Δεύτερον τοῦ ἔτους σύνοδος γινέσθω τῶν ἐπισκόπων, καί ἀνακρινέτωσαν ἀλλήλως τά δόγματα τῆς εὐσεβείας, καί τάς ἐμπιπτούσας ἐκκλησιαστικάς ἀντιλογίας διαλυέτωσαν· ἅπαξ μέν, τῇ τετάρτῃ ἑβδομάδι τῆς Πεντηκοστῆς· δεύτερον δέ, Ὑπερβερεταίου δωδεκάτῃ.
Διά τάς ἐμπιπτούσας περί δογμάτων ἀμφιβολίας, καί ἐκκλησιαστικάς ἑτέρας αἰτίας, καί τούς παρά τῶν ἐπισκόπων ἀφορισμοῖς ὑποβαλλομένους, εἰ αἰτιῶνται τούς ἀφορίσαντας, ἀναγκαῖον ἐκρίθη τοῖς ἱεροῖς Ἀποστόλοις, τούς ἑκάστης ἐπαρχίας ἐπισκόπους συνέρχεσθαι ἐπί τό αὐτό δίς τοῦ ἐνιαυτοῦ, καί κοινοῦσθαι ἀλλήλοις τάς γινομένας ἀμφιβολίας, καί λύειν ταύτας. Καιρούς δέ τῶν ἐτησίων συνόδων τούτων τῶν διττῶν, ὁ μέν παρών κανών, καί ὁ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου κ΄ κανών, τήν τετάρτην ἑβδομάδα τήν μετά τό Πάσχα ὁρίζουσι, καί τόν τοῦ μετοπώρου καιρόν, ἤγουν τόν Ὀκτώβριον∙ οὗτος γάρ ὁ Ὑπερβερεταῖος. Ὁ δέ τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου τῆς πρώτης πέμπτος κανών, πρό τῆς Τεσσαρακοστῆς τήν μίαν γίνεσθαι διατάττεται∙ τήν δέ λοιπήν περί τόν τοῦ μετοπώρου καιρόν. Ἔδοξεν οὖν ἄν ἐν ταῖς μεταγραφαῖς τῶν κανόνων, ἀντί τῆς Πεντηκοστῆς κατά λήθην γραφῆναι Τεσσαρακοστήν. Ἀλλά τοῦτο οὐκ ἑᾷ λογίσασθαί τινα ἡ αἰτία ἥν ἐπάγει ὁ τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου κανών, λέγων∙ ἡ μέν μία πρό τῆς Τεσσαρακοστῆς, ἵνα πάσης μικροψυχίας ἀναιρουμένης, τό δῶρον καλῶς προσφέρηται τῷ Θεῷ. Περί μέν οὖν τόν καιρόν οὕτω διαφέρονται∙ δύο δέ συνελεύσεις ἑκάστῳ ἐνιαυτῷ διατυποῦσι γίνεσθαι τοπικάς. Ἡ δέ οἰκουμενική ἕκτη σύνοδος, καί ἡ ἐν Νικαίᾳ, τό δεύτερον ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ συνέρχεσθαι τούς ἐπισκόπους διατάττονται, διά τε τήν συντριβήν, καί τά τῆς ὁδοῦ ἀναλώματα∙ νῦν δέ πάντῃ τό τῶν συνόδων τούτων καταπεφρόνηται. Διά τά παρεμπίπτοντα κατά χώρας ἐκκλησιαστικά ζητήματα, ἀναγκαῖον ἐλογίσθη τούς ἐπισκόπους ἑκάστης ἐνορίας συνέρχεσθαι τῷ πρώτῳ αὐτῶν, ἐφ’ ᾧ λύεσθαι τά ἀμφίβολα. Καί ὁ μέν παρών κανών, καί ὁ κ΄ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου, καί ὁ ε΄ τῆς ἐν Νικαίᾳ, δίς τοῦ ἔτους λέγουσι γίνεσθαι τάς συνόδους τῶν ἐπισκόπων∙ ἡ δέ στ΄ σύνοδος, καί ἡ ἐν Νικαίᾳ τό δεύτερον, ἅπαξ τοῦ ἔτους ἐθέσπισαν συνέρχεσθαι τούς ἐπισκόπους∙ ὠσαύτως καί τό κ΄ καί τό κα΄ κεφ., τοῦ α΄ τίτ., τοῦ γ΄ βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, νεαρά οὖσα Ἰουστινιάνειος, ἅπαξ τοῦ ἔτους φασί τάς συνόδους γίνεσθαι. Ὑπερβερεταῖος δέ ὁ Ὀκτώβριός ἐστι μήν. Ζήτει καί τοῦ παρόντος συντάγματος τίτ. η΄, κεφ. η΄. Δίς κατ’ ἔτος οἱ ἐπίσκοποι συνίτωσαν διά τά πράγματα, καί τά δόγματα∙ πρῶτον μέν, τῇ τετάρτῃ τῆς Πεντηκοστῆς ἑβδομάδι∙ τῇ δέ Ὑπερβερεταίου δωδεκάτῃ, τό δεύτερον. Οὗτος ὁ κανών συνεστάλη∙ ὁ γάρ ὄγδοος κανών τῆς ἕκτης συνόδου, καί ὁ ἕκτος τῆς ἐν Νικαίᾳ τό δεύτερον, ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ διαγορεύουσι τάς συνόδους τῶν ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων γίνεσθαι, ἀναμεταξύ τοῦ Πάσχα, καί τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός. Διά τάς περί δογμάτων ἀμφιβολίας, καί διά τάς Ἐκκλησιαστικάς ἀντιλογίας, ὁποῦ ἔχει ὁ κάθε ἕνας, καί ἁπλῶς εἰπεῖν, διά τά κανονικά ζητήματα, προστάζουσιν οἱ θεῖοι Ἀπόστολοι εἰς τοῦτον τόν Κανόνα, ὅτι δύω φοραῖς τόν χρόνον νά γίνηται τοπική σύνοδος τῶν Ἐπισκόπων, μετά τοῦ Μητροπολίτου τῆς κάθε ἐπαρχίας, διά νά ἐξετάζωσιν ἀναμεταξύ των τάς ἀμφιβολίας ὁποῦ ἀκολουθοῦν εἰς τῆς εὐσεβείας τά δόγματα, καί νά διαλύωσι κάθε ἀντιλογίαν Ἐκκλησιαστικήν ὁποῦ ἤθελε τύχῃ νά ἔχῃ κᾀνένας πρός τόν Ἀρχιερέα του, ἤ διά τί, θετέον, ἀφωρίσθη ἀπό αὐτόν, ἤ διά τί ἄλλην παιδείαν ἐκκλησιαστικήν παρ’ αὐτοῦ ἀδίκως ἔλαβε. Καί ἡ μέν μία σύνοδος, νά γίνηται εἰς τήν τετάρτην ἑβδομάδα τῆς Πεντηκοστῆς, ἤτοι μετά τό ἅγιον Πάσχα. Ἡ δέ ἅλλη, εἰς τήν δωδεκάτην τοῦ ὑπερβερεταίου, ἤτοι τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός.1 Τί δέ διαφέρει ἡ τοπική σύνοδος ἀπό τήν οἰκουμενικήν, ὅρα εἰς τά προλεγόμενα τῆς α΄ συνόδου. Ὁμοίως καί τι διαφέρει τῆς χωρικῆς, ὅρα εἰς τά προλεγόμενα τῆς ἐπί Κυπριανοῦ γενομένης. Σύνοδος δέ ἁπλῶς εἶναι, κατά τόν Βλάσταριν, ἄθροισμα Ἀρχιερέων, γινόμενον, ἤ διά νά ἐκδοθῇ ἀπόφασις διά τήν εὐσέβειαν (καί εὐταξίαν τῆς Ἐκκλησίας), ἤ διά νά ἀναιρεθῇ μέ τά ὅπλα τῆς εὐσεβείας κᾀμμία ζημία προλαβοῦσα, ἤ μέλλουσα τῆς εὐσεβείας (καί ἀρετῆς). 1Ὑπερβερεταῖος, κατά τούς Μακεδόνας ὀνομάζεται ὁ Ὀκτώβριος. Οἱ γάρ Μακεδόνες οὕτω τούς μῆνας ὀνομάζουσιν, ἐάν ἀπό Μαρτίου, θετέον, τήν ἀρχήν τούτων ποιήσωμεν. Δύστρος, Ξανθικός, Ἀρτεμίσιος, Δαίσιος, Πανεμός, Λῶος, Γορπιαῖος, Ὑπερβερεταῖος, Δῖος, Ἀπελλαῖος, Αὐδυναῖος, Περίτιος. Ἡ αἰτία δέ, δι’ ἥν μέ Μακεδονικόν ὄνομα ὀνομάζει ὁ Κανὼν τόν Ὀκτώβριον, εἶναι, διότι τῷ τότε καιρῷ, ἐμετροῦντο οἱ χρόνοι ἀπό τῆς ἐποχῆς τῆς Βασιλείας τοῦ Μακεδόνος Ἀλεξάνδρου, ἕως τοῦ Βασιλέως Ἰουστινιανοῦ κατά τόν στ΄ αἰῶνα∙ τότε γάρ Διονύσιός τις μοναχός Μικρός ἐπιλεγόμενος ἐφεῦρε τήν ἀπό γεννήσεως Χριστοῦ ἐποχήν τῶν χρόνων, καί καταμέτρησιν τήν κοινήν ταύτην εἰς ὅλους οὖσαν (δι’ ὅ καί Διονυσιακή ὀνομάζεται αὕτη∙ ἥτις κατά τούς δοκιμωτέρους, ἴσως καί περισσοτέρους, χρονολόγους 4 χρόνους εἶναι ὀπίσω ἀπό τό ἀληθές καί κύριον ἔτος. Ἤτοι ἂν τώρα ἔχωμεν 1797, τό ἀληθές ἔτος εἶναι 1801 (καί ὅρα σελ. 94 τοῦ περί ἀνεξιθρησκείας βιβλ. τοῦ Κυροῦ Εὐγενίου) καί ἀπό τότε καί ὕστερον ἀντί τῆς ἀπό Διοκλητιανοῦ χρονικῆς ἀναμετρήσεως, ἄρχισαν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ νά μετρῶνται οἱ χρόνοι ἀπό Χριστοῦ. Ἔτι σημείωσαι, ὅτι καί ὁ καιρός, καί ὁ ἀριθμός τῶν τοπικῶν συνόδων τούτων, κατά ἄλλον τρόπον οἰκονομήθησαν ἀπό τάς μετά ταῦτα συνόδους. Διότι, ὁ μέν καιρός τῆς μιᾶς ἀπό τάς δύω ταύτας συνόδους, μετετέθη συμφερόντως ἀπό τόν ε΄ τῆς Οἰκουμενικῆς α΄ συνόδου, εἰς τό νά συναθροίζηται προτήτερα ἀπό τήν Ἁγίαν Τεσσαρακοστήν: διά νά ἀσηκωθῇ ἀπό τό μέσον μέ τήν κρίσιν τῆς συνόδου, κάθε διαφορά καί ἐμπάθεια ὁποῦ ἤθελαν ἔχῃ οἱ Κληρικοί καί Λαϊκοί πρός ἀλλήλους, καί πρός τόν Ἀρχιερέα των, καί ἔτζι νά προσφερθῇ ἀπό αὐτούς καθαρῶς καί ἀπαθῶς πρός τόν Θεόν τῆς νηστείας τό δῶρον. Ὁ δέ ἀριθμός τῶν αὐτῶν τοπικῶν συνόδων, κατά μέν τόν ῥηθέντα ε΄ τῆς α΄ συνόδου, καί τόν ιθ΄ τῆς δ΄ καί τόν κ΄ Ἀντιοχείας, ἐφυλάχθη ἀπαράλλακτος, εἰς τό νά γίνωνται δηλονότι αὐταί δύω φοραῖς τόν χρόνον. Κατά δέ τόν η΄ τῆς στ΄ καί τόν στ΄ τῆς ζ΄ καί τόν κστ΄ καί ξ΄ καί ρδ΄ τῆς Καρθαγένης. Καί τό κ΄ καί κα΄ κεφ., τοῦ α΄ τίτλ., τοῦ γ΄ βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, ἐλαττώθη εἰς τό νά γένηται μίαν φοράν τόν χρόνον σύνοδος, διά τάς δυσκολίας τῆς ὁδοιπορίας, καί τάς ἄλλας περιστάσεις ὁποῦ ἐμπόδιζον. Ἀλλά καί αὐτή ἐδιωρίσθη ἀπό τόν πα΄ τῆς Καρθ. νά γίνηται κατά τήν κα΄ Αὐγούστου. Ὁ δέ ξα΄ τῆς αὐτῆς λέγει, ὅτι ἐν τῷ καιρῷ τῆς συνόδου νά ἐπισκέπτηται αὐτοπροσώπως διά τῶν ἐν τῇ συνόδῳ παρόντων τοποτηρητῶν, κάθε ἐπαρχία. Προστάζει δέ ὁ μ΄ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ, ὅτι οἱ Ἐπίσκοποι, νά πηγαίνουν εἰς τήν σύνοδον ταύτην διά νά διδάσκουν, καί νά διδάσκωνται τά πρέποντα. Ὅποιος δέ ἄρχων ἤθελεν ἐμποδίσῃ νά μή γίνηται ἡ τοιαύτη σύνοδος, ἂς ἀφορίζηται κατά τόν στ΄ τῆς ζ΄. Ὅσοι δέ Μητροπολῖται ἤθελαν εἰς τοῦτο, ἤ ὅσοι Ἐπίσκοποι, ὄντες ὑγιεῖς, καί ἐλεύθεροι ἀπό ἀναγκαίαν φροντίδα, δέν ἤθελαν εὑρεθῇ παρόντες εἰς τάς συνόδους αὐτάς, νά ἐπιτιμῶνται ἀδελφικῶς. Ἐάν δέ τινες δέν φανερώσουν εἰς τόν πρωτεύοντα, ἤτοι Μητροπολίτην, τό ἐμπόδιον, διά τό ὁποῖον δέν ἐπαρουσιάσθησαν εἰς τήν σύνοδον, νά γίνωνται ἀκοινώνητοι ἀπό τούς λοιπούς∙ εἰς μόνον δέ τήν παροικίαν τους νά κοινωνοῦνται, κατά τόν πδ΄ καί πε΄ τῆς Καρθαγ. Ὁ δέ Φώτιος τίτλ. καί κεφ. η΄ διορίζει ὅτι, οἱ ἄρχοντες ἐκεῖνοι ὁποῦ δέν ἀναγκάζουσι τούς Ἀρχιερεῖς νά κάμνωσι τάς τοιαύτας συνόδους, ἤ ὁποῦ δέν τό φανερώνουσιν εἰς τόν Βασιλέα, νά τιμωρῶνται μέ μεγαλωτάτας παιδείας. Καί πάλιν ἐν τῷ αὐτῷ τίτλῳ καί κεφ. λέγει, ὅτι πρός μέν τούς Μητροπολίτας, νά γίνωνται σύνοδοι τῶν Ἐπισκόπων, πρός δέ τούς Πατριάρχας, νά γίνωνται σύνοδοι τῶν Μητροπολιτῶν. Ὅτι δέ οὐκ ἐναντιοῦνται τῷ Ἀποστολικῷ τούτῳ Κανόνι, ὁ ρδ΄ τῆς ἐν Καρθαγ. ὅρα ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ ἐκείνου.
