Περί τῶν πρός βίαν θυσάντων, ἐπί δέ τούτοις καί τῶν δειπνησάντων εἰς τά εἴδωλα, ὅσοι μέν ἀπαγόμενοι, καί σχήματι φαιδροτέρῳ ἀνῆλθον, καί ἐσθῆτι ἐχρήσαντο πολυτελεστέρα, καί μετέσχον τοῦ παρασκευασθέντος δείπνου ἀδιαφόρως, ἔδοξεν, ἐνιαυτόν ἀκροᾶσθαι, ὑποπεσεῖν δέ τρία ἔτη, εὐχῆς δέ μόνης κοινωνῆσαι ἔτη δύο, καί τότε ἐλθεῖν ἐπί τό τέλειον.
Ὅσοι, φησίν ὁ κανών, βιασθέντες ἔθυσαν, ἤ καί ἐν τοῖς εἰδώλοις ἐδείπνησαν, μετασχόντες τῶν εἰδωλοθύτων, τούτων τήν διάθεσιν χρή σκοπεῖν καί πρός ἐκείνην τυποῦν αὐτοῖς καί τά ἐπιτίμια. Εἰ μέν ἀπαγόμενοι πρός τό θύσαι ἤ δειπνῆσαι, καί σχῆμα φαιδρόν ἐπεδείκνυντο, καί ἐσθῆτι λαμπρᾷ ἐκόσμησαν ἑαυτούς, καί τῶν εἰδωλοθύτων μετέσχον ἀδιαφόρως, τοὐτέστι μή διαφερόμενοι καί δακνόμενοι ὡς μεμιασμένων γευόμενοι, ἀλλ’ ἐμφορούμενοι τούτων, ὡς εἰ ἦσαν ἀμίαντα∙ τούτους, ἐνιαυτόν μέν ἀκροᾶσθαι κελεύει, ἐν τῷ νάρθηκι ἱσταμένους, καί ἀκούοντας τῶν Γραφῶν, τρία δέ ἔτη ὑποπίπτειν, ἤτοι ὄπισθεν τοῦ ἄμβωνος ἵστασθαι, καί μετά τῶν κατηχουμένων ἐξιέναι∙ εὐχῆς δέ μόνης κοινωνῆσαι ἔτη δύο, ὅπερ ἐστί τό μέχρι τέλους συνίστασθαι καί συνεύχεσθαι τοῖς πιστοῖς, καί μετά ταῦτα ἐλθεῖν ἐπί τό τέλειον, ὅπερ ἐστίν ἡ τῶν ἁγιασμάτων μετάληψις. Τοῦ διαληφθέντος τρίτου κανόνος, συγγνωμονήσαντος ἀδιαστίκτως τοῖς κατά βίαν ὑποδεξαμένοις εἰδωλόθυτα, ἐπεί τινες ἤθελον καί τούς κατά βίαν φαγόντας αὐτά, ἤ καί θύσαντας, συγγινώσκεσθαι, ὥρισαν οἱ ἅγιοι Πατέρες διά τούτου τοῦ κανόνος καί τοῦ πέμπτου, ὡς, ὅσοι μέν ἀπαγόμενοι πρός τόν εἰδωλικόν δεῖπνον σχῆμα χαιρόντων ἐνεδείξαντο, καί μετά λαμπροτέρων ἐσθήτων ἀνέπεσον, καί μετέσχον τῶν εἰδωλοθύτων, ἐπιτιμηθήσονται, ὡς ὅλως ἐνδόντες πρός τήν ἀσέβειαν. Διό ἐπί ἕνα μέν ἐνιαυτόν ἀκροάσονται τῶν θείων Γραφῶν ἐν τῷ νάρθηκι, καί μετά τοῦτο ἐπί τριετίαν ὑποπέσωσι, Τοὐτέστιν, ἐκκλησιάσωσιν ὀπίσω τοῦ ἄμβωνος ἱστάμενοι, μέχρι τῆς τῶν κατηχουμένων ἐξελεύσεως∙ τηνικαῦτα γάρ καί αὐτοί ἐξέλθωσι. Συμπληρωθέντων δέ καί τούτων τῶν τριῶν ἐνιαυτῶν, ἐπί ἔτη δύο συγκοινωνήσωσι τοῖς πιστοῖς, καί ἔκτοτε εἰς τό τέλειον ἔλθωσι, τοὐτέστι, καί τῶν θείων ἁγιασμάτων μεταλάβωσιν. Ὅσοι δέ ἀπαγόμενοι τήν βίαν ἀπεκλαίοντο, καί μετά πενθικῆς ἐσθῆτος ἀνέπεσον καί ἔφαγον, μετά τήν τριετίαν τῆς ὑποπτώσεως εἰς κοινωνίαν ἐκκλησιαστικήν δεχθήσονται∙ οὐ μέντοι γε δέ καί τῶν θείων ἁγιασμάτων ἀξιωθήσονται∙ τοῦτο γάρ ἐστι, τό δεχθῆναι τούτους χωρίς προσφοράς. Εἰ δέ ἀνέπεσον μέν, οὐκ ἔφαγον δέ, ἐπί διετίαν ὑποπέσωσι, καί εἰς τόν τρίτον χρόνον συνεκκλησιάσουσι τοῖς πιστοῖς χωρίς προσφορᾶς∙ μετά γάρ τήν παραδρομήν καί τούτου, τῆς θείας μεταλήψεως ἀξιωθήσονται. Ταῦτα δέ πάντα εἰς τήν ἐπισκοπικήν διάκρισιν ἀνέθεντο οἱ Πατέρες, ὡς ἂν πρός τήν ἐπιστροφήν τοῦ ἡμαρτηκότος καί τήν ῥᾳθυμίαν, ἤ προστεθήσονται τά ἐπιτίμια, ἤ ἐκκοπήσονται∙ ἐξετάζεται δέ καί ἡ προτέρα τούτων ἀναστροφή, ἵνα ἤ φιλανθρωπίας, ἤ αὐστηρίας τύχωσιν. Ἐρωτήσει δέ τις, καί διά τί οἱ μέν τῷ γ΄ κανόνι δηλούμενοι κληρικοί, ἤ λαϊκοί, κατά βίαν ὑποδεξάμενοι λίβανον, ἤ εἰδωλόθυτον, οὐκ ἐπιτιμῶνται, ὡς μή ἐπταικότες, ἀλλά καί εἰς βαθμούς ἐκκλησιαστικούς προκόπτουσιν, οἱ δέ ἐν τῷ τέλει τοῦ ε΄ κανόνος περιεχόμενοι, καί κατά βίαν ἀναπεσόντες, ἐπιτιμῶνται ὡς ἡμαρτηκότες, καί ταῦτα δακρυῤῥοοῦντες, καί μηδέ γευσάμενοι τῶν εἰδωλοθύτων; Λύσις. Διαφορά μεγάλη ἐστί τῶν κατά βίαν ὑποδεξαμένων τά βέβηλα δῶρα, καί μηδέν ἐξ οἰκείου φάκτου ἐπταικότων, καί τῶν ἀπό βίας ἐργασαμένων ἀσεβές τι, ὅπερ ἐστί τό ἀναπεσεῖν εἰς τόν δεῖπνον∙ κἀντεῦθεν ἐκεῖνοι μέν, ὡς μή διαπραξάμενοί τι κακόν (παρ’ ἄλλων γάρ εἰς τό στόμα ἤ εἰς τάς χεῖρας αὐτῶν ἐνεβλήθη τό εἰδωλόθυτον), οὐκ ἐπιτιμῶνται∙ οὗτοι δέ, ὡς ἀσέβειαν πλημμελήσαντες μετά οἰκείου φάκτου, δηλονότι ἀναπεσόντες, ἐπιτιμῶνται. Ταῦτα δέ ἐθεσπίσθησαν ἀκολούθως τοῖς ὑπό τῶν νόμων διορισθεῖσι. Φησί γάρ ἐν βιβλίῳ δεκάτῳ τῶν βασιλικῶν, τίτλῳ α΄ ὡς, τό μέν κατά βίαν ἀφαιρεθέν ἀπό τινος, μένει πάλιν τῆς δεσποτείας τούτου, καί οὐδέποτε παρ’ οἱουδήτινος δεσπόζεται, κατά τόν νόμον τόν λέγοντα, τά φούρτιβα καί τά βιπόσεσα οὐδέποτε οὐσουκαπιτεύονται, ἤτοι οὐ δεσπόζονται∙ τό δέ κατά φόβον δοθέν πρός τινα παρά τινος οὐσουκαπιτεύεται παρά τοῦ καλῇ πίστει νομέως, κᾂν ὕπεστι τῷ φόβῳ καί βίᾳ∙ μετετέθη γάρ τοῦτο διά οἰκειοχείρου φάκτου τοῦ ἀληθοῦς δεσπότου. Εὐλόγως τοίνυν ὁ μηδέν ἐνεργήσας ἀσεβές οὐκ ἐπιτιμᾶται, ὥσπερ συγγινώσκεται καί ὁ κατά βίαν ἀφαιρεθείς τό οἰκεῖον, καί ἀνακαλεῖται αὐτό μέχρι τριακονταετίας∙ ὁ δέ ἐργασάμενός τι ἀσεβές, ὡς ὁ ἀναπεσὼν κατά βίαν ἐπί τόν βέβηλον δεῖπνον, ἐπιτιμᾶται, καθὼς οὐ συγγινώσκεται καί ὁ κατά φόβον οἰκειοχείρως παραδούς πρός τινα τό οἰκεῖον∙ μετά γάρ δεκαετίαν ἀπόλλυσι τήν δεσποτείαν αὐτοῦ. Ὅσοι ἀπαγόμενοι μετά θυμηδίας ἀνῆλθον καί ἔφαγον, ἐπί ἑξαετίαν ὑποπιπτέτωσαν. Ὅσοι θύσαι ἐβιάσθησαν, ἤ καί δειπνῆσαι ἐν τῷ εἰδωλείῳ, ἐάν μετά τοῦτο ὑπείξαντες μετά σχήματος φαιδροτέρου ἀνῆλθον, καί ἐσθῆτι ἐχρήσαντο πολυτελεστέρᾳ, καί τοῦ δείπνου μετέσχον, ἤ καί τήν θυσίαν προσέφερον∙ οὗτοι ἐπί ἐνιαυτόν μετά τῶν ἀκροωμένων ταχθήσονται, ἐπί δέ τρία ἔτη ὑποπεσοῦνται, καί ἐφ’ ἕτερα δύο ἔτη μετά τῶν πιστῶν τήν σύστασιν δέξονται, καί μόνων τῶν εὐχῶν κοινωνήσουσι∙ μετά δέ τήν ἑξαετίαν ταύτην, τῆς τελειότητος τύχωσι, καί τῶν θείων ἁγιασμάτων μετάσχωσιν. Διορίζει ὁ παρών Κανών, ὅτι ὅσοι ἐβιάσθησαν, καί ἐθυσίασαν εἰς τά εἴδωλα, ἤ καί ἔφαγον εἰδωλόθυτα, πρέπει πρῶτον νά ἐξετάζωνται μέ ποίαν διάθεσιν τοῦτο ἔκαμαν, καί κατά τήν διάθεσιν αὐτῶν, οὕτω νά λαμβάνουν καί τά ἐπιτίμια, διότι εἰ μέν συρνόμενοι εἰς τό νά θυσιάσουν, ἤ νά φάγουν τά εἰδωλόθυτα, ἔδειχναν σχῆμα χαροποιόν, καί ἐστολίσθησαν μέ πολύτιμα ἱμάτια, καί ἔφαγον ταῦτα ἀδιαφόρως, χωρίς δηλαδή νά διαφέρωνται εἰς τήν καρδίαν των, καί νά λυποῦνται διά τοῦτο. Οὗτοι ἕνα χρόνον νά κάμνουν εἰς τόν τόπον τῶν ἀκροωμένων, τρεῖς χρόνους εἰς τόν τῶν ὑποπιπτόντων, δύω εἰς τόν τῶν συνεστώτων, καί μετά τούτους πάντας νά μεταλαμβάνουν τά θεῖα μυστήρια.
