Ὅτι οὐ δεῖ Χριστιανούς ἐγκαταλείπειν τήν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καί ἀπιέναι, καί ἀγγέλους ὀνομάζειν, καί συνάξεις ποιεῖν, ἅπερ ἀπηγόρευται. Εἴ τις οὖν εὑρεθῇ ταύτῃ κεκρυμμένῃ εἰδωλολατρείᾳ σχολάζων, ἔστω ἀνάθεμα, ὅτι ἐγκατέλιπε τόν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ, καί εἰδωλολατρείᾳ προσῆλθεν.
Αἵρεσις ἦν παλαιά λεγόντων τινῶν, ὅτι οὐ δεῖ τόν Χριστόν ἐπικαλεῖσθαι εἰς βοήθειαν, ἤ εἰς προσαγωγήν τήν πρός Θεόν, ἀλλά τούς ἀγγέλους, ὡς τάχα τοῦ τόν Χριστόν ἐπικαλεῖσθαι πρός τά εἰρημένα μείζονος ὄντος τῆς ἡμετέρας ἀξίας. Τοῦτο δέ τάχα ταπεινούμενοι ἔλεγον, ὡς ἐπί τό πολύ τοῦ πονηροῦ εἰωθότος κλέπτειν ἡμᾶς ἐκ τῶν δεξιῶν. Ταύτης τῆς αἱρέσεως καί ὁ μέγας Παῦλος ἐν τῇ πρός Κολοσσαεῖς ἐπιστολῇ μέμνηται λέγων∙ Μηδείς ὑμᾶς καταβραβευέτω θέλων ἐν ταπεινοφροσύνῃ καί θρησκείᾳ τῶν ἀγγέλων, ἃ μή ἑώρακεν ἐμβατεύων∙ τοῦτο δ’ ἐστί τό παρά τοῦ Ἀποστόλου λεγόμενον, ὅτι μηδείς ὑμᾶς τοῦ βραβείου τῆς πίστεως καί τοῦ ὀρθοῦ βίου ἀποστερείτω∙ (καταβραβεύειν γάρ ἐστι τό μή τόν νικήσαντα ἀξιοῦν τοῦ βραβείου, ἀλλ’ ἑτέρῳ διδόναι αὐτό, ἀδικουμένου τοῦ νικητοῦ∙) θέλων μετάγειν ὑμᾶς ἀπό τῆς ὀρθῆς πίστεως εἰς θρησκείαν τῶν ἀγγέλων, ἤγουν εἰς τό λατρεύειν τοῖς ἀγγέλοις∙ ἐν ταπεινοφροσύνῃ, διά ταπεινοφροσύνην τάχα, ὡς ὑπέρ ἡμᾶς ὄντος τοῦ ἐπικαλεῖσθαι τόν Κύριον, καί αὐτῷ χρῆσθαι προσαγωγεῖ πρός τόν αὐτοῦ Πατέρα. Παλαιά οὖν, ὡς εἴρηται, ἡ αἵρεσις ἦν, καί ὠνόμαζόν τινες ἀγγέλους, ἤγουν ἐπεκαλοῦντο, καί συνάξεις ἐποίουν, ἅπερ ὁ κανών ἀναιρῶν, εἴ τις εὑρεθῇ, φησί, ταύτῃ τῇ κεκρυμμένῃ εἰδωλολατρείᾳ σχολάζων, ἔστω ἀνάθεμα. Ἣν ὁ Ἀπόστολος ἔφη θρησκείαν τῶν ἀγγέλων, ὁ κανών εἰδωλολατρείαν ἐκάλεσεν, οὐχ ὡς τῆς πρός ἀγγέλους τιμῆς εἰδωλολατρείας οὔσης, ἀλλ’ ὡς τοῦ πονηροῦ ἀπάγοντος ἡμᾶς τοῦ ἐπικαλεῖσθαι τόν Χριστόν, ἵνα κατά μικρόν καί λεληθότως εἰς εἰδωλολατρείαν ἐκκυλίσῃ ἡμᾶς. Ἦσαν δέ καί ἄλλοι αἱρετικοί Ἀγγελικοί, λεγόμενοι, ὡς ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος, περί αἱρέσεων γράφων, φησίν∙ Ἀγγελικούς δ’ ἐκάλουν ἑαυτούς, ἤ ὡς ἀγγελικῶς τάχα βιοῦντες, ἤ ὡς παρ’ ἀγγέλων προσκληθέντες πρός τήν πίστιν καί τήν θείαν ἐπίγνωσιν. Ὡς ἐπί τό πολύ ὁ πονηρός ἐκ τῶν δεξιῶν ἡμᾶς ὑποκλέπτει. Διά τοι τοῦτο καί ὑπέβαλέ ποτέ τινας μή ἐπικαλεῖσθαι τόν Χριστόν εἰς βοήθειαν, ἀλλά τούς ἀγγέλους κατά τρόπον δῆθεν εὐλαβείας καί τῆς πρός τόν Θεόν τιμῆς∙ διό καί τάς ἐντεύξεις οὐ πρός τόν Θεόν ἐποίουν, κατά τινα αἵρεσιν, ἀλλά πρός τούς ἀγγέλους. Ὅπερ οἱ Πατέρες ὡς μέγιστον κακόν κολάζοντες, διορίζονται ἀναθέματι καθυποβάλλεσθαι τούς καταλιμπάνοντας τήν ἐκκλησιαστικήν παράδοσιν, καί ποιοῦντας παρασυνάξεις, καί λέγοντας τῆς μεσιτείας τῶν ἀγγέλων ἠρτῆσθαι τήν σωτηρίαν ἡμῶν. Εἰδωλολατρείαν δέ τοῦτο ὠνόμασαν, οὐχ ὡς τῆς πρός τούς ἀγγέλους τιμῆς ἀποτροπαίου οὔσης, ἀλλ’ ὡς τοῦ πονηροῦ ἐκκυλίοντος ἡμᾶς πρός εἰδωλολατρείαν, διά τό μή ἐπικαλεῖσθαι τόν Χριστόν καί Θεόν ἡμῶν. Ἦσαν δέ καί ἄλλοι αἱρετικοί Ἀγγελικοί λεγόμενοι, ὡς ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος περί αἱρέσεων γράφων φησίν, ἤ ὡς ἀγγελικῶς τάχα βιοῦντες, ἤ ὡς παρά ἀγγέλων τά θεῖα μυεῖσθαι νομίζοντες. Ὁ παρασυνάγων καί ὀνομάζων ἀγγέλους, εἰδωλολατρείας πλησίον, καί ἤτω ἀνάθεμα. Ἔστι τις αἵρεσις τῶν Ἀγγελικῶν λεγομένη, ἤ διά τό ἑαυτούς σεμνύνειν, ὡς τάξιν ἀγγέλων καί πολιτείαν ἔχοντας∙ ἤ διά τό ληρεῖν ὑπ’ ἀγγέλων ἐκτίσθαι τόν κόσμον. Ἦσαν δέ καί τινες διδάσκοντες, καθώς ἐν τῇ πρός Κολασαεῖς ἐπιστολῇ ὁ μέγας Παῦλος ἐδήλωσε, μή δεῖν λέγειν ἡμᾶς διά Χριστοῦ προσάγεσθαι τῷ Θεῷ καί Πατρί∙ μείζων γάρ ἤ καθ’ ἡμᾶς, φησίν, ὁ Χριστός, ἀλλά δι’ ἀγγέλων. Τοῦτο δέ ἄρνησις ἦν τῆς θείας οἰκονομίας, ἐν προσχήματι τῆς ταπεινοφροσύνης. Ὁ γοῦν παρασυνάγων, καί ὑπ’ ἀγγέλων ἐκτίσθαι τόν κόσμον λέγων, ἤ δι’ ἀγγέλων ἡμᾶς προσάγεσθαι τῷ Θεῷ καί Πατρί, ἤτω ἀνάθεμα, ὡς ἐγκαταλιπών τόν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ, καί ἐγγύς φρονῶν τῶν εἰδωλολατρῶν. Ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος ἐν τοῖς Παναρίοις, λέγει, ὅτι ἦτον αἵρεσις παλαιά τῶν ὀνομαζομένων Ἀγγελικῶν,1 οἵτινες ἐδίδασκον, ὅτι δέν πρέπει νά ἐπικαλούμεθα τόν Χριστόν εἰς βοήθειαν, ἤ εἰς τό νά προσφερθῶμεν τῷ Θεῷ καί Πατρί δι’ αὐτοῦ. Ἐπειδή τοῦτο εἶναι ὑπέρ τήν ἀξίαν τήν ἀνθρωπίνην, καθ’ ὅτι καί ὁ Χριστός εἶναι ὑπέρ ἄνθρωπον. Ἀλλά πρέπει νά ἐπικαλούμεθα τούς ἀγγέλους εἰς ταῦτα. Αὕτη δέ ἦτον κρυφή πλάνη τοῦ διαβόλου, ἵνα ἐκ τῆς τοιαύτης προσποιητῆς εὐλαβείας, καί ταπεινώσεως, καταντήσουν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον οἱ ἄνθρωποι, εἰς τό νά ἐπικαλοῦνται ὡς θεούς τούς ἀγγέλους, καί ἀκολούθως νά λατρεύουν τῇ κτίσει παρά τόν κτίσαντα, ὅ καί ἠκολούθησεν εἰς αὐτούς. Διά τοῦτο ὁ παρών Κανών ἀναθεματίζει τούς Χριστιανούς ἐκείνους ὁποῦ ἀφίνουν μέν τήν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καί τό νά ἐπικαλοῦνται τόν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν τόν υἱόν τοῦ Θεοῦ, καί Θεόν, συνάγονται δέ εἰς ναούς τῶν ἀγγέλων (ἦτον γάρ, κατά τόν Θεοδώρητον, ἕως εἰς τόν καιρόν του, ναός τοῦ ἀρχαγγέλου Μιχαήλ, εἰς τά μέρη ἐκεῖνα τῆς Λαοδικείας, διά τοιαύτην αἰτίαν) καί ἐπικαλοῦνται αὐτούς ὡς Θεούς, καί ἀκολούθως μέ τόν κεκρυμμένον τοῦτον τρόπον, εἰδωλολάτραι καί κτισματολάτραι γίνονται. Ταῦτα δέ, λέγει ὁ κανών, ὄχι διά νά μας ἐμποδίσῃ ἀπό τό νά ἐπικαλούμεθα ὡς μεσίτας τούς ἀγγέλους πρός βοήθειάν μας, ἄπαγε. Ἀλλ’ ἶνα ἐμποδίσῃ τῆς ἐπικλήσεως τήν ὑπερβολήν. 1Κατά μέν τόν ἅγιον Ἐπιφάνιον, Ἀγγελικούς οὗτοι ὠνόμαζον τόν ἑαυτόν τους, ἤ διά τί ὑπερηφανεύοντο πῶς εἶχον τάξιν ἀγγέλων κατά τήν πολιτείαν, ἤ διά τί ἐφλυάρουν, ὅτι ἀπό τούς ἀγγέλους ἐκτίσθη ὁ κόσμος∙ κατά δέ τόν θεῖον Θεοδώρητον (ἑρμ. εἰς τήν πρός Κολοσσαεῖς) διά τί ἔλεγον, ὅτι ὁ νόμος διά τῶν ἀγγέλων ἐδόθη. Δι’ ὅ καί ἔσεβον, καί ἐλάτρευον αὐτούς. Ἡ αἰτία δέ, διά τήν ὁποίαν ἡ σύνοδος αὕτη ἐξέδωκε τόν παρόντα κανόνα, ὡς λέγει ὁ ἴδιος Θεοδώρητος, ἦτον αὐτή, διά τί ἡ αἵρεσις αὕτη ἔμεινε εἰς πολλούς χρόνους ἐν τῇ Φρυγίᾳ, καί Πισιδείᾳ, τῶν ὁποίων Μητρόπολις ἦτον ἡ Λαοδικεία. Ὅθεν καί ἡ ἐν τῇ Λαοδικείᾳ παροῦσα σύνοδος ἐμπόδισεν αὐτούς νά μή προσεύχωνται εἰς τούς ἀγγέλους, τό νά μήν ἐπικαλῶνται δηλ. αὐτούς ὡς Θεούς, κατά πίστιν λατρευτικήν. Ὁ δέ Ὠριγένης ἐν τῷ κατά Κέλσου βιβλ. ε΄ λέγει, ὅτι διά τοῦτο ἐπεκαλοῦντο ὡς Θεούς τούς ἀγγέλους, διά τί εὕρισκον αὐτούς ὀνομαζομένους παρά τῇ ἁγίᾳ γραφῇ θείους, καί Θεούς. Ταύτην τήν αἵρεσιν ἀναφέρων καί ὁ θεῖος Παῦλος ἐν τῇ πρός Κολοσσαεῖς ἐπιστολῇ (κεφ. β΄, 18) λέγει, μηδείς ὑμᾶς καταβραβευέτω, θέλων ἐν ταπεινοφροσύνῃ, καί θρησκείᾳ τῶν ἀγγέλων, ἃ μή ἑώρακεν ἐμβατεύων∙ ἤτοι κᾀνένας ἂς μήν σᾶς ἀποστερῇ ἀπό τό βραβεῖον τῆς εἰς Χριστόν πίστεως, (Καταβραβεύειν γάρ θέλει νά εἰπῇ τό νά μή δίδῃ τινάς τό βραβεῖον, καί στέφανον εἰς τόν νικήσαντα, ἀλλ’ εἰς ἄλλον τινά, ἀδικουμένου τοῦ νικητοῦ. Τό ὁποῖον ἔκαμναν καί οἱ ἀγγελικοί, διδόντες μέν τόν στέφανον, καί τήν λατρείαν εἰς τούς ἀγγέλους, ὁποῦ δέν ἐνίκησαν τόν θάνατον, καί τόν διάβολον καί τήν ἁμαρτίαν, παίρνοντες δέ ταύτην ἀπό τόν Χριστόν τόν νικήσαντα διά σταυροῦ πάσας τάς ἀντικειμένας δυνάμεις), θέλωντας διά ταπεινοφροσύνην τάχα καί εὐλάβειαν τοῦ ἐπικαλεῖσθαι τόν Χριστόν, νά σᾶς χωρίζῃ ἀπό τήν ὀρθήν πίστιν, καί νά σᾶς φέρῃ εἰς τήν θρησκείαν τῶν ἀγγέλων, ἤτοι εἰς τό νά λατρεύετε τούς ἀγγέλους ὡς Θεούς.
