Ὥστε τούς ἐπισκόπους καί τούς κληρικούς, τά τέκνα αὐτῶν μή ἐᾷν αὐτεξουσίως ἀπιέναι διά ἐμαγκιπατίωνος, εἰ μή δ᾽ ἂν εἰς τούς τρόπους καί εἰς τήν ἡλικίαν αὐτῶν πληροφορηθῶσιν· ὡς λοιπόν τά ἁμαρτήματα αὐτῶν εἰς αὐτούς συντείνειν.
Οἱ ἐπίσκοποι, φησίν ὁ κανών, καί οἱ τοῦ κλήρου, μή ποιείτωσαν αὐτεξούσια τά ἴδια τέκνα διά ἐμαγκιπατίωνος∙ (καί αὕτη Ῥωμαϊκή ἡ λέξις∙ ἐμαγκιπατία δέ ἐστιν, ἡ παρά τοῦ ἔχοντος ὑπεξούσιον διδομένη αὐτῷ αὐτεξουσιότης∙) ὁρίζονται τοίνυν, μή ποιεῖν τά τέκνα αὐτῶν αὐτεξούσια, πρίν ἤ πληροφορίαν λάβωσι περί τῶν τρόπων αὐτῶν, ὅτι ἀγαθοί εἰσι, καί περί τῆς ἡλικίας, ὅτι δύνανται τό δέον φρονῆσαι∙ εἰ γάρ πρό τοιούτου καιροῦ αὐτεξούσια τά τέκνα ποιήσουσι, τῶν ἁμαρτημάτων αὐτῶν καί αὐτοί ἔσονται κοινωνοί. Ἐμαγκιπατίων λέγεται παρά Ῥωμαίοις ἡ παρά τῶν πατέρων διδομένης τοῖς ὑπεξουσίοις παισίν αὐτεξουσιότης. Φησίν οὖν ὁ κανών, μή γίνεσθαι αὐτεξουσίους τούς παῖδας τῶν ἐπισκόπων καί τῶν κληρικῶν παρά τῶν πατέρων αὐτῶν, εἰ μή ἀπό τῆς ἡλικίας καί τῶν ἀγαθῶν τρόπων πληροφορίαν δώσουσιν, ὅτι δύνανται δεόντως καί εὐλαβῶς τε κατ’ αὐτούς οἰκονομεῖν. Τούτου δέ οὕτω μή γινομένου, φησί τούς πατέρας λόγον διδόναι ὑπέρ τῶν ἁμαρτιῶν τῶν παίδων. Καί ὁ μέν κανὼν ἐθέσπισε ταῦτα, χάριν τῶν τέκνων τῶν ἐπισκόπων καί τῶν κληρικῶν. Οἱ δέ νόμοι παρακελεύονται διά νομίμου πράξεως, ἤγουν μετά δικαστικῆς διαγνώσεως, τήν αὐτεξουσιότητα γίνεσθαι, μή διαστείλαντες κληρικῶν καί λαϊκῶν παῖδας∙ καί διά τοῦτο, οὐδέ κληρικοί, οὐδέ ἐπίσκοποι, χωρίς δεκρέτου δικαστικοῦ, ὡς ἐμοί δοκεῖ, ἵνα ποιήσωσιν αὐτεξουσίους παῖδας αὐτῶν. Ἡ γάρ δοκιμασία τοῦ βίου τούτων καί τῆς ἡλικίας κατά τόν κανόνα παρά δικαστοῦ ὀφείλει γίνεσθαι οὐ μήν παρά μόνου τοῦ πατρός. Καί ἀνάγνωθι τό γ΄ κεφ., τοῦ γ΄ τίτ., τοῦ λα΄ βιβλίου λέγον∙ Οὐ γυμνή συναίνεσις τοῦ πατρός ἐλευθεροῖ τῆς ὑπεξουσιότητος τόν παῖδα, ἀλλά νόμιμος πρᾶξις∙ οὐδέ μήν ἡ αἰτία ζητεῖται, ἀλλά τῆς πράξεως ἡ ἀκρίβεια. Ἴσως δέ εἴπῃ τις τόν παρόντα κανόνα διορθωτικόν εἶναι τοῦ ε΄ κεφ., τοῦ β΄ τίτλου, τοῦ λα΄ βιβλίου, λέγοντος∙ Ὁ τόν παῖδα ἐπί πολύ ἐάσας τά αὐτεξουσίων πράττειν, καί ὑπό ἐπιτρόπους τελεῖν, πρόκριμα πάσχει περί τήν ὑπεξουσιότητα τοῦ παιδός. Τοῦ γάρ νόμου τούτου λέγοντος ἀπολύεσθαι τῆς ὑπεξουσιότητος τόν κατά ἀνοχήν τοῦ πατρός διοικοῦντα τά οἰκεῖα ἐπί πολύν χρόνον, ἤγουν ἐπί διετίαν, ἔφησεν ὁ κανών, μή ὀφείλειν τοῦτο γίνεσθαι καί εἰς τούς παῖδας τῶν ἐπισκόπων ἤ τῶν κληρικῶν, ἵνα μή περιϋβρίζωνται οἱ ἐπίσκοποι ἤ οἱ κληρικοί, ἐκ τοῦ ἴσως ἀσώτως διάγειν τούς παῖδας τούτων κατά ἀνεξικακίαν αὐτῶν. Ὑπέξελέ μοι τούς διά ἀρχοντικίων τῆς μεγάλης ἐκκλησίας τιμηθέντας παῖδας ἐπισκόπων καί κληρικῶν∙ οὗτοι γάρ ἀπεντεῦθεν αὐτεξούσιοι γίνονται ἐκ τῆς αὐθεντίας τοῦ νόμου, καί οἱ πατέρες αὐτῶν οὐ δώσουσι λόγους ὑπέρ ὧν ἴσως αὐτοί πλημμελήσουσι. Καί ἀνάγνωθι τόν ιη΄ κανόνα τῆς πρώτης συνόδου, καί τήν ἑρμηνείαν αὐτοῦ, καί τόν ζ΄ κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καί τήν ἑρμηνείαν αὐτοῦ, καί τό σχόλιον τοῦ λστ΄ κεφ., τοῦ α΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος∙ ἐν τούτοις γάρ διελήφθη πλατύτερον, ὅτι οἱ τῆς μεγάλης ἐκκλησίας ἄρχοντες, ὡς ἀξιωματικοί, ἀπεντεῦθεν ἀπαλλάττονται τῆς ὑπεξουσιότητος. Τό δέ διδόναι λόγον τούς πατέρας ὑπέρ τῶν ἁμαρτημάτων τῶν παίδων, μή γεγονότων αὐτεξουσίων κατά τόν κανόνα, ὅσον τά εἰς Θεόν καί εἰς ψυχικήν κατάκρισιν ἐκλαβοῦ∙ ἀπό γάρ τῶν ἁμαρτημάτων τῶν παίδων τῶν ὑπεξουσίων δηλαδή ἤ καί αὐτεξουσίων, ὁπωσδήποτε οἱ πατέρες οὐκ ἐνέχονται, οὐδέ κολάζονται∙ τά γάρ ἁμαρτήματα, φησίν ὁ νόμος, τῇ κεφαλῇ ἕπονται. Ἐπίσκοποι καί κληρικοί τά ἴδια τέκνα, πρό τῆς τῶν τρόπων σταθερότητος, μή ἐμαγκιπευέτωσαν. Τῆς ἰδίας χειρός οὐκ ὀφείλουσιν ἐπίσκοποι ἤ κληρικοί τά ἴδια τέκνα ἀπολύειν, καί ποιεῖν αὐτεξούσια, πρό ἀτελοῦς ἡλικίας, καί τῆς τῶν τρόπων καί τῶν ἠθῶν σταθερότητος. *Στο Πηδάλιο, ο 35ος κανόνας αντιστοιχεί στον 42ο κανόνα (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Καί ἡ λέξις Ἐμαγκιπατίων λατινική ἐστί. Δηλοῖ δέ τήν παρά τῶν πατέρων διδομένην αὐτεξουσιότητα εἰς τούς ὑπεξουσίους αὐτῶν υἱούς. Λέγει λοιπόν ὁ παρών Κανών, ὅτι οἱ Ἐπίσκοποι, καί οἱ Κληρικοί νά μήν κάμνωσι τά τέκνα αὐτῶν αὐτεξούσια, καί ἀφίνουν αὐτά ἀπό τήν διοίκησίν τους, ἂν πρῶτον δέν πληροφορηθοῦν διά τῶν ἔργων, ὅτι καί κατά τήν γνώμην εἶναι ἀγαθά, καί κατά τήν ἡλικίαν ἠμποροῦν νά διακρίνουν τό πρέπον, καί νά κυβερνηθοῦν ἀπό λόγου των. Ἐπειδή, ἂν τά κάμουν αὐτεξούσια, πρό τοῦ νά τά παιδαγωγήσουν εἰς τά καλά καί τήν ἀρετήν, καί πρό τοῦ νά ἔλθουν εἰς ἡλικίαν δεκτικήν λόγου καί φρονήσεως, (ὅρα τήν ὑποσημείωσιν τοῦ μ΄ τῆς στ΄), θέλουν γένει καί αὐτοί συγκοινωνοί εἰς τά ἁμαρτήματα ὁποῦ τά τέκνα των ἤθελαν κάμει μετά τήν αὐτεξουσιότητα.2 Ὅρα καί τόν ιε΄ τῆς ἐν Γάγγρα. 1Ὁ τόν τοῦ 37 Κανόνος ἀριθμόν ἔχων παρά τοῖς ἐξηγηταῖς, ἄχρηστος πάντῃ ἐστί. Λέγει γάρ ὅτι δέν πρέπει νά προστεθῇ τι, ἤ νά διορθωθῇ, ἀπό ἐκεῖνα ὁποῦ ἐδιωρίσθησαν εἰς τήν ἐν Ἱππῶνι σύνοδον.(σημ.: αυτή η παραπομπή αφορά στον προηγούμενο κανόνα, που δέν σχολιάζεται στο Πηδάλιο).2Σημείωσαι δέ ὅτι εἰς τήν ἐλευθερίαν καί αὐτεξουσιότητα τῶν υἱῶν δέν ἀρκεῖ μόνη ἡ τοῦ πατρός συγκατάθεσις, ἀλλά χρειάζεται νά γένῃ καί νόμιμος πρᾶξις, ἤτοι ἔγγραφος παράστασις ἐπί τοῦ δικαστοῦ κατά τό γ΄ κεφ., τοῦ γ΄ τίτλου, βιβλ. τῶν Βασιλικ. Πρέπει γάρ κατά τόν Ἀρμενόπουλον νά ὑπάγῃ ὁ πατήρ μέ τόν υἱόν του εἰς τόν κριτήν, καί νά εἰπῇ. Τοῦτον τόν υἱόν μου κάμνω αὐτεξούσιον καί ἐλευθερόνω αὐτόν ἀπό τήν ὑπεξουσιότητά μου. Ἐάν ὁ πατήρ καταδικασθῇ εἰς θάνατον, ἤ γένῃ πατρίκιος, ἤ ἔπαρχος, ἤ στρατηγός, ἤ Ἐπίσκοπος, λύεται τῆς ὑπεξουσιότητος ὁ υἱός. Δυνατόν εἶναι, ὁ μέν υἱός νά ᾖναι αὐτεξούσιος, ὁ δέ ἔγγονος ὑπεξούσιος, ἐάν ὁ υἱός ὑπεξούσιος ὤν, ἐγγάστρωσε τήν γυναῖκα, ἐγεννήθη δέ ὁ ἔγγονος ὅταν ὁ υἱός ἦν αὐτεξούσιος. Ὅρα τόν Ἀρμ. βιβλ. α΄, τιτλ. ιζ΄. Ὅρα καί τόν πβ΄ Ἀποστολικόν.
