Τούς ἐπισκόπους ἑκάστου ἔθνους εἰδέναι χρή τόν ἐν αὐτοῖς πρῶτον, καί ἡγεῖσθαι αὐτόν ὡς κεφαλήν, καί μηδέν τι πράττειν ἄνευ τῆς ἐκείνου γνώμης· ἐκεῖνα δέ μόνα πράττειν ἕκαστον, ὅσα τῇ αὐτοῦ παροικίᾳ ἐπιβάλλει, καί ταῖς ὑπ᾿ αὐτήν χώραις. Ἀλλά μηδέ ἐκεῖνος ἄνευ τῆς πάντων γνώμης ποιείτω τι. Οὕτω γάρ ὁμόνοια ἔσται, καί δοξασθήσεται ὁ θεός, διά Κυρίου, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι· ὁ Πατήρ, καί ὁ Υἱός, καί τό ἅγιον Πνεῦμα.
Ὥσπερ τά σώματα, μή τήν οἰκείαν ἐνέργειαν ὑγιᾶ σωζούσης τῆς κεφαλῆς, πλημμελῶς κινοῦνται, ἤ καί ἄχρηστά εἰσι παντελῶς, οὕτω καί τό σῶμα τῆς ἐκκλησίας, εἰ μή ὁ πρωτεύων τούτου, καί τάξιν πληρῶν κεφαλῆς, ἐπί τῆς οἰκείας διατηροῖτο τιμῆς, ἀτάκτως καί πλημμελῶς κινηθήσεται. Διά τοῦτο ὁ παρών κανών τούς ἑκάστης ἐπαρχίας πρώτους ἐπισκόπους, τούς τῶν μητροπόλεων δηλονότι ἀρχιερεῖς, κεφαλήν ἡγεῖσθαι ὑπό τῶν ἄλλων ἐπισκόπων τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας κελεύει, καί χωρίς ἐκείνων μηδέν ποιεῖν, ὁ εἰς κοινήν ἀφορᾷ τῆς ἐκκλησίας κατάστασιν, οἷον ζητήσεις δογματικάς, οἰκονομίας περί σφαλμάτων κοινῶν, καταστάσεις ἀρχιερέων, καί ὅσα τοιαῦτα∙ ἀλλά περί τούτων ἐκείνῳ συνιόντας συνδιασκέπτεσθαι, καί τό πᾶσιν ἄριστον δόξαν ψηφίζεσθαι. Ἕκαστον δέ τάς τῆς οἰκείας ἐκκλησίας διοικήσεις, καί τῶν ὑποκειμένων αὐταῖς χωρῶν, πράττειν ἰδιαζόντως καθ’ ἑαυτούς. Πλήν ἀλλ’ οὐδέ τῷ πρώτῳ ἐπισκόπῳ παραχωρεῖ, τῇ τιμῇ καταχρώμενον, εἰς δυναστείαν ταύτην ἀμείβειν, καί ἐναυθεντεῖν, καί χωρίς γνώμης κοινῆς τῶν οἰκείων συλλειτουργῶν ποιεῖν τι τῶν εἰρημένων, ἤ τῶν ὁμοίων αὐτοῖς∙ βούλεται γάρ ὁμονοεῖν τούς ἀρχιερεῖς, καί συνδεδέσθαι τῷ τῆς ἀγάπης δεσμῷ, καί ὑπόδειγμα πρός ἀγάπην τε, καί ὁμόνοιαν τοῖς ὑπ’ αὐτούς εἶναι κλήροις τε, καί τοῖς πλήθεσιν∙ ἵν’ οὕτω δοξάζηται ὁ Θεός, κατά τήν εὐαγγελικήν διδασκαλίαν τήν λέγουσαν, λαμψάτω τό φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τά καλά ὑμῶν ἔργα, καί δοξάσωσι τόν Πατέρα ὑμῶν, τόν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Δοξασθήσεται δέ ὁ Θεός διά τοῦ Κυρίου, ὡς ἐκείνου τό ὄνομα αὐτοῦ φανερώσαντος τοῖς ἀνθρώποις, καί τήν ἀγάπην νομοθετήσαντος∙ ἐν ἁγίῳ δέ δοξασθήσεται Πνεύματι∙ διά τούτου γάρ οἱ Ἀπόστολοι ἐσοφίσθησαν, καί τά ἔθνη ἐδίδαξαν. Τάξις συνέχει πάντα καί τά οὐράνια, ἀλλά καί τά ἐπίγεια∙ ὅθεν καί ὁ παρών κανών διορίζεται τιμᾶσθαι τούς χειροτονήσαντας ὑπό τῶν χειροτονηθέντων∙ οὗτοι γάρ εἰσι πρῶτοι, καί κεφαλαί αὐτῶν∙ διό καί ὡρίσθη κατά κοινήν γνώμην, τά ἐπέκεινα τῆς διοικήσεως τῶν ἀνηκόντων ἑκάστῃ παροικίᾳ, εἰς ἐκκλησιαστικήν κατάστασιν ἀποβλέποντα, καί περιττά λογιζόμενα, μή γίνεσθαι χωρίς γνώμης τῶν πρώτων. Καί αὐτῷ δέ τῷ πρώτῳ τοιοῦτόν τι ποιεῖν ἄνευ γνώμης τῶν ἐπισκόπων αὐτοῦ οὐκ ἐνεδόθη∙ οὕτω γάρ, φησιν, ἡ κατά Θεόν ὁμόνοια καί ἀγάπη συντηρηθήσεται μέσον αὐτῶν∙ καί ἡ μέν ἑρμηνεία τοῦ κανόνος τοιαύτη. Εἰπέ δέ, χάριν τῶν περιττῶν, ὅτι πολλαί πόλεις διά τήν τῶν ἐθνῶν ἐπιδρομήν, ἀνεπισκόπητοι μένουσαι κατά λόγον οἰκονομίας ἐπισκόποις ἑτέροις προσανατίθενται. Εἰ γοῦν ὁ πρῶτος, ὑφ’ ὃν αὖται τελοῦσι, δίχα γνώμης τῶν συλλειτουργῶν αὐτοῦ τήν ἀνάθεσιν τούτων ποιήσει, αἰτιαθήσεται. Τοιαῦτά εἰσι τά περιττά, καί περί τούτων ὁ κανών διορίζεται. Τό δέ μή πράττειν τι τόν πρῶτον ἄνευ τῆς γνώμης τῶν ἐπισκόπων αὐτοῦ, μή εἴπῃς νοεῖσθαι εἰς ἅπαντα τά παρά τούτου γίνεσθαι μέλλοντα, ἀλλά εἰς μόνα τά περιττά. Εἰ γάρ τοῦτο εἴπῃς, ὑποβιβασθήσεται ὁ χειροτονῶν τοῦ χειροτονουμένου∙ ὡς τούτου μέν κωλυθέντος παντάπασι ποιεῖν τι δίχα γνώμης τῶν ὑπ’ αὐτόν, ἐκείνων δέ δεομένων τῆς τοῦ πρώτου παρουσίας εἰς μόνα τά περιττά∙ ὅπερ ἄτοπον. Δίχα τοῦ πρώτου αὐτῶν ποιοῦσιν οὐδέν οἱ ἐπίσκοποι, εἰμή τά τῆς παροικίας αὐτοῦ ἕκαστος∙ καί ὁ πρῶτος ἄτερ ἐκείνων οὐδέν, διά τήν ὀφειλομένην ὁμόνοιαν. Οὔτε οἱ ἐπίσκοποι, οὔτε οἱ μητροπολῖται παρά γνώμην τοῦ αὐτῶν πρώτου ὀφείλουσί τι περιττόν πράττειν, οἷον ἐπισκόπους ψηφίζεσθαι, περί δογμάτων νέων ζητεῖν, ἤ ἐκποιήσεις ἐκκλησιαστικῶν τινων ποιεῖσθαι, εἰ μή τά ἐπιβάλλοντα τῇ ἑκάστου παροικίᾳ, καί ταῖς ὑπ’ αὐτόν χώραις. Ἀλλ’ οὐδέ ὁ πρῶτος ἄνευ γνώμης αὐτῶν δυναταί τι τοιοῦτον ποιεῖν∙ οὕτω δέ καί ὁ τῆς ὁμονοίας ὅρος τηρηθήσεται. Καθώς, ὅταν ἡ κεφαλή ἀσθενῇ, καί δέν προβάλλῃ ὑγιαίνουσαν τήν ἰδικήν της ἐνέργειαν, καί τά ἐπίλοιπα μέλη τοῦ σώματος κακῶς ἔχουσιν, ἤ καί ἄχρηστα γίνονται παντελῶς τέτοιας λογῆς, καί ὅταν ὁ τάξιν ἐπέχων κεφαλῆς εἰς τήν Ἐκκλησίαν, δέν ἔχῃ τήν πρέπουσαν εἰς αὐτήν τιμήν, καί ὅλον τό λοιπόν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας ἀτάκτως βέβαια ἔχει διά νά κινηθῇ. Διά τοῦτο καί ὁ παρών Κανών διορίζει. Ὅτι ὅλοι οἱ Ἐπίσκοποι τῆς κάθε ἐπαρχίας πρέπει νά γνωρίζουν ἐκεῖνον, ὁποῦ εἶναι πρῶτος ἀνάμεσα εἰς αὐτούς1 ἤτοι τόν Μητροπολίτην∙ καί νά νομίζωσιν αὐτόν, ὡς κεφαλήν ἰδικήν των, καί χωρίς τήν αὐτοῦ γνώμην νά μή κάμνουσι κᾀνένα πρᾶγμα περιττόν∙ ὁποῦ δέν ἀνήκει δηλαδή, εἰς τάς ἐνορίας τῶν Ἐπισκοπῶν τους, ἀλλ’ ὑπερβαῖνον αὐτάς, ἀποβλέπει εἰς τήν κοινήν ὅλης τῆς ἐπαρχίας κατάστασιν∙ καθώς, λόγου χάριν, εἶναι τά περί δογμάτων ζητήματα, αἱ οἰκονομίαι καί διορθώσεις τῶν κοινῶν σφαλμάτων, αἱ καταστάσεις καί χειροτονεῖαι τῶν Ἀρχιερέων, καί ἄλλα παρόμοια. Ἀλλά νά συνάγωνται εἰς τόν Μητροπολίτην, καί μαζή μέ αὐτόν νά συμβουλεύωνται διά τά τοιαῦτα κοινά πράγματα, καί ἐκεῖνο ὁποῦ ἤθελε φανῇ περί αὐτῶν καλλίτερον, κοινῶς νά ἀποφασίζηται. Ὁ καθ’ ἕνας ἀπό τούς Ἐπισκόπους, ἐκεῖνα μόνον νά πράττῃ καθ’ ἑαυτόν, χωρίς τήν γνώμην τοῦ Μητροπολίτου του, ὅσα ἀνήκουσιν εἰς τά ὅρια τῆς ἐπισκοπῆς του, καί εἰς τάς χώρας, ὁποῦ εἰς τήν ἐπισκοπήν του εἶναι ὑποκείμεναι. Καθὼς ὅμως οἱ Ἐπίσκοποι δέν πρέπει νά πράττωσι κᾀνένα πρᾶγμα κοινόν χωρίς τήν γνώμην τοῦ Μητροπολίτου, ἔτζι παρομοίως καί ὁ Μητροπολίτης, δέν πρέπει νά κάμνῃ κᾀνένα τοιοῦτον κοινόν πρᾶγμα μόνος καί καθ’ ἑαυτόν, χωρίς τήν γνώμην ὅλων του τῶν Ἐπισκόπων.2 Διά τί μέ τοῦτον τόν τρόπον θέλει εἶναι ὁμόνοια, καί ἀγάπη ἀνάμεσα, καί εἰς τούς Ἐπισκόπους, καί Μητροπολίτας, καί εἰς Κληρικούς, καί εἰς Λαϊκούς. Ἐκ δέ τῆς ὁμονοίας ταύτης καί ἀγάπης θέλει δοξασθῇ ὁ Θεός καί Πατήρ. Διά μέσου τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, Κυρίου δέ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅστις ἐφανέρωσεν εἰς τούς ἀνθρώπους τό τοῦ Πατρός του ὄνομα, καί τήν ἀγάπην ἐνομοθέτησε, λέγων∙ «Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἑμοί μαθηταί ἔστε, ἐάν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις». Καί θέλει δοξασθῇ ἐν τῷ ἁγίῳ του Πνεύματι, τό ὁποῖον διά τῆς χάριτός του ἥνωσεν ἡμᾶς εἰς μίαν πνευματικήν συνάφειαν. Ταὐτόν εἰπεῖν, ἐκ τῆς ὁμονοίας ταύτης, θέλει δοξασθῇ ἡ ἁγία Τριάς, ὁ Πατήρ, ὁ Υἱός, καί τό ἅγιον Πνεῦμα, κατά τήν εὐαγγελικήν φωνήν, τήν λέγουσαν∙ «οὕτω λαμψάτω τό φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσιν ὑμῶν τά καλά ἔργα, καί δοξάσωσι τόν Πατέρα ὑμῶν τόν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.3 1Σημείωσαι, ὅτι ὁ τῶν Ἐπισκόπων πρῶτος, λέγεται, κατά μέν τόν στ΄ Σαρδικῆς, Ἐπίσκοπος τῆς Μητροπόλεως, καί Ἔξαρχος τῆς ἐπαρχίας, κατά δέ τόν λδ΄ καί ἄλλους τῆς ἐν Καρθ. πρωτεύων. Κατά δέ τόν μστ΄ τῆς αὐτῆς, ὀνομάζεται Ἐπίσκοπος τῆς πρώτης καθέδρας, κοινῶς δέ, κατά τούς περισσοτέρους Κανόνας ὀνομάζεται Μητροπολίτης. Ὁ δέ τῶν Μητροπολιτῶν πρῶτος ὀνομάζεται, ἤ Ἔξαρχος τῆς διοικήσεως, κατά τόν θ΄ καί ιζ΄ τῆς δ΄ καί στ΄ τῆς β΄ ἤ Πατριάρχης. Καί ὅρα τήν β΄ ὑποσημείωσιν τοῦ στ΄ τῆς α΄. Ἔξαρχος δέ τῶν ἱερέων, ἤ ἄκρος ἱερεύς οὐ λέγεται κατά τόν μστ΄ τῆς Καρθ. ἐπειδή δέ, ὃν λόγον καί τάξιν ἔχει ὁ Μητροπολίτης πρός τούς Ἐπισκόπους, τόν αὐτόν ἔχει καί ὁ Πατριάρχης πρός τούς Μητροπολίτας. Καί καθὼς ὁ Μητροπολίτης εἶναι πρῶτος καί κεφαλή τῶν Ἐπισκόπων, οὕτως εἶναι καί ὁ Πατριάρχης, πρῶτος καί κεφαλή τῶν Μητροπολιτῶν, διά τοῦτο καί ὁ παρών Ἀποστολικός Κανών, ὄχι περισσότερον νοεῖται διά τούς Ἐπισκόπους πρός τόν Μητροπολίτην, παρά διά τούς Μητροπολίτας πρός τόν Πατριάρχην, ἀλλ’ ἐξ ἴσου καί διά τούς δύω ὁμοῦ.2Διά τοῦτο καί Ἰωάννης ὁ Κίτρους λέγει, ὅτι ἐάν ὁ Μητροπολίτης λειτουργήσει εἰς Ἐπισκοπήν Ἐπισκόπου, πρέπει νά τό κάμνῃ μέ τήν γνώμην καί ἄδειαν τοῦ Ἐπισκόπου του. Εἰς τά δίπτυχα ὅμως νά μνημονεύῃ τό ὄνομα τοῦ Πατριάρχου, καί οὐχί τοῦ Ἐπισκόπου του. Ἐπειδή εἶναι ἀνοίκειον ὁ μεγαλήτερος νά ἀναφέρῃ τό ὄνομα τοῦ μικροτέρου παρά Ἀρμενοπούλ. ἐπιτομ. Κανόν. (Ἐπιγραφ. δ΄).3Ὅθεν καί οἱ τῆς Αἰγύπτου Ἐπίσκοποι παρουσιάζοντες ἐν τῇ δ΄ συνόδῳ, ἠκολούθησαν εἰς τόν παρόντα Ἀποστολικόν καί δέν ὑπέγραψαν πρός τό παρόν εἰς τήν τοῦ Λέοντος Ἐπιστολήν, εἰπόντες, ὅτι χωρίς τήν γνώμην τοῦ ἐν αὐτοῖς πρώτου, ἤτοι τοῦ Ἀλεξανδρείας, δέν ἔχουν τήν ἄδειαν νά κάμνουν κᾀνένα πρᾶγμα (πραξ. δ΄, τῆς δ΄ συνόδου, ὅρα καί τόν λ΄ τῆς δ΄).
