτικούς νόμους, νά προσμένῃ ἡ χήρα τόν πένθιμον χρόνον, ἤτοι ἕνα ὁλόκληρον ἐνιαυτόν, μετά τόν θάνατον τοῦ προτέρου ἀνδρός της∙ ἕνα μέν, διά τήν πρός τόν ἄνδρα αὐτῆς αἰδῶ. Καί ἄλλο δέ, διά νά μή τύχῃ καί εἶναι ἐγγαστρωμένη, καί παίρνουσα ἄλλον ἄνδρα, γένῃ σύγχυσις τῆς γονῆς. Ἐάν δέ γεννήσῃ ἀνάμεσα εἰς τόν πένθιμον χρόνον αὐτόν, ὑπανδρεύεται ἐάν θελήσῃ, καί πρίν νά τελειώσῃ ὁ ἐνιαυτός. Καλήτερον ὅμως νά προσμένῃ, ἕως οὗ νά τελειώση, διά τό τιμιώτερον. Ἐάν δέ τόν πένθιμον χρόνον δέν προσμείνῃ, νά γίνεται ἄτιμος. Καί εἰ μέν παιδία δέν ἔχει, νά μήν παίρνῃ κληρονομίαν ἀπό τήν περιουσίαν τοῦ προτέρου ἀνδρός της. Ἀλλά, νά δίδεται αὕτη εἰς τούς συγγενεῖς ἐκείνου. Ἢ ἂν δέν ἔχῃ συγγενεῖς, νά δίδεται εἰς τό Βασιλικόν θησαυροφυλάκιον. Ὅρα τόν Βλάσταριν, στοιχ. γ΄ καί τόν Ἀρμενόπουλον, βιβλίῳ δ΄, τίτλ. στ΄ καί Λέοντα καί Κωνσταντῖνον ἐν τῇ ἐκλογῇ τῶν νόμων (τίτλ. ιβ΄, σελ. 105 τοῦ β΄ βιβλ., Γιούρ. Γραικ.). Λέγουσι δέ οἱ βασιλεῖς οὗτοι, ὅτι τοῦτο ὁποῦ γίνεται ἐπί γυναικός, γίνεται καί ἐπί τοῦ ἀνδρός, ἤγουν τό νά καρτερῇ ὁ ἄνδρας ἕνα χρόνον μετά τόν θάνατον τῆς γυναικός του.
