Εἴ τις ἐπίσκοπος ὑπό συνόδου καθαιρεθείς, ἤ πρεσβύτερος, ἤ διάκονος,1 (ΠΗΔΑΛΙΟΝ) ὑπό τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, τολμήσειέ τι πρᾶξαι τῆς λειτουργίας, εἴτε ὁ ἐπίσκοπος κατά τήν προάγουσαν συνήθειαν, εἴτε ὁ πρεσβύτερος, εἴτε ὁ διάκονος· μηκέτι ἐξόν εἶναι αὐτῷ, μηδέ ἐν ἑτέρᾳ συνόδῳ ἐλπίδα ἀποκαταστάσεως, μήτε ἀπολογίας χώραν ἔχειν, ἀλλά καί τούς κοινωνοῦντας αὐτῷ πάντας ἀποβάλλεσθαι τῆς ἐκκλησίας, καί μάλιστα, εἰ μαθόντες τήν ἀπόφασιν τήν κατά τῶν προειρημένων ἐξενεχθεῖσαν, τολμήσειεν αὐτοῖς κοινωνεῖν.
Οἱ μέν ἐπίσκοποι ἐπί ἐγκλήμασι κατηγορούμενοι, συνόδου δέονται δικαζούσης καί ἀποφαινομένης∙ οἱ δέ πρεσβύτεροι, καί οἱ διάκονοι, καί οἱ καθεξῆς κληρικοί, ὑπό τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου∙ δικάζονται, καί αὐτῷ ψηφίζεσθαι δέδοται. Εἰ δέ φασιν ἀδικεῖσθαι οἱ καταψηφισθέντες, ὑπό τοῦ μητροπολίτου καί τῆς συνόδου τῆς ἐπαρχίας ἡ ψῆφος σκοπεῖται, κατά τόν ἕκτον κανόνα τῆς συνόδου ταύτης, καί κατά τόν τρίτον καί πέμπτον κανόνα τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου. Περί τούτου δέ νομοθετεῖ καί βιβλίον τῶν βασιλικῶν τρίτον, τίτλος α΄, κεφαλ. κβ΄ οὗ ἡ ἀρχή∙ Εἴ τινες δέ ὁσιώτατοι ἐπίσκοποι τῆς αὐτῆς συνόδου ἀμφισβήτησίν τινα πρός ἀλλήλους ἔχοιεν. Διά ταῦτα τοίνυν ὁ παρών κανὼν εἶπεν∙ Εἴ τις ἐπίσκοπος ὑπό συνόδου καθαιρεθείς, καί τά ἐφεξῆς, τολμήσει πρᾶξαί τι τῆς λειτουργίας, (λειτουργίαν ἐνταῦθα οὐ τήν ἱερουργίαν καί τήν τελετήν τῆς ἀναιμάκτου θυσίας φησί μόνην, ἀλλ’ ἅπαν ἀρχιερατικόν δίκαιον∙ κᾂν γάρ οὐχ ἱερουργήσῃ, βαπτίσῃ δέ, ἤ ἕτερον ποιήσῃ ἀρχιερεῖ προσῆκον, κατά τήν προάγουσαν συνήθειαν, ἤγουν κατά τό κρατῆσαν παλαιόν ἔθος), ἤ πρεσβύτερος, ἤ διάκονος, μή ἐξέστω αὐτῷ, κᾂν λέγῃ μή καλῶς καταδικασθῆναι, ἑτέρᾳ συνόδῳ προσέρχεσθαι, καί ζητεῖν δοκιμασθῆναι τήν κατ’ αὐτοῦ ψῆφον, μηδέ χώραν αὐτῷ ἀπολογίας παρέχεσθαι∙ ἀλλά καί τούς κοινωνοῦντας αὐτοῖς, μαθόντας τήν κατ’ αὐτῶν ἀπόφασιν, ἀφορίζεσθαι καί ἐξωθεῖσθαι τῆς ἐκκλησίας. Καί ὁ κθ΄ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου κανὼν λέγει, καθ’ ἑαυτοῦ τόν τοιοῦτον τήν δίκην προαγαγεῖν. Φαίνεται οὖν ἐκ τούτου τοῦ κανόνος καί ἐκ τῶν ἀνωτέρω μνημονευθέντων, ὅτι ἔξεστι τῷ καταδικαζομένῳ ἐπισκόπῳ, ἀδικεῖσθαι, ὑπολαμβάνοντι, ζητεῖν ὑφ’ ἑτέρων διαγνωμονηθῆναι τήν κατ’ αὐτοῦ ἀπόφασιν. Καί ὁ ιε΄ δέ ταύτης τῆς συνόδου κανὼν ἐναντιοῦσθαι δοκεῖ τῷ παρόντι κανόνι, λέγων∙ Εἴ τις ἐπίσκοπος, ἐπί τίσιν ἐγκλήμασι κατηγορηθείς, κριθείη ὑπό πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων, πάντες τε σύμφωνον μίαν κατ’ αὐτοῦ ἐξενέγκοιεν ψῆφον, τοῦτον μηκέτι παρ’ ἑτέροις δικάζεσθαι, ἀλλά μένειν βεβαίαν τήν σύμφωνον τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων ἀπόφασιν. Δοκοῦσι μέν οὖν, ὡς εἴρηται, ἐναντίοι ἀλλήλοις οἱ κανόνες οὗτοι, οὐκ εἰσί δέ∙ ἀλλ’ ὁ μέν τέταρτος κανὼν περί καταψηφισθέντος ὑπό συνόδου φησίν, ἤγουν τινῶν ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας συνελθόντων καί ἀποφηναμένων∙ διό καί δίδωσι τῷ νομίζοντι ἀδικεῖσθαι, ζητεῖν καί δευτέραν ἐξέτασιν∙ ὁ δέ ιε΄ περί ψήφου φησί, παρά πάντων ὁμοῦ τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων συμφώνως ἐξενεχθείσης. Ὥστε ὅτε μέν τινες τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων κατά τινος ἀποφήνωνται, δυνήσεται ὁ καταδικασθείς καί εἰς δευτέραν ζήτησιν τήν δίκην καταγαγεῖν∙ ὅτε δέ οἱ τῆς ἐπαρχίας πάντες ἐπίσκοποι κατά τινος ὁμογνωμονήσαντες ἀπόφασιν ποιήσουσι σύμφωνον, οὐκέτι τῷ καταδικασθέντι δοθήσεται ἄδεια τήν ψῆφον ἐκείνην ἀναπαλαίειν∙ ὡς ἐξ ἀντιδιαστολῆς νοεῖσθαι, ὅτι, κᾂν πάντες συνέλθοιεν, οὐχ ὁμοφωνήσωσι δέ ἀλλήλοις περί τήν ψῆφον, ἐξέσται καί τότε τῷ καταδικαζομένῳ ζητεῖν τήν κατ’ αὐτοῦ τηρηθῆναι ἀπόφασιν∙ καί περί τούτου ἀνάγνωθι καί τόν ιδ΄ κανόνα ταύτης τῆς συνόδου. Ὁ μέν κη΄ ἀποστολικός κανὼν ἀποκηρύσσει τούς καθαιρεθέντας δικαίως, καί αὖθις τῆς προτέρας ἐνεργείας ἁπτομένους. Ὁ δέ παρὼν κανών φησι, μή ἔχειν αὐτούς ἐλπίδα ἀποκαταστάσεως δι’ ἐπικρίσεως ἑτέρας συνόδου∙ καί τούς κοινωνοῦντας τούτοις ἐν εἰδήσει, ἀποβλήτους εἶναι τῆς ἐκκλησίας. Δοκοῦσιν οὖν οἱ κανόνες μή ἐξισοῦσθαι∙ οἶμαι δέ συμφωνεῖν ἐν πᾶσιν αὐτούς. Διορίζονται γάρ κατά δύο τρόπους κολάζεσθαι τούς μετά ἐντελῆ καταδίκην ἱερατικόν τι ἐνεργοῦντας. Ὁ μέν οὖν ἀποστολικός κανών φησι, τούς δικαίως καθαιρεθέντας, ἤγουν μή ἔχοντας βοήθειαν ἐκκλήτου, καί ἐνεργήσαντας ἱερατικόν τι, ἀποκηρύσσεσθαι. Ὁ δέ παρὼν κανὼν παρομοίως ἐκείνῳ, πρῶτον μέν διορίζεται μή προσδέχεσθαι παρ’ ἑτέρας συνόδου τούς ὑπό συνόδου τελείας καθαιρεθέντας, τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει τυχόν, καθ’ ἧς οὐδέ ἔκκλητός ἐστί∙ καί τούς δίς ἐκκαλεσαμένους καί ἡττηθέντας, καί μετά τό ἀπαγορευθῆναι αὐτοῖς τήν βοήθειαν τῆς ἐκκλήτου, ἐνεργήσαντας ἱερατικόν τι∙ εἶτα δι’ ὧν φησιν ἐκβάλλεσθαι ἀπό τῆς ἐκκλησίας καί τούς κοινωνοῦντας αὐτοῖς, δοκεῖ λέγειν καί ἀποκηρύκτους ὀφείλειν γενέσθαι αὐτούς. Οὕτως ἑρμήνευσον τούς κανόνας, καί μή εἴπῃς τόν καθαιρεθέντα ὑπό συνόδου, καί ἔχοντα βοήθειαν ἐκκλήτου, ἐνεργοῦντα ἱερατικόν τι μετά τήν καθαίρεσιν, ἀποκήρυκτόν τε εἶναι, καί τήν βοήθειαν τῆς ἐκκλήτου ἀπόλλειν, καθώς τινες εἶπον. Ἐναντιωθήσῃ γάρ κανόσι καί νόμοις διαφόροις, διοριζομένοις ἀκεραίαν ἔχειν τόν κατακριθέντα τήν οἰκείαν κατάστασιν, μέχρις ἂν καί τά τῆς ἐκκλήτου γυμνασθῶσιν. Ἑξαιρέτως δέ τῷ δ΄ κανόνι τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου, ὃν καί ἀνάγνωθι. Ζήτει τόν ιγ΄ καί ιε΄ κανόνα τῆς παρούσης συνόδου, καί τῆς ἐν Σαρδικῇ κανόνα δ΄ ἀναιροῦντα τούτους∙ καί βιβλίου γ΄ τῶν βασιλικῶν τίτλον α΄, κεφάλαιόν με΄ οὗ ἡ ἀρχή∙ Εἴ τινες δέ ὁσιώτατοι ἐπίσκοποι∙ καί μάθῃς πῶς καί παρά τίσι δικάζονται περί ἐγκληματικων ὑποθέσεων ἐπίσκοποι καί κληρικοί, καί πότε, καί παρά τίσιν ἐκκαλοῦνται καταδικαζόμενοι. Ὁ ὑπό συνόδου καθηρημένος ἐπίσκοπος, εἰ αὐθαδιαζόμενος λειτουργήσει, μή ἐχέτω ἀποκατάστασιν. Ὁ μέν κανὼν οὗτος ἐμφαίνει, ὡσαύτως καί ὁ δωδέκατος κανών, δύνασθαι τόν ὑπό συνόδου καθαιρεθέντα ἐπίσκοπον ἐκκαλεῖσθαι, καί τήν κατ’ αὐτοῦ ψῆφον, εἰ κακῶς γέγονεν, ὑφ’ ἑτέρας μείζονος διορθοῦσθαι συνόδου∙ εἰ μήπου ὁ καθαιρεθείς ἐπίσκοπος κατ’ οἰκείαν αὐθάδειαν, πρό διορθώσεως τῆς κατ’ αὐτοῦ ἀποφάσεως τολμήσειε λειτουργεῖν. Τηνικαῦτα γάρ, οὐδέ εἰ κακῶς λέγει καθαιρεθῆναι, ἀποκατάστασιν ἕξει, ἤ χώραν ἀπολογίας δευτέρας. Ὁ δέ πεντεκαιδέκατος κανὼν τῆς συνόδου ταύτης φάσκει τόν ὑπό πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων καθαιρεθέντα, μηκέτι δύνασθαι ἐκκαλεῖσθαι, ἀλλά τήν κατ’ αὐτοῦ ἀπόφασιν μένειν βεβαίαν. Ὁ δέ τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου τέταρτος καί πέμπτος κανὼν ἄδειαν δίδωσι τῷ ὑπό πάντων τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων καθαιρεθέντι ἐπισκόπῳ ἐκκαλεῖσθαι, καί ἐπί τόν μακαριώτατον τῆς Ῥωμαίων ἐκκλησίας ἐπίσκοπον καταφεύγειν, καί μηδέ εἰς τήν ἐπισκοπήν αὐτοῦ ψηφίζεσθαι ἕτερον, μέχρις ἂν ὁ τῆς Ῥωμαίων ἐπίσκοπος τά τῆς ἀποφάσεως ἐξετάσῃ, καί τελείαν ποιήσηται τήν διάγνωσιν. Καί ἔστιν ἡ γνώμη αὕτη δικαιοτέρα καί φιλανθρωποτέρα, καί κρατοῦσα καί νῦν. Διορίζει ὁ παρών Κανών, ὅτι ὅποιος μέν Ἀρχιερεύς καθαιρεθῇ ἀπό σύνοδον, ὅποιος δέ Πρεσβύτερος, ἤ Διάκονος καθαιρεθῇ ἀπό τόν Ἐπίσκοπόν του, καί ἀφ’ οὗ καθαιρεθῇ, ἤθελε τολμήσει νά ἐνεργήσῃ κᾀμμίαν ἱεροπραξίαν, καθὼς τό πρότερον, ὁ μέν Ἀρχιερεύς τήν ἀρχιερατικήν, ὁ δέ Πρεσβύτερος τήν τοῦ πρεσβυτέρου, ὁ δέ Διάκονος τήν τοῦ διακόνου, πρό τοῦ θεωρηθῇ ἡ κρίσις αὐτῶν εἰς ἄλλο ἀνώτερον ἐκκλησιαστικόν κριτήριον, οὗτοι, λέγω, νά μήν ἔχουν πλέον ἐλπίδα ἀθωώσεως εἰς ἄλλην σύνοδον, μήτε τόπον νά λαμβάνουν εἰς τό νά ἀπολογηθοῦν. Ἐπειδή αὐτοί οἱ ἴδιοι, κατ’ ἐπάνω των ἔκαμαν νά γένῃ κάθε Συνόδου ἀπόφασις, μέ τό νά μήν ἐστάθησαν εἰς τήν τῆς Συνόδου καθαίρεσιν, κατά τόν λζ΄ Καθαργ. ἀλλά καί ὅσοι ἐσυγκοινώνησαν μέ τούς καθαιρεθέντας αὐτούς, ἐν γνώσει ὄντες τῆς καθαιρέσεώς των, ὅλοι νά ἐκβάλλωνται ἀπό τήν ἐκκλησίαν.2 Ὅρα καί τόν κη΄ Ἀποστολικόν. 1Ἐν ἄλλοις, ἤ ἄλλως τοῦ κανόνος πρόσκειται.2Τοῦτον τόν ἴδιον κανόνα ἀναφέρει ἡ δ΄ σύνοδος ἐν τῇ δ΄ πράξει αὐτῆς ὑπό Αἰτίου Ἀρχιδιακόνου καί Πριμμικηρίου τῆς μεγάλης ἐκκλησίας ἀναγνωσθέντα. Διά ποίαν δέ αἰτίαν ὁ κανὼν οὗτος εἰς ὅλα σχεδόν τά βιβλία τῶν πρακτικῶν τῶν συνόδων πγ΄ ἐπιγράφεται, ἀπορῶ. Ἀλλ’ ἴσως εἶναι σφάλμα γραφικόν (σελ. 149 τοῦ β΄ τόμου τῆς συλλογῆς τῶν συνόδων). Σημείωσαι δέ, ὅτι ἐπειδή εἰς τήν παροῦσαν σύνοδον ἔξαρχος ἦτον ὁ Ἀρειανός Εὐσέβιος, καί οἱ αὐτοῦ ἀκόλουθοι, διά τοῦτο ἀδιόριστον ἀφῆκε τόν παρόντα κανόνα, ἵνα βοηθῇ εἰς αὐτούς, ἐναντίον τῶν τότε διωκομένων Πατέρων ὑπ’ αὐτῶν, καί μάλιστα κατά τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου. Διά τοῦτο ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος, ἀλλά δή καί Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος κατά τόν Σωκρ. βιβλ. στ΄, κεφ. 18, κατηγόρησαν τόν κανόνα τοῦτον, πῶς δέν εἶναι τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας, ἀλλά τῆς τῶν Ἀρειανῶν. Διότι καί τόν Ἀθανάσιον διά τοῦ κανόνος τούτου ἐκάθῃραν οἱ Εὐσεβιανοί, καί τόν Χρυσόστομον ἐζήτησαν νά καθῄρουν οἱ ἐν Κωνσταντινουπόλει κατ’ αὐτοῦ συναχθέντες Ἐπίσκοποι. Ἐπειδή τάχα ἀφ’ οὗ καθῃρέθη, ἐπήδησεν εἰς τόν θρόνον, χωρίς νά ψηφήσῃ ἄλλη σύνοδος τά περί αὐτοῦ. Καί ὁ Πάπας δέ Ἰννοκέντιος εἰς τήν ἐπιστολήν ὁποῦ στέλλει πρός τούς Κωνσταντινοπολίτας ὑπέρ τοῦ Χρυσοστόμου, κατηγορεῖ τόν τοιοῦτον κανόνα κατά τόν Σωζομενόν βιβλ. η΄, κεφ. κστ΄ καί κατά τόν Δοσίθεον (σελ. 133 περί τόν ἐν Ἱεροσολύμ. Πατριαρχεύσ.), ἐπειδή, λέγω, καί οἱ ἅγιοι οὗτοι τόν κανόνα κατηγοροῦσιν, ἡ δέ δ΄ οἰκουμενική σύνοδος αὐτόν ἀποδέχεται, ὡς εἴπομεν, καί ἡ στ΄ οἰκουμενική, διά τοῦτο κάμνει χρεία νά προσδιορισθῇ, ἵνα μένῃ ἀκατηγόρητος, ἤτοι, νά μήν ἔχῃ τόπον ἀπολογίας καί ἐλπίδα ἀποκαταστάσεως ὁ Ἐπίσκοπος ἐκεῖνος ὁποῦ καθαιρεθῇ α΄. εἰς ἐγκλήματα φανερά, καί δίκαια κατά τόν κη΄ Ἀποστολικόν∙ β΄. ὄχι ἀπό σύνοδον μερικῶν μόνων Ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας, καί ἅλλου μέν δικαιοῦντος, ἄλλου δέ καταδικάζοντος, κατά τόν ιδ΄ τῆς ἰδίας ἐν Ἀντιοχείᾳ (τότε γάρ πρέπει ὁ Μητροπολίτης νά καλῇ καί ἀπό τούς πλησιοχώρους Ἐπισκόπους, διά νά θεωρῆται ἡ κρίσις, καί νά λύεται κάθε ἀμφιβολία κατά τόν αὐτόν), ἀλλά ἤ ἀπό τήν σύνοδον ὅλων τῶν Ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας, καί συμφώνως κατακρινόντων, ὄχι διαφωνούντων κατά τόν ιε΄ τῆς αὐτῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ, ἤ ἀπό τήν σύνοδον τοῦ Πατριάρχου τῆς διοικήσεως γ΄. καί νά ᾖναι παρὼν ὁ κρινόμενος, καί τόπος ἀπολογίας νά δοθῇ εἰς αὐτόν, κατά τόν οδ΄ Ἀποστολ. ἔξω μόνον ἂν ἐπροσκαλέσθη, καί δέν ἀπήντησε κατά τόν αὐτόν Ἀποστολικόν∙ δ΄. καί οἱ κατήγοροι νά μήν ᾖναι ἐχθροί του φανεροί, μήτε οἱ ἴδιοι νά ᾖναι κατήγοροι, καί κριταί, καθὼς ταῦτα συνέβησαν εἰς τήν παράνομον καθαίρεσιν τοῦ Ἀθανασίου καί Χρυσοστόμου. Περί οὗ ὅρα τήν ὑποσημ. τοῦ κη΄ Ἀποστολικοῦ καί λβ΄ ἀλλά καί οἱ Πρεσβύτεροι, καί Διάκονοι, καί οἱ κατώτεροι κληρικοί πρέπει μέν κατ’ ἀρχάς νά θεωροῦν τήν κρίσιν αὐτῶν εἰς τούς ἰδίους των Ἀρχιερεῖς. Εἰ δέ μέμφονται τό κριτήριον αὐτῶν, ἵνα καλοῦσι καί ἄλλους γείτονας Ἐπισκόπους νά τούς κρίνουν, εἰ καί τούς Μητροπολίτας τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν, κατά τόν λστ΄ τῆς ἐν Καρθαγ. καί κατά τόν ιβ΄ τῆς Ἀντιοχ. ταύτης.
