Οἱ τήν πρός θάνατον ἁμαρτίαν ἁμαρτάνοντες κληρικοί, τοῦ βαθμοῦ μέν κατάγονται, τῆς κοινωνίας δέ τῶν λαϊκῶν οὐκ ἐξείργονται. Οὐ γάρ ἐκδικήσεις δίς ἐπί τό αὐτό.
Ὁ μέγας Ἀπόστολος καί Εὐαγγλειστής Ἰωἀννης, ἐν τῇ πρώτῃ τῶν καθολικῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ, φησίν∙ Ἔστιν ἁμαρτία πρός θάνατον, καί ἔστιν ἁμαρτία, οὐ πρός θάνατον. Πρός θάνατον μέν οὖν ἀμαρτία λέγεται εἶναι, ἡ μέχρι πράξεως προχωρήσασα∙ ἡ δέ μέχρι τοῦ βουληθῆναι καί συγκαταθέσθαι, οὐ πρός θάνατον, δηλονότι τόν ψυχικόν∙ οὐ γάρ πόρνος ἂν κριθείη ὁ πορνεῦσαι συγκαταθέμενος, τῆς δέ πράξεως ἀποσχόμενος. Φησί γάρ ὁ τέταρτος κανὼν τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου∙ Ἐάν πρόθηταί τις ἐπιθυμήσας γυναικός συγκαθευδῆσαι αὐτῇ, μή ἔλθῃ δέ εἰς ἔργον αὐτῷ ἡ ἐνθύμησις, φαίνεται ὅτι ὑπό τῆς χάριτος ἐῤῥύσθη. Καί οὐκ ἀνεπιτίμητος μέν ἡ συγκατάθεσις, ἀλλ᾽ οὐδέ καθαιρέσεως ἄξιος ἄν κριθείη συγκαταθέμενος. Οὐδέ μήν ὁ φονεῦσαί τινα βουλευσάμενος, καί ἐπιμείνας μέχρι τινός τῷ βουλεύματι, εἴτ᾽ ἀποστάς αὐτοῦ καί πράξει μή ἐγχειρήσας, λογισθείη φονεύς. Καί πειθέτω ἡμᾶς περί τούτου ὁ μέγας ἐν Θεολογίᾳ Γρηγόριος λέγων∙ Εἰ κρίνεις φόνου τόν φονικόν ἐκ μόνου τοῦ βούλεσθαι, καί τά ἑξῆς. Οὕτω δέ καί ὁ μέγας Βασίλειος, ὥσπερ εἴρηται ἐκλαβόμενος, φησί∙ Τούς τήν πρός θάνατον ἁμαρτίαν ἁμαρτάνοντας κληρικούς, ἐκπίπτειν μέν τοῦ βαθμοῦ τῆς ἱερωσύνης, τῆς δέ κοινωνίας τῶν λαϊκῶν μή κωλύεσθαι, ἤγουν τοῦ συνεύχεσθαι∙ οὐ γάρ στήσονται οὔτε ἐν ἀκροωμένου τόπῳ, οὔτε ἐν ὑποπίπτοντι∙ ὅτι, Οὐκ ἐκδικήσεις δίς ἐπί τό αὐτό. Τούς κληρικούς τούς τήν πρός θάνατον ἁμαρτίαν ἁμαρτάνοντας, καθαιρεῖσθαι μέν ὁ ἅγιος διορίζεται, τῆς δέ μετά τῶν πιστῶν κοινωνίας οὐκ ἀποστερεῖ, ἤτοι οὐκ ἀφορίζει∙ Οὐ γάρ ἐκδικήσεις, φησί, δίς ἐπί τό αὐτό. Πρός θάνατον δέ ἁμαρτίαν φασί τινες εἶναι τήν πρᾶξιν, διαστέλλοντες ταύτην ἀπό τῆς βουλήσεως καί τῆς συγκαταθέσεως∙ ταῦτα γάρ λέγουσι μηδέ εἶναι ἁμαρτίαν. Ἐμοί δέ δοκεῖ ἀμαρτίαν πρός θάνατον εἶναι ἅπαν ἁμάρτημα ἐπάγον κεφαλικήν τιμωρίαν, ἤτοι θάνατον τῷ ἀμαρτάνοντι καί διορίζεσθαι τόν ἅγιον, ὡς, εἴ τις κληρικός ἑφ᾽ οἱῳδήτινι ἀμαρτήματι καταδικασθῇ, κᾂν οὐκ ἐλαφράν τιμωρίαν διά τοῦτο ὑφίσταται, ἀλλά μέχρι θανάτου ἐσχάτην, τήν καί λεγομένην κεφαλικήν, ὡς ἐπάγουσαν θάνατον, ἤ ἕτερον τι θανάτου ἴσον, καθαιρεθήσεται μόνον, εἰς πλέον δέ τι οὐ κολασθήσεται παρά τῆς ἐκκλησίας. Ἔλεγον γάρ τινες, ὡς ἔοικεν, ὅτι ἀπό μέν πορνείας, ἤ κλοπῆς, καί τινων τοιούτων ἐλαφρῶν ἁμαρτημάτων, καθαιρεθήσεται μόνον ὁ κληρικός∙ ἀπό δέ φόνου, και τινος μείζονος ἁμαρτήματος οὐ μόνον καθαιρέσει ὑποπεσεῖται, ἀλλά καί ἀφορισθήσεται, ὅπερ οὐ παρεδἑξατο ὁ ἅγιος, καί διά τοῦτο διωρίσατο μή ἀφορίζεσθαι τόν καθαιρεθέντα, κᾂν διά τήν ἐσχάτην ἁμαρτίαν, ἤγουν τήν πρός θάνατον κατεδικάσθη∙ ἀρκοῦσα γάρ τιμωρία ἐστίν ἡ καθαίρεσις. Ὅτι δέ καί ἀπό μόνης βουλῆς καί συγκαταθέσεως κολάζονταί τινες ἐσχάτως, δῆλόν ἐστιν ἀπό τοῦ λστ΄ τίτλου, τοῦ ξ΄ βιβλίου, διδάσκοντος περί ἐπιβούλων, καί διοριζομένου, τῷ περί καθοσιώσεως νόμῳ ἐνόχους εἶναι τούς κατά βασιλέως, ἤ πόλεως, ἤ ἄρχοντος ἐπιβουλευσαμένους, κᾂν μή πράξωσιν ἔργον. Εὑρίσκων δέ τόν κη΄ ἀποστολικόν κανόνα, καί τόν κθ΄, τόν λ΄, καί τόν ξε΄ κατά ταὐτόν καθαιροῦντας καί ἀφορίζοντάς τινας, ποτέ δέ καί τῆς κοινωνίας, ἤ καί τῆς ἐκκλησίας ἐκκόπτοντας, μή εἴπῃς ἐναντιοῦσθαι τούτοις τόν παρόντα κανόνα∙ εἰδικοί γάρ εἰσι, καί τά εἰδικά οὐχ ἕλκονται πρός ὑπόδειγμα∙ ἀλλ᾽ ἐκείνους μέν λέγε κρατεῖν ἔνθα δή καί ἐξεφωνήθησαν, εἰς δέ τά λοιπά, κρατεῖν τόν παρόντα κανόνα. Ὑπέξελέ μοι τούς διά δογματικάς ὑποθέσεις κατακρινομένους∙ ἐπ᾿ ἐκείνοις γάρ τό συνοδικῶς διορισθησόμενον ὀφείλει γίνεσθαι∙ ὅτι μηδέ εἰς ἁμάρτημα ἤ ἔγκλημα τά τῶν αἱρέσεων ἀνάγονται ἀτοπήματα, ἀλλ᾽ εἰσί μείζονος ἐκδικήσεως ἄξια. Τήν πρός θάνατον ἁμαρτήσας κληρικός, μετά τοῦ λαοῦ κοινωνεῖ, τοῦ βαθμοῦ καταγόμενος∙ Οὐ γάρ ἐκδικήσεις δίς ἐπί τό αὐτό. Πρός θάνατόν ἐστι κατάγουσα ἁμαρτία, ἡ τῆς σαρκός ἡδονή. Εἴ τις γοῦν κληρικός πορνεύσει, τοῦ μέν βαθμοῦ τῆς ἱερωσύνης κατάγεται, τῆς δέ θείας κοινωνίας οὐ κωλύεται, ἀλλά μετά τῶν λαϊκῶν κοινωνεῖ. Ἔστιν ἁμαρτία πρός θάνατον, καί ἔστιν ἁμαρτία μή πρός θάνατον, λέγει ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης (α΄ ἐπιστολ. ε΄, 16, 17) κατά ἄλλους λοιπόν πατέρας, καί μάλιστα, κατά τόν Μητροφάνην Σμύρνης ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τῶν καθολικῶν ἐπιστολῶν, ἄλλως ἑρμηνεύεται ἡ πρός θάνατον, καί μή πρός θάνατον ἁμαρτία. Κατά δέ τόν Ζωναρᾶν, ἁμαρτία πρός θάνατον εἶναι ἡ μέχρι πράξεως προχωρήσασα ἁμαρτία, οὖσα δηλ. θανάσιμος, καί κατά τό εἶδος. Μή πρός θάνατον δέ ἁμαρτία, ἡ μή ἐλθοῦσα ἕως εἰς πρᾶξιν καί ἔργον, ἀλλά σταθεῖσα ἕως εἰς τήν συγκατάθεσιν.1 (Καί ὅρα τόν δ΄ τῆς ἐν Νεοκ.) λέγει οὖν ὁ παρών κανών, ὅτι ὅσοι κληρικοί πράξουν τοιαύτην ἁμαρτίαν θανάσιμον, καθαιροῦνται μέν, δέν ἐκβάλλονται δέ καί ἀπό τήν κοινωνίαν, ἤτοι ἀπό τό νά συμπροσεύχωνται μέ τούς λαϊκούς, κατ’ ἐκεῖνο τό λόγιον, οὐκ ἐκδικήσεις δίς ἐπί τό αὐτό. Δέν κοινωνοῦν ὅμως οἱ τοιοῦτοι καί τά θεῖα μυστήρια. Ἀνάγνωθι καί τόν κε΄ Ἀποστολικόν, καί γ΄ τοῦ ἰδίου τούτου Βασιλείου. 1Εἶπα δέ, ὅτι ἡ θανάσιμος αὕτη ἁμαρτία, καθὼς τήν ὁρίζει ὁ Ζωναρᾶς, πρέπει νά ᾖναι τῆς πράξεως καί τοῦ ἔργου, ἤτοι διά σώματος γινομένη ἁμαρτία, καί κατ’ εἶδος οὖσα θανάσιμος, καθαιρετική ἐστιν∙ ὡς εἶναι ἡ βλασφημία, ἡ ἐπιορκία, κατά τόν κε΄ Ἀποστολικόν. Ἀλλά καί ἡ ἐν τῇ διανοίᾳ καί τῇ ψυχῇ γινομένη ἁμαρτία, καί κατ’ εἶδος οὖσα θανάσιμος, καθαιρετική καί αὕτη ἐστίν, ἐάν φανερωθῇ εἰς τά ἔξω∙ ὡς εἶναι ἡ ὑπερηφάνεια, ἤ ἡ αἵρεσις, κατά τόν β΄ τῆς α΄. Ὁ δέ Βαλσαμών, τήν ἐν τῷ παρόντι πρός θάνατον ἁμαρτίαν, ἡρμήνευσε τήν ἐπάγουσαν κεφαλικήν τιμωρίαν. Ὅρα καί τήν ὑποσημ. τοῦ ε΄ τῆς ζ΄.
